Muzička tradicija Šapca
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Muzika « ŽIVOT I MUZIKA JEDNOG VREMENA « Šabac « Muzička tradicija Šapca
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Muzička tradicija Šapca  (Pročitano 2569 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4423



Pogledaj profil
« poslato: Mart 28, 2011, 06:48:22 pm »

**

MUZIČKA TRADICIJA ŠAPCA




Početak muzičkog života u Srbiji vezan je za ime Jevrema Obrenovića, jedinog pismenog od braće Obrenovića koji je, prve mirne 1816. godine, došao u Šabac. Sva Srbija, pa i Miloš Obrenović i njegova porodica, još dugo godina posle ustanka spavali su na zemlji. Na zemlji se sedeći i obedovalo, na zemlji se porađalo i sve je bilo vezano za zemlju, koja je tek oslobođena. Jevrem Obrenović, međutim, "od prirode sklon ka novačenju i napretku", doneo je u Šabac duh novih navika i običaja.
 
Da bi svojoj deci dao posebno obrazovanje, Jevrem Obrenović je 1829. godine doveo u Šabac Dimitrija Tirola i njegovu ženu. I već te godine, Jevremova deca počela su "udarati u gitar i klavir". Međutim, knez Miloš, žome mnoge bratovljeve novine nisu bile po volji, oštro ga je prekoreo što drži čoveka "Jevreja". Jevrem se ponizno pravdao Milošu, govoreći da mu je sve preneto sa pogrešnim namerama, ali ipak Tirolove nije držao još dugo u Šapcu. Ubrzo je iz Austrije stigao Josif Šlezinger koji je u prvo vreme bio samo učitelj kneževe dece, a docnije je stvorio vojničku kapelu, bandu, kako se onda govorilo. S proleća 1831. godine, knez Miloš je naložio da mu se "banda" pošalje u Kragujevac, što je Jevrem poslušno izvršio.
 
Josif Šlezinger bio je prvi profesionalni muzičar koji je došao u oslobođenu Srbiju, pionir njenog muzičkog života i, do druge polovine prošlog veka, jedini kompozitor. U Srbiji je ostao do kraja života.

Instrumentalna narodna muzika u to vreme slabo je negovana. Čak je i broj muzičkih instrumenata bio skroman. Vokalna muzika, jednostavnija za izvođenje i odavno poznata našem narodu, bila je više cenjena i izvođena. Stvaranje elementarne muzičke kulture u Šapcu, kao i drugim srbijanskim gradovima, teklo je sporo. Novoformirana građanska klasa bila je gotovo bez ikakvog prethodnog muzičkog obrazovanja.

U gradu je dugo negovana uglavnom crkvena muzika, a uviđajući da se na tom polju ne može postići veći uspeh bez stručnog rukovođenja, Joanikije Nešković, šabački vladika, dao je početkom 1852. godine Popečiteljstvu prosveštenija predlog da se i u Šapcu, kao što je urađeno pri gimnazijama u Beogradu i Kragujevcu, postave profesori "koji predaju pevanje uz nagradu". Ministarstvo je izvestilo Konzistoriju eparhije šabačke da za stalnog profesora pevanja nema sredstava, već da taj posao, ukoliko se hoće, može obavljati jedan od katiheta.

Ozbiljnijeg rada na muzičkom polju nije bilo do polovine prošlog veka. Istina, bilo je i ranije želje, pa i pokušaja, da se započne sa horskom muzikom, ali je pevačko društvo u Šapcu, iako među prvima u Srbiji, osnovano tek krajem 1864. godine. Sačinjavali su ga "i zvaničnici i građani ovdašnji", ali i đaci starijih razreda šabačke Polugimnazije. Početak je bio dobar, probe su održavane u gimnazijskoj zgradi, a horovođa je plaćan 600 forinti u srebru godišnje.
 
Šabačko pevačko društvo imalo je pionirsku ulogu, a za svoj rad, od skoro 50 godina, dobilo je mnoga zaslužena priznanja. Na čelu Društva bio je veći broj horovođa, a neki od njih zauzeli su počasna mesta u jugoslovenskoj muzici.
 
Godine 1870. u Šapcu se kao horovođa pominje Jovan Raduš, a posle njega došao je Aleksandar Dozelar. Obojica su pokušala da ih Ministarstvo prosvete postavi za stalne profesore u Gimnaziji, ali prvi stalni profesor muzike u Gimnaziji postao je Kosta Vojinović 1876. godine. Od 1880. godine, osam godina, u Šabačkom pevačkom društvu, i u Gimnaziji, radio je Petar Lifka. Posle Lifke, u Šapcu se kao školovan i sposoban dirigent i kompozitor istakao Hugo Doubek koga je, posle Šapca, angažovalo Srpsko narodno pozorište u Novom Sadu, a kasnije Srpsko pevačko društvo "Gusle" u Mostaru, gde je ostao do smrti.

Do Prvog svetskog rata u Šapcu su boravili: Većeslav Petrika, Dušan Janković, Jaroslav Herle, kasnije poznati kompozitor i horovođa u Beogradu, Vaclav Vedral, Robert Tolinger, najzaslužniji za razvoj horske muzike u Šapcu, Hinko Marinec, Emilo i Milivoj Pokorni. Svi su, sem jednog, bili poreklom Česi.

Kulturni uspon Šapca u drugoj polovini prošlog veka, i veliki broj stručnjaka, učinili su da muzički život uzme veći zamah. Već sedamdesetih godina Šabac je imao gradski orkestar, a Šabačka čitaonica je, pored ostalog, negovala i horsko pevanje.

Osamdesetih godina radnici stvaraju svoje prve organizacije, koje u to vreme imaju pretežno socijalne zadatke. U Šapcu je, 1885. godine, osnovano "Šabačko radničko društvo za uzajamnu pomoć u bolesti i smrti", a tri godine kasnije pokrenuta je ideja da se osnuje "Radnička pevačka družina" koja je, 1894. godine, dobila nov naziv "Opšte radničko pevačko društvo".

Kraj prošlog veka bio je u Šapcu u znaku velikog kulturnog napretka. Imućni Šapčani slali su svoju decu na školovanje u inostranstvo, gde se, pored ostalog, učila i muzika. Ubrzo su se u velikom broju kuća našli klaviri i drugi instrumenti sa kojih su odjekivali zvuci Betovenovih, Grigovih, Bramsovih, Šopenovih, Šubertovih i dela drugih kompozitora.


Posebno poglavlje u muzičkom životu Šapca zauzima ličnost Roberta Tolingera koji je, na poziv Šabačkog pevačkog društva, došao za horovođu 1902. godine, a iste godine postavljen i za profesora Gimnazije. Već 26. maja 1903. godine, na proslavi pedesetogodišnjice "Prvog beogradskog pevačkog društva", na kojoj su učestvovali horovi iz cele zemlje, izvođenjem Mokranjčeve Desete rukoveti, Šapčani su osvojili prvu nagradu i čestitanja kompozitora. Sam Mokranjac rekao je tada Tolingeru: "Ti si, pobratime, za Desetu rukovet učinio više nego ja. Istina, ja sam je komponovao, ali ti si je stvorio i tek sam je sad osetio onakvu kakvu sam je zamišljao".

Muzički život Šapca upotpunjavali su i brojni koncerti muzičara i pevača sa strane, a beogradska opera, još u fazi stvaranja, gostovala je u Šapcu 1910. godine.
 
Šabac je bio poznat i po kafanskoj muzici, a nadaleko su bili čuveni Cicvarići i orkestar Vase Stankovića Andolije. Cicvarići su bili iz šabačke Male, muzički nepismeni, ali rođeni muzičari. Muzičku kapelu Vase Stankovića Andolije činili su pravoslavni Cigani sa Baira i bila je, kao i Cicvarići, poznata i van Srbije.
 
Prvi svetski rat razorio je Mali Pariz, kako su Šabac tada zvali, i pretvorio ga u Srpski Verden. Grad se dugo i sporo oporavljao, a u duhovnom ozdravljenju važnu ulogu imao je muzički život. Već 1921. godine inicirano je obnavljanje rada Šabačkog pevačkog društva, a 1924. godine osnovano je Šabačko pevačko društvo "Zanatlija" koje će imati velike zasluge za razvoj muzičke kulture grada, ne samo na vokalnom, već i na instrumentalnom polju. Još jednu pevačku družinu, Šabačko pevačko društvo "Neven", Šabac je dobio 1926. godine. Da se ne bi razbijale ne baš velike pevačke snage, Šabačko pevačko društvo i Šabačko pevačko društvo "Neven" spojili su se 1927. godine.
 
Podizanjem Zanatskog doma, pevačko društvo "Zanatlija" dobilo je povoljne uslove za rad, pa su osim hora stvarene i druge sekcije. Aprila 1934. godine, prvi put je na društvenoj zabavi svirao džez orkestar, a četiri godine kasnije počeo je rad i duvački orkestar.
 
Koncertni život u Šapcu između dva rata bio je veoma bogat. Tome su, pored domaćih društava, doprinela i mnoga gostovanja umetnika sa strane. Posle Prvog svetskog rata, grad je bio veoma zainteresovan za operu, a Draga Spasić, beogradska operska primadona, bila je prvi pevač svoje klase koji je gostovao u posleratnom Šapcu. Njen koncert priređen je juna 1921. godine. Naredne godine Šapčani su, pored ostalih, slušali i violinski koncert Vlaste Jocića, muziciranje braće Slatini, domete članova Beogradske opere, kao i vokalnog kvarteta "Slaven", kojim je dirigovao Jaroslav Herle, dirigent Opere u Pragu.

Aprila 1923. godine osnovan je "Građanski salonski orkestar", koji nije bio dugog veka, kao ni "Građanski štrajh orkestar" osnovan 1924. godine.

Studentsko udruženje "Gortan", osnovano krajem 1930. godine, priređivalo je do Drugog svetskog rata veoma sadržajne koncerte. Organizacijom koncerata bavila se i Šabačka narodna knjižnica i čitaonica, a srednje škole su, takođe, imale po koncert-dva godišnje. Tako su u Šapcu nastupali: Pevački zbor Glazbene matice iz Maribora, Sarajevsko pevačko društvo "Sloga", Lozničko kulturno-prosvetno društvo "Karadžić", Valjevsko pevačko društvo "Zanatlija", Pevačko društvo "Stražilovo" iz Sremske Mitrovice, Radnička umetnička grupa "Abrašević" iz Beograda, Akademsko pevačko društvo "Obilić", Zagrebački kvartet, Gudački kvartet Beogradske opere, operski pevači beogradske, ljubljanske, berlinske i Metropoliten opere. Među njima bilo je mnogo poznatih imena.

Novembra 1931. godine u Šapcu je priređen koncert pevača Beogradske opere, uz sudelovanje primabelerine Olge Solovjeve, a sa grupom je došao i Branislav Nušić. Decembra 1935. godine gostovao je orkestar Beogradske opere sa kojim su došli Stanislav Binički, dirigent, i pevači Melanija Bugarinović i Aleksandar Marinković.
 
Do Prvog svetskog rata Šabac je, sa Robertom Tolingerom, Nikolom Sudarevićem i velikim brojem klavira po kućama, imao izgrađen muzički profil koji se nije mogao naći ni u jednom gradu Srbije. Posle rata skoro nijedna šabačka kuća nije zatekla klavir, a ovaj instrument, među prvima, nabavilo je Društvo prijatelja Francuske. Inače, negovanju klavirske muzike, između dva svetska rata, mnogo je doprinela "g-đa Mazurin koja je imala veliki broj đaka i stvorila svoju školu", a posle nje Jelena Švajkhart.

Šabac tog doba imao je i bogat kafanski život. Jeftinih zabava bilo je na pretek, ali ono što ga je činilo gradom bezimenih trubadura i slatkog sevdalisanja, bila je muzika Cicvarića i Vase Stankovića Andolije. Muzika Cicvarića ostala je zabeležena na gramofonskoj ploči, koju su snimili 1923. godine u Pragu, a poslednji izdanci ostali su na bojištima Drugog svetskog rata. Vasa Andolija umro je, kao umoran starac, 1934. godine. Ispratio ga je veliki broj Šapčana i četrdeset svirača. Ostao je u sećanjima boema koji su, do Drugog svetskog rata i posle oslobođenja, voleli još Boru Janjića, pevača narodnih pesama koji je gramofonske ploče snimao u Zagrebu, Bečui Berlinu, Sofku Nikolić i orkestar Đokice Gajića.

Ovu vrstu muzičke tradicije, posle Drugog svetskog rata, nastavljali su, pre svih, muzičari šabačke Male, zatim braća Pavlovići i Radakovići, a naročito ansambli: ABC, Student, Polet, Dilberi, Cvaka-cvak i Stari zvuci. Ansambl "Stari zvuci" pojavio se 1977. godine, u eri novokomponovane narodne muzike, kao zaštitni znak neprolaznih vrednosti muzičke tradicije Šapca, i to ostao do danas.

Oslanjajući se na golemu tradiciju, Šabac je stvarao novu. Kulturno-umetničko društvo "Abrašević", koje je 1995. godine proslavilo devedesetogodišnjicu postojanja i rada, danas je po broju sekcija i amatera veliko Društvo, programski na visokom umetničkom nivou, koje godišnje organizuje preko sto nastupa. Neke njegove sekcije pravi su biseri na zlatnoj niti muzičke kulture Šapca. Pre svih, Tamburaški orkestar "Bisernica", sa osnivačem i dirigentom Dimitrijem Stankovićem, koji tri i po decenije neguju ljubav prema tamburi i muzici.
 
Decembra 1963. godine osnovan je Hor "66 devojaka", a osnivač i dirigent Branko Đurković, poput Tolingera, vratio je Šapcu posebno mesto na muzičkoj karti Srbije. Danas je Hor "66 devojaka" istinska vrednost u kulturi Šapca i srpskog naroda, kroz čiju školu pevanja je prošlo preko dve hiljade devojaka. Priredio je više od 1.200 koncerata širom Jugoslavije i na desetinama gostovanja van granice. Potvrđivao se koncertima, ali i priznanjima. Dobio je jedanaest internacionalnih, sedam saveznih i šest republičkih prvih nagrada.

Za Branka Đurkovića, a posle i celu porodicu Đurković, muzika je postala svet u kome "istina postaje lepota, a lepota istina". Stvorili su 1974. godine jedinstvenu ustanovu u zemlji — Horski studio, koji je 1992. godine promenio ime u Art studio. Činili su ga: Hor "66 devojaka", Dečji studio hor, Muški hor "Neven", Šabačko pevačko društvo — mešoviti hor, i Klavirski duo Milena i Jelena Đurković, prvi klavirski duo u muzičkoj istoriji grada.

Dečji studio hor osnovan je 1978. godine kao hor Muzičke škole, a posle je nastupao još pod imenima Dečji hor Radio-Šapca i Dečji hor "Zorka". Za dvadeset godina postojanja osvojio je devetnaest prvih nagrada na republičkim, saveznim i međunarodnim takmičenjima. Osnivač i dirigent hora je Ivanka Đurković, a sa horom su povremeno nastupali Jelena Đurković i Branko Đurković.

Festival dečjih horova Srbije, koji je ove godine proslavio tri decenije trajanja, idejom i organizacijom, opet je potpisao Branko Đurković, kao i Horske dane, specifičnu manifestaciju od tri festivala u tri dana, koja se organizuje od 1994. godine i koja pesmu Festivala dečjih horova Srbije produžava u Festival dečjih horova Jugoslavije i Međunarodno takmičenje dečjih horova.

Najmlađi nastavljač vekovne horske pesme u Šapcu je Dečji hor ViVa, osnovan 1994. godine pri Višoj školi za obrazovanje vaspitača. Čine ga deca predškolskog i ranoškolskog uzrasta, a na ovaj poduhvat, prvi put u istoriji grada, odvažila se Milena Đurković-Pantelić, osnivač i rukovodilac hora.

Dvadeset prvom veku Šabac u nasleđe ostavlja veliki grmen muzike iz kojeg je, pre pedeset godina, izašla i Muzička škola.—


SPOMENICA
muzičke škole u Šapcu 1948—1998

Stana Munjić
Zlatne niti | MCMXCVIII
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4423



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Maj 18, 2013, 12:02:18 am »

*
ONO NAŠE, ŠTO NEKAD BEJAŠE


PRVI KLAVIR U "KAPIJI JEVROPE"


Tačno 180 godina je prošlo od kada se čuo prvi klavir u oslobođenoj Srbiji. Nije se to dogodilo u prestonom Beogradu, a ni u Miloševom Kragujevcu, nego u varoši Šabačkoj. I to, u konaku gospodara Jevrema, kneževog rođenog brata i jedinog pismenog od Obrenovića. U vreme dok je on upravljao gradom, od 1816. do 1831, "Šabac je bogata varoš na granici dvaju carstva koja se i imenom 'Malog Pariza' mogla nazvati", zapisao je visoki gost i znameniti nemački putopisac Feliks Kanic. "To je varoš koja se i Kapijom Jevrope može zvati, varoš koja korača podjednako sa Beogradom, štaviše u mnogo čemu i prednjači". Dok su celim Beogradskim pašalukom i samom prestonicom još odjekivale gusle, dvojnice i šargije, u Šabac je prispeo nemački učitelj muzike Josif Šlezinger. Po zapovesti Jevremovoj, počeo je da podučava klaviru njegovu kći Anku.

Novi gospodar je sa sobom doneo i naviku da rano ustaje i prvi sa poslovima dan započinje. Dok je u svojoj sobi u konaku već u zoru ispijao prvi fildžan kafe, njegov sekretar Aleksa Popovski čitao mu je tek prispele evropske novine i časopise "ter" ili "AllgeOsterreischischer Beobachmeine Zeitung". Prevodio ih je i na srpski, već prema potrebi, mada je Jevrem dosta stranih knjiga čitao i sam, i o njima rado pričao sa gostima. Za Srbiju onog vremena, u kojoj se još spavalo na podu, na ležaju od slame i aure, u kojoj se gotovo na podu i jelo, za sinijom, sedeći na tronošcima i grabeći jelo drvenim kašikama iz zajedničke činije, tek sagrađeni gospodarev konak je izgledao kao čudo neviđeno. Učeni Joakim Vujić, koga će istorija nazvati ocem srpskog pozorišta, sa oduševljenjem je pisao o velikom trpezarijskom stolu i stolicama, a da se na spratu, uz ostalo što udobnosti služi, nalazi "jošte i jedan divan sa stakleni pendžeri, odakle se oku čelovečenskom veseli pogled ukazuje". Bili su to prvi pravi prozori u Miloševoj Srbiji, koji su zamenili neproziran papir na oknima. Veruje se da su itekako uticali da najpre Šapčani, a onda i cela zemlja, jasnije progleda. I, okrene se Jevropi.

 
MILOŠ BRATU OTEO MUZIČARA Da bi svojoj deci dao bolje obrazovanje, Jevrem Obrenović je 1829. doveo u Šabac učitelja Dimitrija Tirola. Već te godine Jevremova deca počela su "udarati u gitar i klavir". Ali, knez Miloš je bratu zamerio što u kući drži "Jevreja", pa su učitelj i njegova supruga ubrzo ispraćeni iz Šapca. Jevrem je ipak ubrzo doveo Austrijanca Šlezingera. Posle službe u Konaku, on je stvorio vojničku muzičku kapelu ili "bandu". U proleće 1831. Miloš je zatražio i dobio da mu se "banda" pošalje u Kragujevac. Josif Šlezinger je ostao upisan kao prvi profesionalni muzičar u slobodnoj Srbiji, pionir njenog muzičkog života, i sve do druge polovine 19. veka, jedini kompozitor. U Srbiji je ostao do kraja života.


Vesti online | 11.07.2010
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: