Kako se kalila svečana pesma: "Uskliknimo s ljubavlju"
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Muzika « MUZIČKA ČITAONICA « Svaka pesma ima priču [poreklo pesme] « Kako se kalila svečana pesma: "Uskliknimo s ljubavlju"
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Kako se kalila svečana pesma: "Uskliknimo s ljubavlju"  (Pročitano 2739 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4436



Pogledaj profil
« poslato: Novembar 24, 2011, 10:54:10 pm »

*

USKLIKNIMO S LJUBAVLJU

Himna svetom Savi kakvu danas poznajemo, jedna je od najomiljenijih crkveno-narodnih pesama kod nas. Iako je sadržina teksta ove svečane pesme vremenom dobijala različite oblike, nekoliko osnovnih stihova poznato je svuda gde žive Srbi

Jovan Đorđević, profesor, dramaturg, leksikograf, urednik "Letopisa Matice srpske", pisac teksta srpske himne "Bože pravde", tvrdio je da je Svetosavska himna prvi put pevana, u šest strofa, u Segedinu 1839. godine, najviše zaslugom Pavla Stamatovića, segedinskog prote i tamošnjeg gimnazijskog veroučitelja. Po Đorđeviću, tada učeniku petog razreda gimnazije u Segedinu, u to vreme verovalo se da su tekst i melodija Stamatovićevi.

Dimitrije Ruvarac, veliki srpski istoričar, pokušao je docnije da utvrdi moguće poreklo, tada već opšteomiljenog, teksta. Njemu se činilo da je pesma najverovatnije nastala negde u Sremu ili, bar, iz pera nekog ko je sa Sremom imao duboke veze, pošto se u tadašnjem tekstu uz Srbiju pominje samo Srem. Ruvarac se oslanjao na tekst koji je našao u jednoj pesmarici iz 1845. godine. Po opštem uverenju, ona je morala da nastane početkom 19. veka pošto se u tadašnjoj verziji ukazivalo na 1817. godinu.
 
Kao jedna od najranijih proslava Svetog Save, zabeležena je proslava u Aradu 1806. godine, svakako pod uticajem tamošnjeg veleposednika, jednog od najvećih dobrotvora srpskog naroda uopšte, vodećeg pokrovitelja Matice srpske i osnivača Tekelijanuma, grofa Save Tekelije. O važnosti proslavljanja Svetog Save kao zaštitnika Srba, tada je nadahnuto govorio Georgije Aleksić, aradski prota, paroh tamošnjeg hrama Svetih apostola Petra i Pavla.
 
Najpoštovaniji srpski svetitelj imao je vekovima istaknuto mesto u crkvenom i narodnom životu, ali je ipak primetno da mu crkveno-nacionalna umetnost više pažnje ukazuje tokom 18. veka, dok njegovo naglašeno nacionalno proslavljanje posebno postaje uočljivo tokom 19. veka.

Tokom Arhijerejskog sinoda u Sremskim Karlovcima 1774. godine, sveti Sava je posebno istaknut kao "serbskago roda zastupnik", a isticanje njegovog značaja s političkim motivima može se pratiti bar od Žefarović-Mesmerove "Stematografije" iz 1741. godine, objavljene u Beču, nastojanjem patrijarha Arsenija IV Jovanovića i njegovog karlovačkog intelektualnog kruga.

ZAPIS IZ KUVEŽDINA

Prota Steva Dimitrijević smatrao je da se prvi tragovi o proslavi Svetog Save mogu smestiti u krug oko karlovačke Srpsko-latinske škole Emanuila Kozačinskog, te da se daleki koren himne nalazi u tekstu njegove drame o caru Urošu iz tridesetih godina 18. veka. Po njegovom tumačenju, i lingvističko istraživanje potvrdilo bi daleke maloruske uticaje (prema današnjoj terminologiji, ukrajinske).
 
Izgleda da je posebnu ulogu u opštem prihvatanju svetog Save imao i fruškogorski manastir Kuveždin koji je, po predanju, podigao despot Stevan Štiljanović. Manastir je bio posvećen svetom Simeonu Mirotočivom i njegovom sinu, svetom Savi. Nakon što su ga Turci razorili, Kuveždin je potpuno obnovljen na samom početku 19. veka. Zahvaljujući njegovom starešini, arhimandritu-pesniku Nikanoru Grujiću, potonjem episkopu pakračkom, crkva je živopisana scenama iz života svetog Save, radom čuvenog slikara Pavla Simića. Tako je Kuveždin postao žarište svetosavskog kulta.

Upravo iz Kuveždina potiče i zapis Svetosavske himne, verovatno najstariji poznati, koji je prota Steva Dimitrijević našao u, po njegovim rečima, novijoj arhivi manastira Hilandara, iz 1832. godine, pod naslovom "Pesn Svetitelju Savi I arhiepiskopu serbskomu".

Kao crkveno-narodni patron tokom ranog 19. veka, u sklopu opšteg preporoda nacije, on tada, verovatno i pod uticajem romantizma, izlazi iz dotadašnjih okvira i postaje opšteprihvaćen. Bilo je to vreme kad je bilo nemoguće odrediti gde prestaje crkvena a počinje prosvetno-školska uloga njegove proslave.
 
Začetak proslave Svetog Save kao školske slave vezuje se takođe za Srem. U Zemunu je 1812. godine osnovan školski fond u čijem je ustavu bilo određeno da se Sveti Sava ima obeležavati kao zaštitnik srpskih škola. Presudnu ulogu prilikom ove odluke imao je sveštenik Jeftimije Ivanović koji je prethodno službovao u Kuveždinu.

Ipak, opšte prihvatanje kao školskog zaštitnika išlo je postupno. Matica srpska od osnivanja 1826. godine obeležavala ga je kao zaštitnika, ali i kao imendan dobrotvora Matice Save Tekelije. U Pešti je na taj način svetitelj počeo da se proslavlja 1838. godine, a u Segedinu 1839. zaslugom Pavla Stamatovića. Novosadska gimnazija počela je da proslavlja Svetog Savu tek po dolasku Platona Atanackovića na tron bačkih episkopa. U Šibeniku je obeležavan 1846, u Kotoru 1849. godine. Karlovačka gimnazija prvi put je 1860. godine proslavila Svetog Savu kao svoju slavu, ranije je proslavljan Sveti Stefan, kao zaštitnik osnivača mitropolita Stratimirovića.

PČELE U BRONZI

Ukazom Popečiteljstva prosveštenija 1840. godine za zaštitnika svih škola u Srbiji određen je sveti Sava. Predlog je potekao od rektora kragujevačkog Liceja Atanasija Nikolića. Rodom je bio iz Bačke, nakon studija u Beču radio je u Somboru i Novom Sadu da bi, potom, u Srbiji boravio kao profesor matematike... Bio je svestrana ličnost, bavio se književnošću, pozorištem, pisao je udžbenike matematike, čak i priručnike za zemljoradnju. Jedan je od tvoraca "Društva srpske slovesnosti", ali i "Policijskog zakonika" iz 1850. godine.
 
Naredbom knjaza Miloša od 1823. godine Sveti Sava obavezno je bio neradan dan, što je verovatno bilo potrebno posebno naglasiti tadašnjoj beogradskoj čaršiji u kojoj su veliku ulogu u svetu poslovanja imali grčki i cincarski trgovci koji su nerado poštovali svetitelje srpskog porekla.

Popečiteljstvo je januara 1840. godine obavestilo o saglasnosti "s mjenijem rektorovim" mitropolita Petra Jovanovića, rektora Liceja Nikolića, kao i okružna načelstva širom tadašnje Srbije.
 
O vezi školstva u Srba sa svetim Savom svedoči i činjenica da se još na zvonu Velike škole u Beogradu izlivenom 1810. godine nalazio njegov lik, kao i predstava košnice s pčelama koju će docnije preuzeti i Matica srpska.

U zbornicima, osmoglasnicima (tada se govorilo katavasijama), poput jedne u izdanju Danila Medakovića štampane u Novom Sadu, šezdesetih godina 19. veka nalazila se i jedna od prvih verzija svetosavske himne "Voskliknem ljuboviju". Himna je postupno doživela brojne izmene, da bi do naših dana stigla u sasvim drugačijem obliku.
 
Izgleda, međutim, da je kao neka vrsta standarda kad je u pitanju Svetosavska himna bila prihvaćena verzija iz pera Kornelija Stankovića, velikog srpskog kompozitora, objavljena u pesmarici "Srbske narodne pesme udešene za pevanje i klavir od Kornelija Stankovića", u Beču 1859. godine.
 
Postupno tokom 19. veka ikone, omiljene slike poput onih Đorđa Krstića ili Uroša Predića, s likom svetog Save nalazile su se na zidovima ne samo svih škola ili državnih nadleštava nego i većine domova u Srbiji, kao što je i Svetosavska himna postala sastavni deo života većine ovdašnjih ljudi od ranih, školskih, dana do duboke starosti.

 
 SVETOSAVSKA HIMNA

 Uskliknimo s ljubavlju
 Svetitelju Savi,
 Srpske crkve i škole —
 Svetiteljskoj glavi.

 Tamo venci, tamo slava,
 Gde naš srpski pastir Sava:
 Pojte mu, Srbi,
 Pesmu i utrojte!

 Blagorodna Srbijo,
 Puna si ljubavi
 Prema svom pastiru
 Svetitelju Savi.

 Celo Srpstvo slavi slavu
 Svoga oca Svetog Savu:
 Pojte mu, Srbi,
 Pesmu i utrojte!

 S neba šalje blagoslov
 Sveti otac Sava.
 Sa svih strana svi Srbi
 S mora i Dunava.

 K nebu glave podignite,
 Savu tamo ugledajte:
 Savu srpsku Slavu
 Pred prestolom Tvorca.

 Da se srpska sva srca
 S tobom ujedine,
 Sunce mira, ljubavi
 Da nam svima sine;

 Da živimo svi u slozi,
 Sveti Savo, ti pomozi:
 Počuj glas svog roda,
 Srpskoga naroda!

 Pet vekova Srbin je
 U ropstvu čamio,
 Svetitelja Save
 Ime je slavio.

 Sveti Sava Srbe voli
 I za njih se Bogu moli:
 Pojte mu, Srbi,
 Pesmu i utrojte!



Korica i prva strana Svetosavske himne iz knjige Kornelija Stankovića, objavljene u Beču 1859. godine.


"KNJIGA O HIMNI", Milivoje Pavlović, "Nova knjiga", Beograd, 1986. godine
Autor: Nebojša Berec broj: 3025 | 2010 | | Politikin ZABAVNIK
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: