Pirot — Na šarama letećeg ćilima
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Pirot — Na šarama letećeg ćilima  (Pročitano 9874 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 417



Pogledaj profil
« poslato: Februar 15, 2012, 07:54:56 pm »

**

P I R O T
NA ŠARAMA LETEĆEG ĆILIMA




Ne zna se pouzdano da li je Aladin, mitski junak priča s Bliskog istoka, ovde pazario svoje leteće ćilime. Zna se, pouzdano, da su ovdašnje rukotvorine podjednako tražene i na Istoku i na Zapadu. Jer, kad neko pomene Pirot, prva asocijacija su prekrasni ćilimi koji su na Svetskoj izložbi u Liježu 1905. godine osvojili Grand Priks, ostale nagrade da i ne nabrajamo, nema mesta.
 
Grad koji se kao naselje pominje još pre 5 000 godina prepoznatljiv je, još, i po izuzetnom siru kačkavalju, ali i po jedinstvenom spomeniku smeštenom na glavnom varoškom trgu. To je, sav urađen od raznobojnih staklića, neobični spomenik krhkom i kratkovekom vilinom konjicu visok preko tri metra.
 
Nezaobilazno je i zdanje u kome je danas smešten Muzej Ponišavlja i koje je bilo više nego zahvalna scenografija za snimanje nekoliko igranih filmova s tematikom iz ne tako davne prošlosti. Zdanje je tipičan primer balkanske varoške arhitekture u kojoj je prizemlje služilo za svakodnevni život, dok je sprat bio reprezentativni deo kuće s posebno obrađenim vratima, prozorima i tavanicama. Danas ono predstavlja svojevrsno putovanje kroz vreme u čijoj blizini, gotovo na svakom koraku, mogu da se probaju đakonije ovog kraja.


306 km jugoistočno od Beograda

"100 dobrih razloga da posetite Srbiju" | Turistička organizacija Srbije | Za izdavača Mišo Vujović, direktor i glavni urednik | "Princip Bonart Pres"
Tekstovi: Petar Milatović i arhiva "Princip Bonart Pres"


Fotografija: Planet Balkan
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 417



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Februar 15, 2012, 08:09:08 pm »

*

P I R O T


Grad 73 km jugoistočno od Niša, odnosno 30 km od Bele Palanke. Na brdu Hisaru iznad reke Nišave nalazi se Pirotski grad, koji narodna tradicija vezuje za vojvodu Momčila pa se i naziva Momčilov grad. Izgleda da se na mestu današnjeg grada nalazila kula motrilja koja se pominje u III veku. Sačuvani su pomeni iz ranog srednjeg veka, a u XII veku grad se pominje pod imenom Atrubi. Pod nazivom Pirot prvi put se pominje u XIV veku, kada je bio važna strateška tačka u državi kneza Lazara. Jedno vreme, pred Kosovsku bitku, grad je bio u turskim rukama, a posle nje bio je pod vlašću despota Stefana. Turci su konačno zauzeli Pirot 1455. i držali ga u svojoj vlasti sve do 1877. Pod turskom vlašću grad se više puta pominje u istorijskim izvorima. Relativno dobro očuvan do naših dana, Pirotski grad predstavlja manje utvrđenje sa kulama i zidnim platnima. Tvrđavska struktura sastoji se od tri dela: gornjeg grada sa donžon kulom, srednjeg dela sa bedemom i dve kule, i najnižeg — donjeg dela grada sa bedemom i zidanim rovom. Sistematska istraživanja i konzervatorski radovi osposobili su ovaj spomenik za savremene kulturno-turističke funkcije.
 
Kuća porodice Hristić, sagrađena 1848, nepravilne osnove, sa dva doksata i ulaznim tremom, spada među najlepše građanske kuće prve polovine XIX veku. U njoj se sada nalazi Muzej Ponišavlja, osnovan 1947, koji ima etnološku, istorijsku, arheološku, foto i numizmatičku zbirku. Naročito je značajna etnografska, sa predmetima domaće radinosti ovog kraja: keramikom, nošnjama i čuvenim pirotskim ćilimima. Značajno delo narodnog graditeljstva je zgrada "Bela mačka".

Kulturna riznica SRBIJE | sastavio i uredio Jovan Janićijević | IDEA | Beograd, 2005.


* * *





Fotografije: Planet Balkan
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 417



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Februar 15, 2012, 08:09:58 pm »

*

P I R O T

KUĆA PORODICE HRISTIĆ — KONAK MALOG RISTE


Kuća porodice Hristić predstavlja najbolje očuvani spomenik tradicionalne arhitekture iz sredine XIX veka u Pirotu. Svojom lepotom i graditeljskim karakteristikama premašuje granice Srbije i čini deo kulturne baštine Balkana.

Pripadala je uglednom pirotskom trgovcu Hristi Jovanoviću. On ju je podigao kao dom za svoju porodicu. Po predanju građena je dve godine i dovršena je 5. aprila 1848. godine. O tome svedoči urezan tekst na spratu kuće. Za zidanje kuće, Malom Risti, kako su ga zvali, bila je potrebna dozvola od turskih vlasti, jer je nameravao da to bude velika kuća na sprat. Tako je, na periferiji Pirota, podignuta jedna od najraskošnijih hrišćanskih kuća u Pirotu onog doba. Na žalost, nigde ne postoje podaci o majstorima koji su je podigli.
    
I do danas je ostala enigma, ko je došao na ideju da podigne takvu kuću — da li gazda Rista, putujući turskim carstvom za svojim trgovačkim poslovima ili izuzetni majstori koji su je podigli utkajući u nju spoj mašte i graditeljskog iskustva.

U kući je živeo Hrista Jovanović sa svojom porodicom, a kasnije i njegovi naslednici, koji su prezime Jovanović, preinačili u Hristić.

Posle Drugog svetskog rata, kuća menja svoju namenu jer je Opština Pirot dodeljuje novoformiranom narodnom muzeju u Pirotu.
    
Kuća u rasporedu i detaljima ima sve odlike balkansko orijentalnog stila. Karakteriše je sklad unutrašnjih prostorija i u isto vreme raskošnost fasade i krova.
    
Bondručna konstrukcija i veština majstora u njenom izvođenju dali su joj začuđujuću lakoću. U osnovi je tip simetrične zgrade skoro kvadratnog oblika, sa krstastim holom. Sastoji se od podruma, prizemlja i sprata. Krunu građevine čini jedinstveno rešenje krova sa konstrukcijom vidikovca.

Na blistavo beloj fasadi glavni dekorativni elementi su drveni ramovi prozora, kao i uglovi zidova koji su obloženi daskama ukrašenim profilisanim letvicama.
    
U kuću se ulazi sa trema u hol prizemlja, gde su levo i desno sobe za spavanje. Pored hola su iža i ognjište kao i ostve za brašno i gorivo. Na sprat vode drvene stepenice, kojima se ulazi u prostrani hol na spratu koji je podeljen na: centralni deo sa rafovima i ognjištem, mušku sobu divanhanu i žensku sobu. Oko hola se nižu jedna za drugom sobe sa zanimljivim nazivima i različitim namenama — krevet soba, kandil soba, golema soba, trezor soba i sar'k soba. Prizemlje je služilo za svakodnevni život ukućana, a sprat za prijem viđenijih gostiju. Sa sprata, polazi stepenište za platformu odakle se uzdiže vidikovac na krovu. Krov je sa širokom strehom koja je opšivena šindrom. Nju čini, na bočnim stranama i u pročelju kuće, venac od timpanona iznad svakog prozora. Krov je pokriven ćeramidom. Jedinstveno rešenje krova čini kuću posebnom i za prostor Balkana.
    
Unutrašnjost kuće je dekorisana dolapima u duborezu. Najkvalitetnije izrade je dolap u prizemlju i pretpostavlja se da je delo majstora iz poznate debarske škole. Takođe, duborezom je ukrašen đul-tavan u divanhani. U golemoj sobi gde su sedeli najugledniji gazda Ristini gosti, izdvaja se "štuko" gipsana tavanica. Kao karakteristična obeležja srpskih kuća starogradske arhitekture i ovde postoje skrišnica i kandil soba. U skrišnicu se ulazilo iz dolapa niske sobe i vodila je ispod stepeništa ka zadnjem izlazu iz kuće. U kandil sobi je ka istoku stajao ikonoluk i gorelo je kandilo u vreme praznika.
    
Muzej Ponišavlja se uklopio u postojeći ambijent, opremajući ga postavkom autora B. Najdanovića — Varoška kuća Pirota XIX veka Pri tom se naglašava talenat i umeće ljudi ovog kraja u grnčarstvu kao i zanatima vezanim za obradu drveta i metala. Istaknuto mesto u postavci pripada ćilimarstvu. Postavkom se ne rekonstruiše izgled nekadašnje gazda Ristine kuće, već izgled i način uređenja pirotskih kuća XIX veka. Unutrašnjost kuće sada je ispunjena predmetima iz zbirki Muzeja Ponišavlja. U prizemlju je pirotska grnčarija i predmeti metalnog i drvenog pokućstva. Sprat je u skladu sa svojom nemenom, opremljen nameštajem koji je pripadao uglednoj porodici Hristić kao i drugim pirotskim trgovačkim porodicama XIX veka. U vitrinama su izloženi delovi odeće i nakita. Prostorom na spratu dominiraju pirotski ćilimi u svoj lepoti boja, šara i ornamenata.
    
Od 1953. godine, kuća je pod zaštitom države a od 1979. godine je spomenik kulture od izuzetnog značaja.
    
Zahvaljujući činjenici da je Kuća Hristića zadržala autentičnost i atmosferu srpske patrijarhalne kuće poslužila je ekipi filma Zona Zamfirova kao prostor za snimanje istoimenog filma.
    
Hrista Jovanović, poznat kao Mali Rista ili Čučuk Rista, bio je ugledan pirotski trgovac i čorbadžija. Došao je u Pirot 1830. godine iz sela Zavoj. Započeo je svoje trgovačke poslove, brzo se pokazao kao spretan i sposoban trgovac, i od 1840. godine na predlog pirotskih čorbadžija i Turaka, počinje da radi kao kalauz, tj. ubire porez u stoci i maslu za vidinskog pašu. Radio je još neko vreme za potrebe Usein paše na prostorima pirotskog okruga, a kasnije se osamostalio. Radio je, za ono vreme, krupne trgovačke poslove i stekao prilično bogatstvo. Putovao je svojim trgovačkim poslovima u Leskovac i Niš, ali i u Vidin, Sofiju i Carigrad.
    
Međutim, 1860. godine, Sadrezam paša ga je oterao u progonstvo, optuživši ga da je turskoj vojsci jedno isto maslo prodavao više puta. Tako se ubrzo završila gazda Ristina trgovačka i životna priča.
    
Kao uglednom trgovcu i čaršijliji turske vlasti mu dozvoljavaju da sredinom 1945. godine započne grdnju svoje porodične kuće, na periferiji Tija-Bare, u pravcu Knjaževca.
Muzej Ponišavlja — Pirot


* * *


Fotografija: Jugoistočna Srbija
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 417



Pogledaj profil
« Odgovor #3 poslato: Februar 15, 2012, 08:54:20 pm »

*

KRATKA ISTORIJA PIROTA


Pirotski kraj leži između dva velika grada međaša, Niša i Sofije, antičkih Naissus i Serdica, koji su u dugim razdobljima praistorije i istorije ovoga kraja u mnogome određivali okvire njegovog razvoja. Oblasti oko današnjeg Pirota predstavljaju veoma značajnu kariku za poznavanje starih naroda koji su živeli u centralnim oblastima Balkana stoga, jer se nalaze na sredokraći, u graničnoj zoni dveju jezičkih sfera, latinske na zapadu i grčke na istoku, na terenu na kome su se sukobljavali i mešali uticaji dvaju moćnih balkanskih naroda, tračkih i ilirskih, na veoma prometnoj saobraćajnici koja povezuje Evropu sa Azijom. Istraživanjima raznih naunih disciplina pruža se vrlo mnogo pogodnosti za upoznavanje različitih uticaja života različitih naroda u uslovima koegzistencije i simbioze, naroda koji su žilavo održali svoju tradiciju, bilo da je u pitanju jezik, onomastika ili toponomastika, materijalna ili duhovna kultura.

U viševekovnoj istoriji, od propasti Rimskog carstva i dolaska Slovena na Balkan, u prošlosti pirotskog kraja razlikovali su se periodi vizantijske, bugarske, srpske i turske uprave, pod kojom je Pirot ostao sve do kraja 1877. godine, sa izuzetkom ratne 1689/1690. kada su ga privremeno zauzeli Austrijanci.

U novijoj istoriji Pirota, njegov društveni život i političke prilike stajale su u tesnoj vezi sa događajima i politikom oslobođene Srbije 1804. godine. Do konačnog oslobođenja od Turaka pirotsko stanovništvo održavalo je višestruke odnose sa Srbijom, i njegova prošlost u XIX veku odvijala se pod znatnim posrednim ili direktnim uticajima iz oslobođene Srbije. Piroćanci su uz pomoć Srbije pokušali da se oslobode Turske uprave u čuvenoj Pirotskoj buni 1836. i antifeudalnom narodnom ustanku 1841. godine. Oslobođenje Pirota i okoline od Turske uprave 28. decembra 1877. i ulazak u sastav Kneževine Srbije, kao njene etničke i nacionalne teritorije, odredilo je Pirotu nove puteve razvitka i od tada kroz poslednje decenije XIX i kasnije u XX veku, istorija Pirota i pirotskog kraja uklapa se u opšti tok istorije srpskog naroda i deli njegovu istorijsku sudbinu.

Ponišavljem je vodio važan vojnički i trgovački put iz Evrope u Konstantinopolj i prednju Aziju, a duž njene trase nastala su prva organizovana naselja, čija imena donose antički itinerari, spiskovi putnih stanica. Na jednom od itinerarija Pirot je označen imenom Turres. Većina pisaca, koji su do sada u svojim delima proučavali Pirot, smatra da se današnji grad nalazi na mestu stare rimske stanice Turres, na putu od Niša i Remesijane ka Sofiji.

Pirot se u IV veku naglo razvija i postaje utvrđeno strategijsko mesto, a grčki i rimski trgovci sve češće svraćaju i naseljavaju se u Turresu. Za vreme Konstantina, naročito posle Milanskog edikta 313. godine, hrišćanstvo prodire u unutrašnju Dakiju, a u drugoj polovini IV veka ustanovljena je episkopska stolica u Remesijani (Beloj Palanci), sa episkopom Niketom. On je bio apostol, misionar, propovednik, episkop od 336. i pesnik duhovnih pesama. Mnogi hrišćanski teolozi smatraju da je Niketa Remesijanski autor i tvorac najlepše duhovne poeme na hrišćanskim prostorima, Te Deum laudamus — Tebe Boga hvalim. Niketa je sa uspehom širio hrišćanstvo među tračkim plemenima, Tribalima i Besima, te je veliki broj isposnika podigao male kapele u Ponišavlju, naročito oko današnjeg manastira Sv. Đorđa u Temskoj, a u Pirotu je za potrebe lokalnog stanovništva podignuta jedna crkva na Sarlahu.

Od kraja III veka do prvih decenija VII veka, Ponišavlje u celosti postaje deo novoformirane provincije Sredozemne Dakije sa susednim većim gradskim centrima: Naisom, Remesijanom i Sardikom. Novijim arheološkim radovima u neposrednoj blizini Pirotskog grada, na južnim padinama Sarlaha, otkriven je jugozapadni deo antičkog i ranovizantijskog jakog utvrđenja, koji, sa otkrivenim pokretnim arheološkim materijalom, pruža mogućnosti za dosta pouzdanu ubikaciju Prokofijevog gradića Kvimedave.

U drugoj polovini XII veka srpska država počinje borbu za Pomoravlje. Srbi se godine 1172. pominju u oblasti oko Ćuprije, a svakako da je najteže bilo osvojiti Carigradski drum. U savezu sa Ugarskom, Stefanu Nemanji je to delimično pošlo za rukom u borbama 1182—1183, kada je udružena srpsko ugarska vojska osvojila oblast Niša, Pirota i prodrla do Sofije. Ugarski odredi su se tada povukli, a Srbija je sama nastavila ratne operacije, kada je pirotski kraj ušao u sastav Srbije. Nemanja je prošao sa Fridrihom Barbarosom kroz Pirot ispraćajući ga u krstaški pohod Carigradskim drumom. Piroćanci su tada, smatra Kosta Kostić, oduševljeno dočekali Stefana Nemanju i nemačkog cara, darujući ga pirotskim ćilimom.

Za vreme Milutinove vladavine (1281—1321) Pirot je konačno ušao u sastav Srpske države. Za prvu polovinu XIV veka za pirotski kraj vezuje se ime čuvenog hajdučkog starešine Momčila. Predanje je kasnije vezalo pirotski grad za vojvodu Momčila. Cela Nišavska dolina, računajući tu i predele oko Jerme i Ginske pripadala je Dušanovoj državi. U državi Dušanovog oca, kralja Stefana Dečanskog, bili su i gradovi Dupnica, Ihtiman i Samokov. Srbija je posle Maričke bitke 1371. godine ušla u period preustrojstva feudalnih snaga. Deo vlastele posle Maričkog poraza bio je prinuđen da prihvati tursko vazalstvo (Mrnjavčevići i Dragaši), dok se Lazar Hrebeljanović izdvaja kao knez najmoćnije vlastele proširivši znatno svoju oblast na račun susednih feudalaca. Zavladao je čitavim Pomoravljem, držao je Niš i deo istočne Srbije. U ovom periodu Pirot je vrlo značajno strategijsko mesto u državi kneza Lazara.
 
Prve vesti o Pirotu pod turskom vlašću nalazimo u opisima putovanja raznih putopisaca poslanstava sa zapada, koja su većinom putovala starim Carigradskim drumom, turskom sultanu. To su bili uglavnom mađarski i nemački poslanici.
 
Pirot je za vreme turske vladavine bio važno saobraćajno mesto na Carigradskom drumu, a po potrebi i vojna postaja i konačište ili sabiralište turske vojske. Vojni menzili su imali prostrane ambare u kojima su čuvane prikupljene namirnice, koje su za tursku vojsku obezbeđivane prinudnim otkupom po okolnim pirotskim selima od raje koja je bila obavezna da pomaže tursku vojsku u izvanrednim ratnim prilikama.
 
U drugoj polovini XVII veka 1761. godine osnovana je Nišavska, odnosno Pirotska eparhija, sa sedištem u Pirotu kao zasebna celina u sastavu Sofijske mitropolije. Od 1761. godine, kada je odvojena, postala je arhiepiskopska stolica i imala svoje arhiepiskope sve do 1815. godine, kada je sjedinjena sa ratom opustošenom Niškom eparhijom. Metosi u Pirotu i manastiri u okolini ukazuju na postojawe srpske kulture i pismenosti. Bili su rasadnici prosvete i sedišta okupljanja srpskog naroda pod Turcima. U Pirotu i okolini postojalo je dosta metoha, od kojih su svakako najznačajniji metosi carskih lavri — Hilandarski, Studenički i Dečanski, kao i metosi Sukovskog i Rilskog manastira. Prema raspoloživim podacima oni su bili učesnici svih pokreta naroda ovog kraja u borbi za nacionalno oslobođenje u XIX veku.
 
Glavna obeležja starog Pirota i života njegovih stanovnika do kraja turske vladavine odražavali su u svemu ukrštanje i prožimanje starobalkanske sa tursko orijentalnom civilizacijom. Izgled stare pirotske čaršije, varoške mahale, turski orijentalni tipovi kuća, stare balkanske i orijentalne vrste zanata, način trgovanja i ponude robe i putnika, i celokupna materijalna i društvena kultura i mentalitet građana, sve je to davalo Pirotu izgled tursko orijentalne varoši još dugo godina po odlasku Turaka, sve do početka 20. veka.

Po oslobođenju Pirot dobija Pozorišnu družinu 1889. godine, pevačko društvo "Momčilo" 1888. godine, a Pirotska čitaonica, koja je osnovana 70 ih godina XIX veka, nastavlja svoj rad. Pirot je dobio javnu biblioteku. Ukazom kralja Petra 27.1.1909. godine, koja je ostvarila evidentan kulturni doprinos širenju knjige među građanima Pirota. Osnovane su pored osnovne i srednje škole, najpre Trgovačko zanatlijska, a zatim Gimnazija, a time je rastao i broj pismenih ljudi. U takvim uslovima počinju i prvi koraci štampe i novinarstva u Pirotu, a uporedo sa njim razvijalo se i štamparstvo. Prva štamparija osnovana je 1894. godine.
 
U ratovima 1912—1918. godine, pirotski kraj bio je poprište sjajnih bitaka na Tumbi, kod Sv. Nikole, a svoju nacionalnu opredeljenost narod ovog kraja ispoljio je u herojskoj borbi Moravske divizije II poziva i Trećem legendarnom pešadijskom puku prvog, drugog i trećeg poziva, koji je zbog brzine i borbenih dejstava dobio naziv "leteći" i "gvozdeni" puk. Piroćanci su pokazali izuzetan primer rodoljublja, hrabrosti i snažne volje vojnika i njihovih starešina u borbi protiv zavojevača, a za slobodnu i ujedinjenu Otadžbinu. Oni su ostali večita uspomena svim pokolenjima na jedno herojsko doba u koje je narod pirotskog kraja utkao, i svoju sudbinu, i svoju slobodu na najhrabriji i najčestitiji način.

 
Prof. dr Borislava Lilić | Pirot


* * *



Pirot na staroj razglednici: Grad Pirot
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: