Manasija [Resava] — zadužbina despota Stefana Lazarevića
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
RIZNICA SRPSKA « SRBIJA — VODIČ PO PUTNIM PRAVCIMA « Jagodina • Manasija • Ravanica • Kalenić « Manasija [Resava] — zadužbina despota Stefana Lazarevića
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Manasija [Resava] — zadužbina despota Stefana Lazarevića  (Pročitano 13270 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« poslato: Januar 12, 2011, 10:25:30 pm »

**

M A N A S I J A
CRKVA, TVRĐAVA, ŠKOLA


Jedan od najznačajnijih i najomiljenijih srpskih vladara svih vremena, despot Stefan Lazarević (1389—1427) podigao je mauzolej koji je, što je prava retkost, nazvan po jednom od njegovih imena. Naime, zbog izuzetnih govorničkih sposobnosti poredili su ga sa starozavetnim prorokom Manasijem i otud i ime ovom manastiru — tvrđavi na reci Resavi koji, još, imenuju i po njoj — Resava.

Stefan Visoki, kako su ga još zbog rasta zvali, vladar, filozof, vitez i pesnik, svoju zadužbinu opasao je s jedanaest veličanstvenih kula povezanih masivnim bedemima, između 1407. i 1418. godine. Jer, još u mladosti, po svedočenju svog biografa  Konstantina Filozofa, zarekao se da će podići veću i lepšu crkvu od Ravanice, zadužbine svog oca kneza Lazara. Po majstore je slao "čak na ostrva", a slikari su prispeli iz Soluna. O njihovom nesvakidašnjem umeću danas govore freske izuzetne likovne ali i istorijske vrednosti, obogaćene upotrebom zlata i azurita.


"100 dobrih razloga da posetite Srbiju" | Turistička organizacija Srbije
Za izdavača Mišo Vujović, direktor i glavni urednik | "Princip Bonart Pres"
Tekstovi: Petar Milatović i arhiva "Princip Bonart Pres"



* * *




Manasija (Resava), manastirski kompleks
autor fotografije nepoznat
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Januar 12, 2011, 10:26:04 pm »

**

M A N A S I J A


U neposrednoj blizini Despotovca, na visoravni koja se okomito spušta prema rečici Resavi, uzdiže se manastir Manasija, zadužbina despota Stevana Lazarevića. U srednjevekovnim izvorima naziva se Resava, a Manasija tek u novije vreme. Sagrađena je između 1407 i 1418 godine.

Kao mnogi manastiri toga vremena i Manasija je podignuta kao jako utvrđenje, upravo — kao grad. Postavljen na dobro izabranom mestu, koje se moglo uspešno braniti sa svake strane, manastir je bio opasan ogromnim, za ono vreme najsolidnijim zidom čija je otpornost bila pojačana i većim brojem masivnih, visokih kula (dve na ulazu i devet u ostalom delu gradskih zidina). Osim crkve, u manastirskom kompleksu nalazile su se i druge zgrade, od kojih je naročito velikih razmera bila knjižnica, čije se ruševine i danas jasno raspoznaju. Prvih decenija XV veka Manasija je bila središte kulturne delatnosti cele despotovine. Književni rad u Manasiji bio je naročito plodonosan za vreme Konstantina Filozofa, biografa despota Stevana, kada se u ovom našem spomeniku farmirala čitava škola književnika, prevodilaca i prepisivača. Popularnost ove škole bila je tolika da se njen uticaj dugo vremena osećao i izvan granica despotovine, u Makedoniji, pa čak i u zapadnoj Bugarskoj. Po ovome Manasija spada u red najuglednijih manastira koji su se proslavili kao kulturni centri.
 
Teška sudbina koja je zadesila zemlju — posle pada despotovine nije mimoišla ni naše manastire. Tako je i Manasija pretrpela pustošenja, paljenja, a kao utvrđenje bila je uvek posednuta turskom ili, kasnije, na mahove, austriskom vojskom. Zato je, razumljivo, naše vreme manastir dočekao dosta izmenjen i oronuo. Crkva je pajbolje očuvana; ali i kod nje je priprata novija, iz XVIII veka, jer je stara raznesena prilikom eksplozije baruta koji je tu bio smešten. Ostale prvobitne zgrade srušene su, a i izvestan deo gradskih zidina takođe nije mogao odoleti napadima i vremenu.
 
Po svojoj arhitekturi crkva pripada moravskoj školi. Njena osnova u obliku upisanog krsta kombinovanog sa trolistom vrlo je slična ravaničkoj, koja joj je svakako poslužila kao uzor. Središte krsta naglašeno je visokim kubetom koje se oslanja na četiri okrugla stuba pojačana kolonetama (karakteristično za epohu), a u krajnjim uglovima crkve postavljene su četiri male, dekorativne kupole. Kasnije dozidana priprata takođe je nadvišena kupolom. U obradi fasada majstor je otstupio od uobičajenih elemenata moravske škole: umesto kamena i opeke upotrebljeni su kameni tesanici sa tankim spojnicama maltera; plitka plastična ornamentika zastupljena je ali prilično skromno, na okvirima prozora, dok se kao glavni dekorativni motiv pojavljuju raški frizovi slepih arkadica na profilisanim konzolama.

Živopis Manasije, srodan po tematici i osnovnim slikarskim principima freskama Ravanice, Kalenića i ostalih spomenika moravske škole, izdvaja se svojim visokim kvalitetima. Kultivisani crtež i proosećani kolorit odaju umetnike sa dugom slikarskom tradicijom i visoko razvijenim ukusom. Kostantin Filozof, u biografiji Stevana Lazarevića, navodi da je despot sakupio najbolje majstore iz najudaljenijih krajeva — čak sa ostrva (ovde on misli na egejska ostrva).

Nažalost, dobar deo ovoga živopisa je uništen ili tako oštećen da se još može nazreti samo crtež. Nešto bolje očuvanih fresaka ostalo je u oltaru, u pevnicama, na stubovima i u centralnom kubetu.

Na zapadnom zidu hrama, levo od ulaza, raspoznaje se kompozicija na kojoj je pretstavljen despot Stevan kako prinosi model manastira patronima crkve, sv. Trojici. U severnoj pevnici, u donjoj zoni, očuvani su likovi svetih ratnika u opremi onoga vremena: u pancirima, s kopljima, mačevima. Oni su dati u neobično smelim i živim pokretima, a njihovi karakteri podvučeni su različitim fizionomijama, stavom, gestom koji se nikada neponavlja. U gornjim zonama smeštena su čuda i drugi događaji iz Hristovog života.

Pojedine pojaseve, kao što je tad bilo uobičajeno, dele frizovi medaljona sa poprsjima svetaca.

Živopis u priprati iz novijeg je doba, ali su tu sačuvani delovi poda u mozaiku iz vremena građenja crkve.





SPOMENICI KULTURE
Vodič priredili službenici i saradnici
zavoda za zaštitu i naučno proučavanje
spomenika kulture NR Srbije
Urednik: MILORAD PANIĆ SUREP
Prosveta, Beograd 1951
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Januar 12, 2011, 10:26:47 pm »

**

M A N A S I J A


Manastir sa utvrđenjem i crkvom, zadužbina despota Stefana Lazarevića, nalazi se na desnoj obali rečice Resave, na 1 km od Despotovca.

Biograf despota Stefana Lazarevića, Konstantin Filozof, piše da je despot Stefan još kao dečak, gledajući zidanje jedne crkve rekao: "Ja ću podići veću i lepšu crkvu". Isti biograf veli da je despot dugo putovao po Srbiji, razgledajući sve njene prirodne lepote, da bi otkrio najpogodnije mesto na kome bi sazidao svoju zadužbinu. Za njeno podizanje konačno je izabrao okomitu i divnu visoravan iznad rečice Resave. Iz zapisa nepoznatog letopisca saznaje se da je 1418, na sv. Trojicu, kojoj je crkva posvećena, despot Stefan sazvao veliki sabor radi osvećenja hrama.

Stvaralački život ovog kulturnog sedišta trajao je oko dvadeset godina. Već 1439. godine Manasiju su osvojili Turci. Iz jednog zapisa iz 1456. saznaje se da je gorela. Zabeleženo je da je Manasija imala velika zvona koja su Turci 1476. pronašli i odneli. Smenjivanje turske i austrijske vojske tokom XVIII veka, kao i česte turske odmazde nad stanovništvom, zbog njegove borbe za slobodu, samo su još više ubrzali propadanje Manasije.

Na osnovu izvesnih izvora, ona je razorena i opustošena uoči prvog srpskog ustanka (1804). Manastir je obnovljen tek u oslobođenoj Srbiji, u prvoj polovini XIX veka.

Crkva, u središtu impresivne i prostrane tvrđave s mnoštvom kula, po visini nadvisuje sva zdanja moravske škole. To je petokupolna građevina, trikonhosne osnove, zidana od lepo tesanog kamena, s velikim centralnim kubetom koje počiva na četiri monumentalna stupca s polukružnim kolonetama. Njene izdužene fasade oživljavaju simetrični dvodelni prozori-bifore i vitke kolonete na istočnoj, severnoj i južnoj strani. Dugi elegantni friz arkada, pod naglašenim profilisanim krovnim vencem daje poseban akcenat virtouznom rešavanju arhitektonskog prostora, tipičnog za građevine romanske i gotske arhitekture. Podovi crkve bili su popločani raznobojnim kamenom u vidu raznovrsnih motiva. U priprati se očuvao pod sa velikom rozetom u sredini. Narodna pesma "Zidanje Manasije", iz ciklusa najstarijih junačkih pesama, veran je izvor za upoznavanje umetničkih uticaja sa zapada na arhitekturu ovog hrama.

Živopis Manasije, blistava sinteza vizantijsko-zapadne likovnosti, koji zauzima osobito mesto među vrhunskim delima svetskog slikarstva prve polovine XV veka, proizlazi iz bogatih zografskih tradicija srednjovekovne Srbije.

Scene Hristovih čuda, Hristove parabole o bogatašu i siromašnom Lazaru, carskoj svadbi, bludnom sinu, mitaru i fariseju, kao i druge scene iz Hristovog života; Uspenje Bogorodice, na zapadnom zidu; izuzetna vizija proroka, u centralnoj kupoli, sjajna grupa svetih ratnika u zlatnim odeždama i s mnoštvom oružja, u prostorima pevnice; svečane liturgijske scene u oltaru i niz poprsja svetitelja u isprepletanim medaljonima zasenjujuće ornamentike duginih boja, u zlatu i azuru, duž celog hrama i monumentalni portret despota Stefana u ktitorskoj kompoziciji na zapadnom zidu, samo su dragoceni fragmenti nekadašnje veličanstvene celine na površini od preko 2000 m2. Sve je islikano virtuoznom tehnikom najkvalitetnijeg ikonopisa toga doba. Čuvene minijature srpskog iluminatora Radoslava iz 1428, slikane azurom i zlatom, najsrodnije su manasijskom slikarstvu.





Blago na putevima Jugoslavije
JUGOSLAVIJAPUBLIK
Glavni urednik: Nebojša Tomašević
Beograd, 1983
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« Odgovor #3 poslato: Januar 12, 2011, 10:29:00 pm »

*

M A N A S I J A  [R E S A V A]




autor fotografije nepoznat
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« Odgovor #4 poslato: Januar 23, 2011, 12:46:57 am »

**

M A N A S I J A  [R E S A V A]


Manastir oko 28 km jugoistočno od 101. km auto-puta Beograd-Niš. Nalazi se u neposrednoj blizini Despotovca, kraj rečice Resave po kojoj je dobio prvobitno ime, dok je današnji naziv nastao u poznije vreme. Ktitor manastira je despot Stefan Lazarević. Crkva i druge građevine nastale su između 1407. i 1418, upravo u vreme kada su u despotovini konsolidovane ekonomske i druge prilike. Gubitkom srpske nezavisnosti (1459) u manastiru je zamro duhovni život. Tokom turske vladavine manastir je doživljavao česta pustošenja, pljačke, paljevine i haranja. Naseljena turskom vojskom, Manasija je bila izložena svakovrsnim oštećenjima. U prvoj polovini XVIII veka manastir se delimično obnavlja, ali je ponovo stradao pred Prvi srpski ustanak. Tokom ustanka u dva maha se pristupilo obnovi spomenika. Od tada do danas ulažu se napori da se ovaj velelepni srpski srednjovekovni manastir očuva i zaštiti.
 
Građena u vreme kada se u Srbiji sticajem istorijskih okolnosti slegao veliki broj učenih i darovitih ljudi, izbeglih iz zemalja koje su Turci pokorili, Manasija odmah posle osnivanja postaje istaknut kulturni centar despotovine. U njoj je našlo utočište mnoštvo umnih stvaralaca i preduzimljivih ljudi. U okviru ovog središta intenzivno se odvijala književna delatnost, a prepisivačka škola koja je ovde radila dostigla je visok ugled i ostvarila značajan uticaj na potonji razvoj srpske i bugarske književnosti.
 
Izgled i strukturu manastirskog kompleksa, kao i njegov položaj, odredile su dosta nesigurne prilike u kojima se pre svega mislilo na odbranu i zaštitu. Crkva, trpezarija koja je sada u ruševinama i ostali objekti očuvani samo u tragovima, opasani su masivnim zidom koji je tako zatvarao celinu prilagođenu za odbranu. Sa osnovom poligonalnog oblika prilagođenog krševitom i nepristupačnom terenu, manastirski tvrđavski kompleks predstavljao je moćnu odbrambenu celinu koju u najvećoj meri potencira jedanaest visokih višespratnih kula, od kojih je osam pravouogaonih, dve su šestougaone, a jedna je kvadratna. Najdominantnija i najmasivnija — donžon poznata je pod imenom Despotova kula. U tvrđavu se ulazilo kroz velika vrata koja se nalaze na zapadnoj strani između dve kule.
 
Kao glavni objekt, crkva Sv. trojice smeštena je u središte prostora zaštićenog zidovima i kulama i čini najlepšu i najzanimljiviju građevinu. Po svom prostornom sklopu i arhitektonskom rešenju, sa osnovom u obliku razvijenog tr-konhosa, crkva spada među najreprezentativnije građevine moravskog graditeljstva. Međutim, po karakteru fasadnih dekoracija ona se bitno razlikuje od drugih crkava ove epohe. Obložene kamenim tesanicima brižljive obrade, fasade sa smišljenom i relativno oskudnom plastičnom dekoracijom deluju više monumentalno nego živopisno. U osnovi su zadržale karakter raškog stilskog shvatanja, a pojedini dekorativni elementi, kao što je horizontalni venac sa lučnim frizom oko cele građevine koji nose profilisane konzole i mali kapiteli s kolonetama na apsidama, vode poreklo iz Primorja. Skladnih i plemenitih proporcija po spoljašnjem izgledu crkva u svojoj unutrašnjosti skriva nenametljivu harmoniju koju potencira pod oblikovan u vidu mozaika, što predstavlja originalnu i retku tvorevinu u srpskoj srednjovekovnoj arhitekturi.
 
Danas delimično u ruševinama, manastirska trpezarija čini najveću građevinu ove vrste u Srbiji. Pored arhitektonske vrednosti, ona ima izrazit kulturno-istorijski značaj, jer je u njoj radila znamenita resavska prepisivačka škola, pa se otuda češće naziva školom, nego imenom prvobitne funkcije.
 
Iako teško stradale, po svojim izvanrednim likovnim kvalitetima freske spadaju među najlepša i najvrednija ostvarenja u celokupnoj srpskoj umetničkoj baštini srednjeg veka. Slikari iz Manasije, čija imena i poreklo nisu utvrđeni, predstavili su se kao izuzetno daroviti i sposobni majstori, koji u svoje vreme gotovo nisu imali premca na celom balkanskom prostoru, pa i šire. Od prvobitne monumentalne fresko-celine danas su relativno dobro očuvane ilustracije iz ciklusa Hristovih čuda i parabola i scene iz njegovog zemaljskog života. Zapaženo mesto zauzimaju freske u oltarskom prostoru, a naročito pojedine figure proroka, arhijereja, ratnika, monaha i mučenika. Posebnu pažnju privlači ktitorska kompozicija na zapadnom zidu naosa sa predstavom despota Stefana. Slikan reprezentativno u raskošnom i svečanom vladarskom ornatu, on je prikazan u trenutku kada predaje svoju zadužbinu Sv. trojici u vidu tri anđela. Mirna i dostojanstvena figura resavskog ktitora, umnog i veštog srpskog vladara, samo je jedna od mnogobrojnih zidnih slika koje predočavaju svu složenost umetničkog shvatanja tog doba.
 
Osnovna vrednost resavskih fresaka ogleda se u njihovoj monumentalnoj jednostavnosti, bogatstvu harmonija i jedinstvu umetničkog izraza. Ovaj živopis čini izuzetnu umetničku celinu u kojoj su sabrana bogata iskustva srpskog srednjovekovnog slikarskog stvaranja. Nastalo nekoliko decenija pre konačnog pada srpske države, resavsko slikarstvo je jedno od poslednjih velikih dela srpske umetnosti i autentično svsdočanstvo o visokim vred-iostima kulturio-umetiičke renesanse moravske Srbijs, čija se originalna svojstva i neponovljive lepote neprekidno otkrivaju.

Ikonostas su 1864. slikali Milija i Nikola Marković u duhu naturalizma građanske umetnosti XIX veka. U talasu potreba i težnji za vraćanjem na srednjovekovne uzore zidno slikarstvo u kapeli Velikog konaka, završenog 1977, uradio je Dragomir Jašović.





Kulturna riznica
SRBIJE
sastavio i uredio
Jovan Janićijević
IDEA
Beograd, 2005.
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« Odgovor #5 poslato: Maj 16, 2012, 01:02:45 am »

*

M A N A S I J A  [R E S A V A]



Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« Odgovor #6 poslato: Maj 16, 2012, 01:38:46 am »

**

M A N A S I J A  [R E S A V A]




Manasija [Resava]: Sveti ratnici, freska
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: