Bosna i Hercegovina — Običaji, nošnja, igra i muzika
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Muzika « SRPSKI MUZIČKI FOLKLOR « Muzički folklor Srba u BiH « Bosna i Hercegovina — Običaji, nošnja, igra i muzika
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Bosna i Hercegovina — Običaji, nošnja, igra i muzika  (Pročitano 16479 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« poslato: April 20, 2011, 08:26:15 pm »

**

BOSNA I HERCEGOVINA


S obzirom na broj osnovnih odevnih predmeta, ornamentiku i način nošnja pojedinih elemenata narodne nošnje u Bosni i Hercegovini razlikujemo četri osnovna tipa tradicijske nošnje. Zapadna Bosna i Hercegovina jedna je celina, srednja i istočna Bosna druga a treća je područje Posavine. Zaseban tip, četvrti čini gradska nošnja. Područje zapadne Bosne i Hercegovine ujedno je područje dinarskog načina odevanja, s brojnim varijantama srpskih, hrvatskih i muslimanskih nošnji.


[/img]

Istočna Hercegovina — srpska narodna nošnja

Mušku dinarsku nošnju karakteriše košulja od lana, dugih širokih rukava, vezana belim koncem, pamukom ili bojenom vunom. Gaće su u srpskoj varijanti nošnje uskih dugih nogavica a nešto širih u hrvatskih i muslimanskih nošnji. Gornji odevni predmeti su: zobun, kožuh, i gunj. Zobun, najčešće je kratak haljetak od belog, crnog ili tamnoplavog sukna, bez vezenog ukrasa. Kožuh od ovčje kože s runom iznutra, bez rukava, doseže do bedara, tipičan je za srpsko stanovništvo. Gunj je najčešće od crnog sukna, dug do pojasa ili do bedara, dugih rukava, u srpskog i hrvatskog življa s crvenim gajtanom a u muslimana sa zelenim. Ječerma je svečani gornji haljetak, na prsima ima srebrne toke. Glavu su stanovnici tog dela Bosne i Hercegovine pokrivali crvenom kapom, oko koje se omotava crveni vuneni šal. Obuća je redovito u nekoliko slojeva: vunene čarape dosežu do kolena, s ornamentom koji je redovito izveden geometrijskim motivima od crne i crvene vune. Čarape su sa strane razrezane i preko njih se oblače priglavci, koji sežu do članka. Opanci oputaši izrađeni su u gornjem delu od tankih traka kože. U Hercegovini su karakteristični tozluci, dokolenice od sukna bele ili crvene boje.

Osnovni deo ženske dinarske nošnje je duga lanena košulja, dugih širokih rukava, na prsima i rukavima vezena vunom geometrijskim motivima. Kao gornja odeća služili su zobun, haljina i pregača. Zobun je od belog sukna u devojaka, a crnog ili tamnoplavog kod udatih žena, ukrašen vezom i apliciranom bojenom čojom.

Zimi se nosila duga haljina od belog sukna (devojke) i crnog ili tamnoplavog (udate žene). Haljina je imala duge rukave a ukrašena je kao i zobun. Vunene pregače ukrašene geometrijskim motivima ukrašemne su dugim vunenim resama. Na glavi se nosila plitka crvena kapica, prekrivena belom maramom.

Od nakita najtipičniji je gendar, ogrlica od srebrnog novca koja je pokrivala samo prsa ili čak celi prednji deo tela. Ženska je obuća, kao i muška, višeslojna i sačinjavanju je čarape, priglavci i opanci.

Srednja i istočna Bosna predstavljaju drugi tip, tvz. srednjobosanske nošnje, u kojoj se javljaju varijante u srpskim, hrvatskim i muslimanskim nošnjama.

Muška nošnja tog područja mnogo je ujednačenija od ženske. Platnena košulja s veoma širokim dugim rukavima, nema vezenog ukrasa. Gaće, vrlo su širokog zadnjeg dela, naročito u muslimanskog stanovništva. Kao gornja odeća služe sukneni kratki haljeci, čakšire i šalvare. Sva je ta odeća od crnog sukna, ukrašena najčešće crvenim trakama u hrvatskog i srpskog življa a zelenim trakama u muslimana. Na glavi se nosi fes, oko kojeg se omota crveni vuneni šal, a u muslimana išarani bele marame. Svečani deo nošnje i tu je prsluk s tokama. Oko pasa se nosio kožni pojas bensilaj a obavezni deo nošnje je i torba, zvana šarpelj. Obuću čine vunene čarape s geometrizovanim vegetabilnim motivima i opanci.

Srednjobosanska ženska nošnja sastavljena je od osnovnih elemenata: košulje i gaća. Košulja je izrađena od lanenog ili pamučnog platna bez vezenog ukrasa, s čipkastim obrubom na rukavima. Gaće su od grubljeg lanenog platna, širokih nogavica, skupljenih ispod kolena.

Najznačajniji gornji dio odeće je zobun, uvek od belog ili crnog sukna, različite dužine i ornamentike, često i bez ikakva veza. U hrvatskog i srpskog stanovništva nekih delova ovog područja pojavljuju se i dimije, crne boje.

Zimski dodatak odeći je gunj od crnog sukna, koji seže do pasa, ukrašen crvenim trakama. U oglavlju postoje razlike između devojačke nošnje i one udatih žena. Devojke su nosile dublje crvene kape, a žene marame s podmetačima. Osim opanaka, oputaša, nosili su se i opanci od stavljene kože.


Osnovni elementi muške posavske nošnje su košulje i gaće. Košulja, koja se za razliku od ostalih krajeva redovito nosi preko gaća, nabrana je straga u struku i oko vrata, a doseže do kolena. Gaće dugih nogavica izrađuju se, kao i košulja, od domaćeg platna, imaju ukras na rubu nogavica.

Gornja odeća u posavskoj nošnji je kratki ljetak i zimski gunj. Ljetak od crnog sukna, bez rukava, ukrašen je crnim ili crvenim trakama. Čakšire, su zimska odeća od crnog sukna, ukrašene crvenim trakama. Iz hrvatskih krajeva krajem 19. veka prodiru u posavsku nošnju šeširi. Na nogama su se nosili opanci oputaši ili opanci od stavljene kože.

Osnovni odevni predmet posavskih žena je košulja, zvana rubina, od pamučnog platna, bogato nabrana straga i oko vrata. Dugi i široki rukavi krojeni su u ramenima. Duž rukava i skuta tipični su biljni motivi. Gaće su iste kao i u srednjobosanskim nošnjama. S leve strane reke Bosne kao gornja odeća pojavljuje se zobun, a s desne kratki haljeci zvani čerme. Osim toga nose se i kožuci s polikromnim aplikacijama. Zimska gornja odeća seže do kukova, ima duge rukave, skrojene od crnog valjanog sukna. Vunene pregače su tkane dijagonalno i opšivane su vunenim dugim resama. U nekim se krajevima nosi i zadnja pregača.

Oglavlje u devojaka karakteriše tvz. krpica, uski komad platna, s velikom svilenom kićankom, koja pada na čelo. Za udate žene tipična je marama — krpa, koja se preko podmetača na različite načine formira na glavi. Na čarape od raznobojne vune, biljnih motiva, katkada ukrašene belim perlicama, obuvaju se ili opanci oputaši ili opanci od stavljene kože.

Za gradski tip nošnje karakterističan je snažan orijentalni uticaj, bez obzira na etničku pripadnost.

Osnovni delovi muške nošnje su košulja, izrađena od tankog pamučnog ili svilenog platna i pantalone od debljeg pamučnog platna. Gornji odevni predmeti; fermen, koparan, ječerma, anterija, džeman, čakšire, izrađeni su uglavnom od čoje. Na glavi se nosio fes a na nogama crvene mestve i preko njih crne firale od kože.

Ženska nošnja sastavljena je od košulje i gaća i brojnih gornjih haljetaka. Košulja od tamnog pamučnog ili svilenog platna, duga do članaka, imala je duge široke rukave. Gaće su bile od debljeg platna, širokih nogavica, koje su se skupljale ispod koljena. Od gornje odeće spomenimo malu ječermu, vezenu srmom, dimije vrlo široke, bez nogavica, od svilenog ili pamučnog materijala raznih boja u muslimanskih i od crnog satena u hrvatskih i srpskih žena. Udate žene su preko košulje nosile anteriju, dugu otvorenu haljinu, dugih razrezanih rukava. Djevojke su na glavi nosile fesić a udate žene kalkan — kape. Na nogama su se nosile lagane papuče ili cipelice od žute ili crvene mekane kože, zvane jemenije.


Tekst: Vladimir S.

Nošnje i plesovi Jugoslavije | Biblioteka: turističke monografije broj 9
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: April 20, 2011, 09:51:35 pm »

*

SVADBA U GORNJOJ HERCEGOVINI


Svatovski običaj na selu.

Ujutru rano svještenik vjenča mladence, a seljani svi: muško, ženeko, mado i veliko iskupe se na svadbu, te se obično pred kućom postavi sofra, za koju svi posjedaju. Stari svat i pop u vrh sofre, kum do staroga svata, vojvoda i ćauš u dno sofre — a ostali svatovi izmiješaju se sa ostalima koji su na svadbu došli. Za ovakom jednom sofrom bude po stotinu i više duša. Na sofru se donese najprije hljeb i sir i uz to so prije no čaša, dvije, rakije, a zatim se donsse meso i vino. Prvi bardak vina dade se svješteniku a on, ako je vješt, uzme i napije u slavu božiju; ako li nije vješt dobro napijanju, onda bardak blagoslovi i dade ga starom svatu. Ili svještenik ili stari svat držao zdravicu, svi se dignu na noge a on otpočne ovim redom:

"Zdravi ste, braćo moja, desno i lijevo, a sretno i lijepo, ako Bog da! O čem god radili, vazda Boga molili a Bog nam vazda i pomago, ako Bog da! A sada ustali u lijepu slavu božiju. Ðe god mi lijepu slavu božiju spominjali i proslavljali, ona nam i pomagala, ako Bog da! Da Bog da, da i od ovoga doma ne oskude slava božija do pravoga suda. Ðe se god slava slavila ovo godine —slavila se i do godine, i mnogo ljeta i godina, ako Bog da! Pa još ste mi zdravo, moja lijepa braćo! Za onijeh svetijeh mjesta, koje mi domom božijim nazivamo, i u kojima se najviše njegova slava slavi, najprije za našega cvijeta na sred bijeloga svijeta, crkve dabe Jerusalima, pa za ostalijeh crkava i manastira, ako Bog da! da Bog da i milost Božija, da naša caba, crkva Jerusalimska bude mirom mirna, nadom nadna, a Bogom blagoslovena, ako Bog da! Što smo napomenuli naše mirske crkve i manastire: Da Bog da i milost božija — koje su uzgor; Bog ih uzgor i podržao. Koje li su obruvene i porušene, Bog dao dobru godinu a bolju gospodu, te se i one pogradile: s dvora krečom i kamenom, a iznutra krstima i ikonama, te se i u njima božija liturgija pjevala, kao u sretnijem i Bogu milijem, ako Bog da! I zdravi ste mi još, braćo! Za našijeh staraca svještenika, popova i kaludera, koji čaju na kamenu te se za nas grješne Bogu mole, Boga i umolili, grijesi nam se oprostili. Svoje duše i svoje stado ka Vaskrseniju Hristovu priveli. I zdravi ste mi još moja lijena braćo, za junaka, titora i priložnika, koji junak prilog prilago, jaki mu Bog pomago; koji li stio a ne mogžo, i njega Bog pomogo, te i on priložio kad mogo, ako Bog da! A sad ste mi zdravo! Za ovoga sretnoga veselja: Mladenci, koje smo danas vjenčali, da Bog da da budu sretni i Bogom blagosloveni, ko sretni i Bogu mili Srbi, ako Bog da! Bogu ugodili, pa mu mili bili, te ih lijepijem porodom obdario kao sretne i Bogu mile Srbe, ako Bog da!

Dok se ova zdravica zdravi, svi stoje gologlavi na nogama, a pošto se zdravica svrši onda mlada ižljubi sve redom za sofrom u ruku. — Ostale zdravice idu po redu, kao što smo gori napisali na večeri, u devojačkoj kući. Pošlje treće zdravice koja se pije u domaćinovo zdravlje, prikazuju se prinosi. Trinetiri svata nose: Prvi brava; drugi pogaču treći pitu; cetvrti piće, a jedan za njima viče: "Hae, vole, hae!" kao bajagi da goni kola i volove: Onaj prvi od svatova koji nosi brava, kada dođe sofri govori: "Evo, braćo, došao g. stari svat na svadbu, pa nije mogao niti doterati na konjima, niti donijet na ljudima, no dotero kola i volove i na njima prijenoe, prinio mu Gospod Bog svako dobro — a najviše zdravlje i veselje u njegov pošteni dom!" Za starosvatskim darovima donose se na isti način kumovski darovi, pa redom svatovski, te se na isti način prikazuju. U sofri, u čije se god zdravlje pije, onome se nevjesta prekloni i u ruku ga poljubi. Pošlje užine umivaju se. Pri umivanju nevjesta drži maramu, te svakoga pošto se otare, u ruku poljubi, a on turi u lecen po kakav novac, kao: dukat, talijer ili tri cvancike. Ovo se zove poljevačina i ide kao dar nevjesti. Pošlje toga, ako je lijepo vrijeme, onda se ostariji izmaknu u hlad a ako li je zimno doba, onda u kuću kraj vatre, pa se razgovaraju, a mlađarija pred kućom vodi kolo i zameće razne igre. Tu večer, koji su iz istoga sela, razilaze se; a koji su iz odaljnijeh sela, prenoće i sjutri dan odlaze. Pri odlazu svakoga nevjesta, sa deverovima, isprati od kuće za jedno 50 koracaji, pa na rastanku poljubi ga u ruku, skut i koljeno i dariva ga, kao maramom, čarapama, napršnjacima, rukavicama i t d. Osim gori opisanijeh pjesama — pjevaju se o svadbi još i ove. Za tim pripijevaju na isti način kao ovce — se prodade handžar noža, cift pušaka, vrana konja a najpošlje bjele dvore. Osim ovijeh pjesama ima još mnogo drugih koje se pri svadbi pjevaju. Nevjesta cijelu prvu godinu koga god na putu sretne, pokloni se, pa ga poljubi u ruku i koljeno. Ona nosi vodu, loži vatru, u večer svakoga izuje, a u jutru pred svakoga dorapi suvu obunu. Nevjesta sa mužem kroz prvu godinu neće ni pred kijem pa ni pred samom kuknom celjadi međusobno progovoriti. Velika je sramota kada muž ženu ili žena muža prvih godina zovne imenom. Ovo ovoliko o redovitoj svadbi. Neredovita svadba. Neredovita je svadba: kada momak devojku na putu ili kod crkve — ugrabi. Kada devojački roditelji nijesu kail, pa devojka sama dođe; a napošljetku ako devojačka ili momačka kuća nije u stanju da potroši što oko svadbe treba. Kod neredovite svadbe običaji su isti, samo izostaje prosidba i pohod po devojku.


Autor(i): Luka Grđić-Bjelokosić
Datum publikacije: 1890-04-15 / Bosanska vila  
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Oktobar 30, 2013, 09:24:59 pm »

**

BOSNA I HERCEGOVINA — NARODNE IGRE I NARODNA MUZIKA


NARODNE IGRE Bosne i Hercegovine, premda danas prisutni u vrlo siromašnim i reproduktivnim programima foklornih grupa, veoma su složene prostorno-koreografske građe. Mesta za igru kao i prilike vrlo su brojne — to su kuće i dvorišta, prostor pred crkvama, livade, proplanci uz neku reku, na raskrsnici puteva, na trgovima, vašarima i većim narodnim skupovima koji su tradicijom određeni.

Igre su bili sastavni deo porodičnih svečanosti, narodnih običaja i radnih uspeha. Najstarije igre sačuvali su se u Bosanskoj krajini i zapadanoj Bosni; to su polagana šetana kola, koja se izvode uz pevanje. Dinamičnija kola izvode se bez muzičke pratnje, a zovu ih nemo ili gluvo kolo. U nekim varijantama se događalo da se pojedini par odvoji od kola i nastavi igranje unutar kola. U tim kolima često se uvodni deo izvodi njihanjem na mestu pa se nakom komande počne življe i snažnije igrati. Takvo je starobosansko kolo iz okolice Glamoča, u kojem su se razvile brojne stilske i prostorne figure i varijante. Na kraju se kolo posve raspada na parove te muškarci snažnim pokretima ruku iskušavaju fizičku izdržljivost žena, toliko nephodnu za težak gorštački život.

U zapadnoj Hercegovini izvode se igre uz pevanje ili bez muzičke pratnje, takvi su plesovi tiha trusa, nema trusa, i slični. Uz svirku na diplama izvodi se poskočnica. Iz okoline Dubrovnika unešeno je opisano kolo-poskočlca uz pratnju lijerice i uz zapovedi kolovođe.

U istočnoj Hercegovini najčešći su igre uz pesmu i mimičko-dramska kola. Lagano, šetano kolo izvodi se tu kao kolo na kolo, na dva kata ili kao čador-kolo, na tri kata. Osim igri u obliku kruga izvode se i igre u dvema linijama.

U srednjoj Bosni, povrh uobičajnih kola te mimičko-dramskih: paun, bimber, pletikolo i drugih. Posebni su tipovi kola s dijalogom jednog momka i više devojaka. Osim igre bez muzičke pratnje u Fojnici, Zenici i Travniku igralo se uz tamburu šargiju ili bugariju.


NARODNA MUZIKA Bosne i Hercegovine u osnovi razlikuje dva osnovna stila; prvi je gradski, nastao pod snažnim islamskim uticajem za vreme turske vladavine. Drugi se stil odnosi na seosko stanovništvo. Obredne pesme, kao najmanje podložene stranim uticajima, zadržale su najviše od svoje autohotonosti. Najčešće su to svatovske pesme, zdravice kad ih izvode muškarci a, različitog sadržaja kad ih odvojeno izvode žene.

Gradska vokalna muzika izrazito je prilagođena zatvorenim sredinama. Žene pevaju bez instrumentalne pratnje a muškarci uz pratnju saza.

Tekstovi pesama, danas poznatih pod imenom sevdalinka, ljubavnog su ili baladnog sadržaja. Višeglasje je potpuno isključeno iz muzičke prakse.

Foklorni tradicionalni instrumentarij Bosne i Hercegovine vrlo je bogat. Tu susrećemo svirale-jedinke i dvojnice, dile, sa ili bez meha, truba od kore drveta, zurle i životinjski rog. Među stanovništvom severne Bosne zurle prate dva bubnja. Od žicanih instrumena najpularnije su gusle, zatim lirica za pratnju igre, a u srednjoj i severnoj Bosni tambure i šargije i njihove podvrste karađuzen i bugarija. U muslimana je veoma raširen već spominjani saz. Dvožična tambura služi za pratnju epskih pesama, četvorožična za pratnju pesmama i igre. Osim bubnja upotrebljavao se i def.


Nošnje i plesovi Jugoslavije | Biblioteka: turističke monografije broj 9
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: