Gradovi — tvrđave
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Gradovi — tvrđave  (Pročitano 2916 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 417



Pogledaj profil
« poslato: April 16, 2011, 01:11:01 pm »

**

SPOMENICI KULTURE

GRADOVI — TVRĐAVE


Svoja naselja ljudi utvrđuju od najranijih vremena, od kad su stali da žive u zajednici. Kako su ove gradnje oduvek bile podizane uglavnom odbrane radi, to njihov razvoj u isto vreme posredno obeležava umnožavanje i usavršavanje sredstava za napad, ratne tehnike i napadačeve veštine. Tako je sva razlika između jedne savremene Mažino-linije i jedne regulisane baruštine oko neolitskog naselja u tome što ih deli razdoblje od nekoliko hiljada godina, tj. što je ranije podizao čovek koji se branio i napadao tojagom, a savremeno utvrđenje ističe se protivu napadača koji se služi vatrenim oružjem, tenkom, avionom, gasom.
 
Na našem tlu, utvrđivanje nastanjenih mesta mi možemo pratiti čak od kamenog doba. Oko dvadesetak većih neolitskih nalazišta ubedljivo nam govore o tome, da je najstariji do sada poznati stanovnik ovih krajeva branio svoja ognjišta na taj način što je naselje postavljao na teško prilazna mesta, među baruštine, u sastav reka, ili ga je izdizao na litice bregova i opasivao rovom. Sledeće, bronzano doba već poznaje  g r a d, posebnu utvrđenu tačku na kojoj se primala bitka s napadačem. Docnije, u halštatu, Iliri, a zatim Kelti da bi održali vladavinu nad porobljenom masom i ogromnim teritorijama svoja naselja podižu isključivo kao tvrđave. Novi osvajači, Rimljani, veštinu utvrđivanja razvijaju u čitav sistem pomoću koga šire a zatim brane svoju imperiju od masovnih najezda sa severa. Njihovi "kastrumi", podizani na najosetljivijim tačkama odlično izgrađenih drumova, naročito duž granice, "limesa", koja je išla desnom obalom Dunava, i danas govore o tim burnim i krvavim vremenima u kojima su Južni Sloveni otkupili svoju narodnost i slobodu.
 
Tragovi slovenskih utvrđenja, iz perioda kojeg obično nazivamo Seobom naroda, veoma su retki. Sloveni su tada, u borbi za opstanak, bili prinuđeni više da ruše tuđa no da podižu svoja utvrđenja. A ukoliko su ih i dizali, to su uglavnom bile "palisade", zaoštreno prošće koje je vremenom propalo. Ali su nam se, zato, očuvala mnogobrojna utvrđenja iz kasnijeg srednjeg veka, iz vremena razvijenog feudalizma i moćne srednjevekovne države. To su one ogromne i česte kamene ruševine rasejane širom zemlje. Prema sačuvanim njihovim delovima, istoriskim dokumentima, srednjevekovnim biografijama, putopisima i gravirama u stanju smo da rekonstruišemo a pogotovu da zamislimo njihov nekadašnji izgled. Ove kamene tvrđave zamenile su ranije drvene slovenske gradove ili su pak podignute na temeljima razrušenih rimskih i vizantiskih utvrđenja. Prvo su se, svakako, gradile posebno kule ispred naselja, na najugroženijim tačkama, kao njihova zaštita. Njihovo postavljanje diktirao je teren. Ukoliko je opasnost od napadača rasla, kule su se umnožavale, a zatim su povezivane između sebe debelim kamenim zidinama. I tako je došlo do manjeg ili većeg utvrđenog prostora, koji je mogao biti, svake eventualnosti radi, još ispregrađivan unutar prvog zidnog pojasa. Ova manja unutrašnja utvrđenja podizana su obično za zapovednike tvrđave ili vladara, ukoliko je on tu stanovao. Zapovednikov stan najčešće se nalazio u jednoj od kula, koja je za tu priliku bila posebno udešena, nadvišavala je ostale i bila osposobljena za samostalnu odbranu. Takva se kula nazivala "donžon" ili "šešir" kula (po krovu koji joj je davao oblik). Van gradskih zidova, obično u ravnici, razvijalo se "podgraće" sa trgom. U slučaju opasnosti, stanovnici podgrađa sa svojom stokom i imovinom sklanjali su se u grad. Tada bi se dizali mostovi i zatvarale kapije, a rovovi ispunjeni vodom postajali su snažna prepreka napadaču, koji je dočekivan kišom kamenja i strela s gradskih bedema. — Ovakvih tvrđava bilo je nekoliko vrsta, prema njihovoj nameni: na granici i drugim strateškim položajima, radi odbrane cele zemlje; pored rudarskih naselja i trgova, iznad najvažnijih varoši i, najzad, oko velikih manastira.
 
Posle propasti srpske države, naše srednjevekovne tvrđave preuzimaju Turci, Mađari ili Austrijanci. Usled promenjenih prilika, ovi grandiozni objekti se ruše ili prepravljaju. Turci im dodaju svoje "turske kule", a Mađari i Austrijanci ih preudešavaju ili iznova zidaju po tada čuvenom Vobanovom sistemu. Krajem prošlog veka njihova odbranbena moć gubi skoro svaki značaj, te ostaju samo kao svedoci jednog dalekog vremena koje današnjim generacijama izgleda tako zagonetno.





SPOMENICI KULTURE
Vodič priredili službenici i saradnici
zavoda za zaštitu i naučno proučavanje
spomenika kulture NR Srbije
Urednik: MILORAD PANIĆ SUREP
Prosveta, Beograd 1951
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: