*



Pouzdano se ne zna kada je izgrađen manastir Sv. Petra i Pavla, koji se nalazi nedaleko od sela Grlišta, gotovo na obali Grliškog jezera. Sudeći po jednom natpisu, koji je pronađen kod manastira, izgrađen je u 14. veku.

Manastir je od davnina bio centar duhovnog života ovog kraja i u njemu su donošene mnoge značajne odluke, kao što je dogovor o dizanju ustanka protiv Turaka 1805. godine. U manastirskom konaku je 1876. godine bila škola za decu iz okolnih sela, što je dragoceno svedočanstvo o ulozi pravoslavne crkve u obrazovawu srpskog naroda.

Manastirska crkva je skromnih dimenzija, sa pripratom i prostranim tremom. Današnji zvonik je iz 1885. godine.

Nakon izgradnje Grliškog jezera stvoreni su uslovi da, uz poštovanje propisa o zaštiti akumulacije za vodosnadbevanje Zaječara, manastir postane deo atraktivnijeg turističkog sadržaja.

Pripremio: Vuksan Cerović

**


MANASTIR SUVODOL


VEKOVI SVETLOSTI I TAME Od sjaja srpske srednjovekovne države iz doba Nemanjića, u ovom kraju nisu ostali praktično nikakvi tragovi. Barem ne pouzdano indentifikovani. Zasigurno se jedino zna da je istočna Srbija ušla u sastav države Nemanjića u XIII veku, nakon pobede kralja Milutina nad bugarskim kraljem Šišmanom. To je zapisano u Cetinjskom letopisu.

Malo je tragova o životu i stradanju naroda tokom petovekovnog robovanja pod Turcima. Crkvene arhive, u kojima je takvih tragova jedino moglo i biti, nestale su u ratovima sa Turcima i kasnije Bugarima. Zato iz tog gotovo mističnog doba, kao iskre iz tame, svedoče manastir Suvodol, posvećen rođenju Presvete Bogorodice kod sela Selačka, i manastir Sv. Petra i Pavla kod sela Grlište. Iz turskog vremena, najzanimljiviji su spomenici Radulbegov konak i stara vodenica u samom centru Zaječara.


MANASTIR SUVODOL Nalazi u ataru sela Selačke, 26 km od Zaječara. Smešten je u dolini Selačke reke na jednoj zaravni usečenoj u severnoj strani planine Manastirska Glama ispod visova Janošica (992m), Vetren (500m) i Treska (1025m). U blizini manastira se nalaze tri pećine. Posvećen je rođenju Presvete Bogorodice.

Podaci o nastanku Bogorodičinog manastira, kako Suvodol često nazivaju, veoma su skromni: zna se da je nastao još u 11. veku, između 1004. i 1008. godine, kada je Vizantija osvojila vidinsku oblast. O tom vremenu govore zapisi putopisca Sopiensa don Šopa, a i neki sačuvani spomenici. Već krajem istog veka crkvu su srušili Kumani, a njenom zatiranju doprinela su i neka druga lutajuća plemena.

Prema predanju, crkvu je obnovio kralj Milutin, da bi konačni oblik dobila u vreme kneza Lazara. O tom periodu nema pisanih podataka. Sačuvan je samo Marinkov jevanđelistar, s kraja 14. veka, koji je sa još nekoliko dokumenata poklonjen Srpskoj kraljevskoj akademiji. I o kasnijim periodima podaci su veoma skromni. Ostao je zapis Josifa Pančića - koji je sa svojim licejcima boravio u Suvodolu 1863. godine — da je manastir obnovljen u potpunosti i crkva živopisana 1645. godine. Sve arhive ovog manastira uništene su u ratovima: stara za vreme srpsko-turskog, a nova u vreme sukoba sa Bugarima.

Na mestu gde je bila stara crkva podignuta je nova, osvećena 1869. godine. Tom prilikom, prema svedočenju učesnika ovog čina, episkop Evgenije ugradio je u oltar delić moštiju svetog Pantelejmona, pa se od tada govori o isceliteljskoj moći ovog mesta, a posebno "svete vode", koja i danas teče iz česme, u porti manastira. Narod govori da ova voda pomaže obolelima "od stra', od živci, padajuću boles', od glavobolje i tuberkuloze, a dobra je i za vid".

Stara crkva je bila građena u vizantijskom stilu, u obliku krsta, a nova je jednokupolna građevina pravougaone osnove. Unutrašnjost manastira ukrašavaju freske novijeg datuma, ikonostas izveden u stilu neoklasicizma i ikone iz druge polovine 19. veka koje imaju visok umetnički kvalitet.

Okolina manastira je izuzetno atraktivna.

Pripremio: Vuksan Cerović

**


ZAJEČAR — TOPLINA U PITOMINI


U centru Timočke krajine, koju grle Karpati, Stara planina, Kučajske planine, Rtanj i Ozren, u pitomini na obalama tri Timoka (Crnog Timoka, Belog Timoka i Timoka), rasprostrla se teritorija grada Zaječara, ušuškana u toplom pazuhu Kraljevice i Belog brega. Tu, između istoka i zapada, i na istoku i na zapadu, Zaječar sa radošću dočekuje namernike i prolaznike, spreman da ih ugosti i pokaže još neotkrivena prirodna i kulturna bogatstva.

U istorijskim spisima naselje Zaječar prvi put se pominje 1466. godine, u jednom turskom popisu. Posle toga, sve do ustanaka za oslobođenje od Turaka pisanih tragova gotovo i da nema. Nakon toga ima ih dosta i svi nedvosmisleo svedoče da je Zaječar, nakon oslobođenja ovog kraja i pripajanja Srbiji, napredovao u svakom pogledu. Tragovi tog napretka ispisani su na mnogim zdanjima koja su izgrađena s kraja 19 veka, ali i u brojnim hronikama naglog razvoja ovog kraja, koji je najbolje opisao Feliks Kanic, kada je krajem 19. stoljeća zabeležio: "Zaječar je posle Beograda najbogatija varoš u Srbiji". Bilo je to izuzetno priznanje tadašnjim Zaječarcima, koji su znali da gledaju u budućnost i tu dragocenu osobinu prenosili na svoje potomke.

Danas je Zaječar moderan evropski grad, koji uspešno leči ožiljke koje su mu naneli tragični događaji s kraja 20. veka, kada se raspadala bivša Jugoslavija, uz ratove, sankcije i razne druge nesreće. Grad koji se uspravio, našao sebe i svoj put u budućnost.

Grad koji je otvoren za sve ideje i sve ljude, koji želi da zna za druge i da drugi znaju za njega, da razvija saradnju sa svima kojima je cilj slobodan i dobar život. Takvi su ovde uvek DOBRODOŠLI!


DAROVI PRIRODE

Grad Zaječar se nalazi u centralnom delu Timočke krajine i obuhvata zaječarsku kotlinu, istočni deo crnorečke i severni deo knjaževačke kotline, kao i južne delove Negotinske krajine. Teritorija opštine je omeđena: sa severa obroncima planine Deli Jovan, sa istoka i jugoistoka obroncima Stare planine, kojom ide državna granica prema Bugarskoj, na jugu i jugozapadu Lasovačkom planinom kao ogrankom planine Tupižnice, a na zapadu Ježevicom i ograncima Velikog Krša. Površina opštine Zaječar je 1.069 km² (oko 15 odsto površine Timočke krajine).

Zaječar se nalazi u kontinentalnom klimatskom pojasu. Klima je vlažno umerena, sa toplim i suvim letom i umereno hladnom zimom. Najhladniji meseci su u proseku januar i februar, a najtopliji jul. U poslednjoj deceniji klima se znatno izmenila. Prisutne su njene varijacije koje ukazuju da više nema preciznog vremenskog perioda u kojem traje zima ili leto, kao što je to bilo ranije. Sada su letnji meseci izuzetno žarki sa dnevnim temperaturama koje dostižu i do 40°C, dok su noći u proseku sveže. Po toj razlici dnevne i noćne temperature u toku leta, klima u ovom kraju sve više poprima obeležja pustinjske klime. Zime su blage i sa malo padavina, ali u pojedinim periodima temperatura pada na 15°C ispod nule. U zaječarskom basenu duvaju vetrovi slični košavi, najčešće severoistočni, dok povremeno duvaju vetrovi sa pravca Karpata i Stare planine. Vetrovi su najčešći u proleće i jesen. Grad se javlja retko. Tokom godine ukupne padavine u proseku iznose 560 mm.

Grad Zaječar, geografski, administrativni, privredni, politički i kulturni centar Timočke krajine, nalazi se u Zaječarskoj kotlini (između 43°54' i 43°42' severne geografske širine, 22°07' i 22°24' istočne geografske dužine i 137 m apsolutne nadmorske visine), na 11 km od granice prema Bugarskoj, u međurečju i na sastavcima Crnog i Belog Timoka. Grad je prvobitno ležao na desnoj obali Crnog Timoka.

Grad je izgrađen na raskrsnici magistralnih puteva: Paraćin — Zaječar — Kula (odakle se ovaj magistralni pravac grana ka Vidinu i Sofiji), Paraćin — Zaječar — Negotin — Kladovo — rumunska granica, Paraćin — Zaječar — Knjaževac — Niš i Negotin — Zaječar — Knjaževac — Niš. Magistralni pravci ka Vidinu i Sofiji su, pored magistralnog puta Beograd — Donji Milanovac — Kladovo — Negotin i dalje, jedina i najkraća putna veza Evrope i ostalog dela naše države ka severnoj Bugarskoj i južnoj Rumuniji i dalje prema crnomorskom basenu, što Zaječaru daje poseban međunarodni značaj.

Majka priroda nije štedela darove kada je darivala Zaječar. Doline tri Timoka i pitoma brda koja ih uokviruju, bogomdano su mesto za proizvodnju svih vrsta zdrave hrane, čiji potencijali se u dovoljnoj meri još ne koriste. Na području grada je oko 70 hiljada hektara poljoprivrednih površina, od čega je obradivo oko 60 hiljada. To je ogroman potencijal koji, uz odgovarajuća ulaganja u navodnjavanje i drugu agrotehniku može da donosi velike prihode i profit. Tim pre što ljudi u zaječarskim selima imaju dugu tradiciju u poljoprivrednoj proizvodnji i ne libe se da rade. Posustajanjem nekadašnjih velikih poljoprivrednih gazdinstava i zamiranjem industrijskih kapaciteta u „društvenom vlasništvu", u agraru se otvorio veliki prostor za nove investitore i ljude koji znaju da rade, proizvode i bore se u tržišnoj utakmici.

U nedrima zemlje, koja još nije potpuno istražena, kriju se rezerve uglja, termalnih i lekovitih voda i nematala. Ugalj se u ovom kraju kopa već ceo vek, Zaječar je baštinik duge tradicije u proizvodnji stakla, kristala i porcelana, ali su poljoprivreda i turizam, ipak, njegov najsigurniji put u budućnost.

Termalne i lekovite vode su takođe dar prirode koji Zaječarci još nisu dovoljno iskoristitili. U Gamzigradskoj Banji, gde je već zavidan ugled stekao Zavod za rehabilitaciju, postoje mogućnosti za izgradnju novih kapaciteta u oblasti zdravlja i turizma. Par desetina kilometara odatle, kod sela Nikoličeva, postoje izvori lekovite vode, koji skoro ceo vek čekaju da ih neko stavi u službu zdravlja, rekreacije i turizma. Postoji još nekoliko termalnih izvora u okolini Zaječara, ali još nisu detaljno ispitani, pa se pouzdano ne zna u koje bi sve svrhe mogli da se koriste.

Zaječar je odavno poznat po brojnim arterskim česmama, iz kojih teče voda visokog kvaliteta. Ima ih oko 40, a o kvalitetu vode sa njih najbolje svedoći podatak da su im, bez obzira što je Zaječar jedna od retkih sredina u kojima je vodosnadbevanje dugoročno rešeno, mnogi Zaječarci ostali apsolutno verni. U okolini Zaječara postoje tri atraktivna veštačka jezera (Grliško, Rgotsko i Sovinačko), koje uz određena ulaganja mogu postati značajni turistički potencijal.

Šume i planine na području grada Zaječara pružaju velike mogućnosti za lovni turizam, sport i rekreaciju, a reke i jezera za ribolov.

Divlje voće, lekovito bilje i drugi polodovi mogu, uz dobru organizaciju prikupljanja, pakovanja i plasmana, biti značajna poluga privrednog razvoja Zaječara. Potražnja za takvim proizvodima u svetu je velika i svakim danom je sve veća, jer je nezagađenih prostora i zdrave hrane sve manje.


TRAGOVI U VREMENU

lako se Zaječar prvi put u pisanim dokumentima pominje u jednom turskom popisu stanovništva iz 1466. godine, postoje brojni materijalni tragovi i svedoci da su ljudi na ovom prostoru živeli hiljadama godina ranije. Sa razlogom se predpostavlja da je dolina Timoka bila naseljena još u predneolitsko doba, a u Narodnom muzeju u Zaječaru čuvaju se četiri antropomorfne figurine vinčanske kulturne grupe iz doba mlađeg neolita.

Na području Timočke krajine i analogno tome grada Zaječara, nakon tih pradavnih vremena povremeno, privremeno ili stalno živeli su razni narodi (Iliri, Tračani, Mezi, Tribali, Timahi itd.). Materijalnih ostataka kulture tih naroda na ovom prostoru gotovo i da nema, ali zato postoje brojni tragovi rimske imperije, koja je ovaj kraj pod svoju kontrolu stavila 28. godine pre nove ere. Timočka krajina je tada ušla u sastav rimske provincije Mezije, koja je dobila ime po ratobornim Mezima, koji su dugo odolevali rimskim pohodima.

Rimska vladavina izvršila je velike promene na Balkanskom poluostrvu i u ovim krajevima: razorila je besklasno rodovsko uređenje i stvorila nove, klasne robovlasničke odnose. Do tada najzaostaliji deo Balkanskog poluostrva, Mezija je postala jedan od najžitorodnijih krajeva Carstva. Rudarstvo se razvilo do visokog stepena i u dolini Timoka postalo važna privredna grana.

U rimsko doba izgrađena je čitava putna mreža u dolini Timoka. Najvažniji put je išao od Niša, dolinom Timoka ka Dunavu, uz koji je podignut veliki broj utvrđenja. Najveći rimski građevinski objekat u ovom kraju je Romuliana, velelepna palata koju je nedaleko od Zaječara izgradio rimski imperator Gaj Valerije Galerije Maksimijan (250—311) poreklom iz ovog kraja.

Slovensko doseljavanje na Balkansko poluostrvo, a posebno u dolinu Timoka, jedva da se može rekonstruisati u najgrubljim crtama. Nakon povremenih pljačkaških upada, njihovo naseljavanje Balkana počelo je početkom VII veka nove ere. Oni Sloveni koji su se naselili u dolini Timoka, nazvali su se Timočanima.

Osim materijalnih tragova u vidu oruđa, oružja, delova grnčarije i tome slično, drugih svedočanstava nema od kraja rimske imeprije skoro do oslobođenja od Turaka. Pomenuti materijalni tragovi čuvaju se u Narodnom muzeju u Zaječaru i iz njih se lako može zaključiti da su, tokom minulih milenijuma, ovim krajem prolazili i u njemu se privremeno ili trajno zadržavali mnogi narodi čiji potomci žive na tlu današnje Evrope.

Tragovi na području grada Zaječara zapravo su deo jednog veoma složenog i izuzetno zanimljivog kompleksa znakova od pradvnih do novijih vremena u koje, svakako, treba ubrojati Lepenski vir, Rudnu glavu, Trajanovu tablu i put kroz đerdapske litice, Trajanov most kod Kostola koji je svojevremeno spadao u najveća svetska čuda, Vrelo Šarkamen, Dianu, Ravnu itd. To su monumentalni spomenici od samog osvita ljudskog života, do poslednjih trenutaka skoro hiljadugodišnje rimsle imperije, kojom je vladalo čak 17 imperatora rođenih na tlu današnje Srbije.

U toj velikoj knjizi vremena, čiji počeci datiraju od pre oko sedam hiljada godina, Romuliana je pravi biser i svetska atrakcija. Ona je prvorazredni i svetski vredan spomenik, što potvrđuje činjenica da je upisana u listu svetske kulturne baštine, ali i velika turistička atrakcija, koja svake godine privlači sve veći broj turista.

Bilo bi, naravno, pogrešno misliti da smo otkrili sve tragove u vremenu. Naprotiv: čak i Romuliana na kojoj su arheolozi prisutni već pola veka krije mnoge tajne koje tek trebaju da budu otkrivene. Sve što se dalje ide u prošlost takvih tajni je sve više i trebaće još mnogo vremena da budu iskopane iz zaborava i predstavljene svetu.

Pripremio: Vuksan Cerović

**



Grad u Timočkoj Krajini, 59 km severozapadno od Zaječara. Prvi put se pominje 1627. Znamenito mesto iz Prvog srpskog ustanka, kada je u njemu živeo i 1813. prilikom odbrane grada od Turaka poginuo čuveni junak i vojvoda Hajduk-Veljko Petrović.
 
Staru crkvu, podignutu 1803, narod zove Hajduk-Veljkova crkva. Jednobrodna građevina bez kubeta i zvonika služila je u Prvom srpskom ustanku kao bolnica. Ikonostas je iz XIX veka. Uz crkvu je i Hajduk-Veljkov grob. Hajduk-Veljkova barutana, mala građevina kvadratne osnove, zasvedena poluobličastim svodom, sa ulazom na zapadnoj strani, pokrivena ćeramidom, u Hajduk-Veljkovo doba nalazila se u krugu kule zvane "Baba Finka", odakle je Hajduk-Veljko napadao Turke. Sada je ona u porti nove, saborne crkve, klasicističke građevine sa elementima pozne renesanse. Crkva je podignuta 1874, najverovatnije po projektu arh. Aleksandra Bugarskog. Ikonostas je slikao Milisav Marković 1895. oponašajući način rada Steve Todorovića, koji je sa suprugom Poleksijom 1901. uradio zidne slike u crkvi. Spomenik Hajduk-Veljku podignut je 1892. na mestu njegove pogibije.
 
Rodna kuća Stevana Stojanovića Mokranjca (1856—1914), istaknutog srpskog kompozitora i muzikologa, autora čuvenih Rukoveti, pretvorena je 1964. u spomen-muzej. Kuća u Dositejevoj br. 7 sastoji se od dva dela i, zajedno sa vrtom oko nje, predstavlja zaokružen memorijalni kompleks. Osim ličnih Mokranjčevih predmeta, u kući se nalazi osobita etnografska zbirka nameštaja i pokućstva iz njegovog doba. Ispred zgrade je 1981. otkriven spomenik ovom velikanu srpske muzike, rad vajara Nebojše Mitrića. U čast Stevana Mokranjca 1965. osnovana je muzička manifestacija Mokranjčevi dani, koja se održava svake godine u septembru, kada se organizuju koncerti, naročito horske muzike, savetovanja muzikologa i etnomuzikologa, slikarske izložbe i priredbe izvornog folklora.

Muzej Krajine, osnovan 1933, ima arheološko, etnografsko i istorijsko odeljenje, a arheološka zbirka naročito je obogaćea nalazima sa Đerdapa prilikom izgradnje hidrocentrale.
 
U neposrednoj blizini Negotina, oko 2 km jugozapadno, nalazi se manastir Bukovo, koji spada među najuglednija duhovna središta ovog kraja. Osnovan je krajem XIV veka. Manastirska crkva, posvećena sv. Nikoli, ima osnovu u obliku sažetog trikonhosa čije su apside spolja petostrane, a iznutra polukružne. Hram je bez kupole, zasveden poluobličastim svodom, a konhe polukalotom. Priprata je kasnije prizidana, možda 1684, kada je crkva obnovljena i naslikan novi živopis. Inače, u crkvi su uočljiva dva sloja živopisa: stariji, možda iz vremena gradnje crkve, i mlađi. iz 1684. Najnovije freske nastale su 1902. Njihov autor je Milisav Marković iz Knjaževca. Ovaj umetnik, skromnog talenta i obrazovanja, bukovačke freske je slikao po nacrtima Steve Todorovića.
 
Kod manastira Bukovo nalazi se Štubička pivnica, značajna etno-celina. Slična privredna zdanja — pivnice i salaši — sačuvana su i u obližnjim mestima Rajcu i Rogljevu.

**

MORA VAGEI

 
Utvrđenje na lokalitetu Mora Vagei nalazi se na oko 2,5 km istočno od sela Mihajlovca, na putu prema Negotinu, na levoj obali Kameničkog potoka, kod njegovog ušća u Dunav. Lokalitet je prvi put bio zabeležen od strane F. Kanica. Prva sistematska istraživanja su preduzeta 1981. godine, kada je tom prilikom otkriveno utvrđenje sa više građevinskih faza. Na utvrđenju postoji kontinuitet života od neolita preko bronzanog doba, pa sve do kraja VI veka.prvi put je sagrađeno u I veku, a krajem III i u toku IV veka izgrađeno je drugo utvrđenje, rušeno u dva maha i obnavljano u VI veku.

Najbolje je istraženo kasnoantičko utvrđenje, koje je kvadratnog oblika, dimenzija 18,50 x 18,50 m, sa kulom u sredini. (Slika 27) Bedemi su građeni od pritesanog kamena, sa libažnim slojevima od opeka. Ulaz u utvrđenje se nalazilo na sredini zapadnog bedema, širine 1,80 m. Kapija je u dva navrata prepravljana. Prvi put kada je na desnoj strani ulaz bio sužen dodavanjem dovratnika od opeka, a drugi put kada je definitivno zazidan. U sredini utvrđenja uzdizala se kula, dimentija 6 x 6 m. Temeljni deo kule sastoji se od rečnih oblutaka zalivenih malterom. Na dno kule, na nivou drvenih oblica, bio je bunar. Prostor između severnog, istočnog i južnog bedema, sve do stubaca kule na zapadnoj strani, obuhvatale su podrumske prostorije. Prilaz podrumskim prostorijama bio je moguć postojanjem stepenica. Kasnoantičko utvrđenje ima dva rova, širine 3,30 m. Prvi na 15 m od bedema, drugi udaljen od prvog 7,36 m.

Kasnoantičko utvrđenje na lokalitetu Mora Vagei pripada tipu burgusa. Na njemu su izdvojene dve građevinske faze:
Prva faza pripada vremenu izgradnje kasnoantičkog utvrđenja, krajem III i početkom IV veka.
Druga faza se vezuje za obnovu utvrđenja — V i VI vek.^[1]

___________

^[1] A. Cermanović – Kuzmanović, Antičko utvrđenje Mora Vagei kod Mihajlovca, Đerdapske sveske III, Beograd 1986., str. 456

Info Kladovo | 05.11.2012.

*
ZANIMLJIVOSTI


KOROGLAŠ
Leteći grob Marka Kraljevića
 
... Kada su arheolozi tokom iskopavanja u blizini sela Miloševo našli staro groblje sa oko 150 preminulih i ustanovili da je u 14. veku kod Miloševa izgrađen manastir Koroglaš, narod u istočnoj Srbiji, skovao je čvrst stav da u blizini mora biti i grob junaka Kraljevića Marka.

I danas se veruje da je grob u 14. veku, iz Bugarske preleteo u Srbiju pa se po negotinskom selu Miloševo i ovog leta mnogi šunjaju uporno tragajući za njim. Oni koji bi želeli da pođu u tu ekspediciju, trebalo bi da znaju i da drevna legenda kaže da se uz Markov grob krije i veliko zakopano blago koje mu je poklonila njegova milosnica, vila Raviojla, sa planine Miroč koja se nadvija nad taj predeo.

S kolena na koleno prenosi se i da postoji mapa koja do blaga vodi. Iscrtana na staroj goveđoj koži, sa simbolima vučje njuške kojom su bile obeležene šume u okolini Miloševa, pravougaonicima koji su znaci zdanja i kružićima koji predstavljaju grobove.

Oni dalje tvrde da je tako i pronađen grob u kome su arheolozi zaista pokazala da su ljudi tu sahranjivani od 11. do 15. veka. Iskopano je mnogo srebrnih naušnica i narukvica, izgravirane, pa potom pozlaćene dijademe datirane na 14. vek i očigledno luksuznije varijante što ukazuje da su njihovi vlasnici bili dobrostojeći u srpskoj srednjovekovnoj državi.

Od nalaza međutim, ništa ne ukazuje da u nekom od istraženih grobova počiva Kraljević Marko, niti da se u to vreme u ovim krajevima ratovalo. Pokojnici su, uglavnom, umirali prirodnom smrću. Samo je kod jednog u desnoj butini otkriven vrh strele.

I narod se evo punu deceniju nada da tu počiva Marko. Oni ni dalje nikako da poveruju pretpostavkama naših i rumunskih naučnika da je Marko Kraljević kao turski vazal učestvovao i poginuo 1395. godine u bici na Rovinama koju su vodili sultan Bajazit i vojvoda Mirča. I da se ratovalo sa druge strane Dunava kod reke Žiju. Kažu kako im je pouzdaniji izvor poznati putopisac i istoričar iz 19. veka, Feliks Kanic koji je ostavio zapis da je u njihovoj okolini video kameni zid na kojem je urezano "Zdi zamče Kralje Mark", u prevodu "Ovde je prestao da gleda u Sunce Kraljević Marko". I da je Markov grob definitivno preleteo preko Dunava, iz Rumunije u Srbiju.

Zato, ko god letos ode pod Miroč planinu, može da zajedno sa grupom tamošnjih žitelja, luta po okolini Koroglaša, priziva poznate vlaške vračare da im travom raskovnik pomognu da otkriju Markov grob.

Jasna Jojić
objavljeno u Kompaniji "Novosti", maja 2005

**

RUDNA GLAVA

 
Naselje oko 53 km severozapadno od Negotina na putu za Požarevac, odnosno oko 23 km jugozapadno od Majdanpeka. Na uzvišici koja se diže iznad Rudne Glave nalaze se ostaci najstarijeg rudnika bakra u Evropi. Tu su između 1968. i 1979. istražena okna, kanali rudnih žila, u kojima je otkriven raznovrstan arheološki materijal: oruđe od kamena i jelenjeg roga, kao i raznovrsno zemljano posuđe. Na osnovu tih nalaza pouzdano je utvrđeno da je eksploatacija ruda bakra (magnetita i halkopirita) otpočela na ovom mestu pred kraj mlađeg kamenog doba, u vreme procvata tzv. vinčanske kulture (oko 4000. g. pre n. e.). Jedinstveni arheološki nalazi iz okana na Rudnoj Glavi izloženi su u Muzeju rudarstva i metalurgije u Boru.

Kulturna riznica SRBIJE | sastavio i uredio Jovan Janićijević | IDEA | Beograd, 2005.

**

KOROGLAŠ

 
Manastir u selu Miloševo, oko 6 km severozapadno od Negotina. Manastirska crkva je u osnovi jednobrodna građevina sa oltarskom apsidom, spolja poligonalnom a iznutra polukružnom. Kasnije pridodata priprata sačuvana je u temeljima. Nema podataka ko je bio ktitor hrama, ali je na osnovu arhitektonske obrade ustanovljeno da potiče iz vremena despotovine i da po načinu ukrašavanja fasada pripada skromnijem tipu moravskih građevina. Raščlanjeni spoljni zidovi, friz slepih arkada i keramoplastični ukrasi iznad arkada — karakteristični su elementi moravskog načina dekorisanja crkve. Svi unutrašnji zidovi bili su ukrašeni freskama, koje su propale pošto je crkva dugo u ruševinama. Sudeći po njihovim ostacima, zidne slike su imale nesumnjive umetničke kvalitete svojstvene spomenicima moravske škole. Arheološki istražena nekropola sa izvanrednim nalazima u grobovima, svedoči o visokom nivou materijalne kulture stanovništva ovog kraja.

Kulturna riznica SRBIJE | sastavio i uredio Jovan Janićijević | IDEA | Beograd, 2005.


* * *




Nema pouzdanih podataka ko je i kada zidao Manastir Koroglaš. Pretpostavlja se da ga je zidao Kralj Milutin početkom XIV veka.
 
Fotografija: Čarolija Istoka

**

MIHAJLOVAC

 
Selo 18 km severno od Negotina. U okolini se nalazi nekoliko značajnih arheoloških lokaliteta. Oko 1,5 km uzvodno, na lokalitetu Kula, otkriveni su ostaci naselja iz srednjeg kamenog doba — mezolita (kultura Lepenskog Vira, oko 7000—6000. g. pre n. e). Nizvodno, pokraj ušća Kameničkog potoka u Dunav, nalaze se ostaci naselja iz mlađeg kamenog doba — neolita (starčevačka kultura, oko 5000. g. pre n. e.). Nešto istočnije, na lokalitetu Mora Vagei, u celini su istraženi i konzervirani ostaci rimskog utvrđenja. Prvo utvrđenje od drveta i zemlje podignuto je na ovom mestu u I veku, a nad njim je početkom IV veka sagrađeno kameno utvrđenje, kvadratno u osnovi (18.5 x 18.5 m), sa visokom kulom u središtu.



 

Kulturna riznica SRBIJE | sastavio i uredio Jovan Janićijević | IDEA | Beograd, 2005.
Fotografija: Wikipedia

**

**





IME Prema propisima Srpske pravoslavne crkve, običaj je da crkva dobije ime ili po svetitelju kome je posvećena ili po svom osnivaču (ktitoru). Neretko, međutim, dobija naziv i u skladu sa motivom sa kojim je osnovana³. Pobuda sa kojom je vojvoda Vujica Vulićević podigao crkvu odredila je docnije i njeno ime. ... Kroz nepunih godinu dana, na mestu gde je svojevremeno vojvoda ubeđivao Karađorđa da napusti Srbiju², nikla je jedna crkvica. Kako je bila sastavljena od istesanih hrastovih debala iz obližnje šume, smatra se pretečom svih kasnijih crkava brvnara koje se grade po čitavoj Srbiji posle dobijanja Hatišerifa i slobode vere (1830)¹. Mada je crkva zvanično nazvana Velikoplanska, narod ju je, u znak sećanja na pokajanje Vujice Vulićevića, nazvao Pokajnica.
 
POSVEĆENJE Crkva je posvećena Svetom ocu Nikolaju Mirikijskom (letnji Sveti Nikola), odnosno prazniku Prenosa njegovih moštiju.
 
PRETVARANJE CRKVE U MANASTIR Pokajnica je u početku služila kao parohijska crkva za okolna naselja: Staro Selo, Novo Selo, Rakinac, Radovanje i Veliku Planu. U datom periodu, međutim, nije imala značajniju ulogu u opštim zbivanjima, kao ni u kulturno-prosvetnom radu¹. Godine 1954. episkop Hrizostom ju je proglasio za muški manastir, a četrdeset godina kasnije, 1992, episkop Sava (Andrić) mu je promenio status u ženski. Staranje nad njim je poverio igumaniji Ilariji sa sestrinstvom, koje je dovedeno iz manastira Sveta Trojica sa Kosova i Metohije⁴. Prvi konzervatorski radovi na crkvi izvođeni su posle Drugog svetskog rata, 1951. godine, a 1979. manastir je proglašen za kulturno dobro od izuzetnog značaja.

Tekst priredila: Marija Šegan  više » » »

**

*
Zvona (tačnije: "glokenšpil")
na hramu Sv. Save i pokatoličavanje srpskog naroda


PISMO PRAVOSLAVNOJ JAVNOSTI O ZVONIMA

Danas kada se u Srbiji i srpskim zemljama uveliko obnavljaju i zidaju novi hramovi pitanje zvona, i njihove upotrebe, mora konačno da postane predmet ozbiljnog razmišljanja čitave naše pravoslavne javnosti, kako bi se prekinulo sa praksom kupovine zapadnih rimokatoličkih zvona. S pravom su oči mnogih uperene u najznačajniju srpsku svetinju hram Svetoga Save, u nadi da će na njemu prepoznati onaj klep koji je Sveti Sava uredio Studeničkim tipikom. Povodom objavljenih tekstova u "Hrišćanskoj misli", "Politici", "Borbi" i "Večernjim novostima", koji se odnose na zvona hrama Svetoga Save, obraćam se pravoslavnoj javnosti da samo činjenicama osporim tobože ispravnost niza radnji vezanih za zvona hrama Svetog Save, čineći to bez namere da nekog povredim.
 
U časopisu "Hrišćanska misao br. 1—3 za 1994. godinu, u članku pod naslovom ZVONA U PRAVOSLAVLJU, na osnovu upoređivanja tablica sa dimenzijama zvona koje su u upotrebi u Rusiji sa početka 1906. godine, kao i tablica iz istog perioda koje se koriste na zapadu, zatim na primeru dva zvona koja imaju isti prečnik (širinu 630 mm) — pokazao sam razliku pravoslavnih i rimokatoličkih zvona. Pravoslavno zvono visoko je 690 mm, a zapadno 575mm. Pravoslavno ima težinu 163,97 kg, a zapadno 115,27 kg. Razlika u težini klatna (brenca) je skoro dupla. Tako je kod pravoslavnog težina 8,20 kg, a kod rimokatoličkog 17 kg. Iz ovoga se jasno vidi da u pomenutim tablicama ne postoje dva zvona koja imaju iste dimenzije, da se u nekim slučajevima, kao u navedenom, samo po jedan elemenat poklapa, a svi ostali su različiti. Ne treba biti nikakav stručnjak za akustiku i zvona, jer je i laicima jasno da dva instrumenta sa ovakvim očiglednim razlikama u dimanzijama, daju različite kvalitete zvukova. Posle puna dva meseca na ove moje tvrdnje o razlici zvona i protesta kako se na hramu Svetog Save ne bi uveo GLOKENŠPIL, tj. instrument zapadnjačkog tipa, g. Pešić u listu "Borba" od 1. avgusta 1994. god. u tekstu pod naslovom DEOBA ZVONA KOJEŠTA neosnovao iznosi: "Ne može se praviti deoba na rimokatolička, odnosno zapadna i pravoslavna zvona".
 
U svom tekstu nijednim argumentom se ne dokazuje ova smela tvrdnja. Kao jedine dokaze g. Pešić navodi da iza svega što radi stoji Sv. Sinod Srpske pravoslavne crkve i orden Svetoga Save. To me je jako podsetilo na vremena kada su se u nedostatku znanja i činjenica kao dokazi navodili partijski komiteti i prvoboračke spomenice. Opravdano se postavlja pitanje: Zašto svoje neznanje o zvonima gospodin Pešić želi da pravda skrivanjem iza Srpske pravoslavne crkve i odličja Svetog Save. Na žalost, negirajući pomenutu razliku među zvonima paušalno, bez ikakvih dokaza, a osećajući silnu potrebu da kaže kako, navodno, razlike među zvonima i ne postoje (verovatno da bi se opravdala kupovina zvona u vrednosti od pola miliona dolara u inostranstvu), u tekstu objavljenom u listu „Večernje novosti" od 8. avgusta 1994. godine pod naslovom KOME ZVONA ZVONE gospodin Pešić kaže: "Samo laici i komercijalisti zvona mogu krstiti pravoslavnim, jevrejskim ili katoličkim". Ova maštarija, tj. da nema razlike među pravoslavnim, jevrejskim i rimokatoličkim zvonima trebala je g. Pešiću valjda u nedostatku dokaza za negiranje moje teze o razlici među zvonima. Pominjanjem i jevrejskih zvona g. Pešić želi da dokaže da razlike među zvonima ne postoje. On je ovom "tvrdnjom", tj. da ne postoji razlika među pravoslavnim, jevrejskim i rimokatoličkim zvonima posvedočio da je jedini, na celoj zemaljskoj kugli, koji zna za jevrejska zvona.
 
Tragično je to što gospodin Pešić ne zna da Jevreji nisu nikada, sve od svog postanka do danas koristili zvona. Da li će se oni koji odobriše izgradnju naše najveće svetinje i dodeliše mu orden Svetoga Save zapitati, posle ovakve izjave gospodina Pešića, ko je čovek koji podiže najveću srpsku svetinju? A pravoslavna javnost s pravom se pita: Koji su to velikodostojnici Srpske pravoslavvne crkve koji odobravaju sve ovo arhitekti Pešiću i zašto se ne oglasiše da kažu da pominjanje nekakvih jevrejskih zvona, za koja samo gospodin Pešić zna, najviše šteti našo Crkvi. Izjava gospodina Pešića o jevrejskim zvonima otkriva njegovo, i samo njegovo, neznanje. Iako je plod neznanja, ova izjava je jača od svih mojih činjenica, jer gospodin Pešić uživa ugled u crkvenim krugovima, i zaklanja se tuđim autoritetom.
 
Kako se može verovati arhitekti Pešiću da razlike među zvonima nema kad on ne zna da Jevreji nikada nisu koristili zvona. To pokazuje, između ostalog i to da gospodin Pešić koji se prsi ordenom Svetoga Save nije stigao da pročita čak ni Andrića, jer bi u tom slučaju znao da Jevreji nemaju zvona i da razlika u zvuku među rimokatoličkim i pravoslavnim zvonima postoji.
 
Jedno je kad nekoga optužujete za neznanje, a savim je nešto drugo kad čovek svojim izjavama dokaže to svoje neznanje. Ovo neznanje gospodina Pešića tumačim i kao podsticaj svima nama, poklonicima Svetoga Save, da se dobro zamislimo i priupitamo u čijim ruka je izgradnja hrama na Vračaru? Kada bi neznanje gospodina Pešića bilo jedini problem, možda bi on i bio rešiv, ali gospodin Pešić je sklon i javnom obmanjivanju svih onih koji su zainteresovani za sudbinu hrama na Vračaru.
 
U pomenutom tekstu pod naslovom DEOBA ZVONA KOJEŠTA objavljenom u "Borbi" od 1. avgusta 1994. godine piše: "Do sada je, objašnjava, kupljeno trideset zvona i to iz Francuske, Holandije, Austrije i Norveške". Samo nekoliko dana kasnije u listu "Novosti" od 8.avgusta 1994. godine u tekstu KOME ZVONA ZVONE gospodin Pešić kaže: "Hram na Vračaru po projektu trebao bi da ima 54 zvona. Do sada je od donatora sakupljeno novca za izradu 25. A kada se prikupi devedeset posto potrebnih sredstava (sva zvona će koštati oko pola milona dolara) ići će se na licitaciju i ko da najbolju ponudu izliće zvona". S pravom se moramo zapitati: Čemu služe ovakve obmane? Možda odgovor može dati sledeća obmana gospodina Pešića. U navedenom tekstu u listu "Borba" od 1. avgusta 1994. godine gospodin Pešić kaže: "Kroz posebnu studiju, rađenu preko tri godine došao sam do zaključka da je hramu odgovarajuće da ima 52 zvona. U sva četri zvonika trebalo bi da bude po jedno veliko i u jednom zvoniku još 48 zvona". Iz ovih reči bi trebalo da zaključimo da je gospodin Pešić stručnjak za zvona, pošto je tri godine temeljito radio studiju o zvonima (uspeo je u tom periodu da "pronađe" i jevrejska zvona).
 
Međutim, u listu "Nada" u reportaži novinarke Živane Aničin, u tekstu pod naslovom KAKO ZVONA ZVONE gopspodin Jevrem Popović, naslednik jedne od najstarijih naših livnica koja i dan dans lije zvona, na pitanje novinara da li će liti zvona za hram na Vračaru, kaže: "To nam je predloženo, ja sam šest meseci radio skice za zvonike. Prvobitno je zamišljeno da svaki toranj ima po pet zvona, klasičnih, tonski složenih i da najveće bude od 5200 kg. a najmanje 700 kg. Da zvone istovremeno da bi se što dalje čulo. Potom su graditelji došli na novu zamisao, da zvona sviraju određenu melodiju, za šta su potrebna 54 zvona. Prihvatio sam ali me više nikada nisu pozvali. Ne znam zašto". Pošto gospodin Pešić tvrdi da iza svega što radi stoji Sinod Srpske pravoslavne crkve, nejasno je da li je sa znanjem Sinoda angažovan zvonolivac Jevrem Popović i da li je njegov projekt odobren? Zatim, kako je došlo do odustajanja od projekta, te da li je Sinod doneo odluku da prihvati novi projekt u kome dominira instrument GLOKENŠPIL.
 
Zar se može nazvati studijom o zvonima ovako neozbiljno menjanje koncepta; danas jedno sutra drugo. Ako Sinod SPC zaista stoji iza ovakvih radnji, onda je on na čudan način postao "izvršni organ" samozvanog protomajstora Branka Pešića. Do sada se pokazalo da šta god "protomajstor" uradi, Sinod to podržava. Postavlja se pitanje, neće li Pešić pokušati da od Sinoda iznudi da ga podrži i u pronalaženju jevrejskih zvona. A na pitanje kako to da Božje sluge na zemlji postanu sluge samozvanog protomajstora Pešića najbolji odgovor daće nam reči "oca" Steve Vlašića objavljene u tekstu KOME ZVONA ZVONA od 8. avgusta 1994. godine: "Kako je u Rusiji bivši sistem uništio livnice zvona, a kod nas tehnologija nije napredovala, mi ne možemo tražiti da livac zvona bude neko naš". Zašto je "otac" Stevan Vlašić prećutao postojanje livnice Popović u Beogradu? Ona je sve vreme pod komunuzmom lila zvona. Zbog toga su Popovići i robijali po Brozovim kazamatima, ali su uspeli da sačuvaju tradiciju livenja zvona do današnjih dana. Neverovatno je da se "otac" Stevan Vlašić razume u livnice po belom svetu, a pravi se da ne zna da u srcu Beograda postoji livnica sa tradicijom preko dvesta godina. Doživesmo na žalost to, da ono što Broz ne uništi za pola veka danas pokušava da uništi "otac" Stevan Vlašić. Uostalom, zbog ovakvih laži i laži iznetih u pomenutom tekstu, da je navodno poslednjih trideset godina poctojala samo jedna livnica, u Žalecu u Sloveniji, "Novosti" su 22. avgusta objavile tekst o livnici zvona Popović pod naslovom: ZVONA TREĆE GENERACIJE kao odgovor "ocu" Stevan Vlašiću i g. Pešiću.
 
Postavlja se pitanje kakva to sila tera i oca Vlašića i g. Pešića da negiraju postojanje jedine naše livnice kada vrlo dobro znaju da ona postoji, a g. Pešić je i sam nekoliko puta posećivao tu livnicu. Nije li možda razlog ovome namera da se pokaže kako eto mi nemamo livnice zvona pa je normalno da zvona naručujemo po belome svetu, od protestanata i rimokatolika. Sve ovo možda ne bi bilo toliko tragično da se Pešić nije dosetio da u hram Svetoga Save po prvi put u istoriji Srpske crkve uvede instrument u hram. Taj instrument sastaveljen od 52 zvona sa potrebnom klavijaturom za koji mi u našem jeziku ni ime nemamo, a koji je poznat u svetskoj literaturi kao GLOKENŠPIL (igra zvona), trebalo bi po ovoj zamisli svakoga dana u podne (valjda po istoimenom vesternu) da svira himnu Svetog Save. Svirati himnu Svetoga Save svakoga dana tačno u podne, na instrumentu napravljenom od zvona, s pravom možemo nazvati pravoslavnim kičom koji je na žalost proisteko iz nacionalnog kiča koji je u velikoj meri planski sprovođen, ne bi li se na taj način, osnovne duhovne vrednosti srpskog naroda dovele u pitanje, i ponovo otvorio prostor ateizmu, rimokatolicizmu, sektaštvu. Instrumenti u Srpskoj pravoslavnoj crkvi do dana današnjeg nisu bili u upotrebi.
 
Uvođenje GLOKENŠPILA u hram Svetoga Save predstavlja novotariju, a SPC se mora suočiti sa posledicama narušavanja vekovne pravoslavne tradicije. Ako se dozvoli uvođenje GLOKENŠPILA u hram na Vračaru, onda će se dozvoliti upotreba tog i drugih instrumenata i u ostalim hramovima. Kada se jednom dozvoli upotreba GLOKENŠPILA po crkvama, onda je normalno da se dozvoli upotreba i orgulja. Prihvatanjem GLOKENŠPILA u hramu Svetoga Save za haos koji će uslediti — ne može biti odgovoran samo arhitekta Pešić, jer on ne mora da bude taj koji će sagledati sve posledice uvođenja ovakve novotarije. Ali SPC zbog svoje posebne odgovornosti u srpskom narodu, kao jedini vekovni stub očuvanja vere i tradicije, obavezna je da o novotarijama odlučuje ne iz ugla sadašnjih potreba i interesa, već na osnovu posledica koje novotarije mogu da stvore u vremenu koje dolazi. Nije li ovako olako prihvatanje novotarija na hramu Svetoga Save kroz uvođenje instrumenata u crkvu, samo uvod u mnogo ozbiljnije novotarije koje se spremaju.
 
Zahvaljujući tekstovima Dr Miodraga M. Petrovića pravoslavna javnost saznala je kakve sve tragične posledice mogu nastati usled pokušaja carigradskog patrijarha i inicijative pokrenute u Šambeziju (Švajcarska) za promenu crkvenokanoskog poretka, po kojem bi se vernici u rasejanju, koji žive van granica matične crkve, stavili pod jurisdikciju carigaradskog patrijarha sa pravom osnivanja stavropigaijalnih manastira i uvođenja apelacionog prava carigradskog patrijarha po ugledu na papu. Davanje pristanka vladike Irineja (Bulovića) i Ignjatija (Midića) svojim potpisima pokrenuta je kanonska novotarija koja će sigurno izazvati razdor u Pravoslavnoj crkvi.
 
Naporedo sa pokušajima nametanja "novog kanonskog poretka" po principima Rimokatoličke crkve i zapada, dešavaju se konkretne stvari kao što je uvođenje GLOKENŠPILA u hram Svetoga Save, valjda kao dokaz dobre volje i spremnost da se Crkva odrekne svog vekovnog ustrojstva i prihvati novotarije. To dokazuje da su se nad našom Crkvom nadnele zle sile koje žele da je "legalnim putem" približe uniji i papi, a kao posledica tog približavanja verovatno bi nastao i pokret za reformu unutar same Crkve po ugledu na protestante. Ne koriste li takve pojave u Srpskoj crkvi svakojakim jeresima koje raskidaju deo po deo njenog tela, i to iz dana u dan sve lakše. Zato postaje jasno i to, odkuda tolika moć jednom svetovnom licu kakav je slučaj sa arhitektom g. Pešićem. Svedoci smo da se ovaj čovek godinama uz prećutni blagoslov crkvene jerarhije predstavlja kao "protomajstor" hrama Svetog Save. Zna se međutim da je arhitekta Pešić samo izvođač radova na ovome hramu a da su pravi protomajstori hrama pok. Nestorović i Deroko.
 
Zaista ispada cinično i podrugljivo nazivati arhitektu Pešića "protomajstorom" makar iz poštovanja prema davno počivšim arhitektama Nestoroviću i Derokou. Zamislite kako bi to bilo da se šef štamparije u kojoj se štampaju dela Dostojevskog proglasi autorom istih dela. Uz sve to, arhitekta Pešić ima, kao svetovno lice, neverovatan uticaj na jerarhiju Crkve. Sve što je želeo da uradi na hramu Svetoga Save, on je to i sproveo, čak i u slučajevima kada je Sinod Srpske pravoslavne crkve formirao komisije, i donosio drugojačije odluke, za šta nam kao dobar primer služi mermer koji je nabavljen za hram. Kakva je to moć koju arhitekta Pešić ima i kako je ona stvorena to je pravoslavnoj javnosti za sada nepoznato. Sa sigurnošću se može tvrditi da ta moć nije plod njegove učenosti (jevrejska zvona koja je arhitekta Pešić izmislio najbolji su dokaz). Nemajući odgovor na pitanje o poreklu moći g. Pešića, savest mi nalaže da progovorim kakve će posledice imati po Srpsku pravoslavnu crkvu ovakva njegova uloga. Kada nam bude postalo jasno da pojedina svetovna lica imaju toliki uticaj na jerarhiju Crkve, da mogu da je nateraju da uvodi novotarije koje nisu u njenoj vekovnoj tradiciji, postaće jasno i to, da je jerarhija Crkve pod uticajima svetovnih moćnika sama sebi postala cilj.
 
Ubrzo posle izmirenja unutar Srpske crkve vaskrsavaju pitanja oko "makedonske" i "crnogorske crkve". Nije li stvaranje roformista u Srpskoj pravoslavnoj crkvi dokaz nametanja novog vekovnog raskola radi razbijanja srpskog duhovnog bića i robovanja nekakvom novom zapadu? Zato se uvođenjem GLOKENŠPILA u hram Svetoga Save započinje proces odvajanja Crkve od njene vekovne tradicije, a to podrazumeva uvođenje novih zapadnih merila koja nas u duhovnom smislu samo mogu odvesti, kako to ruski filozof Berđajev kaže, u "obezduhovljeno hrišćanstvo", čime se ide naruku reformistima. Dilemu: kojim putem krenuti, onim kojim je išao Sveti Sava ili reformatorskim koji želi da Crkvu preuredi u duhu zapadno-hrišćanske civilizacije, razrešava ona jevanđeljska poruka: "Spoznajte Istinu i Istina će vas izbaviti". Nije li došlo vreme da oni koji žele ove novotarije i sebi i drugima odgovore na reči Sv. Jovana Damaskina: "Istinita vera pokazuje se u delima". Ako su njihova dela iskazana u novotarijama, koje dovode u pitanje istinsku veru, onda se s pravom postavlja pitanje kojoj i kakvoj dogmatici oni pripadaju.
 
Da li su to oni koji tvrde da spasenje nema nikakve veze sa delima koje činimo (pa je tako dozvoljeno sve činiti) izražavajući time Avgustinovsku pesimističnu dogmatiku, koju prihvatiše luteranski reformisti. Ili je u pitanju Polupelagijanska dogmatika koju su prihvatili rimokataolici koji dela smatraju važnim ali ne presudnim za spasenje. Pravoslavna crkva svoju dogmatiku spasenja možda najbolje može iskazati rečima Sv. Jovana Damaskina: "JER JE VERA BEZ DELA MRTVA, KAO I DELO BEZ VERE, ISTINITA VERA POKAZUJE SE U DELIMA". Ovo je izgleda vreme kada svak svojim delima pokazuje i otkriva kakvu veru ima.
 
Izvor: "Hrišćanska misao", 7-9/1994.
 
Priređivač: "Borba za veru"

*





Fotografija: www.tt-group.net

*