Gramofon
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Gramofon  (Pročitano 11387 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4628



Pogledaj profil
« poslato: Maj 02, 2011, 09:28:39 pm »

**

GRAMOFON


GRAMOFON (grč. gramma slovo i fone glas), aparat za reprodukciju zvukova prethodno urezanih u ploče. U nastojanju da usavrši način snimanja i reproduciranja zvuka (v. Fonograf), E. Berliner je 1887 počeo snimati zvučne valove na ploče. Godine 1888 pronašao je način, kako da se sa originalnog snimka, t. zv. matrice, presovanjem dobije veći broj duplikata pojedine snimke. Njegove su ploče bile napravljene od šelaka. Aparat za reprodukciju imao je mehanizam na oprugu, ploče su se okretale na okruglom tanjiru-nosaču, a zvuk se prenosio preko membrane u veliku rezonantnu trubu. Dalji put ovakvog gramofona do aparata bez električnog pogona od pre desetak godina značio je uglavnom samo razvijanje i usavršavanje istog principa i mehanizma.

Početkom XX veka američka firma The Gramophone and Typewriter Company (kasnije The Gramophone Company), u celom svetu poznata po svom zaštitnom znaku His Master's Voice, shvatila je komercijalni značaj gramofona i počela sa masovnom produkcijom giamofonskih ploča sa muzikom. Među najranije snimke idu arije iz opera Pikova dama od P. Čajkovskog, u izvođenju supruga Figner, za koje je Čajkovski napisao ovu operu. Uglavnom kroz celi prvi period snimana je samo vokalna muzika, jer je kvalitet reprodukcije bio na zadovoljavajućoj, a nekad i na uzornoj visini. Zanimljivo je da su se mnogi veliki umetnici iz tog vremena teško odlučivali na snimanje ploča, pokazujući prema gramofonu slično nepoverenje i otpor, kao mnogi dramski umetnici prema pojavi filma u svoje vreme.—  Među prvim pevačima koji su snimali ploče nalazili su se poznati umetnici E. Calve, A. von Rooy, N. Battistini, Melba, A. Patti, F. Tamagna (prvi Otelo), V. Maurel, i, nadasve, E. Caruso i E. Schumann-Heink. Instrumentalna muzika se u to vreme retko snimala iz tehničkih razloga. Samo su violinski snimci zadovoljavali, jer se violina mogla lako postaviti uz samu cev trube za snimanje, što je bilo neophodno, a što nije bilo moguće učiniti sa klavirom i još manje sa orkestrom. Osim ovog bilo je i drugih akustičko-tehničkih nedostataka, koji su pozitivno rešeni tek pronalaskom električnog snimka.

Od starih violinskih snimaka istorisku vrednost imaju nekoliko ploča J. Joachima, a od prvih pokušaja s klavirom snimci E. Griega, V. Pachmana i R. Pugna. Od ogromnog značaja za dalji napredak tehnike snimanja i budućnost gramofona bio je uspeli snimak Beethonove pete simfonije sa A. Nikischom i Berlinskom filharmonijom, načinjen 1913. Počevši od 1917, F. Stock, L. Stokowski i A. Toscanini snimaju sa svojim orkestrima niz simfonijskih dela. Kvartet Flonzaley bio je prvi kamerni ansambl snimljen na ploče.

Makoliko značajni sa kulturno-istoriskog stanovišta, akustički snimci nisu zadovoljavali mnoge osnovne muzičke i tehničke zahteve, kao što su plastičnost linija, dinamika, tonovi niskog registra itd. Pošto su mogućnosti akustičkog snimka bile iscrpene, trebalo je tražiti rešenje u novoj tehnici. Pronalaskom električnih snimaka preko mikrofona na principu emisija iz radio-studija rešeni su postepeno mnogi problemi. Snimci su dobili prostornost, granice frekvencija, koje se mogu upotrebiti na ploči, proširene su s vremenom na 200—5000, pa i 6500. Obim i vernost zvuka i dinamike na reprodukciji znatno su se povećali, a pronalaskom aparata sa automatskim menjačem ploča, načet je problem dužeg trajanja ploče, koje je dotada iznosilo najviše 5 minuta po strani. Glavni problem električnih snimaka je bio aparat za reprodukovanje. Stariji tipovi sa akustičkom membranom i pogonom na oprugu oduzimali su dobar deo zvučnih kvaliteta električnog snimka. Pronalazak električnog gramofona, koji ima t. zv. pick-up za priključak na radio-prijemnik ili samostalni pojačivač i zvučnik, omogućio je visokokvalitetne i uzorne reprodukcije električnih snimaka. Godine 1935—47 snimljena su najvažnija dela iz svih epoha muzičkog stvaralaštva, uz učešće najboljih izvođačkih snaga iz celog sveta. U tom periodu značajnu ulogu su odigrala t. zv. društvena izdanja, t. j. serije snimaka dela jednog kompozitora za pretplatnike koji su svojim doprinosima finansirali realizaciju snimaka. Vrednost ovih izdanja je mnogostruka. Ona su zainteresovala široke krugove ljubitelja muzike za izvesnog autora, osobito dok još nije bio poznat, omogućila da se izdaju dela koja ne bi bila trgovački rentabilna kada bi se izdavala zasebno; za snimanje bili su angažovani najbolji svetski izvođači što je vaspitno delovalo na ukus publike. Tako su Beethovenove klavirske sonate snimljene u izvođenju A. Schnabela, klavsenska literatura u izvođenju W. Landowske; Mahlerove simfonije diriguje B. Walter itd. Pedagoški značaj ovih snimaka za studente muzike i mlade izvodače još i danas je neprocenjiv. Osnovni nedostaci gramofonskih ploča do 1947 bili su kratko trajanje, lomljivost materijala i prilična ograničenost upotrebljivosti. Za vreme prošlog rata činjeni su u USA razni pokušaji da bi se ti nedostaci uklonili (povećanje prečnika ploča, uži rez i sporije obrtanje, upotreba novih smesa i t. d.). Jula 1948 fabrika Columbia pustila je u promet nove ploče sa 33 1/3 okreta u minuti i veoma uzanim rezom, nazvanim mikrorez (engl. microgroove, franc. microsillon, tal. microsolco), istog prečnika kao i stare, t. j. oko 30 cm. Trajanje jedne strane ovakve ploče koja se mora svirati na specijalnom aparatu sa neobično finom i osetljivom iglom, iznosi oko 30 minuta, što znači da se jedno celo veće delo — koncert, sonata ili simfonija — može snimiti na jednoj strani, odnosno slušati bez ranijeg menjanja ploča svakih 4—5 minuta. Osim toga nove ploče sa dugim trajanjem, t. j. LP-ploče (kratica od engl. longplaying record ploča dugog trajanja), prave se od vinilita i sličnih smesa, koje su mnogo otpornije od šelaka, a osetljivije u pogledu reprodukcije. Normalni vek LP-ploče je 6—7 puta duži od starih, koje imaju 78 okretaja u minuti. Snimanje kratkih muzičkih komada sa trajanjem od po nekoliko minuta nailazilo je u počefku na izvesne teškoće. Ovaj uglavnom trgovački problem, t. j. pitanje da li će kupac uzeti ploču sa 10—15 dela zbog dva— tri koja želi da ima, ili će odustati od kupovine, pošto je cena LP-ploča znatno veća od običnih, rešen je pronalaskom druge vrste ploča, manjeg obima, sa 45 okretaja u minuti. Već se proizvode i t. zv. ultra LP-ploče sa 16 okretaja.—

U veoma kratkom roku od nekoliko godina snimljena su na LP-ploče sva važnija dela iz celokupne muzičke literature, počevši od primera stare grčke i egipatske muzike do kompozitora današnjice. Društveni značaj gramofona je vrlo velik. On omogućava ljubiteljima muzike, bez obzira na mesto boravka, da budu u stalnom kontaktu sa muzikom, da se upoznaju sa delima raznih autora u izvođenju najboljih umetnika. Snimanje istog dela sa raznim izvođačima pruža mogućnost poređenja i izbora. Sve savršenijom tehnikom snimanja postiže se skoro idealna vernost reprodukcije, a raznim metodama "oživljavaju se" stari snimci velikih umetnika, na pr. E. Carusa, F. Šaljapina, Amelite Galli-Curci itd.— Gramofon je pomogao mnogim mladim kompozitorima i izvodačima da se afirmiraju, stekao je široku pedagošku primenu u školama svih smerova. No gramofon je uzrok i nekih posebnih muzičkih problema. Konstatovano je da je procent kućnog muziciranja, tako važnog za obrazovanje muzičkih amatera i koncertne publike, znatno opao, otkako se razvila gramofonska industrija.—

Među najpoznatije svetske kompanije za proizvodnju ploča ubrajaju se: Victor, Columbia i Brunswick u USA; DECCA i NYXA u Velikoj Britaniji; Pathe-Marconi u Francuskoj; Telefunken, Urania i DGG (Deutsche Gramophon-Gesellschaft) u Nemačkoj; Supraphon u Čehoslovačkoj; Cetra u Italiji i t. d. U našoj zemlji pre Drugoga svetskog rata nije bilo gramofonske industrije vredne pomena. Strane kompanije snimale su prvenstveno našu narodnu muziku, dok su neki domaći umetnici (uglavnom operski pevači) snimali domaća i strana dela.—



LIT.: The Gramophone: its Past, its Present, its Future, Proceedings of the Musical Association, 1925. — G. Sharp, The Gramophone in Musical Education, Music and Letters, 1938. — M. J. L. Pulling, Present Trends in Sound Recording and Reproduction, Musical Review, 1947. — H. F. Olson, Musical Engineering, 1952.

Đura Jakšić, dirigent




Muzička Enciklopedija 1 A — J
Leksikografski zavod FNRJ
Godina izdanja MCMLVIII
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: