Bogorodica Ljeviška — Zadužbina kralja Milutina (1307)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
RIZNICA SRPSKA « SRBIJA — VODIČ PO PUTNIM PRAVCIMA « Peć • Đakovica • Prizren « Bogorodica Ljeviška — Zadužbina kralja Milutina (1307)
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Bogorodica Ljeviška — Zadužbina kralja Milutina (1307)  (Pročitano 10614 puta)
0 članova i 2 gostiju pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« poslato: Decembar 31, 2013, 02:14:51 am »

*

BOGORODICA LJEVIŠKA — PRIZRENSKA LEPOTICA



"U starom delu Prizrena nalazi se hram Bogorodice Ljeviške, zadužbina najvećeg srpskog ktitora kralja Milutina. Jaka vizantinizacija srpske države koja otpočinje u doba kralja Milutina najviše se odrazila na arhitekturu, kada se napuštaju romanski uticaji koji su do tada dominirali i nastaje potpuno nov stil, čije je svedočanstvo crkva Bogorodice Ljeviške. Ovaj spomenik je delo neprocenjive istorijske i umetničke vrednosti jer predstavlja svedočanstvo o tri razdoblja, sa ostacima bazilike iz IX veka, bazilike iz XIII veka i crkve kralja Milutina. [...]

Prizrenska episkopija pominje se od početka XI veka i pretpostavlja se da je pri Bogorodici Ljeviškoj bilo središte episkopije, jer je tu postojala bazilika. Širenjem srpskih teritorija neke episkopije koje su bile pod vlašću ohridske dolazile su pod vlast pećke partijaršije, što se desilo i sa prizrenskom. Prvobitna bazilika je bila trobrodna sa svim odlikama vizantijske arhitekture. Bazilika iz XIII veka je nastala obnovom u doba Stefana Prvovenčanog i crkvenih reformi Save. Današnji izgled Bogorodica Ljeviška dobija u doba kralja Milutina koji je sa obnovom crkve otpočeo 1306/7. godine. Nekoliko originalnih natpisa svedoči o vremenu, ktitoru i majstorima, pa tako natpis na istočnoj strani crkve navodi kao obnovitelja Milutina a natpis iz eksonarteksa pominje protomajstore Nikolu i Astrapu. [Priredila: Marija Kovač (za Info-tours)]

* * *

"... Najznamenitija srednjovekovna građevina u Prizrenu svakako je nekadašnja katedralna crkva, Bogorodica Ljeviška. ... Od jula 2006. na Listu svetske kulturne baštine UNESCO-a upisani su manastiri Pećka patrijaršija i Gračanica i crkva Bogorodice Ljeviške, uz prethodno upisan manastir Dečani, pod zajedničkim nazivom 'Srednjovekovni spomenici na Kosovu (Srbija)'. A od 2006. nalazi se i na UNESCO Listi svetske baštine u opasnosti, zbog nestabilne situacije koja vlada u AP Kosovo i Metohija, trenutno pod upravom UNMIK-a. Poseta manastiru moguća je samo uz vojnu pratnju KFOR-a."
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Decembar 31, 2013, 02:57:38 am »

**

BOGORODICA LJEVIŠKA


Crkvu Bogorodice Ljeviške (sv. Petke) u Prizrenu podigao je kralj Milutin 1307 godine, kako je zabeleženo u reljefnom natpisu na spoljnoj strani oltarskog dela. To je jedna od velikih Milutinovih petokupolnih zadužbina, pri kojoj je bilo sedište prizrenskih episkopa, docnije mitropolita. U njoj se izgleda služilo sve do XVIII veka, kada je preobraćena u tzv. Džuma-džamiju. Da bi je adaptirali potrebama svoje bogomolje, Turci su izmenili neke delove arhitekture, pa su je potom omalterisali i spolja i iznutra. U takvom stanju crkva je bila sve do 1950 godiie, kada se pristupilo njenoj temeljnoj restauraciji.

Svojom arhitekturom crkva pripada spomenicima srpsko-vizantiske škole. Osnova joj je trobrodna — sa centralnim širim i dva sasvim uska bočna broda — kombinovana sa upisanim krstom. Pored velike centralne kupole javljaju se i četiri manje, dekorativne, na krajnjim uglovima zgrade, kao i kalota kojom je zasveden oltarski prostor (slično Gračanici). Nešto kasnije dozidani su uz prvobitnu crkvu novi bočni brodovi i jedan prostor na zapadnoj strani koji bi odgovarao unutrašnjoj priprati, a ispred ovog, dvospratna spoljna priprata sa visokom kulom-zvonikom na sredini.

Crkva je građena na istočnjački način, kamenom i opekom. Fasade su bogato ornamentisane raznovrsno poređanim opekama i nizovima keramoplastičnih ukrasa. Dekorativni detalji su ovde utoliko živopisniji što se ne ponavljaju po nekom strogo utvrđenom redu, već su postavljani sa puno slobode, delujući živo i slikovito.

Otkriveni živopis Bogorodice Ljeviške neobično je zanimljiv. Rađen u prvoj deceniji XIV stoleća, on pretstavlja sponu u razvoju našeg slikarstva pri prelazu iz XIII u XIV vek, unoseći niz stilskih i ikonografskih novosti. U izvesnim osobinama još se opaža veza sa starijim freskama — veliki formati kompozicija, zvučan kolorit; ali, po neverovatnoj slobodi komponovanja, po jako naglašenim karakterima, po mnoštvu elemenata koji ističu živi, sugestivni ton ovoga slikarstva vidi se nagli prelaz ka novom stilu živopisa XIV veka.

Najbolje očuvane freske nalaze se u oltaru, na stupcima, nižim zonama i u kupolama. Tu su pored pojedinačnih likova svetaca i tema koje se obavezno slikaju u određenim prostorima crkve, ilustrovane snene iz Hristovrg života.

U unutrašnjoj priprati očuvana je galerija portreta Nemanjića: na zapadnom zidu iznad vrata nalazi se veliko poprsje Stevana Nemanje; južno od njega naslikan je sv. Sava, a severno Stevan Prvovenčani i Milutin. Preko puta, na istočnom zidu levo od ulaza još jednom je ponovljen portret Milutinov, ovog puta mnogo svečaniji, sa opširnom titulom, a desno od vrata — kako se vidi po očuvanom natpisu — bio je smešten lik Milutinovog oca, kralja Uroša I. —


SPOMENICI KULTURE
Vodič priredili službenici i saradnici
zavoda za zaštitu i naučno proučavanje
spomenika kulture NR Srbije
Urednik: MILORAD PANIĆ SUREP
Prosveta, Beograd 1951
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Decembar 31, 2013, 02:58:48 am »

**

U MOM OKU OSTALA JE TVOJA LEPOTA
YOUR BEAUTY HAS REMAINED IN MY EYE



Prizrenska lepotica, crkva Bogorodice Ljeviške sagrađena je 1307. godine kao jedna od 40 zadužbina kralja Milutina i prvi petokupolni hram u Srbiji. Delo protomajstora Nikole i Astrape smatra se vrhom vizantijskog graditeljstva.

Divili su joj se i osvajači : "U mom oku ostala je tvoja lepota", ostavio je u 15. veku na zidu ovog prizrenskog hrama kaligrafski zapis turski vojnik i pesnik. Hram je pod turskom vlašću bio pretvoren u džamiju. Srpskoj pravoslavnoj crkvi vraćena je 1918. godine, ali je 81. godinu kasnije, kad su juna 1999. Srbi proterani iz Prizrena, ostala bez vernika, da bi u pogromu 2004. preživela paljenje i skrnavljenje.

Crkva Bogorodice Ljeviške podignuta je na ostacima katedrale iz 11. veka, a ona na osnovama još starije ranohrišćanske crkve. Prvobitna građevina iz 11. veka imala je oblik trobrodne bazilike sa tri apside na istoku i pripratom na zapadu, ispred koje se nalazio trem. Tokom obnove u vreme kralja Milutina glavni brod je postao petokupolna celina, opasana s tri strane ophodnim brodom. Trem je zamenjen dvospratnom spoljnom pripratom sa zvonikom. Njeno prizemlje rešeno je kao otvoren trem, a na spratu se nalaze dve bočne kapele.

Do marta 2004. godine u Bogorodici Ljeviškoj bilo je sačuvano 650 kvadratn ih metara vrhunskog živopisa, nastalog između 1310. i 1313. godine. Hram su oslikali dvorski majstori kralja Milutina: Mihailo Astrapa i Evtihije. Složena ikonografska tematika njihovih fresaka bitno se razlukuje od slikarstva u srpskim crkvama tog vremena. Uvedene su novine: nove fresko-predstave, veđi broj figura u scenama, simbolički jezik — što su glavne karakteristike renesanse Paleologa. Ovaj živopis više vekova bio je skriven malterom koji je nanet dok je crkva korišćena kao džamija. Posebno su značajni portreti ktitora i povorka Nemanjića, predaka kralja Milutina, koji su natprirodne veličine. U hramu su bile sačuvane i freske s početka 13. veka — Svadba u Kani, Bogorodica s Hristom Hraniteljem i Isceljenje slepog.




Bogorodica [Milostiva] sa Hristom hraniteljem [sirotih]
Mother of God, Eleusa with Crist the Feeder


Od prvobitnog ikonostasa sačuvana je samo ikona Bogorodice Odigitrije, naslikana u 14. veku, koja je čuvana u sabornom prizrenskom hramu Svetog Đorđa, koji je, takođe, teško stradao u martovskom pogromu 2004.

Nekad bogata riznica ove crkve delimično je poharana, a neke od dragocenosti čuvaju se po manastirima i muzejima.

Crkva Bogorodice Ljeviške posveđena Uspenju Presvete Bogorodice je parohijska crkva Eparhije raško-prizrenske. Nalazi se u centru Prizrena, carskog grada i episkopskog sedišta koji je u vreme vladavine cara Dušana imao 200 crkava i manastira. Nedaleko od Prizrena nalazi se i Dušanova zagrobna zadužbina manastir Sveti Arhangeli (14. vek). Posle uvođenja UN protektorata na Kosovo i Metohiju Bogorodica Ljeviška je zaključana, oko nje je postavljena bodljikava žica. Crkvu je čuvao poseban odred snaga Kfora, jer teren oko hrama nije bio razminiran. Od 10.000 Srba koji su do sredine juna 1999. živeli u Prizrenu, u gradu je ostalo nekoliko desetina, a njihov broj se danas sveo na tridesetak. Srpske bogomolje i malobrojni Srbi koji su ostali da žive u ovom metohijskom gradu i posle uvođenja UN protektorata na Kosovo i Metohiji 17. i 18. marta 2004. godine doživeli su "vartolomejsku noć", u kojoj je crkva Bogorodice Ljeviške zapaljena iznutra, njen oltarski prostor oskrnavljen, časna trpeza razbijena, a freske oštećene — vojnici Kfora nisu je zaštitili od albanskih napadača. Trenutno je u toku obnova, mada su sa hrama u protekle tri godine više puta skidani delovi krova. Novoosnovani Albanski nacionalni muzej u Prizrenu traži da se ovaj hram stavi pod njegovu nadležnost kao "deo albanske kulturne baštine". ■

BelGuest | Dani evropske baštine | Specijalno izdanje, 2007
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #3 poslato: Decembar 31, 2013, 03:05:46 am »

**





KRALJ MILUTIN


"Doba kralja Milutina je vreme jake vizantinizacije srpske države koja je najizraženija u kulturnom pogledu. Taj uticaj najviše se odrazio na arhitekturu i u potpunosti je potisnuo romanički uticaj, i izrazio se kroz stvaranje novog arhitektonskog stila. Srpska crkva imala je velikog saveznika u kralju Milutinu što će verovatno biti jedan od razloga njegove obimne ktitorske delatnosti. Kralj Milutin je podigao i obnovio više crkava nego svi ostali Nemanjići zajedno".

Tekst: Marija Kovač (za Info-tours)
Freska kralja Milutina: BelGuest | Dani evropske baštine | Specijalno izdanje, 2007
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #4 poslato: Decembar 31, 2013, 03:27:24 am »

*

BOGORODICA LJEVIŠKA


... Najstarije sačuvane freske u crkvi Bogorodice Ljeviške datuju se u treću deceniju XIII veka. Sve ostale freske delo su grupe slikara vođene majstorom Astrapom, i nastale su između 1307. i 1313. godine. Ove freske su izubijane čekićem, pokrivene novim slojem maltera i prekrečene u XVIII veku, kada je crkva pretvorena u džamiju. Ponovo su otkrivene tek pedesetih godina XX veka. Radovi na njihovoj restauraciji trajali su do 1976. godine. ...

Marta 2004. crkva je zapaljena iznutra, oltarski prostor je oskrnavljen, a časna trpeza razbijena. Freske su pretrpele velika oštećenja. Vojnici KFOR-a nisu zaštitili crkvu od napadača.

Centar za očuvanje nasleđa kim
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #5 poslato: Decembar 31, 2013, 03:43:22 am »

**

ZENICA MOG OKA TEBI JE GNEZDO


Osmanlije su pustošile Balkanom. Zapamtili smo ih samo po besu pobednika i doslednosti fanatika. "Uvi, uvi, živi zavide mrtvima" — jecao je letopisac nad zločiiima agarjanskim.

A u toj vojsci pustahijskoj, koja je i imovinu i živote pobeđenih smatrala darom Alahovim, ko zna koliko je i kakvih sve izuzetnih duhova bilo zagledanih u lepote sveta, daleki od krvi po kojoj su gazili, slepi za požare koji su ih pravili.

Jedan takav, pesnik il ljubitelj poezije, umetnik bar po duši, ušao je u Bogorodicu Ljevišku u Prizrenu, zastao pred njenim freskama dok se na trgovima i po domovima vršila reč Prorokova. Njegovo prisustvo otkrili smo tek danas, posle toliko vekova. Stajao je on tu zagledan u čudesno divne likove, uzbuđen dubokom igrom boja i linija, napijajući se zapanjujućim ritmovima scena i kompozicija.

I, valjda, kad je morao otići, pesnik među pustahijama izvukao je orijentalno stilo, svoje najmilije oružje, i napisao preko zida, podnu fresaka, pazeći dobro da ih ne ošteti:

"ZENICA MOG OKA TEBI JE GNEZDO"

Milorad Panić Surep: "Zenica mog oka tebi je gnezdo — Jedan orijentalni zapis u Bogorodici Ljeviškoj", iz članka objavljenog u "Književnim novinama", 1954. godine

*

"Zgrada koju smo gledali 1950. malo je čim potsećala na srednjevekovnu katedralu. Bio je to kameni šator s mnogim prozorčićima s mihrabom ka Meki i minaretom s kojeg je bio tek pao polumesec a popeo se krst, s debelim slojem grubog maltera i spolja i iznutra. Konzervator se ipak odlučio na intervenciju, izložen sumnjičavosti i potsmehu okoline. Danas pak, pet godina posle te odluke, briljantne freske Ljeviške postale su svojina cele evropske kulture, kao jedan od njenih adiđara. U kopiji one su već obišle svet. A građevina oslobođena naslaga, ponovo je dozvala u Prizren vreme od pre šest i po vekova; ona sada nema ničega zajedničkoga sa onom od pre pet godina. Što je pak najvažnije, i što želim naročito istaći, pri ovoj metamorfozi, nije učinjeno ništa proizvoljno; ni jedan detalj. Koristili smo se samo onim što su nam zidovi sačuvali. Samo smo oslobodili jednog zatočenika i pomogli mu da se oporavi..."

Milorad Panić Surep: "Čar konzervacije", iz članka objavljenog u časopisu "Jugoslavija-Srbija", Beograd, 1955.
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #6 poslato: Decembar 31, 2013, 04:08:16 am »

*

BOGORODICA LJEVIŠKA
Draga Panić, Gordana Babić


Izdavač: Srpska književna zadruga
ISBN: 978-86-379-0978-1
Broj strana: 302
Pismo: ćirilica
Godina izdanja: 2007


Opis

Novo, dopunjeno izdanje monografije Drage Panić i Gordane Babić o Bogorodici Ljeviškoj, jednom od najlepših i najvrednijih spomenika srpske srednjovekovne umetnosti i kulture, pojavilo se u ovom vremenu iz više razloga. Šiptarski separatisti i ekstremisti su za vreme martovskih događaja 2004. godine zapalili crkvu i teško oštetili njenu unutrašnjost i njene freske od neprocenjive umetničke vrednosti i lepote. Novo izdanje je pokušaj da se još jednom, u kolektivnom i individualnom sećanju potvrde sve one vrednosti koje Bogorodica Ljeviška poseduje — od crkvenih i kulturnih do umetničkih i simboličnih, i da se od zaborava trajno sačuva njen nekadašnji izgled i izgled njenih uništenih fresaka i drugih oštećenih umetničkih predmeta. Stoga je ovo izdanje dopunjeno uvodnim tekstom raško-prizrenskog i kosovskometohijskog vladike Artemija, u kojem je istaknut kulturno-istorijski, umetnički i simbolički značaj Bogorodice Ljeviške za srpski narod, Srpsku pravoslavnu crkvu i srpsku kulturu. Iz istih je razloga ono dopunjeno i novim ilustracijama i fotografijama sadašnjeg izgleda oštećene crkve i uništenih i spaljenih fresaka, da bi se i na taj način uvidele razmere destruktivnog i vandalskog čina koji su na kraju XX veka nad jednom crkvenom i kulturnom svetinjom izvršili politički ekstremisti. I u ovom izdanju su, u veoma ilustrativnom i znalački urađenom pogovoru Dragana Vojvodića, profesora istorije umetnosti na Filozofskom fakultetu u Beogradu, istaknute sve one profesionalne i stručne vrednosti koje su autori monografije Draga Panić i Gordana Babić svojevremeno unele u prvo izdanje monografije. Na taj način je još jednom potvrđen širi kontekst vizantijske umetnosti i graditeljstva u koji je uklopljena Bogorodica Ljeviška i naglašena autohtonost srpskog nacionalnog i umetničkog elementa koji je u nju ugrađen. / delfi.rs/knjige
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #7 poslato: Decembar 31, 2013, 05:25:51 am »

*

SRBIJA, ZEMLJA FRESAKA


Srpski koreni Kosova i Metohije zapisani su na stranama manstira i crkvi i zato se pridošlice trude da to izbrišu, a hteli bi u UNESKO • Kako je sačuven živopis Bogorodice Ljeviške •

Izložbom u Gradskoj galeriji "Srbija, zemlja fresaka", Užičani su imali priliku da vide detalje živopisa crkve Bogorodice Ljeviške u Prizrenu. Reč je o kopijama fresaka, rad Zdenke i Branislava Živkovića, od kojih je u Užicu bilo izloženo 30, od ukupno 148 radova malog formata supružnika Živković. Svi njihovi radovi nalaze se u Galeriji fresaka u Narodnom muzeju u Beogradu. Kako su objasnili priređivači izložbe, na kopijama fresaka iz prizerenske crkve Bogorodice Ljeviške prikazani su detalji koji se često ne zapažaju u okviru složenih scena zidnog slikarstva. Autor izložbe, Bojan Popović, viši kustos Narodnog muzeja u Beogradu, kaže da su odmah po otkrivanju živopisa, koji je tokom turskog perioda premalterisan, poznati kopisti Zdenka i Branislav u periodu od 1950. do 1955. godine izradili 148 kopija malog formata. S obzirom da je crkva Ljeviška marta 2004. godine u albanskom pogromu stradala, najveću štetu pretrpeo je njen živopis. "Kroz detalje sačuvane na kopijama fresaka mi danas možemo da sagledamo svu veličanstvenost i lepotu Ljeviškog živopisa. Kao materijalno svedočanstvo prošlog vremana, ove freske predstavljaju i vanvremenski kod za razumevanje evolucije kulture, likovnog izraza, duhovnosti i ideologije," rekao je kustos Popović otvarajući izložbu u Užicu. "U svakom slučaju, kopije  ljeviških fresaka govore nam i o istoriji srpskog srednjovekovnog grada Prizrena, ali i o istoriji srpskog naroda. Supružnici Živković, izradom kopija fresaka hteli su da sačuvaju ono što je sveto i sakralno, ali i ono što je suština umetnosti 14. veka. Na freskama se provlače detalji od kupole do samog tla i od oltarskog prostora do spoljne priprate, remek dela koja su sukcesivno 20 godina stvarali slikari na dvoru kralja Milutina", objašnjava kustos Popović.

"Bogorodica Ljeviška je bila glavna crkva grada Prizrena koju je podigao kralj Milutin uz pomoć prizrenskih episkopa Damjana i Save na osnovi ranije gradske saborne crkve. Arhitekta, protomajstor Nikola podigao je hram sa pet kupola, kome je dodata priprata sa spratom nad kojim je zvonik koji stremi visoko iznad kuća Prizrena i naglašava duhovni centar u gradu, inače omiljenom mestu boravka vladara, naročito poslednjeg Nemanjića", kaže kustos Popović, govoreći o istoriji veličanstvene, srušene crkve Bogorodice Ljeviške, i dodaje:

"Prizrenska katedrala prvi je očuvani spomenik dvorske slikarske radionice kralja Milutina. Slikari Mihailo i Evtihije iz porodice Astrapa, vesnici su novog, narativnog stila. Poštujući staru monumentalnost iskazanu veličinom kompozicija i figura, utkali su u stari program i motive koji su verna ilustracija crkvenih tekstova. Značaj čudesnog prožima hram: od Hrista Pantokrata ide na dole osam zrakova, među kojima su anđeli, oni spuštaju tekstove sa rečju božjom prorocima. Svećonosci i sveće približavaju gledaocu transcedentalni svet. Arhijereji karakternih lica prikazani u dubokom naklonu, služe liturgiju. Izuzetan grupni portret Nemanjića nosi i uokviruje ornament dvoglavih orlova, jednako kao i arhijereje u oltaru. Na taj način bi osobi koja bi pohodila Ljevišku namah bilo jasno da je reč o vrhovnoj vlasti Boga u oltaru, vladara u priparti. Uz maestralni portret kralja Milutina, čeono prikazanog svečano u kraljevskom ruhu, nalaze se portreti predaka, kralja Stefana Prvovenčanog, ktitora Ljeviške, kao i potomka kraljevića Stefana, potonjeg Dečanskog", kaže Popović, objašnjavajući čudesnost i složenost živopisa Bogorodice Ljeviške. Izdvaja još nekoliko detalja:

Čudesnost i složenost živopisa Ljeviške

"Simeon i Sava natpisom su označeni kao ktitori Srbije, u značenju onih koji predstavljaju svoj narod, i zbog toga je Simeon Nemanja prikazan u gestu molioca za svoj narod. Punoća prikaza božanstva ogleda se u vidovima Hrista. Molitveno obraćanje vernika bilo je upućeno fresko-ikoni natpisom obeleženim kao Hristos Hranitelj prizrenski, ali u živopisu ima i upliva realnog sveta, te postoji prikaz dečaka koji skaču u vodu i kupaju se na sceni Krštenja Hristovog iz ciklusa Propovedi Jovana Preteče. Iz natpisa sa ulaza, u kome su navedeni propisi koji se poštuju na praznik, navedeno je i ime dvojice protomajstora, Nikole, glavnog arhitekte, kao i Astrape, glavnog slikara. Astrapa je porodično ime pod kojim se nalaze Evtihije i Mihailo, otac i sin, koji su u Srbiji uradili niz fresko programa. Kada je 2004. postradala Ljeviška, osnovna šteta učinjena je njenim freskama, naročito onim u priprati, spratu priprate i oltaru. Da nije bilo bračnog para Živković koji je uleteo u avanturu kopiranja motiva sa fresaka Bogorodice Ljeviške, mi danas ne bi ništa znali o ovom živopisu. Oni su kopirali freske na jeftinom materijalu, na kartonima, uključujući one koji su obaveštavali stanovništvo Prizrena za cepljenje protiv tifusa. Kasnije, Živkovići su organizovali izložbu. "Čovek, priroda i predmeti sa fresaka Bogorodice Ljeviške" u Francuskoj, Nemačkoj, zatim u Finskoj, Danskoj, Kanadi, SAD, Japanu, Indiji, Poljskoj, Norveškoj, Švajcarskoj i Čehoslovačkoj, i zna se, ove izložbe su bile vrlo zapažene i posećene", rekao je kustos Bojan Popović u Užicu.

Poznato je da su za vreme turske vlasti, u 18. veku freske izubijane čekićem, pokrivene slojem maltera i prekrečene kada je Bogorodica Ljeviška pretvorena u džamiju. Freske su ponovo otkrivene u periodu od 1950—1952., a radovi na njihovoj restauraciji trajali su do 1976. godine. Od dolaska NATO snaga na Kosovo 1999. crkva je pod zaštitom nemačkih vojnika, ali ni to nije pomoglo, jer je pet godina kasnije bila gađana iz vatrenog oružja od strane albanskih vandala. Godine 2006. 13. jula crkva Bogorodica Ljeviška stavljena je na UNESKO- vu listu svetske kulturne baštine, kao deo celine srednjovekovnih spomenika na Kosovu.

Grad Prizren

Prizren je jedan od najlepših gradova na Kosovu, nalazi se na padinama Šar planine blizu granice sa Albanijom i Makedonijom. Poznat je po velikom broju crkava i starih džamija. Stanovništvo čine Albanci i velika zajednica Bošnjaka. Procena je da u Prizrenu danas živi oko 240.000 ljudi. Kao grad Prizren je bio poznat i u antičko vreme, a posebno se razvijao od 6. do 9. veka. Imao je veliko utvrđenje na brdu i baziliku na čijim ostacima je kasnije podignuta crkva Bogorodica Ljeviška. U vreme Vizantije, Prizren je bio značajno regionalno sedište i u njemu su izgrađena utvrđenja Drvengrad i Višegrad, poznat kao prizrenski Gornji grad. U njemu je bilo sedište Vizantijske episkopije. Poveljom cara Vasilija iz 1010. godine, Ohridskoj arhiepiskopiji se poklanja prizrenska episkopija, i to je prvi pisani dokument u kome se pominje Prizren, tada pod imenom Prizdrijana. Od 1275. godine Prizren pripada srpskoj srednjovekovnoj državi i postaje privredno i duhovno središte. Grad na Bistrici ekonomski jača, naročito u vreme kralja Milutina, cara Dušana i Uroša. Tada Prizren kuje svoj novac, a iz tog perioda potiču najznačajniji istorijski spomenici srpske srednjovekovne baštine. To su crkva Bogorodica Ljeviška i manastirski kompleks Sveti Arhangeli, zadužbina cara Dušana. To je i period kada se u Prizren naseljavaju trgovci iz Dubrovnika i Kotora, i tu se počinju organizovati poznati panađuri sajmovi u dane velikih verskih praznika. Vlast je bila organizovana tako da je gradom upravljao srpski kefalija, dok je trgom upravljao knez koji je po pravilu bio iz primorskih gradova. Srednjovekovno prizrensko stanovništvo bilo je raznorodno, najviše je bilo Srba, zatim Arbanasa, Grka, Vlaha, Dubrovčana, Mlečana i Sasa. Najveću koloniju činili su Dubrovčani, pa putopisci toga vremena Prizren nazivaju carski grad, carska prestonica, a u narodnim pesmama navodi se kao srpski Carigrad. Posle smrti cara Dušana, Prizrenom vlada kralj Vukašin, a po legendi Kraljević Marko Prizrenom je vladao do 1372. godine, zatim Balšići do 1376. kada počinje njegovo opadanje, a već 1433. Prizren spada u napuštena trgovačka mesta.

A sve to što se dogodilo u najnovijem vremenu jeste apsolutna katastrofa počev od duhovne pa do fizičke.

Zdenka Živković

Zaslužan što danas možemo da saznamo kako je izgledao živopis prizrenske Bogorodice Ljeviške je bračni par Zdenka i Barnislav Živković, kopisti koji su bili zaposleni u Zavodu za zaštitu spomenika kulture Srbije. Posebno je zanimljiv životni i umetnički put Zdenkin koja je doživela duboku starost. Preminula je u devedesetoj godini, a bila je istaknuta ličnost na polju fresko slikarstva i počasna predsednica Češke besede Beograd. Zdenka, devojačko Kortusova, rođena je 1911. godine u južnočeškom kraju, u Šumavi. Njen otac umetnik koji je bio specijalista za gipsanu i kamenu dekoraciju enterijera, došao je 1927. godine da radi na unutrašnjoj dekoraciji Narodne skupštine Kraljevine SHS. Zdenka je u Češkoj završila osnovnu školu, a zajedno sa majkom i dva brata 1930. došla je u Beograd. Nastavlja školu u novosagrađenom češkom domu u Beogradu, a po završetku škole postaje član Kluba češke omladine. Na beogradskoj Akademiji lepih umetnosti diplomirala je 1948, i karijeru je započela u Saveznom institutu za zaštitu kulturnih dobara. Bila u je učenica poznatih francuskih umetnika kopiranja koji su osnovali školu u Srbiji. Kada je u periodu od 1947. do 1950. pod rukovodstvom Pola Vensana bila upriličena prva akcija kopiranja fresaka, Zdenka se uključila u ovaj posao, i decenijama je kopirala u srpskim najznačajnijm svetinjama: Pećkoj patrijaršiji, Dečanima, Gračanici, Sopoćanima, Kaleniću, Manasiji i Ravanici. Za svetsku izložbu u Montrealu kopirala je studeničko Raspeće, a rad na sopoćanskom Uspenju Bogorodice veličine 50 kvadratnih metara trajao je 7 meseci. Zdenka je radila jedno vreme u Galeriji fresaka pri Narodnom muzeju Srbije, a 1972. odlazi u penziju, i tada počinje da obučava niz mladih umetnika za rad na fresko-slikarstvu. U Galeriji fresaka u Beogradu, nalazi se preko 1000 kvadrata kopija fresaka koje je Zdenka uradila. Kao penzionerka nastavlja sa kopiranjem i sarađuje sa Narodnim muzejom u Kraljevu, Novom Pazaru, Nišu, Pirotu. Radi i u Novom Sadu, i tada nastaje preko 200 kvadrata kopija fresaka iz 18. veka, iz manastira Bođani, Mesić, Drača i Srpski Kovin u Mađarskoj. U tom periodu naslikala je i kolekciju kopija fresaka srpskog srednjovekovnog slikarstva za muzej Vanderbilt univerziteta u Nešvilu. Veliki broj njenih kopija nalazi se i u brojnim ambasadama i ustanovama širom sveta. Paralelno sa kopiranjem tekao je njen rad na otkrivanju, čišćenju i konzervaciji fresaka u velikom broju crkava i manastira po Srbiji. Verovatno najveći poduhvat bio je otkrivanje i čišćenje prekrečenih fresaka u Bogorodici Ljeviškoj u Prizrenu. Taj posao trajao je 3 godine. Zdenka je bila inicijator da se kopiraju freske iz ugroženih manastira, a danas je njeno delo i jedino svedočanstvo živopisa koji je krasio zidove nepovratno uništenih sakralnih objekata u Srbiji. Zdenka je u okviru konzervatorskog rada imala najveće zvanje - savetnik konzervator. Njen profesor između ostalih je bio čuveni Slanski sa Akademije lepih umetnosti u Pragu. Veliki broj kopija Zdenka je uradila zajedno sa suprugom Branislavom, takođe stručnjakom za fresko slikarstvo. Sve kopije Ljeviške radili su zajedno. ... Ostatak teksta u Slobodi

Piše: Novka Ilić | Časopis Sloboda
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #8 poslato: Novembar 01, 2015, 05:16:20 am »

*

RECI NEŠTO, BOGORODICE LJEVIŠKA


Reporteri "Novosti" sa Srbima na molebnu u samotnoj i ranjenoj crkvi u Prizrenu. Vređa bodljikava žica, nema zvona, o zidove se odbija molitva. Ljudi svesni nesreće i nepravde.

Prizren je bio carski, srpski grad. [...] crkva Ljeviška, hram nesrećno izabranog ili nametnutog hrišćanstva. Tada Albanaca nije bilo, ne samo ovde, nego ni u celoj Evropi. A, čujemo od Šiptara: Ovo je naša crkva, džamija, šta već.

Metohija, 2008. godina, toliki vekovi prošli, a ništa pametnije nisu doneli. Ti vekovi. Prisustvujemo molebnu u oskrnavljenoj crkvi, među spaljenim licima svetaca, došlo 60 Srba, prognanika, da se — mole.

Nemci su pripadnici međunarodnih snaga (KFOR), oni "dopuštaju" da se molimo. Oni nas — čuvaju. Srbi su čuvali celu tu predstavu zvanu hrišćanstvo, ovde. Pa, koji je to preokret istorijskog točka? Zašto je nama, Srbima, dato to hrišćanstvo, pa smo ga onda branili? Mogli smo bez svega toga.

Ovde, ispred Bogorodice Ljeviške je kapija pala, rešetke nestale, bačeni su koturovi žice kao simbol nove okupacije. I maske su pale.

Čekamo da se desi zvuk zvona, kao poziv, naš. Nema zvona. Nema ni srpskih domova okolo, ni svetinja, a sve što vredi je poharano. U vreme Osmanlija, bilo je Turaka koji nisu hteli ni smeli da oskrnave lica i oči svetaca na freskama. Zapisano je da jedan Turčin nije to uradio, rekao je da je sve "lepota, kao što je i zenica oka mog". Turci su, ipak, star narod. Šiptari su, vidi se, hteli baš pogled sa zidova da spale na lomači, 1999. i 2004. godine. Kakva je to straža koja ne može ništa da sačuva? Govori Vukica Grujić, žena koja nema gde da se vrati:

— Bogorodice moja, Ljeviška, tako si sada samotna i daleko od svog naroda. Oprosti, nisi ti napustila narod, Srbi su otišli. Oterali su nas. Neko će reći da nismo krivi što smo te napustili, nismo krivi za tvoju samoću. Bićemo krivi ako te se odreknemo i ako ti se ne vratimo. Ti, Bogorodice moja, ne bi bila da nas nije, a nas neće biti ako te se odreknemo.

I, nije samo molitva spas.

Kako opisati ovaj moleban? Srbi prognanici pevaju. Došli su sa igumanom Petrom, starešinom Đurđevih stupova, iz Beograda i drugih, ne tako carskih gradova. Opasna žica, bodljikava, kao živa, a hladna i surova, smišljena da bi joj se pokorili, da bi zastrašivala. Pa, koga — Srbe?

Tuđa vojska, tuđa policija, u carskom gradu, sada, kraj marta 2008. A, pre toliko vekova, episkop Sava, kasnije proglašen za sveca i protosinđel Damjan, nadgledali su, u vreme kralja Milutina, radova na freskama. Crkvu su, podsetimo, životopisali, u svetu čuveni, Mihajlo Astrapa i Evtikije.

Molitva traje. Odbijaju se glasovi o zidove Ljeviške. Ljudi svesni nesreće i nepravde. Još nesvesni da ih ovaj hram zove. Ne samo na molitvu.   

Milena Marković | 29.03.2008. | Večernje novosti
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: