Crkva Sv. Bogorodice u Topoli — Zadužbina Đorđa Petrovića
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
RIZNICA SRPSKA « SRBIJA — VODIČ PO PUTNIM PRAVCIMA « Aranđelovac • Topola • Kragujevac « Crkva Sv. Bogorodice u Topoli — Zadužbina Đorđa Petrovića
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Crkva Sv. Bogorodice u Topoli — Zadužbina Đorđa Petrovića  (Pročitano 7843 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« poslato: Septembar 09, 2011, 09:51:43 pm »

*


CRKVA SV. BOGORODICE
KARAĐORĐEVA CRKVA





Đorđe Petrović, vođ Prvog srpskog ustanka, načinio je od Topole politički i strateški centar oslobođenog dela Srbije. Između 1811. i 1813. godine sagradio je utvrđen grad sa trospratnim kulama, u njemu dva konaka, za svoju porodicu i goste, kao i crkvu Rođenja sv. Bogorodice zidanu kamenom, koja je, osim ikonostasa, dobila i zidno slikarstvo.
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Septembar 09, 2011, 11:41:52 pm »

**


CRKVA SV. BOGORODICE
KARAĐORĐEVA CRKVA


Vođa prvog srpskog ustanka, obnovitelj srpske države i njen prvi monarh Karađorđe Petrović je po ugledu na srednjevekovne srpske vladare, podigao svoju zadužbinu, crkvu Sv. Bogorodice u svom prestonom gradu Topoli. Gradnja crkve je počela 1811. godine i iste godine su građevinski radovi i završeni o čemu svedoči ktitorski natpis iznad zapadnog portala uklesan na kamenoj ploči. Završni radovi, patosanje poda kemenom iz Studenice, interijer, ikonostas i živopisi izvođeni su do jula 1813. godine što potvrđuje i natpis na oltarskom zidu. Zvona za crkvu izlivena u beogradskoj topolivnici i postavljena na Karađorđevoj zadužbini, bila su prva zvona koja su se slobodno, posle više vekova robovanja pod Turcima oglasila u slobodnoj Srbiji.

Neposredno po završetku crkve, u leto 1813. godine, počela je turska invazija na Srbiju. Do oktobra iste godine Srbija je sva okupirana. Turci su tada crkvu u Topoli zapalili i oštetili. Izgoreo je ikonostas koji je uradio zograf Jeremija Mihailović, a freske koje su uglavnom delo ustaničkog vojvode i izuzetno hrabrog predvodnika srpskih juriša Petra Nikolajevića Molera grubo izgrebane i od paljevine počađavele.

Narod je crkvu obnovio već 1814. godine, i u njoj se obavlja bogosluženje do danas. Po dolasku na srpski presto Karađorđevog sina, kneza Aleksandra (vladao 1842—1858), crkva je ponovo obnovljena. Knez joj je darovao četiri srebrna kandila (1843) sedam crkvenih knjiga (1844) i ikonostas koji je uradio tada veoma cenjeni slikar Dimitrije Avramović (1846). Posle prvog svetskog rata Avramovićev ikonostas je prenet u crkvu obližnjeg sela Gornja Trešnjevica, a na njegovo mesto postavljen je ikonostas koji su u duborezu uradili majstori iz Debra, nadaleko čuveni po svom umeću. Duborezni ikonostas, maštovita rukotvorina debarskih umetnika, s razigranim prepletom i kopijama srednjovekovnih ikona, posebno je vredan dragulj u Karađorđevoj crkvi. Premda skromnih razmera, crkva je, kako je uočeno, bila najlepši arhitektonski objekat podignut u prvim decenijama prošlog veka u Srbiji. Da bi se ovo razumelo, treba imati u vidu da je tada, a i još koju deceniju kasnije, saborna crkva u Beogradu bila — drvena građevina (crkva tzv. brvnara). Karađorđeva zadužbinska crkva je jednobrodna građevina, sa osnovom u obliku tzv. upisanog krsta (blaga krstasta osnova). Krov je dvoslivni, pokriven ćeramidom, nad kojim se uzdiže vitka kupola, spolja oktogonalna a iznutra polukružna. Kupola je pokrivena hrastovim drvetom (tzv. šindra, šimla, klis). Crkva deluje prilično rustično, ali se odlikuje izuzetno skladnim proporcijama.

U unutrašnjosti crkve se jasno izdvajaju prostorne celine: na pravougaonu pripratu (narteks) se nadovezuje središnji prostor (naos) sa blagim proširenjima severne i južne pevnice, na koje se iza ikonostasa, prema istoku, gde se uvek nalazi u pravoslavnim crkvama, skladno nastavlja polukružni oltarski deo sa nišama, proskomidijom levo (severno) i đakonikonom desno (južno). Posebno lep utisak ostavljaju veliki polukružni luci i masivni stupci u crkvi.

Iz dokumenata Karađorđeve dvorske kancelarije (Delovodni protokol) saznajemo da je 1812. i 1813. godine na živopisu u crkvi radilo više majstora, ali ga je definitivno uobličio, davši mu svoj pečat, Petar Nikolajević Moler (1775—1816). Moler je školovan slikar, poznat po radovima u više manastira u predustaničkom periodu, pa je po tome i dobio nadimak "Moler", od nemačkog: Maler — slikar. Sažimajući tradicionalne ikonografske sadržaje sa slikarskim obrascima koji su dominirali u umetnosti XVIII veka na području Karlovačke mitropolije, Moler je, po oceni istoričara umetnosti Branka Vujovića, u živopisu Karađorđeve crkve ostavio svoje najveće, najzrelije i najznačajnije slikarsko delo izuzetne umetničke snage i izraza, a ono je, van sumnje, istovremeno i najupečatljivije umetničko ostvarenje, ne samo za vreme Karađorđa već i u prvim decenijama prošlog veka u Srbiji.

U kaloti kupole, što nije tako često u srpskim crkvama, naslikana su, umesto Isusa Pantokratora — Sveta Trojica (Bog Otac, Bog Sin i beli golub kao simbol Sv. Duha). U gornjem prstenu ispod kalote Moler je naslikao osam šestokrilih serafima (anđeli svetlosti), a u donjem prstenu osam anđela sa dugačkim trubama, koji sviraju nebesku liturgiju. U tamburu, u prostorima između prozora su Arhanđeo Gospodnji i sedam proroka (Jeremija, Mojsije, Zaharije, Isaija, Melhisedek, Avram i Danilo), a u prstenu tambura je ciklus slika o milosrdnom Samarićaninu. U oltarskom prostoru su kompozicije: Bogorodica Oranta, Hristovo vaznesenje i, u južnom delu, jedanaest svetitelja među kojima se pojednostavljenom lepotom ističu likovi sv. Save i Simeona Nemanje, srpskih svetitelja, koji pridržavaju vrlo uprošćenu maketu svetogorskog manastira Hilandara.





Crkva je građena od lomljenog kamena, omalterisana je i danas belo okrečena. Uz zapadni portal je podignuta kamena spratna kula zvonara, koja je istovremeno bila i odbrambena kula u jugoistočnom uglu utvrđenog topolskog grada. Ktitor crkve, Karađorđe, sagradio je za sebe grobnicu ispred oltara...

TOPOLA Karađorđev grad / OPLENAC | Autor teksta: Mile Nedeljković | Topola, 2001.
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 416



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Februar 16, 2012, 03:47:18 pm »

**


CRKVA SV. BOGORODICE
KARAĐORĐEVA CRKVA




Duborezni ikonostas u Karađorđevoj crkvi u Topoli (detalj)
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: