Marijana Kokanović — O muzici i časopisu "Bosanska vila"
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Muzika « MUZIČKA ČITAONICA « Muzičke teme « Marijana Kokanović — O muzici i časopisu "Bosanska vila"
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Marijana Kokanović — O muzici i časopisu "Bosanska vila"  (Pročitano 4686 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4670



Pogledaj profil
« poslato: Mart 15, 2011, 10:05:19 pm »

**
UDC 050.488(497.6):78(=163.41)"1885/1914"
Marijana Kokanović

O MUZICI U ČASOPISU BOSANSKA VILA


Proučavanje napisa o muzici objavljenih u dnevnim i periodičnim listovima tokom XIX i u prvim decenijama XX vijeka, predstavlja jedan od mogućih vidova sagledavanja istorije srpske muzike u tom periodu. Napisi o muzici pretežno su se odnosili na koncerte pjevačkih društava i istaknutih izvođača, kao i na stvaralaštvo srpskih i čeških kompozitora. U većini slučajeva imena njihovih autora nisu poznata.

Predmet istraživanja u ovome radu bili su napisi o muzici objavljeni u Bosanskoj vili u periodu od 1885. do 1914. godine. Istraživanja su pokazala da pomenuti napisi predstavljaju značajan izvor muzikološke građe, posebno za uvid u muzički život u Bosni i Hercegovini. Bosanska vila je pratila i društveno-kulturna zbivanja u Srbiji, Vojvodini, Crnoj Gori, Hrvatskoj, pa i u drugim slovenskim zemljama. Iako je prvenstveno bila književni časopis, imala je značajnu ulogu u unapređivanju i praćenju muzičkog života u Bosni i Hercegovini.

Kada je Bosanska vila počela da izlazi, nacionalna i politička previranja u Bosni i Hercegovini davala su pečat svim vidovima društvenog i kulturnog života. Za vrijeme austrougarske okupacije (1878—1918) došlo je do radikalnih promjena u bosansko-hercegovačkim krajevima, uspavanim viševjekovnom letargijom turskog feudalnog sistema. Nakon aneksije dolazi do modernizacije života, jačanja građanske klase, a shodno tome i razvijanja kulturne djelatnosti.1

Bosanska vila je bila namjenjena podizanju prosvjete i kulture, kao i buđenju nacionalne svijesti srpskog naroda u Bosni i Hercegovini. Upravo u tom periodu počinju da izlaze prvi časopisi, dnevni listovi i kalendari, preko kojih je stanovništvo u raznim formama iskazivalo svoje potrebe.2 U nizu časopisa Bosanska vila je širokim područjem interesovanja zauzimala posebno mjesto. Gotovo tri decenije ona je pratila sve oscilacije u društveno-političkom i kulturnom životu, te predstavlja pravu enciklopediju života bosansko-hercegovačkih Srba od vremena pokretanja lista do Prvog svjetskog rata.

Prvi broj časopisa objavljen je 16. XII 1885. godine u Sarajevu. Bio je to prvi srpski književni časopis u Bosni i Hercegovini. Mladi srpski učitelji Nikola T. Kašiković, Božidar Nikašinović, Nikola Šumonja i Stevo Kaluđerčić, dogovorili su se da pokrenu "list za narod", čiji bi vlasnik bio učiteljski zbor Srpske škole u Sarajevu, a urednik Nikola T. Kašiković.3

Časopis je uglavnom izlazio dva puta mjesečno, a štampan je u štampariji Špindlera i Lešnera.4 Cijena mu je iznosila četiri forinte za godinu dana na teritoriji Bosne i Hercegovine, Srbije, Crne Gore i Austrougarske. Za sve druge zemlje važila je cijena od pet forinti za godinu dana. U svim zemljama đaci su časopis dobijali u pola cijene.

Prvi broj Bosanske vile jasno je sadržajem naznačio osnovnu koncepciju, koja će se uglavnom sačuvati sve do nekoliko godina pred kraj izlaženja. U sadržaju prvog broja objavljeni su: članak urednika Nikašinovića o Savi Kosanoviću, dva priloga iz umjetničke i narodne književnosti, poučni članak Nikole Šumonje Kako se može život produžiti, rađen po dr L. Bihneru, pripovijetka Pravednikova smrt, koju je sa ruskog preveo Sava Kosanović, i na kraju hronika iz književnosti i kulturnog života.5

Književni dio materijala objavljen u prvom broju, kako po mjestu koje zauzima tako i po kvantitetu, nagovjestio je da će časopis posebnu pažnju pridavati njegovanju domaće književnosti, posebno narodne. No, na stranicama Bosanske vile našli su mjesto i poučni članci iz medicine, vaspitanja, domaćinstva i opšte kulture. Gotovo u svakom broju bio je objavljen po jedan ovakav članak. Pomenuti napisi bili su veoma korisni za sredinu u kojoj je časopis izlazio, jer su doprinosili podizanju opšteg nivoa znanja.

Na naslovnoj strani obično su bili objavljivani članci o znamenitim Srbima. Tako su se na naslovnim stranama Bosanske vile smjenjivali srpski pjesnici, književnici, kompozitori, naučnici, mitropoliti i dobrotvori. Ovi svojevrsni "članci portreti" bili su praćeni fotografijom ličnosti o kojoj se pisalo. Osim toga, na naslovnoj strani su objavljivani i napisi o događajima od važnosti za cijelu naciju.

Nakon naslovne strane slijedio je književni dio časopisa koji je bio uređen prema slijedećim poglavljima: pripovjetke, pjesme, narodne umotvorine i prevodi. Potom su slijedili poučni članci iz raznih oblasti, ocijene i prikazi objavljenih knjiga ili značajnih proslava i na kraju Listak. Listak je imao stalne rubrike: Književne i kulturne bilješke, Nove knjige i listovi, Čitule,6 Javne zahvale, Oglasi, Molbe i Odgovori uredništva. Napisi objavljeni u pomenutim rubrikama uglavnom su bili sažeti i zadržavali su se na nivou informacije. Upravo su u Listku objavljeni brojni napisi o aktuelnim dešavanjima na muzičkom planu.

Tokom dvadeset devet godina izlaženja u Bosanskoj vili je objavljeno 860 napisa o muzici. U većini slučajeva autori pomenutih napisa nisu se potpisivali ili se njihova imena kriju iza inicijala i pseudonima. Od trideset devet autora koji su potpisali svoje napise punim imenom i prezimenom posebnu pažnju zavrijeđuju imena Gavrila Boljarića, Tihomira Đorđevića, Jovana Ivaniševića, Petra Konjovića, Nikole Tajšanovića i Stevana Hristića. Najviše napisa o muzici objavljeno je u okviru Listka, a u izuzetnim prilikama štampani su na naslovnim stranama.

Ne iznenađuje činjenica da je najveći broj napisa bio posvećen pjevačkim društvima. Ova društva su okupljala širok krug članstva — najčešće na nacionalnoj ili konfesionalnoj osnovi — i predstavljala su žarišta muzičkog života. Napisi koji su objavljeni u Bosanskoj vili omogućavaju praćenje rada i aktivnosti srpskih pjevačkih društava. Svi značajniji momenti vezani za određeno pjevačko društvo bili su zabilježeni: osnivanje društva, krsna slava, osveštenje zastave, zabave i koncerti, izvještaji sa glavnih skupština, te javni računi o materijalnom stanju. Najviše ima podataka o pjevačkim društvima iz Bosne i Hercegovine, što je i prirodno budući da je riječ o časopisu bosansko-hercegovačkih Srba, a i krajem XIX i početkom XX vijeka u Bosni i Hercegovini se osnivaju pjevačka društva u gotovo svim većim i manjim mjestima. Pored kulturne djelatnosti ova društva su imala i određenu političku ulogu. Među srpskim pjevačkim društvima izdvajaju se "Vila" iz Prijedora, "Sloga" iz Sarajeva, "Gusle" iz Mostara i Srpsko crkveno pjevačko društvo iz Donje Tuzle.

Sudeći po kulturnoj hronici Bosanske vile, pjevačka društva "Sloga" i "Gusle" predstavljala su okosnicu muzičkog života u Bosni i Hercegovini. O njima je objavljeno šezdeset pet tekstova, što je znatno više nego što je objavljeno o drugim pjevačkim društvima. U tim prilozima se govori o njihovim besjedama, sijelima i zabavama. Uz ovakve napise često je bio priložen i program. Zahvaljujući tome danas je moguće govoriti o repertoaru društava i pratiti njihovo postupno napredovanje. Pored kratkih bilježaka sreću se i obimniji prikazi društvenih zabava. Tako su objavljena četiri prikaza o "Sloginim" zabavama u Sarajevu: na Vidovdan u Narodnoj bašti (1894), na Petrovdan (1895), prilikom proslave "Sloginog" krsnog imena na Vidovdan (1896) i na Aranđelovdan (1896).

Posebnu pažnju privlače koncerti i besjede organizovani povodom značajnih godišnjica. Povodom proslave petstote godišnjice Kosovske bitke pjevačko društvo "Gusle" u Mostaru priredilo je Vidovdansku svečanost. Isto društvo je u Bosanskoj vili objavilo poziv na društvenu besjedu koju je priređivalo 2. III 1891. godine, povodom proslave stogodišnjice rođenja srpskog pjesnika Sime Milutinovića Sarajlije.7 Pisano je i o otvaranju čitaonice pjevačkog društva "Gusle", proslavi sv. Vasilija Ostroškog — krsnoj slavi društva, dobrotvornim koncertima i slično. Dirljiva je namjera pjevačkog društva "Gusle" da u Mostaru podigne spomenik svom horovođi, češkom muzičaru Hugu Doubeku, o čemu je pisano u dvobroju 21—22 iz 1902. godine.


______________________

1 V. Masleša, Mlada Bosna, Beograd, 1954, 49—50.
2 Bosanska vila (1885-1914), Prosvjeta (1885—1888, 1907—1914, 1919—1923, 1930—1937), Zora (1896—1901), Srpski vjesnik (1897—1904), Srpska štampa (1903—1905), itd. D. Đuričković, Bosanska vila (1885—1914), knj. 1, Sarajevo, 1975, 20.
3 Odgovorni urednici Bosanske vile — Božidar Nikašinović (1885—1886), Nikola Šumonja (1886—1887) i Nikola T. Kašiković (1887—1914) — bili su ljudi sličnog intelektualnog profila i političkih nazora. Upravo stoga, periodi njihovog uredništva ne predstavljaju posebne etape u životu časopisa koje bi se međusobno bitno razlikovale. Šumonja je nastavio Nikašinovićev rad, a njihove zamisli dobile su punu rea-lizaciju u uredničkoj djelatnosti Nikole Kašikovića. Detaljnije vidi: D. Đuričković, N. d., 29-34.
4 Tokom gotovo tri decenije izlaženja Bosanska vila je štampana u slijedećim štamparijama: Špindlera i Lešnera (1885—1891, 1893—1894), Prvoj srpskoj štampariji Riste J. Savića (1892, 1895—1900, 1902—1905), Tira i Foglera (1901) i Islamskoj dioničarskoj štampariji (1906—1914).
5 Bosanska vila, 1885, br. 1.
6 Čitula — čitulja, nekrolog.
7 Bosanska vila, 1891, 3, 40.
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4670



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Mart 15, 2011, 10:05:41 pm »

**
nastavak

Susret pjevačkih društava "Sloga" i "Gusle" u Sarajevu, na Trojičindan (12. V) 1896. godine, dobio je značaj i srazmjere velike kulturne manifestacije. Pratila ga je i dnevna i periodična štampa, a Bosanska vila je na svojim stranicama donosila sve detalje susreta. Čak je jedan broj bio posvećen ovom događaju. U osmom broju, pod naslovom Rijetko slavlje, nepoznati autor je pisao:

"Srpsko-pravoslavno crkveno pjevačko društvo Sloga već je izdalo objave, u kojima javlja da će 12. maja imati vrlu rijetku i milu svečanost, jer taj dan će dočekati svoje mile goste iz Mostara t. j. mostarsko srpsko pjevačko društvo Gusle, koje će korporativno doći u neđelju mostarskim vozom. Svečan doček biće kod duhanske fabrike u 5 sah. odakle će oba društva u bratskome zagrljaju pješice krenuti do nove srpske crkve. Tu će biti blagodarenije, pa iz crkve kreću oba društva u stan Slogin. Poslije odmora i upoznavanja članova biće gosti razmješteni u privatne stanove, koje su im spremili rodoljubivi Srbi Sarajlije. U veče će biti banket u čast gostiju. Sjutri dan pjevaće društvo Gusle u novoj srpskoj crkvi, a što je najglavnije to veče drži se svečana zabava uz sudjelovanje oba društva. Raspored je ovaj. 1. Pobratimstvo, od Štunjca; pjeva u muškom zboru društvo Gusle. 2. Ao Nebo, od A. Jorgovića; pjeva u mješovitom zboru društvo Sloga. 3. Slavjanska polka, od D. A. Slavjanskog; pjeva u muškom zboru društvo Gusle. 4. Na duhove, od Zmaj J. Jovanovića; deklamuje gđica Anika V. Šolica. 5. U boj, od M. Topalovića, pjeva društvo Gusle u muškom zboru. 6. Gdje si dušo, solo od I. Zajca; pjeva uz pratnju glasovira g. Kosta Travanj, korovođa društva Sloge. 7. Vijenac češko-narodnih pjesama, od R. Zamrzle; pjeva u muškom zboru Gusle. 8. Smrt Kraljevića Marka, živa slika; izvode članice i članovi društva Sloge. 9. Brankovo kolo, od dr J. Pačua; pjevaju oba društva u muškom zboru. 10. Hajd na vojnu od D. Jenka; pjeva muški zbor pjevačkog društva Sloge. 11. Djevojka nadmudrila Kraljevića Marka, srpska narodna pjesma; uz gusle pjeva g. Risto Maksimović. 12. Smrt Stevana Dečanskog žalosno pozorje u 5 činova, od J. St. Popovića; predstavljaju naša draga braća iz Mostara. Reditelj gosp. Dušan S. Obilić. II. dio zabave. Igranje srpskih narodnih igara. Treći dan Trojičina dne 14./26. maja u 9 sati prije podne zajednički sastanak oba društva u stanu društva Sloge. U 10 sati polazak na stanicu. U 11 sati i 45 minuta redovnim vozom odlaze naši mili gosti u Mostar."8

Tako je zabava dva vodeća pjevačka društva u Bosni i Hercegovini protekla u smjenjivanju njihovih horskih tačaka, a program je bio obogaćen solističkim nastupom Koste Travnja, tada priznatog pjevača i horovođe društva "Sloga", kao i guslara Riste Maksimovića.

Srpsko pravoslavno crkveno pjevačko društvo iz Donje Tuzle bilo je jedno od najaktivnijih pjevačkih društava, što je na stranicama Bosanske vile više puta naglašavano. O ovom pjevačkom društvu u Bosanskoj vili objavljeno je 20 napisa. U većini slučajeva riječ je o najavama i prikazima zabava. Jedan od takvih prikaza objavljen je u broju 20 iz 1903. godine:

"Donjo-Tuzlansko srpsko crkveno pjevačko društvo priređuje na Mitrovdan, 26. Oktobra o. g. u korist društvene blagajne Večernju zabavu s ovim rasporedom: 1. Onamo, onamo od Jenka, pjeva zbor. 2. Poj slavuju, poj, od Horejšeka, četveropjev. 3. Bogovi silni, od Jenka, pjeva zbor. 4. Zvezdam od Ajzenhuta, baritonsolo uz pratnju harmonijuma pjeva g. St. Nešković. 5. Slavuju od Tolingera, pjeva zbor. 6. Vino pije Dojčin Petar od Stankovića, tropjev uz pratnju harmonijuma. 7. Uspavljujuća pjesma, violinsolo, svira uz pratnju harmonijuma g. Isajilo Mićić. 8. Miruj, srce moje, od Kuhača, pjeva zbor. 9. Spavaj mi čedo dvopjev uz pratnju harmonijuma. 10. Momče i djevojče od Havlasa, pjeva zbor. Iz ovoga opširnoga i odabranoga programa vidi se, da srpsko pjevačko društvo u D. Tuzli lijepo napreduje, i da potpuno opravdava onaj dobar glas, što ga je do sada steklo. Donjo-Tuzlanska omladina pokazuje djelom svoju svijest, a pred njom se slobodno može postiditi naša srpska omladina i po većim mjestima, (možda i u Sarajevu) koja nije kadra pokazati ni toliko svijesti i ozbiljnosti, da sastavi makar pjevačko društvo. Tuzlaci priređuju na godinu i po tri i po četir zabave, gdje se sastaju, plemenitije zabavljaju i osvješćuju, a po neka naša veća i 'prva' mjesta ne mogu ili ne umiju poći njihovim primjerom. Al' da, zaboravismo — lakše je biti junak jezikom nego djelom."9

Iz navedenog programa uočava se da je pored horskog pjevanja podjednako bilo zastupljeno i kamerno muziciranje. Najčešće su to bili dvopjevi i tropjevi uz pratnju harmonijuma, ali nisu izostajali ni solistički nastupi nadarenih pojedinaca. Od horskih kompozicija najčešće su izvođena djela Davorina Jenka, Josifa Marinkovića, Jovana Pačua, Roberta Tolingera i Gvida Havlasa. Po raznovrsnosti programa zabave u Donjoj Tuzli izdvajale su se od uobičajenih zabave u Bosni i Hercegovini, koje su podrazumjevale horsko pjevanje, recitovanje i pjevanje uz gusle.

Pjevačko društvo "Vila" iz Prijedora zastupljeno je sa 16 bilježaka, koje se uglavnom odnose na rad i aktivnosti ovog društva. Po 11 bilježaka imaju pjevačka društva "Vijenac" iz Brčkog i Srpsko pjevačko društvo iz Foče. Potom slijede "Nikolajević" iz Varcar-Vakufa (7), "Zmaj" iz Dervente i "Soko" iz Trebinja (5), "Jedinstvo" iz Banjaluke (4), "Krajišnik" iz Bosanskog Novog (3), "Zastava" iz Nevesinja (2), "Višnjić" iz Bosanske Dubice i "Jugović" iz Bihaća (1).

Bosanska vila je od prvih brojeva donosila i vijesti iz života srpskih pjevačkih društava van granica Bosne i Hercegovine. To su bilješke o osam srpskih pjevačkih društava iz Srbije, od čega je pet društava iz Beograda (Beogradsko pevačko društvo, "Stanković", Tipografsko pevačko društvo "Jakšić", "Vojislav", "Obilić"). Preostala tri pjevačka društva su "Šumadija" iz Palanke, "Karadžić" iz Loznice i "Car Lazar" iz Kruševca. Najviše ima napisa o Beogradskom pevačkom društvu (16) i pevačkom društvu "Stanković" (7). Sva ostala pjevačka društva imaju samo po jednu bilješku, izuzev pevačkog društva "Jakšić" (2).

Časopis je svoje čitaoce sa ponosom izvještavao o velikim turne-jama Beogradskog pevačkog društva. Tako je u broju 13 iz 1896. godine pisano o pripremama ovoga društva za put u Rusiju:

"Biogradsko pjevačko društvo sprema se na daleki put, da gostuje malo kod svoje slovenske braće u Rusiji. Tamo će društvo davati koncerte, a putovaće prugom Biograd, Pešta, Lavov, Podvoločesk, Voločesk, Kijev, Moskva, Nižnji Novgorod, Moskva, Petrograd i natrag. Ko hoće more sa društvom putovati uz cijenu od 400 dinara, pa da se ne brine ni za šta i da ima pristupa na sve društvene koncerte."10

Pisano je i o srpskim pjevačkim društvima u Hrvatskoj: "Javor" (Vukovar), "Sloga" (Dubrovnik), Srpsko pjevačko društvo (Zagreb) i Srpsko pjevačko društvo (Rijeka). No, praćen je i rad hrvatskih pjevačkih društava iz Zagreba: "Kolo", "Sloga", Akademsko pjevačko društvo "Balkan", Akademsko društvo "Lira".

Predstavu o muzičkom životu u Crnoj Gori čitaoci Vile mogli su steći čitajući o koncertima pjevačkih društava: "Jedinstvo" (Kotor), "Zahumlje" (Nikšić), "Bratstvo" (Pljevlja), "Branko" (Podgorica) i "Gorski vijenac" (Cetinje).

Srpska pjevačka društva koja su djelovala u drugim zemljama objavljivala su u Bosanskoj vili programe koncerata i slala izvještaje o svojim aktivnostima. Pored srpskih pjevačkih društava predmet interesovanja bila su posebno ruska i češka pjevačka društva. Najviše se pisalo o Ruskom pjevačkom zboru Dimitrija Agrenjeva Slavjanskog, koji je "svagdje brao lovor vijence, ostavljajući najljepšu uspomenu za sobom."11 Hvaljena je "umilnost i vještina njihovog pjevanja", a posebno su isticani basovi "koji izvode tako duboke glasove, kakove samo rijetka ljudska grla izvoditi umiju."12 U svim prilikama otvoreno je ispo ljavano oduševljenje prema slovenskim umjetnicima, a Nikola Šumonja je zaneseno pisao da "ako ikad opet dođe do opšte kulturne renesanse — tu će renesansu proizvesti Slovenstvo."13

Napisi o kompozitorima najčešće su pisani povodom godišnjica ili povodom smrti. Najviše zanimljivih podataka nalazi se u nekrolozima koji su često poprimali odličje pravih malih životopisa. Objavljeni su nekrolozi Huga Doubeka, Josifa Cea, Jovana Pačua, Antonjina Dvoržaka, Miloša Dozele, Nikolaja Rimskog Korsakova, Roberta Tolingera, Franje Kuhača i Mite Topalovića.14 Drugi značajan izvor podataka su "članci-portreti" objavljivani na naslovnim stranama. Donešeni su prilozi o Josifu Marinkoviću, Davorinu Jenku, Stevanu Mokranjcu i Jovanu Pačuu.15 Kratki napisi štampani u kulturnoj hronici Listka donosili su informacije o novim kompozicijama kao i zanimljivosti iz kompozitorovog života.

Napisi o kompozitorima pretežno su posvećeni srpskim i češkim autorima. Treba imati u vidu da su češki kompozitori u tom periodu uslijed nedostatka domaćih snaga bili glavni nosioci muzičkog života. Zato ne iznenađuje činjenica da se o njima pisalo podjednako kao i o srpskim autorima. Ostali kompozitori su hrvatske, slovenačke i ruske narodnosti, sa izuzetkom Dionizija de Sarno — San Đorđa.16

Kada je riječ o srpskim kompozitorima, najveći broj bilježaka posvećen je novosadskom kompozitoru Isidoru Bajiću (15). Pisalo se o Bajićevim novim kompozicijama, njegovom radu u oblasti muzičke teorije i publicistike, te o njegovim predavanjima o muzici. Tako je Bosanska vila obavještavala čitaoce o novim Bajićevim kompozicijama: pjesmi Ukor na tekst Branka Radičevića (1897), Liturgiji (1906), Iz srpske gradine (1907), Seljančice I i Pesme srpskih komita (1913). Donošeni su i kratki prikazi o drugom dopunjenom izdanju Bajićeve knjige Teorija notnog pevanja iz 1912. godine, a dva članka iz 1902. bila su posvećena listu Srpska muzička biblioteka. Interesantna je bilješka o oglasu Isidora Bajića, u to vrijeme studenta Muzičke akademije u Budimpešti, u kojem moli sve srpske kompozitore i pjevačka društva da mu pošalju podatke o sebi. Mladi kompozitor namjeravao je da navedene podatke uvrsti u muzički leksikon koji je pripremao urednik mađarskog lista Zenelap.17

U dva napisa iz 1903. godine nalaze se bilješke o novim kompozicijama Stanislava Biničkog.18 U prvom napisu stajalo je da je kapelnik biogradskog vojnog orkestra komponovao i štampao operu u jednom činu Na uranku, za koju je libreto napisao Branislav Nušić, a u drugom da su objavljene solo pjesme: Kad ja viđeh oči tvoje, Da su meni oči tvoje, Slava moma i Na polju je kiša.

Povodom pedesetogodišnjice Jenkovog kompozitorskog rada na naslovnoj strani je objavljen članak o kompozitoru sa njegovom fotografijom. Nepoznati autor pisao je o Jenkovom školovanju i zaslugama na polju muzike ističući da je "pozorišna umjetnost obogaćena njegovim operetama i melodramskim muzičkim radovima, među kojima zauzimaju odlično mjesto: Vračara, Đido, Potjera i Pribislav i Božana."19 Preostali napisi posvećeni ovom kompozitoru donosili su bilješke o njegovim novim djelima.

Godina 1897. bila je u znaku proslave dvadesetpetogodišnjice kompozitorskog rada Josifa Marinkovića. Naslovna strana dvobroja 23—24 bila je posvećena ovom kompozitoru. Nepoznati autor je sa romantičarskim zanosom pisao o Marinkoviću kao umjetniku "koji je u stanju da grešnog čoveka digne sa prljave zemlje u više sfere..."20 Uz mnoštvo kitnjastih hvalospjeva, u ovim tekstovima se i danas nalaze prihvatljiva stanovišta. Tako autor ističe da "pojava Josifa Marinkovića na polju naše muzičke umetnosti obeležava jedan nov pravac i daje našoj novijoj umetnosti opredeljenu fizionomiju. On je posle Kornelija a u društvu sa Mokranjcem trubadur naše muzike..." U članku se nalaze i biografski podaci koji se odnose na kompozitorovo školovanje, kao i njegovu pedagošku djelatnost.

Proslava pedesetogodišnjice Beogradskog pevačkog društva bila je obilježena na naslovnoj stranici časopisa tekstom: Steva Mokranjac — horovođa Beogradskog pevačkog društva.21 Godine 1909. proslavljeno je i dvadeset pet godina Mokranjčevog kompozitorskog rada. Tim povodom je na naslovnoj strani objavljen tekst Stevana Hristića.22 Hristić ističe Rukoveti kao Mokranjčeva najznačajnija djela i piše da je "Mokranjac svojim rukovetima pokazao put i pravac srpskoj muzici". Kao kompozitor Hristić se osvrće na Mokranjčevu harmoniju naglašavajući da je "njegova harmonija lepa i jasna, neusiljena i potpuno u duhu srpske melodije. Ali, iako je ova harmonizacija i prosta i prirodna, ipak ona nije primitivna, već sa čisto muzičkog gledišta lepa i od vrednosti". Hristić ukazuje i na Mokranjčeve organizatorske sposobnosti, kao i na značajna dostignuća na polju muzičke pedagogije. U poslednjem pasusu pisac vizionarski zaključuje: "Rad Mokranjčev biće obilata građa za srpske kompozitore, teoretičare i istoričare muzike. On je dao građu na kojoj će se moći podići i razviti srpski umetnički pravac u muzici".

Bosanska vila je donosila priloge i o češkim kompozitorima koji su djelovali u našim krajevima. U napisima se sreću sledeća imena: Karl Bendl, Josif Brodil, Hugo Doubek, Rudolf Zamrzla, Karl Martl, Franjo Maćejovski, Franjo Pokorni, Robert Tolinger, Gvido Havlas, Josif Ce i Dragutin Čižek. Napisi o pomenutim kompozitorima uglavnom su objavljeni u okviru rubrike Književne i kulturne bilješke i odnosili su se na nove kompozicije čeških autora. Više podataka pružaju nekrolozi Huga Doubeka, Josifa Cea i Roberta Tolingera. Pisalo se i o slovenskim kompozitorima svjetskog značaja: Dmitriju S. Bortnjanskom, Mihailu I. Glinki, Antonjinu Dvoržaku, Bedžihu Smetani i Nikolaju Rimskom Korsakovu. Napisi o Dvoržaku i Rimskom Korsakovu predstavljaju nekrologe pomenutih autora, dok su napisi o preostalim kompozitorima objavljeni u rubrici Književne i kulturne bilješke.

Znatno manji broj napisa odnosi se na solističke koncerte vokalnih i instrumentalnih umjetnika i gotovo svi su objavljeni u rubrici Književne i kulturne bilješke. Ovi napisi su bili sažeti i u većini slučajeva donosili su informacije o gostovanjima umjetnika, uz koje je često bio priložen i program.


______________________

08 Bosanska vila, 1896, 8, 149.
09 Bosanska vila, 1896, 20, 320. Autor ove bilješke je Nikola Šumonja.
10 Bosanska vila, 1896, 13, 215.
11 Bosanska vila, 1885, 1, 15.
12 Isto.
13 Isto.
14 Bosanska vila, 1897, 6, 80; 1897, 23-24, 375; 1902, 21-22, 410; 1904, 9, 175; 1905, 1, 16; 1908, 19, 304; 1911, 6, 96; 1911, 11—12, 192; 1912, 1, 16.
15 Bosanska vila, 1897, 23—24, 353; 1903, 11-12, 201; 1909, 11, 161; 1903, 8, 141; 1903, 19—20, 329.
16 Pomenuti kompozitor rođen je u Napulju 1856. godine. Univerzitet i konzervatorij završio je u Padovi. Djelovao je kao dirigent građanske muzike u Kotoru, gdje je živio osam godina. Od 1893. radio je kao profesor muzike u Beogradu. Muzicka enciklopedija I, Zagreb, 1963, 339.
17 Bosanska vila, 1901, 13—14, 255. O tome je detaljno pisala Danijela Šutanovac u diplomskom radu Isidor Bajić — pedagog, izdavač i melograf, odbranjenom na Akademiji umetnosti u Novom Sadu, 1998.
18 Bosanska vila, 1903, 5, 99; 10, 199.
19 Bosanska vila, 1903, 8, 7—8.
20 Bosanska vila, 1897, 23—24, 354—355.
21 Bosanska vila, 1903, 11—12, 201—202.
22 Bosanska vila, 1909, 11, 161—162. O tome je pisala Roksanda Pejović. Vidi: R. Pejović, Stevan Hristić: Napisi o muzici, u: Život i delo Stevana Hristića, SANU, Naučni skupovi knj. LV, Odeljenje likovne i muzičke umetnosti, knj. 3, Beograd, 1991, 109—118.
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4670



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Mart 15, 2011, 10:06:05 pm »

**
nastavak

Najviše napisa posvećeno je operskom pjevaču Žarku Saviću koji je u to doba bio jedan od najcjenjenijih srpskih umjetnika. S ponosom je isticano da je "gospodin Savić stekao lijep glas u stranom svijetu".24 Prilikom Savićevog gostovanja u Beogradu pisano je da je "iznenadio, oduševio i potpuno zadovoljio srpsku publiku svojim slavujskim pjevanjem".25 Nastup Žarka Savića u Sarajevu bio je najavljen u Bosanskoj vili.26 Koncert je održan u Ašenbrenerovoj pivari uz sudjelovanje srpskog pjevačkog društva "Sloga". Već u sledećem broju nepoznati autor je pisao o "sjajnom koncertu saskog dvorskog operskog pjevača i člana frajburške opere".27 Pisac članka ističe da je "koncert bio vrlo dobro posjećen, jer dvornica Ašenbrenerove pivare bijaše puna svijeta", a za Savićev glas kaže da je "mio i prijatan", kao i da je "vještina u izvođenju pojedinih pjesama zanosila slušaoce, te je poslije svake pjesme burno pozdravljen". Iste godine Knjižarnica Mite Savića u Beogradu objavila je Album pesama iz koncerta Žarka Savića o čemu je donesena bilješka u rubrici Nove knjige i listovi.28

Napisi o drugom našem slavnom operskom pjevaču, Stevanu Deskaševu, donose samo obavještenja o njegovim nastupima bez osvrta na program koncerta ili interpretaciju. Tako se pominje umjetnikovo učešće na koncertu održanom povodom dvadesetpetogodišnjice Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu, svečanoj proslavi Srpskog akademskog društva "Zora" u Beču i na koncertu u Sremskim Karlovcima.29

O sopranistkinji Sultani Cijukovoj objavljena su tri napisa. U prva dva čitaoci su bili obavješteni o pjevanju gospođice Sultane Cijukove na Svetosavskoj besjedi u Beču i na koncertu u Sremskim Karlovcima. U poslednjem napisu se izvještava o formiranju naročitog odbora u Vršcu "za prikupljanje pomoći Sultani Cijukovoj, koja okončava svoje umjetničke nauke".30

S pažnjom su praćena i gostovanja stranih umjetnika u Sarajevu. Prilikom dolaska članova ruske opere iz Petrograda bila su priređena dva koncerta na kojima su nastupili g. Konstantin T. Serebrjakov, gđica Lidija K. Serebrjakova i g. Nikolaj M. Safonov. U napisima nema pravog osvrta na interpretaciju. Autor se zadovoljava konstatacijom: "Obadva puta dokazali su publici da su pravi i veliki umjetnici, jer su je izvođenjem programa tako osvojili, da se svak divio i njima kao umjetnicima, a još više napredovanju ruske umjetnosti."31

Usamljeni primjer predstavlja tekst o češkim violinistima Janu Kubeliku, Jaroslavu Kocijanu i Emanuelu Ondričeku.32 Nepoznati autor piše o "tri brata Čeha, tri najmlađa i u svijetu najslavnija virtuoza na violini u današnjim danima". Za Jana Kubelika ističe da je "svojom savršenom svirkom očarao sav svijet" i naziva ga "čudom od umjetnosti". No, iz članka se doznaje i da je Kubelik mladić od 22 godine koji je Praški konzervatorij završio 1899. godine. Autor ističe da je Kubelik za nepune tri godine od svršetka konzervatorija "prohujao čitavom Evropom", te da se sada nalazi u Americi "gdje slavi najveće i nečuvene trijumfe". Pri kraju članka autor se osvrće na Jaroslava Kocijana i Emanuela Ondričeka koji su "gotovo uz rame Kubeliku, iako su nešto mlađi i školom i godinama od njega".

Vrijednovanje srpskih i čeških umjetnika redovno je bila obojeno rodoljubljem. Strani umjetnici, koji su gostovali u srpskim krajevima, takođe su dobijali izrazite pohvale. Treba imati u vidu da je većina prikaza bila pisana sa oduševljenjem, bez obzira na stvarnu vrijednost umjetnika koji su nastupali.

Napisi o novim štampanim izdanjima uglavnom su objavljivani u rubrici Nove knjige i listovi. Ponekad su se nalazili i u rubrici Književne i kulturne bilješke. Riječ je o kratkim napisima čisto informativnog karaktera koji su imali za cilj da čitaoce upoznaju sa novim izdanjima knjiga ili partitura. Pisano je o novim izdanjima pretežno horskih kompozicija, muzičkih udžbenika, zbirki narodnih melodija, kao i crkvenih pjesama.

Kritički osvrti na štampana izdanja donošeni su u rubrici Ocijene i prikazi i oni su se pretežno odnosili na izdanja iz oblasti crkvene muzike. Kao poznavaoci crkvenog pojanja Gavrilo Boljarić i Nikola Tajšanović priredili su Srpsko pravoslavno pjenije po karlovačkom starom načinu za jedan glas. U Bosanskoj vili donošeni su napisi o štampanju pojedinih svezaka Srpskog pravoslavnog pjenija kao i pozivi na pretplatu. Potom su slijedili prikazi knjiga, čiji su se autori potpisivali punim imenom.

U pozivu na pretplatu Boljarićeve i Tajšanovićeve knjige Srpsko pravoslavno pjenije najavljeno je da će "knjiga biti štampana u pet svesaka, a prva sveska izaći će o Vaskrsu".33 Knjiga je bila namjenjena đacima u srednjim i višim školama, a cijena svake sveske iznosila je jednu forintu. U broju 12 iz iste godine objavljena je bilješka o štampanju prve sveske, a već u sledećem broju Jovan Jovanović je napisao prikaz pomenute knjige.34

Jovanović je pisao "da bi radosniji bili da smo mjesto ovoga dobili izdanje neizdanih Kornelijevih pjesama ili izdanje Topalovićevog pjenija". U nastavku teksta autor ukazuje da je ovo "posao diletanata, koji će samo zadovoljiti unekoliko naše potrebe". Pomenuta knjiga ipak je ocijenjena pozitivno, jer je uprkos nekim razlikama ostala u tradiciji zapisa Kornelija Stankovića. Jovanović je smatrao da "od Kornelija niko bolje neće zapisati i udesiti crkveno pojanje". U Bosanskoj vili objavljene su i bilješke o štampanju preostale četiri sveske Srpskog pravoslavnog pjenija.35

U dvobroju 9—10 iz 1891. godine Boljarić i Tajšanović su objavili poziv na pretplatu druge knjige Srpskog pravoslavnog pjenija, oktoih. U pozivu je stajalo da će se pomenuta knjiga sastojati iz "deset svesaka, osam svesaka osam glasova, a dvije ostale sveske sadržavaće u sebi ono pjenije koje se svake nedjelje poje na Polunoćnici, Jutrenju i Liturgiji, kao i praznična Veličanija".36

Objavljene su i bilješke o Đačkom crkvenom pojanju koje je za sve razrede osnovnih škola priredio sveštenik Aćim A. Ilić,37 kao i o Velikom crkvenom pojanju autora Vladimira Boberića.38

Rubrike Nove knjige i listovi i Književne i kulturne bilješke sadrže napise o objavljenim zbirkama narodnih melodija. U to vrijeme vladalo je veliko zanimanje za narodne melodije i smatralo se da one predstavljaju zdravu osnovu za razvijanje srpske umjetničke muzike. Nove kompozicije oplođene srpskim narodnim melosom, bile su toplo preporučivane izvođačima. U Bosanskoj vili je pisano o štampanju Srpskih narodnih melodija koje je sakupio i za mješoviti hor udesio Vladimir R. Đorđević.39

Godine 1896. čitaoci su bili obavješteni o Mokranjčevom melografskom radu: "Čuveni srpski kompozitor Stevan Mokranjac putovao je naročito u staru Srbiju i obišao mnoga mjesta pribirajući srpske narodne melodije. Vele da je sakupio oko 200 takvih melodija i sada samo treba da ih objavi, pa eto najveće naslade srpskome uhu i srcu."40

Posebnu pažnju privlači napis o knjizi Pitanja za prikupljanje muzičkih običaja u Srba. Pitanja su sastavili Božidar Joksimović i Vladimir R. Đorđević,41 i ona obuhvataju "običaje srpskoga naroda, što se odnose na pevanje, sviranje i igranje, a isto tako i samo pevanje, sviranje i igranje njegovo". Time su zastupljeni svi aspekti narodnog muziciranja i igranja. Pitanja su podjeljena u tri grupe: narodno pjevanje (168 pitanja), narodno sviranje (104 pitanja) i narodno igranje (109 pitanja). Ovaj upitnik predstavlja kod nas prvi pokušaj da se na jednom mjestu objedine zahtjevi za sve koji se bave sakupljanjem podataka o narodnoj muzici.42 U pomenutom članku naglašeno je da će autori poslati knjigu besplatno "svakome onome, ko im se obrati i ko hoće da prinese koje zrnce za opštu korist". Ovaj poziv naročito se odnosio na srpske sveštenike, učitelje i đake srednjih i viših škola.

Bilješke o štampanju pedagoških i instruktivnih izdanja objavljivane su u rubrikama Nove knjige i listovi i Književne i kulturne bilješke. Svi napisi su čisto informativnog karaktera i gotovo da nema kritičkih prikaza. Pominju se knjige: Nauka glavnih pojmova muzike Dragutina Blažeka i Teorija NOTNOG pevanja Isidora Bajića.43

U dvobroju 15—16 iz 1899. godine objavljeno je da je Vladimir Đorđević štampao prvu svesku Škole za violinu, koja je namjenjena srednjoškolcima a "zgodna će biti i svakome onome ko uči violinu".44 Osim "uputstva za sviranje i poznavanje nota" u knjizi je bilo i 16 komada za sviranje.

Nešto opširniji napis odnosi se na knjigu Danice Krstić Škola za klavir,45 koja je objavljena u izdanju Muzičke škole "Stanković" u Beogradu. Svršeni student Bečkog konzervatorija i istaknuti nastavnik klavira, Danica Krstić, priredila je za to doba uzoran udžbenik za klavirske početnike. U napisu stoji da je ovo prva škola za klavir na srpskom jeziku, te da sadrži pored predgovora i pedagoških savjeta tri djela: "U prvom je redu praktičan dio sa teorijskim, tako da osnovi muzičke teorije idu naporedo sa praktičnim dijelom. Drugi dio sadrži objašnjenje raznih muzičkih ukrasa, kao: trilera, praltrilera, udarca dvojnoga, predudarca itd. Treći dio je prilog u kome su sve dur i mol skale, trozvuci, dominanti i umanjeni septakordi sa tačnim naznačenjem upotrebe prsta."
46

* * *

U napisima o muzici, objavljenim u Bosanskoj vili, reflektuje se čitav jedan period muzičkog života u Bosni i Hercegovini. Kvalitet tih napisa nije uvijek bio na istom nivou. Uglavnom je bio diletantski, ali je paralelno sa zrenjem čitalačke publike kao i saradnika časopisa i sam kvalitet bilježaka i prikaza postepeno dobijao ozbiljniji karakter. Većina napisa ostaje na nivou informacija. Međutim, i u toj "informativnosti" nije bilo izgrađene precizne terminologije, kao ni kritičke misli. No, ukoliko se djelatnost Bosanske vile posmatra u sklopu cjelokupnih društveno-političkih i kulturnih prilika u Bosni i Hercegovini, onda pomenuti nedostaci dobijaju izgled neminovnog danka tome dobu.

Kulturna hronika časopisa bila je prenosnik nacionalnih ideja svog vremena i u potpunosti u skladu sa dominirajućom težnjom borbe za nacionalnu i kulturnu nezavisnost. Nacionalna orijentisanost imala je političke i kulturne razloge. Oduševljenje srpskom narodnom muzikom prenosilo se i na slovensku muziku. Činjenica je da se pored srpskih kompozitora i izvođača uglavnom pisalo o slovenskim umjetnicima.

Napisi o kompozitorima bili su posvećeni srpskim, češkim i ruskim autorima. Najiscrpniji podaci nalaze se u nekrolozima i "člancima-portretima" objavljenim na naslovnim stranama. U ovim napisima obično se nalaze značajni biografski podaci, uz nabrajanje važnijih djela, te isticanje autorovih dostignuća na polju kompozitorskog stvaralaštva, kao i pedagoške i izvođačke djelatnosti. U kraćim bilješkama donošene su novosti iz kompozitorovog života ili su predstavljane nove kompozicije. Znatan broj napisa posvećen je Isidoru Bajiću, Vladimiru Đorđeviću i Stevanu Mokranjcu. Posebno su isticani oni kompozitori koji su svoja djela bazirali na srpskoj narodnoj muzici.

Najviše se pisalo o pjevačkim društvima, što je i prirodno budući da su ona tada predstavljala okosnicu muzičkog života. Veliki broj pjevačkih društava, kao i popularnost koju su uživala među srpskim građanstvom, nužno su uslovili potrebu informisanja javnosti o njihovoj djelatnosti. Pisalo se o osnivanju društava, imovnom stanju i godišnjim skupštinama. Nisu izostajale ni kritike njihovog rada, pozivi za stupanje u članstvo, kao i konkursi za angažovanje horovođa. Javnost je informisana o planovima pojedinih društava koji su se obično odnosili na koncerte, podizanje društvenog doma ili osniva nje čitaonice. Dakle, svi značajniji momenti iz života pjevačkih društava bili su praćeni i komentarisani: osnivanje, osvećenje zastave, proslava krsne slave društva, izbor društvene uprave i slično.

Najveći broj priloga posvećen je pjevačkim društvima iz Bosne i Hercegovine. Iz kulturne hronike Bosanske vile može se zaključiti da su srpska pjevačka društva "Sloga" iz Sarajeva, "Gusle" iz Mostara i Srpsko crkveno pjevačko društvo iz Donje Tuzle bili glavni nosioci muzičkog života u Bosni i Hercegovini.

Bosanska vila je pratila rad srpskih pjevačkih društava i u Vojvodini, Srbiji, Crnoj Gori, Hrvatskoj, kao i u drugim zemljama. Pored toga, izvještavalo se o radu ruskih, čeških i hrvatskih pjevačkih društava, uz obavezno isticanje "sveslovenskog" zajedništva.

Napisi o istaknutim izvođačima objavljivani su u rubrici Književne i kulturne bilješke. Oni su donosili informacije o gostovanjima poznatih umjetnika, uz koje je često bio priložen i program. Ukoliko su bili pisani poslije koncerta, sadržali su i osvrt na izvođenje.

Bilo je uobičajeno da se prigodnim člancima najavi gostovanje istaknutog muzičkog umjetnika. Posebno je praćen izvođački rad srpskih umjetnika, a sa ponosom su isticani oni koji su stekli ugled u inostranstvu, kao što je bio slučaj sa operskim pjevačem Žarkom Savićem.

Napisi o štampanim izdanjima kompozicija, muzičkih udžbenika, zbirki narodnih pjesama kao i različitih crkvenih notnih izdanja, svakako ukazuju na postupno unapređivanje muzičkog života i pokazatelji su sve većeg interesovanja za muziku. Najviše se pisalo o zborniku Srpsko pravoslavno pjenije koje su sastavili Gavrilo Boljarić i Nikola Tajšanović.

Tokom gotovo tri decenije izlaženja Bosanska vila je bodrila i podržavala sve kulturne manifestacije, ali se nije ustručavala da na svojim stranicama žigoše nezdrave pojave koje su bile kočnica daljem napretku i razvoju. U granicama svojih mogućnosti, donosila je novosti sa svjetske muzičke scene, upoređujući ih sa skromnim muzičkim životom u domovini. Doslijednim praćenjem muzičkog života kulturna hronika lista predstavlja sliku jednog vremena i muzičkog života u njemu.

Ovakav "živi" protok informacija, te iskreno bdenje nad tek zapaljenim plamičcima kulture i prosvjete, danas svakako zaslužuje naše poštovanje i divljenje prema ljudima koji su se uporno borili protiv zaostalosti svoje sredine, strpljivo razvijajući njenu duhovnost i kulturni senzibilitet.


Marijana Kokanović


___________________

23 Izuzetak predstavlja nekrolog Nadine Slavjanske, Bosanska vila, 1906, 24, 379.
24 Bosanska vila, 1894, 12, 191.
25 Isto.
26 Bosanska vila, 1898, 10, 157.
27 Bosanska vila, 1898, 11, 174.
28 Bosanska vila, 1898, 5, 79.
29 Bosanska vila, 1887, 9, 143; 1888, 8, 16; 1893, 10, 135.
30 Bosanska vila, 1895, 8, 127.
31 Bosanska vila, 1906, 13-14, 221.
32 Bosanska vila, 1902, 7, 139.
33 Bosanska vila, 1887, 7, 112.
34 Bosanska vila, 1887, 13, 206—207.
35 Bosanska vila, 1888, 6, 96; 1888, 10, 159; 1889, 8, 128.
36 Bosanska vila, 1891, 9—10, 160.
37 Bosanska vila, 1895, 2, 31.
38 Bosanska vila, 1896, 21, 343; 23-24, 375—376.
39 Bosanska vila, 1896, 20, 327.
40 Bosanska vila, 1896, 5, 83.
41 Bosanska vila, 1899, 15-16, 220.
42 O ovim upitnicima pisano je i u listu Karadžić, koji je izlazio u Aleksincu. Vidi: Jelena Gligorijević, Napisi u časopisu "Karadžić" u vezi s narodnom i crkvenom muzikom. — Zbornik Matice srpske za scenske umetnosti i muziku, 12—13, 1993, 101—114
43 Bosanska vila, 1889, 5, 80; 1912, 15-16, 232; 1913, 11-12, 184.
44 Bosanska vila, 1899, 15-16, 221.
45 Bosanska vila, 1911, 21—22, 342.
46 Prvi rad kod nas posvećen sviranju na klaviru objavio je Isidor Bajić 1901. godine. Bajićeva knjiga Klavir i učenje klavira se sastojala od šest poglavlja i štampana je u Štampariji braće M. Popović u Novom Sadu. Vidi: Dragoljub Šobajić, Tragom klavirskih pedagoških publikacija u Srbiji. — Novi Zvuk, 3, Beograd, 1994, 125—134.


[postavljeno 21.11.2008]
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: