Prizren — Grad muzej
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Prizren — Grad muzej  (Pročitano 9836 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« poslato: Septembar 26, 2011, 11:27:36 pm »

**





P R I Z R E N  —  GRAD MUZEJ


"Retki su gradovi u našoj zemlji koji zaslužuju naziv grad — muzej kao što je Prizren. Prošlost i sadašnjost čine skladnost koja zrači iz svakog dela ovog drevnog grada. Teranda, antički grad nalazi se u blizini, a tvrđava na padlinama Šar-planine. Duž obala Bistrice, život je ostavio neizbrisive tragove grada — muzeja. Na klancu Bistrice, car Dušan je podigao manastir Svetog Arhanđela. Na temeljima paganske bogomolje podignuta je Ljeviska crkva, sa lepim freskama iz XIV veka, a crkva Svetog Spasa još uvek bdi nad gradom i privlači pažnju posetilaca.—

Šadrvan sa česmama, iz kojih neprekidno teče voda je srce grada. Baš na tom mestu obešeni su slobodoljupci koji su ustali protiv ropstva. Bratska smrt Bora i Ramiza u blizini Prizrena, na šta nas podseća spomenik u legendarnoj Landovici, gradila je epopeju kako treba umirati i živeti za slobodu" ...

Fotografija: učiteljski fakultet Prizren
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Decembar 31, 2013, 12:07:11 am »

**

PRIZREN

Prizren je u rimsko doba bio jedan od glavnih gradova na putu iz skadarskog primorja u unutrašnjost Balkanskog Poluostrva i zvao se Theranda. U doba Vizantije poznat je kao Prizdrijan i pominje se u XI veku, u vreme ustanka makedonskih Slovena i borbe Bodinove sa Vizantijom. U XIII veku ušao je u sastav države Stevana Prvovenčanog. Veći znača|j dobio je u doba Milutinovo. U XIV veku, naročito za vreme Dušanovo i Uroševo, Prizren je bio čuveno tržište, a jedno vreme i prestonica srpske srednjevekovne države. Krajem XIV veka počeo je naglo opadati. Godine 1455 zauzeli su ga Turci i držali do oslobođenja 1912 godine.

Svojim uzanim i krivudavim ulicama i karakterističnim starim kućama balkansmog stila, Prizren je do danas u velikoj meri zadržao svoj živopisni izgled iz prošlog veka.


PRIZRENSKI GRAD

Na brdu iznad varoši leži Prizrenski grad (Kaljaja) koji je Prizrenu stolećima služio kao odbrana i sa čijom je istorijom tesno povezan. Razuđena osnova ovog srednjevekovnog utvrđenja ocrtava potpuno nepravilan oblik. Grad se sastoji iz višeg i nižeg dela koji su opasani bedemom sa kulama različitog oblika. Na delu gde se gradu moglo najlakše prići postojao je dvostruki red zidova i kula. Duž unutrašnje strane gradskog platna, kao i po drugim delovima grada, izgrađene su razne prostorije na svod i podzemni hodnici od kojih se jedan spuštao niz brdo do izvora nad Bistricom. Turci su grad prepravljali i doziđivali, tako da su srednjevekovne kule skoro nestale.


VIŠEGRAD

Na 3 km. istočno od Prizrena leže ostaci srednjevekovnog grada Višegrada. Grad se pominje u Milutinovo vreme. Dušan ga je predao manastiru sv. Arhanđela koji je podigao kao svoju zadužbinu 1348—1352 godine. Utvrđeni manastir bio je već polovinom XV veka u ruševinama.

Grad se sastoji iz Gornjeg grada, koji dominira klisurom kroz koju protiče Bistrica, i iz Donjeg grada čiji su čvrsti zidovi uz samu rečicu opasivali manastir sv. Arhanđela i crkvu sv. Nikole. Gornji grad izgrađen je na stenovitom i teško pristupačnom brdu na čijem se vrhu nalazi delimično očuvana kula kroz koju se u grad ulazilo. Imao je tri odbranbena pojasa niz litice i na taj način je zidovima bio povezan sa Donjim gradom sagrađenim u podnožju brda oko manastirskih crkava. Zidovi i kule Višegrada danas su potpuno u ruševginama.


SPOMENICI KULTURE
Vodič priredili službenici i saradnici
zavoda za zaštitu i naučno proučavanje
spomenika kulture NR Srbije
Urednik: MILORAD PANIĆ SUREP
Prosveta, Beograd 1951
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Decembar 31, 2013, 12:12:09 am »

*

Naši novi gradovi: P R I Z R E N


Naš slavni Prizren, Carigrad srpskih careva, spada u red najstarijih gradova na Balkanskom poluostrvu, jer je na mestu današnjeg Prizrena bila rimska Theranda. Grci su ga zvali a naš ga je a narod nazivao današnjim imenom Prizren, sem toga i Prezren, Prezdrin, Prizdren; Turci su ga zvali Torserin i Perserin, Arnauti Prizrendi. Marko Miljanov ga redovno zove Prizdren. U narodnim se pesmama zove bijelim Prizrenom, ubavim i pitomim mestom, srpskim Carigradom: "Rano rani srpski car Stjepane, u Prizrenu svome Carigradu". U spomenicama i putopisima ime Prizren piše se i vrlo različito: [...] prizrenski, Prizrien, Prizrenum, Presarin, Prisareno, Preseren, Prisreni, Preisereno, Priseren, Pereserin, Prisreno, Prisirien, Prisrine, Prisdeno, Pristren, Prisarin, Presren, Prisrena, Presari, Preserin itd. Vidi se dakle i po ovim imenima da su se današnji narodni nazivi Prizdren, Prezdrin i Prezren, pored opšteg imena Prizren, čuli i ranije. U srednjem veku Prizren je bio jedno od najznatnijih trgovinskih mesta u srpskim zemljama. Nalazio se na najkraćem putu koji je srce srpskih zemalja, Staru Srbiju, vezivao sa jadranskim primorjem, kuda je gotovo sva srpska srednjevekovna trgovina išla. Nije bio mnogo udaljen ni od solunskog i bosanskog druma. Važnost se Prizrena podigla osobito, kad se u njemu rešavala sudbina Balkanskog poluostrva: najveći svoj politički i trgovinski značaj postigao je Prizren za vlade cara Stevana Dušana, koji ga je učinio svojom prestonicom i koji je u njemu podigao manastir sv. Mihaila. Trgovinski značaj Prizrena u tom vremenu vidi se naročito po tome, što su Dubrovčani u njemu imali svoju veliku koloniju, silne dužnike, u građanstvu svoj đeneralni konzulat; što su zakupljivali i prizrensku carinu, pa su čak radili, najpre kod kralja dečanskog, a zatim kod cara Dušana, da im se za zaštitu dubrovačkih trgovaca u Prizrenu ustupi čak akropolj prizrenski, castrum, castellum Presren, Prisarinum, kako su to Dubrovčani pisali 1332. godine. Na tome su Dubrovčani mnogo radili, naročito dok je Dušanova prestonica bila na Kosovu u Svrčinu, i ja bih pretpostavio da su Dubrovčani hteli da imaju taj kastel u svojim rukama da bi se zaklonili od Arbanasa u eventualnim napadima njihovim na Prizren iz tada još neosvojene i neumirene Albanije, a u spomenicama ima vrlo mnogo vesti i spomena da su dubrovački karavani i trgovci mnogo stradali od arbanaških razbojnika. Razbojništvo i napad na mirne putnike i trgovce je stalno zanimanje Arbanasa počev od 13. veka pa do naših dana. Još u 16. veku, po Kaneju (1573), kroz Kačanik se nije moglo proći od razbojnika arbanaških.

Dubrovački konsul, po želji prizrenskih Dubrovčana, stanovao je stalno u Prizrenu, i samo je, kad je to potrebno bilo na poziv dubrovačkih trgovaca, išao na kraljev dvor u Svrčin kod Prištine i na vašare i trgove, a godišnje dva puta je obilazio sve dubrovačke kolonije u Srbiji. Dubrovačka se kolonija u Prizrenu poveća, kad se u prvoj polovini 15. veka rasturi dubrovačka kolonija u Brskovu. Ekonomski i trgovinski značaj Prizrena u 14. veku vidi se po tome, što je grad Prizren tada kovao i svoj novac, kao i sami vladaoci i jači feudali.

Turci su zauzeli Prizren u junu 1455. godine. Pod 9. junom 1455. godine naš letopisac je zabeležio: "Primi car Prizrenac i Prizren stari 21 juna". Da li je ovaj Prizrenac onaj kastel što ga 1331. i 1332. godine toliko mnogo tražaše Dubrovčani za svoje trgovce? Izgleda da se dubrovačka kolonija u Prizrenu po turskom osvojenju Prizrena smanjila i rasturila.

I za turske vlade u 16. veku Prizren se pominje kao da nije bio mala varoš. Samo Mehmed Hajredin Kukli-beg 1537. godine imaju Prizrenu 117 dućana i 6 vodenica. U drugoj polovini 16. veka Prizren strada od Arbanasa i Sinan-paše Rotulovića. Dečanski je kaluđer zabeležio pod godinom 1574: "Veliki zulum bijaše togda od Arnauta, osobito od Mahmut-begovića u Peći, u Skadar od Ivan-begovića, poturčeni Bušatlije, u Prizren Sinan-pašića Rotulovića, u Đakovu od Elsu-pašića. Dve hiljade hristijane okolo ovi varoši isekoše".

U 17. veku Prizren se pominje kao velika i znatna varoš. Marin Bici (1610) opisuje Prizren kao otvorenu varoš "bez zidova" (gradskih); ima 8600 kuća, dosta velikih; gotovo sve kuće imaju svoja dvorišta, kao i seoske kuće u Italiji, i Prizren, po veličini, ne ustupa nijednoj varoši u Staroj Srbiji osem Skoplju (koje je od Prizrena veća varoš); varoš je puna česama i žive, tekuće vode, koja okreće vodeničke vitlove i čini varoš uglednom i prekrasnom. Sofijski arhiepiskop Petar u svojoj istorijskoj raspravi o prizrenskom episkopatu (1655) računa da u Prizrenu ima 12 000 kuća, od kojih su 30 katoličkih a ostalo pravoslavni Srbi i Turci; u varoši se nalazi preko 300 vodenica; Prizren se nalazi na vrlo lepom položaju, a u predelu izobilnom u žitu, vinu i ribi. I St. Gaspari (1671. godine) računa Prizren u red glavnih varoši u Srbiji. Lepe nam podatke o Prizrenu 17. veka pruža Petar Bogdanić Bakšić, o kome g. Čeda Mijatović misli da je potomak Dušanova Bogdana. Prizren trguje najviše vinom i kordovanom; u njemu se izrađuju razne puške i dimiskije. Oko Prizrena puno je rodnih vinograda, koji daju izvrsno vino. Masareki (1651 g.) pominje da prizrenski trgovci izvoze vunu čak u Germaniju preko Beograda. Vidi se, dakle, da je stočarstvo bilo razvijeno na Šar-planini. Ali je Prizren i u 17. veku stradao od planinaca Arbanasa, naročito od Miridita, kako to Bakšić ističe. Iako je katolika bilo malo, 30-40 kuća, u 17. veku stoluje katolički vladika, koji je potčinjen sofijskom katoličkom arhiepiskopu. Ponekad je Prizren stradao od novih turskih nameta. Po jednom zapisu, 1651. godine u Prizren dođe Mehmet-paša i uze od naroda 10 000 akči na ime novog nameta dotle nenaplaćivanog "kaftan-akče": "A on uze 10.000 va ta oskudna i nuždna vremena, oh!", veli taj jadnik koji je ceo zapis dao.

U 18. veku Prizren se pominje kao "mesto Prizren". U njemu je pri crkvi sv. Đorđa pravoslavna mitropolija i pravoslavni se mitropolit zove prizrenski i raški. Zanati su mu organizovani u esnafe (1788. g. pominje se esnaf mutavdžijski u Prizrenu). Pri kraju 18. veka i naš je Prizren nastradao od Arbanasa, kada su postradale i propale mnoge varoši i sela u srpskim zemljama od krdžalija i Arbanasa. Pop Sava iz Prizrena zabeležio je: "Na 1795 goda plenen bist Prizren od Mahmut-paše" (Bušatlije). Prizren je tada morao ljuto postradati od tog Bušatlije i njegovih Arbanasa, kad je uskoro posle toga baron Feliks de Božur našao u Prizrenu broj stanovnika manji od broja kuća (domova) u 17. veku: Božur računa u njemu 7-8 000 stanovnika, a Pukvilj (1805) Prizren, nekad bogat i velik, zove dosta naseljenom varošicom (Prisrendi, petite ville assez peuplee).

Gde se delo ono mnogobrojno prizrensko stanovništvo 17. veka? Verovatno se razbeglo ispred arbanaskih armija, a svakako je nešto i izginulo. Iako je Prizren pri kraju 18. veka ljuto nastradao, ipak se on u 19. veku brzo podigao. Jedan francuski izveštaj iz početka 19. veka pominje Prizren kao varoš prilično naseljenu na važnom trgovačkom drumu koji je vodio iz Skadra preko Prizrena i Tetova u Skoplje; stanovnici su mu nešto muslimani a nešto hrišćani, a jezik im je srpski; Prizrenom upravlja beg zavisan od ohridskog paše.

Vuk Karadžić pominje 1827. godine Prizren kao stari grad s velikom varoši. Ami Bue (1840) uzima da je Prizren jedna od najlepših i najbogatijih varoši u evropskoj Turskoj. Ima preko 26 000 stanovnika. Razni zanati, veli Bue, i njegova tranzitna trgovina između Turske i primorske Arbanije učinili su da se poveća bogatstvo i broj njegova stanovništva; ima pokrivenu čaršiju, 12 velikih džamija, više sahatnih kula, jednu pravoslavnu i jednu katoličku crkvu; stolica je pravoslavnog vladike; nije tako prljav kao ostale varoši u Turskoj.

Posle ovog lepog napretka Prizren se neprestano povećavao i bogatio. Gilferding 1857. godine računa u njemu 4 000 domova. Tada je i Prizren bio u trgovinskim vezama sa Beogradom, Sarajevom i Skadrom; stanovništvu je glavno zanimanje bila trgovina, koja je pretežno bila u rukama pravoslavnih; živa je bila prizrenska čaršija i zahvatala je nekoliko pokrivenih ulica. Han (1863) računa u Prizrenu na 46 000 stanovnika i 1 200 dućana u čaršiji. Prizren je tada smatran za glavnu oružnicu na Balkanskom poluostrvu, jer se u njemu mnogo oružja izrađivalo. Pored mnogih puškara bilo je mnogo i tabaka i terzija. Prizrenski se sahtijan izvozio u Madžarsku, drugi se prizrenski proizvodi izvozili na sve strane, naročito u Misir i Srbiju. Trgovina je sva bila u rukama hrišćana. Ali je tada već drum skadarski postao nesiguran i rđav, da se Prizren počeo okretati Solunu, odakle je dobivao englesku robu. Mekenzijeva i Irbijeva ne smanjuju Prizrenu broj stanovništva, ali tvrde, razume se pogrešno, da je "sasvim bez ikakve političke i trgovinske važnosti". Važnu statistiku Prizrena pruža pouzdani Miler u svojoj Arbaniji (1844). On računa da u Prizrenu ima 6 000 kuća, od kojih su 4/5 Srba i smatra Prizren kao jednu od najkrasnijih, najbogatijih i najradnijih varoši u Turskoj.

Još 1857. godine Gilferding je rekao: Kada bi Prizren bio u sigurnim saobraćajnim i srećnim političkim prilikama, on bi iznova, kao i za vreme cara Dušana, postao srpskim Carigradom — središtem života i rada cele zapadne polovine Balkanskog poluostrva. Posle punih 457 godina robovanja Prizren je opet postao slobodan. Majka njegova, otadžbina Srbija, donela mu je slobodu, a radom ruku dece svoje Srbija će Prizrenu, srpskom Carigradu, doneti i sigurna saobraćajna sredstva i sređene i srećne političke prilike, pa ma kako se zvali i ma koliki da su neprijatelji srpskog naroda.

K. N. Kostić. -

Delo: List za nauku, književnost i društveni život, Beograd (št. Dositej Obradović), januar 1914, knj. 70, sv. 1, str. 89-94.

Prvi put objavljeno: 1914
Izvor: Епархија рашко-призренска и косовско-метохијска
Na Rastku objavljeno: 2007—11—16
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #3 poslato: Decembar 31, 2013, 12:38:46 am »

*

PRIZREN


Prizren je pripojen srpskoj državi 1214. godine za vreme vladavine Stefana Prvovenčanog i od tada postaje prvi grad srednjovekovne Srbije. U vreme cara Dušana na prostoru Kosova bilo je oko 1300 manastira i crkava a od toga u Prizrenu oko 200. Sačuvano je četrdesetak sakralnih objekata.

Crkva Svetog Spasa pominje se prvi put 1348. godine ali je sigurno postojala i ranije. Ktitor hrama posvećenog Vaznesenju Gospodnjem je Mladen Vladojević vlastelin cara Dušana. Živopisana je 1331.—1332. godine. U 18 veku dozidana je druga crkva posvećena Svetoj Trojici. Oko 1850. godine Cincari podižu zidove koji obuhvataju hram sa svih strana do visine svodova stare crkve.

Albanski ekstremisti su je zapalili i teško oštetili tokom martovskih nemira 2004. godine. više » » »


* * *





Fotografija (crkva Svetog Spasa) preuzeta sa interneta. Autor nepoznat.
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #4 poslato: Decembar 31, 2013, 01:40:48 am »

*

PRIZREN — grad koji je imao 33 Crkve!


SRPSKE PRAVOSLAVNE SVETINJE I SPOMENICI U PRIZRENU

01. Saborni hram Bogorodice Ljeviške, (osnova hrama je iz 12. veka, a obnovio ga je kralj Milutin 1306—1307. godine
      za episkopovanja prizrenskih episkopa Damjana i Save čija su imena uklesana u fasadi hrama)
02. Manastir Svetih Arhangela kod Prizrena, sagradio ga car Dušan 1343—1352
03. Crkva Sv. Spasa podignuta i freskopisana u 3. i 4. deceniji 14. veka
04. Crkva Sv. Dimitrija (podignuta u 13—14. veku, porušena u 19. veku i na njenom mestu se danas nalazi
      rimokatolička crkva Djevice Marije.
05. Crkva sv. Nikole, tzv. Koraćeva crkva iz 14. veka, pretvorena kasnije u džamiju
06. Saborni hram Sv. velikomučenika Đorđa iz 1887. godine sa ikonom Bogorodice iz 14. veka i ikonostasom iz 18. veka.
07. Crkva Sv. Besrebrenika iz 19. veka, podignuta na temeljima starije crkve sa nekoliko vrednih ikona iz 18—19. veka.
08. Crkva Sv. Pantelejmona u mahali zvanoj Pantelija, rekonstruisana 1937. na mestu stare crkve iz Srednjeg veka.
09. Temelji crkve Sv. apostola Tome pod Prizrenskom tvrđavom "Kaljajom"
10. Ostaci crkve Sv. Prokopija u mahali Pantelija
11. Crkva Sv. Ane na čijem je mestu podignuta džamija Mustafe Paše
12. Crkva Sv. Atanasija u prizrenskoj tvrđavi "Kaljaja". Na njenom mestu je Emin paša Rotuli (Albanac)
      podigao džamiju i sahat-kulu 1805. godine. Ovu džamiju su kasnije porušili Bugari u 1. svetskom ratu.
13. Ostaci crkve Sv. apostola Petra i Pavla na levoj strani reke Bistrice
14. Crkva Sv. proroka Ilije koja je sa starim srpskim grobljem postojala sve do 1915. godine.
15. Bogojavljenska crkva, na čijim je ruševinama podignuta džamija u Maraš-mahali
16. Preobraženjska crkva, po predanju kapela dvora cara Dušana, koja se nalazila na mestu današnje džamije Mehmed Paše
17. Crkva sv. Nikole, tzv. "Gradska crkva" (pominje se još u 14. veku) u drevnoj Višegradskoj tvrđavi, iznad manastira Sv. Arhangela.
18. Gospojinska Crkva koja se pominje u hrisovulji cara Dušana iz 1348. godine
19. Manastir Sv. Varvare u Prizrenu, koji se pominje sa svojim imanjima u turskom tefteru iz 1526—1559. godine
20. Ostaci pećinske crkve i manstira u blizini mesta zvanog "Golem kamen" kod Prizrena
21. Crkva Sv. Nikole, ili "Rajkova crkva" iz 14. veka, obnovljena 1857. godine sa vrednom ikonom iz 16. veka
22. Crkva Sv. Georgija Runovića iz 15 veka, sa carskim dverima iz 16. veka. Nalazi se u porti hrama sv. Đorđa pred zgradom Episkopije
23. Isposnica Sv. Nikole, na putu između Prizrena i manastira Sv. Arhangela, sa ostacima fresaka iz 14. veka.
      Ovo je jedna od brojnih isposnica koje su postojale u dolini Prizrenske Bistrice.
24. Crkva Sv. Jelene koja je stajala na mestu džamije koju je podigao Mustafa Paša Prizrenski
25. Ostaci zgrade starog mitropolitskog dvora sa vladičanskom kapelom, jugoistočno od hrama Bogorodice Ljeviške
26. Crkva Sv. Vlasija (koja se pominje u hrisovulji cara Dušana iz 1348. god.)
27. Crkva Sv. Nikole, "Tutićeva crkva", podignuta 1331/32 godine i kasnije freskopisana
28. Crkva Sv. Nedelje sa sačuvanim temeljima crkve Vavedenja Presvete Bogorodice,
      zadužbine Kraljevića Marka iz 1371. godine. U crkvi su preostali delovi freskopisa iz 14. veka.
29. Crkva Sv. Stefana, zadužbina kralja Milutina s početka 14. veka. Sada prekrivena albanskim kućama.
30. Spomenik srpskim borcima iz Balkanskih ratova i 1. Svetskog rata
31. Spomen kapela srpskim ratnicima palim u oslobođenju Prizrena 1912. godine i u 1. Svetskom ratu
32. Studenac "Kosovo", spomen česma oficirima i vojnicima 3. srpske armije koja je oslobodila Prizren 1912. godine.
33. Spomenik caru Dušanu, pred hramom Sv. Đorđa. Miniran u junu 1999. godine.

Preuzeto sa sajta: SRBski FBReporter
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: