Arheološko bogastvo
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Arheološko bogastvo  (Pročitano 4390 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« poslato: April 15, 2011, 11:24:44 pm »

**

SPOMENICI KULTURE

ARHEOLOŠKO BOGASTVO NR SRBIJE


Teritorija Narodne Republike Srbije, sudeći po dosad ispitanim ili tek otkrivenim tragovima preistoriskih ljudskih zajednica, antike i srednjeg veka, nesumnjivo dolazi među najznačajnije arheološke krajeve Evrope. Njeni spomenici ne samo da nas odvode u najstarija vremena, kad se čovek u prirodi uopšte pojavljuje kao činilac, već nam svojom brojnošću i svojim bogatstvom govore i o tome da je na ovom terenu ljudski život oduvek bio veoma bujan, a često — u čitavim istoriskim periodima — plodonosniji nego ma gde u Starom Svetu. Ti momenti borbe za progres čovečanstva uopšte koji kulminiraju na našem terenu, naročito su izraženi u mlađem kamenom dobu — neolitu, starijem železnom dobu (ilirska epoha) i u vremenu precvetavanja Rimske imperije. Značajni kulturni doprinosi postignuti su kod nas i u ranoj Vizantiji, kao produžetku kasne antike. Međutim, sve njih će nadmašiti i zaseniti rezultati onog kulturnog razmaha koga će razviti naši ljudi tokom srednjeg veka, — o čemu će posebno biti govora.
 
Paleolitska nalazišta u Srbiji bila su do pre izvesnog vremena skoro nepoznata. Da ih i kod nas ima ukazivali su bliska Krapina u Hrvatskoj i srodna nalazišta u slovenačkim Alpima. I zaista, strpljivim istraživačkim radom, pored ranijih tragova starijeg kamenog doba u Beogradu i Vršcu otkriveni su i novi u pećinama kod Kragujevca i na ravnici kod Subotice.
 
Za razliku od paleolitskog, čovek mlađeg kamenog doba — neolita — ostavio je u Srbiji bezbroj svojih naselja i spomenika. Neka od njih nemaju takmaca na celom evropskom kontinentu. Takvo je, naprimer, naselje Vinča na Dunavu, nedaleko od Beograda, koje zadivljuje svojim moćnim kulturnim slojem debelim preko 10 metara. Čitav sloj je ispunjen samo neolitskim ostacima, i tek onaj najviši, takoreći površinski, nosi tragove metalnog preistoriskog vremena, rimskog i srednjevekovnog. Drugo naselje neocenjivog značaja nalazi se prekoputa Vinče, na dunavskoj obali kod Starčeva, ispod Pančeva. Ono nema dubok sloj, ali ima neobično bogat kulturni inventar. Starčevo je dalo slikanu grnčariju sa divnim crnim i belim šarama na crvenoj osnovi, a Vinča bezbroj zemljanih statueta koje na primitivan način prikazuju ljudska i životinjska tela. Oba ova neolitska kulturna centra su odraz veoma povoljnog privrednog i društvenog stanja ovih krajeva u onom dalekom vremenu kad je čovek obrađivao i savlađivao najjednostavnije elemente — glinu, kamen, drvo, kost, vlakna, a još nije počeo ni da sanjari o bakru, bronzi, gvožđu! Te prilike su, u manjoj ili većoj meri, svojstvene i ostalim našim neolitskim nalazištima, koja se, skupa, vezuju više za tadanju Grčku i Anatoliju nego za Srednju Evropu. Tako je već u mlađem kamenom dobu naša zemlja pripadala onom kulturnom krugu Bliskog Istoka koji će, docnije, dati najviši stvaralački domet.
 
Ove veze ne prestaju ni u prvoj fazi metalnog preistoriskog doba. Za to su najbolji dokazi nalazišta na Humskoj Čuki i Bubnju kod Niša. Njihovi su predmeti očigledne analogije sa najbližim jugoistokom. Ali, već tad neka nalazišta na našem severu izdvajaju se iz ovog jedinstva i pokazuju svoje veze sa Srednjom Evropom. To su Vatin u Banatu i Žuto Brdo na Dunavu u Srbiji. Tu se polažu osnove kulturi našeg starijeg železnog doba, u kome su došla do izražaja ilirska i tračka plemena. Ilirska utvrđenja na izdvojenim brdima moćan su dokaz snage ovih borbenih ljudi, a u njihovim vojničkim pokretima prema jugu možda treba tražiti najveći doprinos dorskoj seobi kao završnoj fazi stvaranja grčkih plemena. Grčka se tako, na kraju, potpuno odvaja iz zajednice s ovim krajevima i stvara svoj svet koji će dati klasičnu antiku, a ovde se nastavlja preistoriski život mlađeg železnog doba.
 
Potom, tokom vremena, u naše krajeve na ilirsko i tračko tle nadiru Kelti (Gali sa Rajne) i nameću se kao tanak gospodarski sloj, koji međutim ne uspeva da apsorbuje starosedeoce. Oni ostaju kao osnovna ljudska masa sve do dolaska Rimljana, sledećih zavojevača ovih krajeva.
 
Iz starijeg železnog (ilirskog) doba u Srbiji, pored gradišta i humki poznata su i dva izvanredna umetnička spomenika: votivna kolica iz Dupljaje u Banatu (sada u Umetničkom muzeju u Beogradu) i čuveni Kličevački idol (izgubljen za vreme I svetskog rata). U mlađem železnom dobu Kelti su zasnovali Beogradsku tvrđavu. Direktnih grčkih tragova u to vreme u Srbiji nema, osim retkih ostava novca i malo importa.
 
Rimljani, međutim, uporedo sa svim ovim etničkim i kulturnim pomeranjima uporno nadiru prema našem Podunavlju. Svoja osvajanja oni završavaju početkom naše ere, skoro posle tri stoleća borbi. Na sadašnjem našem terenu ostaju kao gospodari nekoliko vekova. Tako se na neolit i ilirsku epohu starijeg železnog doba nastavlja rimska antika. Dva prva veka naše ere Rimljani su posvetili uglavnom nametanju potpuno nove antičke kulture na stare preistoriske osnove. Ali sledeća tri veka, od III do VI, ovi krajevi postaju središte jedne izvanredno žike kulturne delatnosti. S Balkana, a naročito s današnje teritorije NR Srbije, Rimska imperija dobija veliki broj svojih vladalaca, vojskovođa, državnika. Da pomenemo samo imperatora Proba iz Sremske Mitrovice (Sirmiuma), Dioklecijana iz Solina (Salone), Konstantina Velikog iz Niša (Naisusa), Justinijana iz Caričina Grada kod Lebana (Justinijane Prime?). Uz to, ovi krajevi su glavna saobraćajna veza Italije s istokom kojom marširaju vojne kohorte, teku karavani trgovačke robe, podižu se stanice, radionice, otvaraju rudarska okna i, uopšte, razvija takva aktivnost koja prirodno dovodi do izvanrednog privrednog i kulturnog poleta celog ogromnog teritorija. Svedočanstva o tome mi danas nalazimo u velikom broju rimskih spomenika širom zemlje. Zidine utvrđenja, temelji palata, hramova, pozorišta, ostaci vodovoda, kanalizacija, mozaici, skulpture — iz dana u dan se povećavaju izranjajući iz našeg tla. Savremenim pregaocima oni su u isto vreme i dar prošlosti i svedočanstvo napora koje čini ljudski rod na putu svog progresa.





SPOMENICI KULTURE
Vodič priredili službenici i saradnici
zavoda za zaštitu i naučno proučavanje
spomenika kulture NR Srbije
Urednik: MILORAD PANIĆ SUREP
Prosveta, Beograd 1951
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: