Gračanica — Zadužbina kralja Milutina Nemanjića (1321)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
RIZNICA SRPSKA « SRBIJA — VODIČ PO PUTNIM PRAVCIMA « Priština • Kosovska Mitrovica • Gnjilane « Gračanica — Zadužbina kralja Milutina Nemanjića (1321)
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Gračanica — Zadužbina kralja Milutina Nemanjića (1321)  (Pročitano 14330 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« poslato: Januar 01, 2011, 11:24:03 pm »

*

G R A Č A N I C A




Srpski manastir Gračanica nalazi se u istoimenom selu, pet kilometara jugoistočno od Prištine.  
Poslednja zadužbina srpskog kralja, Milutina Nemanjića iz 1321.

Autor fotografije nepoznat
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Januar 01, 2011, 11:24:29 pm »

**

G R A Č A N I C A


Na Kosovu, južno od Prištine, podigao je kralj Milutin Nemanjić 1321 godine manastir Gračanicu. Ona je poslednja i najmonumentalnija u nizu njegovih zadužbina, a ujedno i jedan od najlepših arhitektonskih spomenika našeg srednjeg veka.

U kulturnom i religioznom životu Gračanica je imala vidnu ulogu. Od svoga osnivanja bila je rezidencija lipljanskog episkopa. Iz starih zapisa vidi se da se u manastirskom pirgu čuvala lepa zbirka knjiga, ali je ona izgorela već osamdesetih godina XIV veka, te je kasnije ponovo obnovLjena. U prvoj polovini XVI veka pri manastiru je postojala štamparija. U njoj je štampan drugi deo jednog oktoiha u kome se nalazio i drvorez sa pretstavom gračaničke crkve. Po podacima koje dalje nalazimo u pisanim dokumentima vidimo da je i Gračanica preživljavala sudbinu svih ostalih naših opomenika — da je pljačkana, paljena, da su i na njoj vršena tokom vekova doziđivanja i prepravke, pa ipak ona dolazi u red najbolje očuvanih starih srpskih manastira kako po svojoj arhitekturi tako i po unutrašnjoj slikanoj dekoraciji.


Posle osvajanja Makedonije i pomeranja državnih granica na jug Srbi su došli u bliži dodir sa spomenicima vizantiske kulture. Tada dolazi do formnranja nove arhitektonske škole, tzv. srpsko-vizantiske, u kojoj će vizantiski uticaj postati dominantan. Ali primanje stranih uticaja nikada nije odvodilo naše umetnike do šablonskog kopiranja. Tako arhitektura Gračanice, iako pokazuje sve bitne odlike ove škole, pretstavlja jedinstveno rešenje, daleko smelije od svojih uzora. Crkva se naročito odlikuje izvanrednim rasporedom masa, čime je postignut utisak dinamike, lakoće i veličanstvene harmonije. — Plan građevine lako se raspoznaje spolja. On se sastoji od dva upisana krsta, jedan u drugom, od kojih je unutrašnji vertikalno izbačen, tako da je centralna kupola stepenasto podignuta u visinu. Nad prostorima između krakova krsta uzdižu se četiri manja kubeta stvarajući tako ravnotežu centralnim masama. Poluobličasti svodovi nižega krsta završavaju se spolja polukružnim zabatima, a unutrašljeg, višeg, zabatima sa prelomljenim lukom. Oltarski prostor blago je spolja naglašen trima trostranim apsidama od kojih je srednja, najveća, osvetljena trodelnim prozorom (triforom), a druge dve manje po jednim uskim otvorom. Đakonikon i proskomidija odvojeni su punim zidom. Nad unutrašnjom pripratom nalazi se tribina — katihumena — do koje vode stepenice u stupcu kojim je odvojena priprata od naosa.

Spoljna dekoracija crkve izvedena je sasvim jednostavnim sredstvima: jedini ornamentni elemenat je opeka koja se izmenjuje sa malterom na niz raznih načina. Prozori su upisani u plitke niše čiji su gornji delovi ispunjeni opekama u obliku ukrštenih zrakova ili cik-cak linija. Oko niša postavljen je okvir od nasatice poređanih opeka. Takav okvir imaju sve završne talasaste linije zidova, a iznad njih, ispod samog olovnog pokrivača, proteže se venac od zupčasto postavljenih opeka, podvlačeći konture krovova. Zgrada je zidana naizmeničnim redovima kamenih tesanika i opeke, tako da i sam raznobojni građevinski materijal deluje dekorativno.

Krajem XIV veka uz crkvu je dozidana spoljna priprata sa dvojnim otvorenim arkadama, koje su u XVI veku zazidane. Ona smeta jedinstvenom, harmoničnom utisku građevine, a uz to je crkvi smanjen direktan izvor svetlosti kroz zapadni portal, tako da je unutrašnja priprata uvek u polumraku.

Živopis Gračanice (izuzimajući spoljnu pripratu) pripada stilu ostalih Milutinovih zadužbina, koje u srpskom slikarstvu XIV veka čine zasebnu celinu. Za nekoliko decenija mirni, monumentalni stil XIII veka doživljuje bitne promene. Tematika se proširuje mnoštvom scena uzetih iz raznih crkvenih tekstova. Osim Jevanđelja, koje je ranije služilo kao glavni izvor sadržine fresaka, sada se ilustruju apokrifi, žitija svetaca, crkvena poezija, liturgični tekstovi, kalendar. U kompozicijama broj ličnosti i detalja koji ih okružuju takođe je povećan, dok se formati smanjuju. Scene postaju neobično žive, plastičnost oblika naročito istaknuta.

U Gračanici ima živopisa iz tri epohe. Najstarije su i najbolje freske u hramu i unutrašnjoj priprati. One su sve iz istog vremena, oko 1321 godine, i odlično su očuvane — retuša skoro nema. Pored uobičajenih ciklusa iz života i stradanja Hristova, nailazimo na niz kompozicija liturgičke sadržine, na opširan kalendar sa ilustracijama svih dana u godini. Naročito je interesantna vrlo razvijena kompozicija Strašnog suda na zapadnom zidu narteksa. Od pojedinačnih figura najsnažniji je lik sv. Jovana u proskomidiji koji je kasnije poslužio kao uzor slikarima u Rusiji. Na luku između priprate i naosa, na južnom delu, pretstavljen je ktitor Milutin sa modelom crkve, a prekoputa je poznati lik kraljice Simonide. Na istočnom zidu unutrašnje priprate, desno, nalazi se najstarija pretstava genealoškog stabla Nemanjića. Levo su portreti Milutinovih roditelja.

Od prvobitnog živopisa u spoljnoj priprati, iz poslednjih decenija XIV veka, ostalo je vrlo malo. Na južnom delu istočnog zida sačuvana je ikonografski interesantna scena Krštenja. Dve Bogorodičine himne "Djeva dnes" i "O tebe radujet se" ilustrovane su na skodu iznad ulaznih vrata.

Najmlađe freske, nastale u drugoj polovini XVI veka, nalaze se takođe u spoljnoj priprati, u prvom pojasu gde su nekada bili otvori arkada. One su mnogo slabijeg kvaliteta, ali imaju svoju istorisku vrednost.





SPOMENICI KULTURE
Vodič priredili službenici i saradnici
zavoda za zaštitu i naučno proučavanje
spomenika kulture NR Srbije
Urednik: MILORAD PANIĆ SUREP
Prosveta, Beograd 1951
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Januar 01, 2011, 11:25:17 pm »

**

GRAČANICA





Poslednja zadužbina velikog ktitora kralja Milutina.— Započeta je na ruševinama stare građevine oko 1313. godine. U vreme turske invazije 1371. i 1383. godine crkva je dosta stradala. Tom prilikom su izgorele mnoge dragocene rukopisne knjige. Godine 1539. ovde je osnovana jedna od značajnijih srpskih štamparija.

Arhitektura crkve osmišljena je veoma originalno i smelo. Rešenje se približava varijanti tzv. "vizantijsko-srpske škole", gde je sve usmereno ka monumentalnoj spomeničkoj izražajnosti, sa tendencijom ka vertikalizmu. Spoljnji efekat postignut je polihromijom fasada i znalačkim modeliranjem stepenaste siluete, koja je narušena 1383. godine dozidanom pripratom — egzonarteksom.

Slikarstvo Gračanice je najuspelije dostignuće Milutinove dvorske slikarske škole. Živopis je završen 1321—1322. godine. Ogroman je broj kompozicija, portreta, stojećih figura i bogato ilustrovanih ciklusa, koji teku u neprekidnom ritmu po horizontalnim zonama.

Najinteresantnije freske u ovom hramu jesu: monumentalni lik Hrista Pantokratora u centralnom kubetu u kaloti, kralj Milutin sa modelom crkve i kraljica Simonida — desno i levo na ulazu u centralni deo crkve; desno je loza Nemanjića — genealoško stablo dinastije Nemanjića; stojeće figure sv. ratnika u punoj srednjovekovnoj ratnoj opremi, na južnom zidu naosa, poseduju individualni izraz i temperament. Ističu se kompozicije: "Tajna večera", "Svadba u Kani", "Raspeće", "Uspenje Bogorodice", "Žrtva Avramova" i druge.

U apsidi su liturgijske scene, a u oltarskom prostoru starozavetne scene simboličnog karaktera i scene iz života Bogorodice. Centralni deo crkve ispunjen je scenama iz zemaljskog života Hrista i crkvenim kalendarom. Tu su i scene Velikih praznika, Čuda i Stradanja Hristovog. Na zapadnom zidu priprate ilustrovan je Strašni sud. U severnom paraklisu su scene iz života sv. Nikole, a u južnom — pored Starog zaveta, slikan je Bogorodičin i Hristov život; tu je i veličanstvena figura Jovana Preteče, koja dominira u niši severne apside, i sugestivan lik proroka Hije koga hrani gavran.

Živopis odiše narativnošću i u tesnoj je vezi sa helenističkom kulturom. U vreme zidanja u egzonarteksu su bile kompozicije "Krštenje Hristovo", "Deizis" i "Akatis".—

Gračanica je posedovala izvanrednu zbirku knjiga, ikona i drugih predmeta liturgijskog karaktera. Dobar deo ove riznice stradao je tokom vekova i danas je znatno osiromašen. Kada je novobrodski mitropolit Nikanor osnovao štampariju 1539. godine, riznica štampanih knjiga je obogaćena. Kao jedan od vrednih primeraka smatra se deo Osmoglasnika u kome je u drvorezu sačuvan izgled gračaničke priprate koja je u XVI veku izmenjena zatvaranjem otvora između arkada. Od rukopisnih knjiga sačuvano je samo nekoliko primeraka iz XVI i XVII veka. Ni u zbirci ikona nisu sačuvani primerci iz starijeg perioda. To su uglavnom ikone koje su nastale, kao i rukopisne knjige, u vremenskom rasponu od XVI do XVII veka.





Blago na putevima Jugoslavije
JUGOSLAVIJAPUBLIK
Glavni urednik: Nebojša Tomašević
Beograd, 1983


Fotografija: Marina Dore
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« Odgovor #3 poslato: Januar 01, 2011, 11:25:42 pm »

**

GRAČANICA
MAJSTORSTVO NEZNANOG NEIMARA



Gračanica je remek-delo graditeljske veštine sa izvanredno harmoničnom igrom krovnih površina


Mada su mnogi skloni da mu zamere buran ovozemaljski život (pet brakova), kralj Stefan Uroš II Milutin bio je, kako piše njegov biograf, "nezasiti zidatelj božanstvenih crkava i ne samo zidatelj no i palih obnovitelj". Po preciznim podacima, podigao je ili obnovio 47 hramova za 39 godina kraljevanja i ne čudi što je samo dve i po godine posle smrti (1321) proglašen za sveca.

Jedna od najlepših crkava, remek-delo graditeljske veštine, svakako js Gračanica, samo pet kilometara od Prištine. Podignuta između 1315. i 1321. godine, iste kad je i kralj Milutin umro, a kad je završeno i živopisanje, vrhunac je projektantske zamisli arhitekte čije ime istorija, na žalost, nije sačuvala. Ovo zdanje s pet kupola, stepenaste siluete, s izuzetno harmoničnom igrom krovnih površina, nema primera ni u jednoj poznatoj građevini ni istočnog ali ni zapadnog hrišćanstva. Predstavlja vrhunac srpskog graditeljstva u duhu vizantijske tradicije, a opet je svoje, neponovljivo. Slična ocena važi i za njeno slikarstvo koje su ostvarili Milutinovi dvorski slikari Mihailo i Evtihije, kao predvodnici velike grupe umetnika koja je radila u ovoj crkvi. Neprevaziđene su predstave Raja, kao i personifikacija mora na fresci Strašnog suda, ali i monumentalne kompozicije iz ciklusa Velikih praznika slikane u petokupolnom prostoru, među kojima dominira Vaskrsenje.

Upućeni svedoče i da "grešni" kralj Milutin ništa drugo nije uradio i sagradio za svoje vladavine, sama sobom i svim svojim sadržajima Gračanica bi bila dovoljna da ga uznese među besmrtnike, što je na svoj način i učinila.





"100 dobrih razloga da posetite Srbiju" | Turistička organizacija Srbije
Za izdavača Mišo Vujović, direktor i glavni urednik | "Princip Bonart Pres"
Tekstovi: Petar Milatović i arhiva "Princip Bonart Pres"
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« Odgovor #4 poslato: Januar 01, 2011, 11:26:18 pm »

*

MANASTIR GRAČANICA



Polaganje Hrista u grob
Hrist u kupoli manastira
Uspenje


Teološki učeno, raspričano gračaničko slikarstvo pripada zrelom slikarstvu tzv. "dvorske škole kralja Milutina," čija ostvarenja se uklapaju u najavangardnije tokove klasične umetnosti doba Paleologa. Nešto slabijeg kvaliteta je živopis iz eksonarteksa, zatvorenog i ponovo živopisanog 1570. godine Crkva, već 1379—83. godine dosta oštećena od Turaka, obnovljena je 1383. godine. Posle konačnog podpadanja ovih predela pod tursku vlast manastir je imao tešku istoriju ispunjenu haranjima i stradanje, posebno tokom XVIII—XIX veka.

Od nekada čuvene riznice ostalo je nekoliko dragocenih ikona iz XVI—XVII veka, nešto rukopisnih knjiga ali i jedan oktoih štampan 1539. godine u štampariji koja je radila u manastiru početkom XVI veka.

Tokom 1999. godine Gračanica je više puta granatirana od strane albanskih terorisata i pretrpela je manja oštećenja.


Deo teksta i fotorafije preuzeti sa: SPCO Lucern
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« Odgovor #5 poslato: Januar 01, 2011, 11:26:43 pm »

**

G R A Č A N I C A



Gračanica, Srbija — Simonida, freska


"Simonida je sa dvadeset pet godina postala udovica, ali o drugim vladarima i novim udajama nije više mislila. Kraljica Simonida vratila se u Carigrad, gde je boravila u hramu Presvete Bogorodice. Iz Carigrada je u Srbiju poslala skupoceno kandilo i zlatotkane pokrove za kraljev posmrtni odar. Posle toga se zamonašila i stupila u manastir Svetog Andrije. Poslednji put njeno ime pominje se 1336. godine, kada je prisustvovala jednom važnom skupu državnih i crkvenih velikodostojnika. Milutinu nije ostavila naslednika." (Zorica Marković: "Vladarka bez detinjstva")
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« Odgovor #6 poslato: Januar 01, 2011, 11:27:11 pm »

**

G R A Č A N I C A




Gračanica, Srbija — Alegorija mora (detalj kompozicije Strašnoga suda, freska)
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 415



Pogledaj profil
« Odgovor #7 poslato: Januar 01, 2011, 11:27:32 pm »

**

G R A Č A N I C A





Lik proroka Hije koga hrani gavran
(Vladimir Ćorović: Istorija Srba)
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: