Petar Konjović (1883—1970)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Petar Konjović (1883—1970)  (Pročitano 17538 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« poslato: Februar 01, 2011, 10:21:47 pm »

*





PETAR KONJOVIĆ
(Čurug, Srbija, 05.05.1883. — Beograd, 01.10.1970.)

Petar Konjović, srpski kompozitor klasične muzike, rođen je u Čurugu, a gimnaziju je pohađao u Novom Sadu, da bi, završivši četvrti razred, prešao u Srpsku učiteljsku školu u Somboru, u to vreme jedno od žarišta muzičkog života na ovome području. Kao pre toga Josifu Marinkoviću, i Konjoviću je muziku predavao Dragutin Blažek, iskusni horovođa i muzički pisac. Konjović je brzo stao pred hor, a Sombor je čuven po negovanju ovog tipa muzike, da bi ubrzo, već 1903. napisao i svoj prvi opus — operu "Ženidba Miloša Obilića" (ili drugde "Ženidba Miloševa"), poštapajući se udžbenicima koji su mu bili pri ruci i Veberovim Čarobnim strelcem. Njegov savremenik i drug, Veljko Petrović ovako govori:

"Kada je mladi Konjović, čupav i namrgođen kao što pristoji mladim Titanima, dirigovao svoju liturgiju, u kojoj je bilo verovatno i vagnerovskih i debisijevskih prizvuka, omladina, drugovi izvođači ili ostali, galerija i klaka, bili su oduševljeni i slavodobitni. Stariji su, razume se, mahali glavom, a čuveni ceremonijalac i paradoš, prota Kupusarević je iz oltara doviknuo: — Ovo nije opera!".

Kada se Konjović sa mučnom, asketski stečenom ušteđevinom i sa desetak kila kompozicija, među njima i sa čitavom operom, pojavio pred rektorom Praškog konzervatorijuma, ovaj se isto tako začudio, podsmehnuo, čuvši da ovaj panonac-balkanac može s to malo novaca da izgura samo dvadeset meseci. Pa ipak, prelistao je partiture i utvrdio "da ga treba pustiti odmah u drugu godinu". Bilo je to 1904. godine.

Scena iz opere "Ženidba Miloševa", Narodno pozorište, Beograd (1923.). Dve godine potom, angažovan je kao horovođa i nastavnik u Zemunu, da bi kasnije predavao u Srpskoj muzičkoj školi u Beogradu, sve do I svetskog rata, kada se vraća u Sombor. Tu prerađuje svoju prvu operu, koja, tako izmenjena, praizvedbu doživljava u Zagrebu, ali zbog ratne cenzure, kao Vilin veo. Posle dužnosti inspektora za muziku u Ministarstvu prosvete (1921.) postaje direktor Opere u Zagrebu (do 1926.), da bi nakon toga bio upravnik pozorišta u Osijeku, pa u Splitu i Novom Sadu. 1933. se vraća u Zagreb gde ostaje do 1939. kada je postavljen za profesora Muzičke akademije u Beogradu, čiji kasnije postaje i rektor. Godine 1946. je izabran u zvanje redovnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU), na čelu čijeg se Muzikološkog instituta nalazio od 1948. do 1954. godine.

Izvor Konjovićeve inspiracije se nalazi u folkloru, a svoje estetske principe je izneo u svojim studijama i napisima. Zadojen u mladosti vokalnom muzikom, godinama vezan uz scenu, Konjović kao stvaralac najčešće poseže za vokalnim ili vokalno-instrumentalnim delima, u kojima postiže i svoja najbolja ostvarenja. On se u njoj dosledno oslanja na muziku govora, pa čak proširuje taj postupak na instrumentalni deo. U celini uzevši, njegovo se stvaralaštvo nadovezuje na realizam Musorgskog i A. Borodina, a posebno na Leoša Janačeka, no u isti mah i na Mokranjca, oca nacionalne muzike u Srbiji.

Na području instrumentalne muzike, Konjović nije pružio mnogo dela, ali se među njima ističu "Simfonija u c-mollu" iz 1907., "Jadranski kapričo" za violinu i orkestar (1933.), simfonijska poema "Makar Čudra" (prema Gorkom, 1944.), dva gudačka kvarteta (d-moll i f-moll) i kao čegovo najznačajnije delo Simfonijski triptihon "Koštana", sastavljen iz instrumentalnih delova njegove istoimene opere: interludija između I i II čina ("Sobina"), preludij V slike ("Kestenova gora") i baletskih numera ("Velika čočečka igra").

Pored brojnih horova i solo pesama, Konjović je napisao i pet opera: operski prvenac "Ženidba Miloševa" ("Vilin veo"), zatim "Knez od Zete" (prema Lazi Kostiću, 1929.), "Koštana" (1931., prerađena 1940. i 1949.), komična opera "Seljaci" (prema J. Veselinovićevom "Đidu", 1952.) i poslednja opera "Otadžbina" (prema Vojnovićevom spevu "Smrt majke Jugovića").


"Muzički leksikon", Ilija Vrsajkov


Portret Petra Konjovića
Tomislav Krizman

bakropis, 54,5 x 49,5 cm
Zagreb, 1917. godina
IB LPK/55
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Februar 01, 2011, 10:22:20 pm »

*

PETAR KONJOVIĆ



DELA
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Februar 01, 2011, 10:22:42 pm »

**

PETAR KONJOVIĆ


Konjović Petar, kompozitor i muzički pisac (Čurug, Bačka, 05.05.1883. — Beograd, 01.10.1970). Učiteljsku školu završava 1902. u Somboru, zatim boravi dve godine u Starom Bečeju kao učitelj. Odlazi potom u Prag, gde na konzervatorijumu studira teoretske predmete kod K. Steckera. Godine 1906. dolazi u Zemun za učitelja muzike i dirigenta srpskoga crkvenog hora. Uporedo vrši i dužnost nastavnika u Srpskoj muzičkoj školi u Beogradu i osniva privatnu muzičku školu u Zemunu. Od početka Prvog svetskog rata živi u Somboru, 1917. prelazi u Zagreb, gde je priređen njegov prvi kompozicionalni koncert i izvedene premijera njegove prve opere Ženidba Miloševa (Vilin veo). U to vreme piše kritike u "Hrvatskoj njivi" i objavljuje članke o muzici i pozorištu u raznim časopisima. Posle ujedinjenja kratko vreme boravi u Novom Sadu, 1921. postaje inspektor za muziku u Ministarstvu prosvete u Beogradu. Godine 1921—26. je direktor opere u Zagrebu, u kojoj povremeno diriguje, a debituje i kao reditelj. 1927—33. je upravnik Narodnog kazališta u Osijeku, Splitu i Novom Sadu a 1933—39. na istoj dužnosti u Zagrebu. U Beogradu zauzima polođaje profesora (1939—50) i rektora (1939—43 i 1945—47) Muzičke akademije te upravnika Muzikološkog instituta SAN (1948—54). Zagranički član Češke akademije nauka i umetnosti postao je 1938, a redovni član SAN 1946. godine.

Posto se počeo baviti kompozicijom jos kao đak učiteljske škole, zahvatajući već tada dve oblasti koje će mu tokom celog života ostati najprisnije: solo-pesmu i operu (sve kompozicije objavljene pre 1914. godine potpisivao je pseudonimom P.K. Božinski).

Boravak u Pragu presudno je uticao na njegovo umetnicko formiranje, a narocito na usvajanje stilskih principa kojih se dosledno drzao u svim kasnijim delima. Upoznavanje sa stvaralastvom Smetane, Novaka i ruske Petorice doprinosi njegovom odlucnom opredeljenju  za folklor kao izvor inspiracije i sredstvo umetnickog izraza. To svoje glediste on kasnije i teoretski izlaze  u vise studija i clanaka, stavljajuci u prvi plan teze o folkloru kao "oploditelju" umetnicke muzike i u osnovi odbacujuci sve "anacionalno" i "kosmopolitsko" u savremenom stvaranju. Kao umetnika siroke kulture, Konjovica estetski problemi stalno preokupiraju i prozimaju se sa njegovom kompozitorskom praksom. Tako on veoma dosledno primenjuje u svojim kompozicijama i princip gradjenja i izrastanja muzickih motiva iz akcenatskih fleksija i plastike govorene reci, koji prosiruje cak i na instrumentalnu muziku. No gotovo asketska beskompromisnost u pridrzavanju ovih principa ponekad dovodi i do sputavanja emocionalnog izraza i ne retko do slozenih kompoziciono–tehnickih i tesko ostvarljivih izvodjackih zahteva u njegovim delima.

Na osnovu takvih gledista Konjovic, posle Zenidbe Miloseve, koju pise u neoromanticnom stilu sa izvesnim weberovskim prizvukom, u kasnijem stvaranju za scenu usvaja formalne okvire muzicke drame sa "realisticnom ekspresivnom deklamacijom" — kako sam kaze — i simfonijskim tretiranjem orkestra (Knez od Zete, Kostana, Seljaci). Upoznavanje sa delima i stvaralackim nacelima L. Janaceka najociglednije se odrazava u Kostani, Konjovicevom najznacajnijem delu. Stankovicevoj realisticnoj drami privuklo je Konjovica ne samo folklorno obelezje teksta i mogucnost koriscenja i izvlacenja latentnih kvaliteta i lokalnoga narodnog melosa nego i osnovni emocionalni ton drame izrazen u sukobu strasti u "zalu" za mladoscu i radostima i u zanosu za pesmom i lepotom. Kostana je ujedno i pruzila mogucnost kompozitoru da dade maha svom dramatskom temperamentu i da njemu inace blizak sevdalijski patos izdigne na visi umetnicki stepen. Kao tanan poznavalac scene i njenih zakona Konjovic je, stalno trazeci bolja dramaturska i muzicka resenja, Kostanu vise puta preradjivao, kao sto je to cinio i sa Zenidbom Milosevom i Knezom od Zete. Posle prve preradbe Kostane nastao je simfonijski triptihon Kostana, sastavljan od interludijuma i delova opere — Sobina, Kestenova gora, Velika cocecka igra — u pogledu orkestarskih boja i ritmickog pulsa najizrazitiji i najsnazniji Konjovicev simfonijski opus.

Sa sklonostima pesnika i literate (sam je pisao pesme i objavljivao ih u "Letopisu Matice srpske" i "Savremeniku"), Konjovic je i u muzickom stvaranju najbolja dostignuca u kompozicijama inspirisanim knjizevnim ili poetskim motivom ili vezanima za literarni tekst. U njegovim solo-pesmama ogledaju se bitna obelezja njegovih stvaralackih naklonosti. Stotina pesama sabrana pod nazivom "Moja zemlja" (narodne melodije iz raznih krajeva Jugoslavije) ispoljava njegov bliski odnos prema zvuku i ritmu narodnog melosa, dok u Liriku (u kojoj su sakupljene 24 originalne kompozicije), pored impresionistickih elemenata u tretiranju vokalmne partije u klavira, neizbezno prodire opet neodoljiva naklonost prema sevdahu (Sevdah; Grivna; Sabah), a naročito izražena u pesmi "Pod pendžeri" (tekst Konjovićev), koja je u tolikoj meri prodrla u narod da je često pogrešno smatrana narodnom tvorevinom. U horskim kompozicijama, među kojima se po neposrednoj impresivnosti izdvaja Vragolan, takođe se ogleda, uporedo sa maksimalnom tehničkom složenošću, težnja za stvaranjem u narodnom duhu.

Iako stvarno pod raznolikim uticajima, Konjovićevo kompozitorsko delo nosi pečat jake i izrazite umetničke individualnosti koja je umela da podredi sebi sve što je primala sa strane. I razvoju srpske muzike Konjović donosi najviše razrađen i učvršćen nacionalni smer koji je Mokranjac zasnovao.

Kao muzički pisac Konjović je svoje zbirke članaka i ogleda, kao i monografije o Miloju Milivojeviću i Stevanu Mokranjcu, pisao bez muzikoloških pretenzija, kroz prizmu subjektivnog stava prema određenim ličnostima, zanimajući se prvenstveno za probleme koji ga kao kompozitora interesuju.


Stana Đ. Klajn
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« Odgovor #3 poslato: Februar 01, 2011, 10:23:04 pm »

**

PETAR KONJOVIĆ


Srpski kompozitor Petar Konjović istice se medju jugoslovenskim muzicarima svojim plodnim stvaralastvom i svojim svestranim djelom. Konjovic je njegovao sve glavne oblasti muzike, i one, gdje je tradicija postojala, i one, gdje je trebalo sve ispocetka graditi. Pisao je solo pjesme i razne vrste zborova a capepella i uz pratnju klavira. medju njima se moraju spomenuti Vragolan, Zagorski pejzazi, a od najnovijih Tatko Stojanov (1948). Njegova najznacajnija orkestarska djela su na Na selu, a iz posljednjeg stvaralackog razdoblja Makar Cudra i Jadranski capriccio (za violinu i orkestar). Vazan je Konjovicev doprinos komornoj muzici, koju je obogatio s dva gudacka kvarteta i dvije suite za duhace. Ali najvaznije mjesto u njegovu cjelokupnom opusu zauzimaju opere Miloseva zenidba, Knez od Zete, Koštana i Seljaci.

Glavno je obilezje Konjoviceve muzike njena trajna veza s pjesmom. Nju je on zavolio vec u najranijem djetinjstvu i u Uciteljskoj skoli, kad je slusao, pa i sam dirigovao, Mokranjceve Rukoveti. Tako je Konjovic u muziku ulazio pjesmom i melodijom, a ne skolskim jednostavnim harmonijskim formulama i kadencama prvih klavirskih lekcija. Zato je kao trinaestogodisnji djecak i komponirao pjesme bez pratnje smatrajuci da i sama melodija moze biti izrazita. U Uciteljskoj je skoli zapoceo radom na prvoj operi, a na muzicke studije u Prag (1904—1906) nadareni samouk dosao je s vec gotovom partiturom.

Povezanost s pjesmom osjeca se se ne samo u vokalnim kompozicijama ili u vokalnim dijelovima njegova rada, nego i u cijeloj njegovoj muzici. Tako su njegova i komorna i simfonijska djela vezana uz pjesmu, i to odmah u samoj koncepciji, a ne tek u izradi. Konjovicev I. kvartet, Muzika skrivenih slutnji, temelji se na varijacijama jednog "bosjackog" motiva iz pjesme, koju bosjaci pjevaju u drami na "Na dnu" Maksima Gorkog. Simfonijske varijacije Na selu nastale su takodjer na osnovu narodne melodije; pomocu nje i njenih varijacija muzika docarava zanimljive scene iz seoskog zivota. A simfonijska poema Makar Cudra (prema noveli Maksima Gorkog) prikazuje i upravo opjeva pjesmu i njenu neodoljivu carobnu moc, sto je uostalom i temeljna ideja muzike Triptihona.

Druga je Konjovićeva osobina, da voli velike forme i da ih njeguje više no drugi jugoslovenski suvremenici u imfonijskim djelima, komornim ciklusima i operama. Pa čak i onda, kad piše tipične male forme, pjesme za glas i klavir — bilo originalne, bilo prema narodnim melodijama — on ih odmah zamišlja i izgrađuje u veće cikluse. Tako su nastale zbirke Lirika (od 24 pjesme) i Moja zemlja u pet svezaka (96 pjesama). Konjović je, osim toga, duboko nacionalan u osjećaju i inspiraciji, i nagonski i svijesno, i praktički kao kompozitor, i teoretski kao muzički pisac. Jer Konjović rado raspravlja u napisima o značajnim i njemu bliskim temama: o nacionalnom smjeru u muzici i o muzičkoj drami, o Stevanu Mokranjcu i o Leosu Janačeku, a tako su nastale i njegove studije Ličnosti i Knjiga o muzici.

Konjović je zauzimao važne položaje u jugoslovenskom muzičkom životu. Poslije Drugog svjetskog rata izabran je za redovitog člana Srpske akademije nauka.

Konjovićeva Koštana (izvedena prvi put 1931., u novoj verziji 1940.) možda je upravo zato njegovo najpopularnije djelo, sto su u raspletu dramske radnje njegovi estetski principi (o muzičkoj drami i nacionalnom smjeru) naglašeno dramsko-simfonijskim sudjelovanjem orkestra, uz pjesmu i pjevanje našli svoju najuspeliju primjenu. A najvažniji momenti i dramski obrti iz te opere grupirani su u Simfonijskom triptihonu.

I. dio Sobina, u operi je interludij između prve slike, koja se zbiva u svecanoj, bogatoj odaji kod Hadzi-Tome i druge slike, cija se radnja odvija kod Hadzi-Tomine vodenice u Sobini, predgradju Vranja. Zato i ovaj simfonijski stavak tece u suprotnostima izmedju zbivanja ovih slika. U prvoj se slici hadzi-Tomina porodica i kmet Arsa,  svijet starinskog patrijaharnog reda i vlast, savjetuju i okupljaju na borbu protiv Kostane, koja taj red ugrozava. Nastaje noc i mjesecina, i sva mladez, medju kojom je i Hadzi-Tomin sin Stojan, odlazi s Kostanom u Sobinu, "gdje se pije, igra, pjeva... i sanjari". Stojanova majka kuka kod kuce i proklinje Kostanu sto joj je odmamila sina. Stari hadzija juri na konju da rastjera terevenku i veselje... Ali i on ce, na kraju druge slike, koja zavrsava Coceckom igrom, podlegnuti carima Kostanine mladosti i strasnosti, njene pjesme i igre. Zbog toga se u muzici susrecu, sukobljavaju, pa tako i suradjuju dva kontrasna elementa. Tihi zvukovi na pocetku docaravaju raspolozenje mirne praznicke noci obasjane srebrnastom mjesecinom, ali se iz daljine, najpre samo u fragmentima, cuju drukciji, nemirni i zivi ritmovi zanosne igre. U nastavku, blaga i njezna pjesma izmenjuje se snaznim akcentima, koji nagovestavaju buduce orgije Cocecke igre. Blagi i njezni ugodjaj podvalaci osjecajni solo violine, kao i sanjarski tercet duhackih instrumenata, ali se u stavku naslucuje kasnije pobjeda Kostane.

II. dio, Kestenova gora (interludij izmedju cetvrte i pete slike), potresni je prikaz tragicnog jezgra drame. Kostana pita: "Je li to ta golema, pusta, tamna gora, sto po njoj komita cetu vodi i mnoge majke ucvile i rasplaka...? Kako mirise gora?"

I promatrajuci divljenjem i strahom mracnu, gustu sumovitu planinu, velicanstvenu ali potpuno ravnodusnu prema ljudskim patnjama, Kostana osjeca, da ce kasnije i ona sama biti takva svojoj vlastitoj sudbini. Iz svih sukoba i sudara, kad su se svi poslije veselja i orgija vratili svojim domovima i svakodnevnim brigama, ostaje samo nepresusna bol Mitka i Koštane, koju Mitke tješi:

"Bidni čovek, a čovek je samo za žal i muku zdaden".

Mračna i mukla tema izdize se iz dubine pedala orkestra, pa se onda spusta, da bi iznova otpocela takav uspon i pad. A zatim cijeli orkestar, u paroksizmu bola, gromko klice, kazuje i vice, koliko tragike ima rezignacija covjeka pred svakidasnjim patnjama zivota. Na kraju je sve tiho, i muzika se gubi u daljini. No, to nije smirenje bez nade i bez utjehe, vec nestajanje u odricanju.

III. dio, Velika cocecka, zivopisna je scena, puna zamaha i poleta, ludog uzivanja u vrelini cula i plamenu strasti, u divljoj igra i gromkoj pjesmi. kostana i Coceci zaludjuju i zanose ne samo Mitka, nego i starog, postovanog Hadzi-Tomu. Ta se scena sastoji od nekoliko poletnih, zivih plesnih melodija u kojima se uplicu mirnije pjesme, medju kojima se istice siroko raspjevana, orijentalno umiljata i mazna melodijska linija. Cas se strasno nizu nove igre, cas ponavljaju stare, ali uvijek obnovljene i pune novog intenziteta. Tako na kraju i kroz sam orkestar osjecamo, da na tom mjestu u operi Hadzi-Toma ponesen i zanesen pjesmom i igrom, zagrlivsi Ciganku, vodi cijelo to drustvo u svoju "hadzijsku" kucu. To je bio triumf pjesme i mladosti nad svim starim i drustvenim stegama, i u operi, vrhunac Kostaninog uspona i uspjeha.

Za Kostanu je jedan strani kriticar napisao, da je ona opstecovjecanskog karaktera, iako je izgradjena na lokalnoj osnovi balkanskog juga. Zbog toga Kostana i Simfonijski triptihon publika rado prima. A oba djela zasluzuju, da ih cuju i prime i drugi narodi.


Prof. Petar Bingulac
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« Odgovor #4 poslato: Februar 01, 2011, 10:23:24 pm »

**

MLADI PETAR KONJOVIĆ U ZEMUNU


SAŽETAK: Tekst delimično osvetljava pedagoški, dirigentski i kompozitorski rad mladog Petra Konjovića tokom boravka u Zemunu. Istraživanja, obavljena u Muzeju grada Zemuna, dovela su do otkrića novih podataka o Konjovićevom životu, njegovim ranim duhovnim kompozicijama i delatnosti Muzičke škole koju je tada osnovao u Zemunu.

Petar Konjović (1883—1970), jedna od najznačajnijih ličnosti srpske muzičke kulture prve polovine dvadesetog veka, istaknuti kompozitor, pedagog i muzički pisac, pripadao je generaciji kompozitora koja je svoja najznačajnija dela dala u periodu između dva svetska rata.

Prva znanja o muzičkoj umetnosti stekao je kao đak Velike srpske pravoslavne gimnazije u Novom Sadu (1894—1898), slušajući različita vokalna i instrumentalna muzička dela, učeći pojanje i učestvujući na bogosluženjima. Muzika je imala značajno mesto u nastavi novosadske gimnazije. Pored horskog pevanja u mešovitom, muškom i dečijem horu i crkvenog pojanja, đaci su učili da sviraju na violini, violončelu i klaviru."1 Novosadska gimnazija bila je zamena za muzičku školu, filharmoniju ili operu,2 pre svega zahvaljujući entuzijazmu profesora Jovana Grčića, a potom i Tihomira Ostojića. Školujući se u takvoj atmosferi Konjović je već kao gimnazijalac proučavao partiture Stevana Mokranjca, a učio je i teoriju muzike. Redovno školovanje i bavljenje muzikom nastavio je 1899. u Somborskoj preparandiji. Zahvaljujući podršci profesora Dragutina Blažeka, kao i tome što je muzika (svetovna i duhovna) zauzimala značajno mesto i u programu ove škole, mladi Konjović je produbio svoja praktična i teorijska muzička znanja, a počeo je i da diriguje školskim muškim i mešovitim horom. Po završetku Preparandije (1902), četiri godine je radio kao učiteljski pripravnik i horovođa u Starom Bečeju, odakle je otišao na dvogodišnje studije u Prag. Od 1906. pa sve do rata 1914, bio je učitelj muzike u srpskoj školi u Zemunu.3

Dolaskom u Zemun u dvadeset trećoj godini života Konjović je razvio svestranu kulturnu delatnost. Bavio se pedagoškim radom, dirigovao je u Crkvi na bogosluženjima i na koncertima, pisao je novinske tekstove o muzici i pozorištu, režirao je manje predstave na zabavama u hotelima "Grand" i "Central",4 komponovao je mahom horske kompozicije, pa se čak bavio i muzičkim izdavaštvom.5

U ovom radu zadržaćemo se na pedagoškom, dirigentskom i kompozitorskom radu mladog Petra Konjovića u njegovom "zemunskom" periodu.

Kao učitelj muzike u Srpskoj školi u Zemunu, Konjović je uspostavio kontakt sa profesorima Srpske muzičke škole u Beogradu, na kojoj je takođe predavao. Već 1908. godine osnovao je privatnu muzičku školu u Zemunu.6 Nažalost, za sada nema mnogo podataka o pomenutoj školi. Poznato je nekoliko novinskih napisa iz kojih saznajemo da je Konjovićeva Muzička škola radila nekoliko godina.

Srpska misao (4. avgust 1908) izveštava da je potrebno "najmanje 30 učenika i učenica da bi se u Zemunu mogla otvoriti muzička škola. U školi bi se predavao: klavir, violina, violončelo, harmonijom (možda harmonijum, sic!) i teorija muzike... Muzička škola bila bi pod upravom muzičara Petra Konjovića." Do otvaranja škole došlo je verovatno u jesen 1908. godine, jer se u istom glasilu (10. oktobar) nalazi podatak da Konjovićeva Muzička škola "lepo napreduje", da je upisano tridesetpetoro đaka i da se krajem januara 1909. očekuje koncert nastavnika ove škole. Nema podataka o tome ko su bili predavači, gde je škola bila smeštena i pod kojim je uslovima radila. O tome nema informacija ni u napisima objavljenim u Srpskom odjeku (1910) i Sremcu (1911): "Hvale dostojna Muzička škola Pere Konjovića priređuje danas popodne 'muzički koncert, u Hotel 'Centralu'. Koliko smo doznali sudeluje i ćerka našeg prijatelja Dr J. Radivojevića." Gradski samoupravni odbor je tada predložio da se "Muzičkoj školi Petra Konjovića, učitelja i muzike, dodeli godišnja subvencija od 2.400 Kr[una], te da mora izvestan broj učenika podučavati besplatno."7

Čini se da je Muzička škola Petra Konjovića radila sa uspehom od 1908. do 1911. godine, a verovatno i kasnije s obzirom na to da su je podržale gradske vlasti. Bila je to, pretpostavljamo, prva muzička škola u Zemunu i imala je izuzetan kulturni značaj za ovaj grad. Iako Iako posle 1911. ne nalazimo pisane podatke o radu pomenute škole, ime njenog osnivača je još uvek prisutno u javnim glasilima. Novine Ženski svet donose sledeći tekst: "Zemun. (Proslava krsnog imena). Dobrovoljna Zadruga Srpkinja Zemunkinja proslavila je i ove godine (...) svoje svečarstvo, Malu Gospoinu... Taj sveti čin obavio je visokoprečasni g. Paja Milin... Pri osvećenju vodice i rezanju kolača umilno je pojala ovdašnja srpska pevačka zadruga sa svojim horovođom gosp[odinom| Petrom Konjovićem."9

Teško je reći kada je Konjović došao na čelo hora Srpske pevačke zadruge, koja je redovno pevala u Bogorodičinoj crkvi u Zemunu, i da li je za vreme zemunskog "perioda" dirigovao još nekim horom. Pitamo se da li možda đačkim horom Srpske škole u kojoj je radio, ili horom Nikolajevske crkve? Iako većina tekstova o Konjoviću potvrđuje njegovo dirigovanje horom Srpske crkvene pevačke zadruge, napis posvećen pedesetogodišnjici njegovog rada donosi podatak o tome da je dirigovao u Nikolajevskoj crkvi u Zemunu.10 Da li to znači da je dirigovao u dve crkve, odnosno i horom Zanatlijske crkvene pevačke i prosvetne zadruge? S obzirom na to da se Srpska škola u kojoj je radio nalazila u porti pomenutog hrama, postoji mogućnost da je mladi Konjović kontaktirao sa pevačima Nikolajevske crkve. Nije sigurno ni da li je Konjović sve vreme boravka u Zemunu dirigovao crkvenim horom.

Hor Srpske pevačke zadrute u Zemunu organizovao je 1909. godine veče horskih kompozicija Petra Konjovića.11 O tome čitamo u listu Sadašnjost: "U subotu je održan u Hotel Centralu veliki i sjajan koncerat naše obnovljene pevačke zadruge. Veliki i dobro obučen hor, pevao je precizno i zanosno. Bilo je to pravo umetničko veče. Neka je srdačna hvala pevačima i horovođi Petru Konjoviću."12 Po izbijanju Prvog svetskog rata (1914) Konjović je ubrzo napustio Zemun. Bila je to poslednja godina njegove dirigentske aktivnosti u Srpskoj pevačkoj zadruzi zemunskoj, a čini se i uopšte u crkvi.13 Napuštanje Zemuna predstavlja i kraj Konjovićevog rada na komponovanju crkvene muzike.

Posle 1918. godine on je svoje stvaralaštvo usmerio ka sceni i pozorištu i na tom polju je dao svoja najbolja muzička ostvarenja — opere. Ipak ne treba zaboraviti da se Petar Konjović posle 1915. godine spisateljski bavio crkvenom muzikom. Njegove stavove u vezi sa srpskom crkvenom muzikom nalazimo u napisima o Korneliju Stankoviću, Stevanu Mokranjcu, o muzici kod Srba, međusobnim uticajima narodne i crkvene muzike.14 Posebno je značajan tekst Musica Divina objavlln u monografiji o Stevanu Mokranjcu.15

Prvi nama poznat tekst Petra Konjovića posvećen crkvenoj muzici objavljen je 1906. godine, a posvećen je Liturgiji Isidora Bajića.16 U njemu Konjović, pored ocene Bajićeve Liturgije, iznosi i stav da crkvena muzika treba da bude umetnost koja nije podređena religijskom kultu. Taj stav ukazuje na stremljenja u srpskoj crkvenoj muzici između dva rata, a Konjović ga je već najavio svojim duhovnim kompozicijama.

Svoju prvu duhovnu kompoziciju napisao je kao đak Somborske preparandije 1900. Bila je to Liturgija za muški hor koju je izveo sa školskim horom. O tome Veljko Petrović piše:

Kada je mladi Konjović — čupav i namrgođen kao što priliči mladim Titanima, dirigovao svoju Liturgiju, u kojoj je bilo verovatno i vagnerovskih i debisijevskih prizvuka, — omladina, drugovi izvođači ili ostali, galerija i klaka, bili smo oduševljeni i slavodobitni. Stariji su razume se, mahali glavom, a čuveni ceremonijalac, prota Kupusarević je iz oltara doviknuo: — Nije ovo opera!17

Iste godine obradio je i tropar Glas Gospoden na vodah. Usledile su kompozicije Tebe odjejuščagosja (1901), Na rjekah vavilonskih (1902), Dostojno jest (velikog 1. glasa, 1902), Irmos na Božić (velikog 1. glasa, 1902), Bože vo pomošč moju vonmi (1903), O kako bezzakonoje sonmišče (1903), Blagoobraznij Josif (1903), delovi Liturgije za mešoviti hor (1903), Mironosicam ženam (1903), Jegda priide konec vjeka (1903), Da ispravitsja molitva moja (1903) i Liturgija za tri ženska glasa (1915). Sve ove kompozicije nastale su u vreme dok je Konjović dirigovao u Crkvi, a objavljene su 1938. godine pod nazivom Muzika duhovna.18

Iako su u pitanju horska dela iz prvog stvaralačkog perioda, to nisu početnički radovi, već zrele duhovne kompozicije koje predstavljaju sponu između tradicije XIX veka i crkvene muzike stvarane i uglavnom koncertno izvođene u periodu između dva svetska rata. Veći broj kompozicija objavljenih u zbirci Muzika duhovna, pre svega one iz drugog dela zbirke, izlaze iz okvira "bogoslužbene" muzike. U pitanju su duhovna dela izrazite dramske ekspresije. Dela u kojima se teži ka muzičkoj dramatizaciji teksta, odnosno, gotovo scenskom muzičkom prikazu tekstualnog sadržaja. U takvim partiturama narušena je razumljivost teksta, a time i najvažniji elemenat bogoslužbene pojačke prakse, pa možemo reći da su to koncertne partiture. One otkrivaju Konjovićeve uzore — poneka dela Stevana Mokranjca, ali pre svega rusku i zapadnoevropsku duhovnu muziku.

Konjović nije bio prvi srpski kompozitor koji je harmonizacije crkvenih napeva — a gotovo sve duhovne kompozicije Petra Konjovića počivaju na crkvenim napevima — pretvorio u koncertna dela. Učinio je to pre njega Stevan Mokranjac u stihirama za Veliki petak. Konjović je toga bio svestan. Divio se Mokranjcu19 i njegovim harmonizacijama, koje otkrivaju "dubinu religioznog čustva umetnika" i zato je razradio "modernizam" Mokranjčevih partitura.20 Ono što je Mokranjac nagovestio u pojedinim kompozicijama Konjović je upotrebio kao dominantan princip izgradnje svojih duhovnih horskih dsla. Najmanji otklon od bogoslužbene tradicije napravio je u Liturgijama.

Pored toga što kompozicije iz Muzike duhovne predstavjvaju korak napred u razvoju srpske crkvene horske muzike, one su zapostavljene i u muzikološkoj literaturi i u horskom izvođaštvu. Jedini prikaz pomenutih kompozicija, bez detaljnijih analitičkih zapažanja, dali su kompozitor Marko Tajčević, u predgovoru Muzici duhovnoj, i muzikolog dr Dimitrije Stefanović.21 S druge strane, zbirka nikada nije izvedena u celini. Znamo samo za sporadična izvođenja pojedinih kompozicija iz drugog dela Muzike duhovne.

Najzad, možemo reći da crkvene kompozicije Petra Konjovića, a sve su nastale u prvom periodu njegovog stvaralaštva, imaju izrazit značaj za istoriju srpske muzike. One su posledica težnje ka modernoj crkvenoj muzici, ali i produkt njegove dirigentske aktivnosti u Crkvi.

Pregledanjem arhiva Srpske zanatlijske pevačke i prosvetne zadruge u Zemunu, na koji nas je uputio jedan od bivših dirigenata ovog društva — gospodin Georgije Maksimović, našli smo do sada nepoznata horska dela ovog umetnika. U pitanju su partiture ili pojedinačns deonice horskih dela Petra Konjovića, koja do sada nisu bila poznata.22 Radi se o sledećim kompozicijama:

1. Petar Konjović, Vjenčanica, A-dur, deonice (sopran, alt, tenor i bas), prepis, bez datuma;23
2. Petar Konjović, Velika, mala i suguba jektenija, I duhovi Tvojemu i Slava Tebje Gospodi, g-mol;24
3. Božinski, Car nebeski, deonica alta, bez datuma;
4. P. K. Božinski,25 O kako bezakonoje, deonica alta, litografsko izdanje, Srpska crkvena pevačka
   zadruga Zemunska, 1912. godina;
5. Petar Konjović, Jako da carja za mešoviti hor, litografsko izdanje, Zemun, 31. 12. 1946.

S obzirom na to da se radi o malom broju uglavnom nepotpunih partitura teško je govoriti o njihovim stilskim osobenostima.

Kod rukom pisanih partitura nije bilo jasno da li se radi o autografima ili o prepisima. Dilemu smo rešili u razgovoru sa dugogodišnjim saradnikom Petra Konjovića, muzikologom dr Nadeždom Mosusovom, koja je potvrdila da su u pitanju prepisi.

Na postojanje nepoznatih crkvenih kompozicija Petra Konjovića ukazao js i tekst Slavka Višoševića povodom pedesetogodišnjice Konjovićevog života.26 U tom članku je kao Konjovićevo delo naveden Oče naš za mešoviti hor, koji se ne nalazi u zbirci Muzika duhovna a ni u arhivu Zanatlijske pevačke i prosvetne pevačke zadruge iz Zemuna.

Verujemo da su ovo samo neka od neobjavljenih crkvenih dela Petra Konjovića. Pronašli smo ih zahvaljjući interesovanju za prvi period stvaralaštva Petra Konjovića. Možda bi sličnu sudbinu imala i Muzika duhovna da ni je bilo uredništva Ćirilometodskog vjesnika.

Čini se da je zemunski period života Petra Konjovića bio zaista raznovrstan i plodan. Pera Konjović, kako su ga tada zvali, bio je jedna od vodećih kulturnih ličnosti u gradu. Istakao se svojim pedagoškim, dirigentskim, kompozitorskim radom. Uticao je na razvoj i negovanje muzičke kulture u Zemunu a dao je i značajan doprinos razvoju srpske crkvene muzike stvarajući duhovne kompozicije koje su bile "moderna obrada" srpskih crkvenih napeva. Time je napravio pomak u odnosu na prethodnu epohu približivši je crkvenim delima međuratnog perioda. Upravo zbog toga treba istraživati izvore kako bi do kraja bio rasvstljen Konjovićev rad u Zemunu, odnosno rad njegove Muzičke škole i sudbina njegovih crkvenih kompozicija.


Milica Andrejević

_________________

1 B. odlomak o Novosadskoj gimnaziji u: Petar Konjović, Miloje Milojević komiozitor i muzički pisac, SAN, Beograd 1954; Bojan Jovanović, Muzika na svetosavskim besedama u Srpskoj velikoj gimnaziji u Novom Sadu, diplomski rad, mentor prof. dr Danica Pe-trović, Akademija umetnosti u Novom Sadu, 2002.
2 Stana Đurić-Klajn, Istorijski razvoj muzičke kulture u Srbiji, Pro Musica, Beograd 1971, 92.
3 Dimitrije Stefanović, Muzika duhovna Petra Konjvića, u: Život i delo Petra Konjovića, Srpska akademija nauka i umetnosti i Muzikološki institut SANU, Naučni skupovi knj. XLIII, Odeljenje likovne i muzičke umetnosti, knj. 2, 1989, 84.
4 B.: Abitjurenska zabava, Sremac, br. 10, Zemun, 11/24. juni 1911, 3; Koncerat za komornu muziku, Srpska misao, br. 45 Zemun, 29. novembar (12. decembar) 1908, 3; Srpski odjek, br. 48, Zemun, 23. novembar (6. decembar) 1908, 4; Zapisnik pete odborske redovne sednice upravnog odbora Dobrotvorne zadruge Srpkinja Zemunkinja, Zemun, 9.(22.) avgust 1907, Zavičajni muzej grada Zemuna (navedeni tekstovi nisu potpisani).
5 Za vreme boravka u Zemunu Konjović se bavio i izdavaštvom. O tome v.: Milana Bikicki, Petar Konjović i Matica srpska, u: Život i delo Petra Konjovića, Beograd, Srpska akademija nauka i umetnosti i Muzikološki institut. Naučni skulovi knj. XLII, Odeqewe likovne i muzičke umetnosti, knj. 2, 1989, 105—116.
6 V.: Muzička škola u Zemunu, Srpska misao, br. 31, Zemun, 22. avgust/4. septembar 1908, 3; Srpska misao, br. 39, Zemun, 17/ 30. oktobar 1908, 3; Sremac, Zemun, 30. april (13. maj) 1911, 2; Srpski odjek, br. 73, Zemun, 10/23. novembar 1910, 3 (navedeni tekstovi nisu potpisani).
7 B.: Muzička škola u Zemunu, Srpska misao, Zemun, 17/30. oktobar 1908, 39, 3; Srpski odjek, br. 73, Zemun, 10/23. novembar 1910, 3; Sremac, Zemun, 30. april (13. maj) 1911, 2 (navedeni tekstovi nisu potpisani).
8 Značaj Konjovićeve Muzičke škole je još veći ako se zna da je sadašnja Muzička škola "Kosta Manojlović" osnovana tek pred Drugi svetski rat (1939).
9 Ženski svet, br. 10, I. oktobar 1912, 223—224 (nepotpisan tekst).
10 V.: Slavko Višošević, Petar Konjović — prilikom 50-godišnjice života, Ćirilometodski vjesnik, br. 1—2, sv. 2, Zagreb 1934, 6—7.
11 V.: Srpski odjek, br. 40, Zemun, 27. 9. (10. 10.) 1909.
12 V.: Sadašnjost, br. 21, Zemun, 8/21. maj 1914.
13 Muzikolog dr Nadežda Mosusova nam je u jednom razgovoru napomenula da je Konjović veći deo svojih ličnih stvari, verovatno i crkvenih partitura, ostavio u Zemunu kada je zbog rata 1914. godine napustio taj grad.

14 Petar Konjović, Knjiga o muzici srpskoj i slavenskoj, Matica srpska, Novi Sad 1947.
15 Petar Konjović, Stevan St. Mokranjac, Nolit, Beograd 1956.
16 Pera Konjović, Naše liturgije, Politika, br. 979, Beograd, 4. oktobar 1906, 3.
17 Veljko Petrović, Sećanje iz mladosti na Petra Konjovića, Zvuk, br. 58, 1963, 217, 220.
18 Zbirka je podeljena na dva dela. U prvom delu su Liturgije a u drugom, naslovljenom "Koncerti", pojedinačne crkvene pesme. Sve kompozicije, izuzev O kako bezzakonoje i Bože vo pomošč moju vonmi, zasnovane su na srpskim crkvenim napevima koje je Konjović u većoj ili manjoj meri izmenio.
19 Konjovićevo oduševljenje Mokranjcem opisuju i sledeće reči Predraga Miloševića: "Prisan odnos prema Mokranjcu počeo je još za Konjovićevog đakovanja u Somboru, kada je tek nadobudni muzičar s đačkim horom izvodio kompozicije Stevana Mokranjca. Sam Konjović, posle mnogo godina, na jednom mestu kaže: O pedesetogodišnjem jubileju Prvog beogradskog, popularno nazivanog Mokranjčevog, pevačkog društva, u maju hiljadu devetsto treće, mladić s upravo navršenih dvadeset godina, muzičar samouk, amater (istina, — a kakav užas! — već sa završenom partiturom jedne celovečernje opere, u 3 čina!), u parku, danas zvanom Pionirskom, (…) —, prilazi, ne bez treme, Stevanu Mokranjcu, i uzbuđeno mu isporučuje pozdrav i izraz poštovanja jednog oduševljenog kompozitora štovaoca iz Vojvodine." Predrag Milošević, Petar Konjović — povodom njegove osamdesetogodišnjice, Letopis Matice srpske, knj. 391, sv. 5, Novi Sad, maj 1963, 423.
20 Termin "modernizam" preuzeli smo od Petra Konjovića. V.: Petar Konjović, Prilog Mokranjčevoj stogodišnjici, Stevan St. Mokranjac, Novi Sad 1984, 14 (prvo izdanje Nolit, Beograd 195).
21 Dimitrije Stefanović, Muzika duhovna Petra Konjovića, u: Život i delo Petra Konjovića, Srpska akademija nauka i umetnosti i Muzikološki institut SANU, Naučni skupovi knj. XLIII, Odeljenje likovne i muzičke umetnosti, knj. 2, 1989, 84.
22 Gospodin Georgije Maksimović se seća da je pomenugo društvo imalo veći broj Konjovićevih partitura od kojih su, po njegovim rečima, neke bile i autografi. S obzirom na to da je veći deo notnog materijala iz arhiva Srpske crkvene i prosvetne zadruge uništen još pre prebacivanja u Zavičajni muzej grada Zemuna, pretpostavljamo da su se među tim partiturama nalazila i dela Petra Konjovića. Zato su sada neke komiozicije, potpisane sa Petar Konjović Božinski, ostale samo u deonicama.
23 U spisku partitura koje poseduje Srpska crkvena pevačka zadruga u Zemunu u odeljku sa crkvenim kompozicijama pod br. 12 nalazimo podatak da zadruga poseduje jednu partituru Venčanice Petra Konjovića kao i 11 sopranskih, 13 altovskih, 10 tenorskih i 11 basovskih deonica ove komnozicije.
24 Nabrojane odgovore smo našli u više partitura: u okviru partiture za opelo (raznih kompozigora), litografsko izdanje, bez datuma; u partituri sa pesmama na Veliki petak, litofafsko izdanje Srpske crkvene zanatlijske i prosvetne pevačke zadruge; u prepisu deonica partiture sa pesmama na Veliki petak, bez datuma; rukonis naslovljen kao Jektenija za Veliki petak, bez datuma; sa istim naslovom deonice soprana—alta i tenora—basa u litografskom izdanju bez datuma.
25 Svoje rane partiture Konjović je potpisivao sa Božinski.
26 Slavko Višošević, nav. delo, 6—7.


Milica Andrejević | scindeks
MLADI PETAR KONJOVIĆ U ZEMUNU
UDC 78.071.1:929 Konjović P.
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« Odgovor #5 poslato: Februar 01, 2011, 10:24:08 pm »

**

PETAR KONJOVIĆ




Petar Konjović
 Opera Koštana

somot, bakar, papir
36 x 25,5 cm
štampa, Beograd, 1946.



Konjović je najznačajniji predstavnik muzičkog nacionalizma srpske muzičke Moderne, kompozitor koji je u svojim delima ispoljio osobenosti svoje licnosti i njima dostigao evropski nivo. Njegova najznačajnija dela su opere Vilin veo, Knez od Zete, Koštana, Seljaci i Otadžbina.

"Partitura opere Koštana, po tekstu Borislava Stankovića, koju je Konjović napisao 1931. godine. Ovo izdanje je, na srpskom i ruskom jeziku, poklon Konjovićevih učenika, priznatih beogradskih glumaca i reditelja, sa posvetom, povodom Konjovićevog izbora za redovnog člana SANU 1946. godine."

~ ~ ~



Scena iz opere Koštana — Konjovićevo najznačajnije delo1

"Stankovićevoj realisticnoj drami privuklo je Konjovića ne samo folklorno obeležje teksta i mogućnost korišćenja i izvlačenja latentnih kvaliteta i lokalnoga narodnog melosa nego i osnovni emocionalni ton drame izražen u sukobu strasti u "žalu" za mladošću i radostima i u zanosu za pesmom i lepotom. Koštana je ujedno i pružila mogućnost kompozitoru da dade maha svom dramatskom temperamentu i da njemu inače blizak sevdalijski patos izdigne na viši umetnički stepen. Kao tanan poznavalac scene i njenih zakona Konjović je, stalno tražeći bolja dramaturska i muzička rešenja, Koštanu više puta prerađivao, kao što je to činio i sa Ženidbom Miloševom i Knezom od Zete. Posle prve preradbe Koštane nastao je simfonijski triptihon Koštana, sastavljan od interludijuma i delova opere — Sobina, Kestenova gora, Velika čočečka igra — u pogledu orkestarskih boja i ritmičkog pulsa najizrazitiji i najsnažniji Konjovićev simfonijski opus.1"

Tekst1 i fotografija1: Muzička enciklopedija
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« Odgovor #6 poslato: Septembar 27, 2013, 12:23:58 am »

**




           PETAR KONJOVIĆ

"Svako vreme ima svoju romantiku i svaki čovek složenije prirode nosi u sebi izvesnu naklonost ka romantici." — reči su Petra Konjovića, kompozitora uz čije stvaralaštvo muzikolozi najčešče vezuju termin neoromantični realizam i umetnika od čijeg se rođenja početkom maja navršilo 130 godina.

Autor 5 opera, dve scenske muzike, dve melodrame, pet velikih simfonijskih kompozicija, dvadeset instrumentalnih i kamernih dela, trideset horova različitog sastava i 130 pesama — jednom rečju autor raznovrsnog i bogatog opusa nastalog tokom dugog životnog i radnog veka (5. 5. 1883. do 1. 10. 1970. godine) ostavio je neizbrisiv trag u istoriji srpske muzike. Pre svega, početkom XX veka zajedno sa Milojevićem i Hristićem uneo je u ondašnji muzički život novine zahvaljujući kojima je naša muzika počela u manjoj ili većoj meri da ide u korak sa evropskim strujanjima.

Uobičajeno je već isticanje stilske autentičnosti pomenutih autora, i u tom smislu izdvajanje Konjovićeve dosledne okrenutosti folkloru kao stalnoj i neiscrpnoj inspiraciji.

Muzički nacioializam ostao je tako njegova trajna opredeljenost, bez obzira o kojem je muzičkom žanru reč.

Početak posvećenosti nacionalnom u muzici kod ovog "korifeja srpske muzike" (kako ga je video prof. Petar Bingulac), otkrivamo veoma rano — već u njegovom proučavanju dela Stevana Mokranjca (i pre njega Stankovića), tj. u proučavanju načina na koji je Mokranjac (čije mu je delo služilo kao uzor) u svom stavralaštvu obradio naš folklor. Ali, u težnji da stilizacija narodne melodije odgovara vremenu u kojem je živeo (i stvarao) Konjović je otišao još dalje, a to se najbolje vidi u njegovim vokalnim i vokalno-instrumentalnim ostavarenjima. Smatrajući osnovom za muzičku građu narodni srpski govor on je u pomenutim žanrovima dosledno sprovodio princip građenja pevane melodije iz intonativnih i akcenatskih fleksija govorene reči.

Konjovićeve prve muzičke korake obeležio je u najvećoj meri upravo kontakt sa vokalnom muzikom, koja će i ostati predmet njegovog najvećeg interesovanja tokom cele karijere. On je vrlo rano počeo i da diriguje horom; rodio se u Čurugu, gimnaziju je završio u Novom Sadu, a zatim je prešao u Srpsku učiteljsku školu u Somboru, gde mu je muziku predavao iskusni horovođa i muzički pisac Dragutin Blažek. Studije kompozicije završio je u Pragu. Pred rektorom tamošnjeg univerziteta pojavio se sa skromnom ušteđevinom i desetak kilograma kompozicija, izazvavši čuđenje, pa i podsmeh, ali je rektor, prelistavši partiture, utvrdio da ga treba odmah pustiti u drugu godinu. Po završetku studija, nakon mnogobrojnih nameštenja u Zemunu, Beogradu, Somboru, Zagrebu (direktor opere), Osijeku, Splitu i Novom Sadu (upravnik pozorišta), 1939. je postavljen za profesora Muzičke akademije u Beogradu, a 1946. godine je izabran i za redovnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti. Na čelu Muzikološkog instituta nalazio se od 1948. do 1954. godine.

Već tokom boravka u Pragu, u periodu od 1904. do 1906. godine, Konjović je imao priliku da se upozna sa najnovijim strujanjima u evropskoj muzici, da vidi najznačajnija operska dela koja su u to vreme vladala velikim operskim kućama, a i dela slovenske operske literature (Smetana, Dvoržak, Janaček) koja se nisu tako često izvodila. Sva ta zapadno i istočnoevropska muzika imala je uticaja na njegov stil, ali je on ostao veran svojoj ideji da je folklor jedino ishodište i istinski "oploditelj umetničke muzike". O tome svedoči i njegov prvi praški rad. Pet pesama među kojima je i Pod pendžeri — pesma toliko popularna da se često peva kao narodna, iako je i stihove i muziku napisao sam Konjović.

Vokalna lirika je, inače, polje na kojem je ovaj kompozitor ostvario značajan trag i čiji najveći deo nosi pečat našeg tla. Iscrpan pregled ove oblasti njegovog stvaralaštva daje zbirka pesama objavljena 1949. godine pod nazivom Lirika. Ona obuhvata 24 minijature nastale u periodu između 1903. i 1922. godine. Među njima se raspoznaju dve grupe. Prvoj pripadaju tzv. sevdalinke (pesme u narodnom tonu) od kojih treba pomenuti: Sevdah, Nane kaži tajku, Grivna, Iščekivanje, Sabah. U drugoj su grupi pesme koje nisu inspirisane folklorom, a stilski se nalaze između romantizma i impresionizma (Prisen, Pozna noć, Ja nosnm lik, Šanson, Noćni lotos). U vreme kada su nastajale ove kompozicije, Konjović je osim svog nacionalnog usmerenja, definisao i svoj odnos prema vokalnoj deklamaciji, simfonizaciji orkestra, pa i klavirskog parta u pesmama, što sve daje okvir muzičkog realizma. Vredno je pomenuti i to da je u svojim pesmama, osim narodne i sopstvene poezije, koristio i stihove srpskih romantičara, kao i savremenika — predstavnika srpske moderne (V. Ilić, Mitrović, Šantić, Veljko Petrović ...) Neka dela iz ove zbirke sa punim su pravom uvršćena u antologiju srpske vokalne lirike. Takođe, na području solo pesme veoma značajno mesto ima i zbirka Moja zemlja, koja sadrži 100 narodnih pesama iz svih krajeva nekadašnje Jugoslavije obrađenih za glas i klavir.

Pomenute govorne flekisje definišu vokalni, ali i instrumentalni deo Konjovićevih kompozicija. Njegova estetika oslanjala se najpre na ostvarenja Mokranjca, ali i Modesta Musorgskog, Borodina i Janačeka, i u tom smislu njegova najznačjanija ostvarenja i ono zbog čaga mu pripada posebno mesto u istoriji srpske muzike jeste njegovo opersko stvaralaštvo, koje čini pet dela: Ženidba Miloševa (Vilin veo), Knez od Zete, Koštana, Seljaci i Otadžbnna.

Prva među njima — iz 1903. navodi na razmišljanje o tome šta je (tada još sasvim mladog i samoukog umetnika) nagnalo da se prihvati komponovanja jednog tako obimnog dela kao što je opera. Iz jednog pisma, ali i iz pojedinih napisa iz tog vremena, saznajemo da je odlučujuću ulogu u stvaranju opere imalo gostovanje Srpskog narodnog pozorišta iz Novog Sada u Somboru 1900. godine, kad je izvedena Veberova opera Čarobni strelac. Kao osnovu za svoj libreto Konjović je izabrao spev Ženidba Miloša Obilića, koji je napisao Dragutin Ilić, a za koji je bio zaniteresovan i Stevan Mokranjac, a kasnije i Božidar Joksimović. Do premijere ovog dela (romantične opere u tri čina) došlo je tek 1917. godine u Zagrebu i to pod (zbog austrougarske cenzure) promenjenim nazivom Vilin veo. Uticaj kompozitora romantično nacionalne bajke, ogleda se ne samo u korišćenju nacionalnih i fantastičnih elemenata, već i u samoj formi. Iako su prizori međusobno povezani, još uvek se jasno mogu raspoznati klasične numere — arije i dueti, tj. horovi i instrumentalni stavovi.

Govoreći uopšteno o Konjovićevim operama, osim oslanjanja na tradiciju u muzičkom pogledu, treba konstatovati i to da je njihova tematika preuzeta ili iz narodnog epa ili iz narodnog života. Seljaci su nastali prema komadu Đido Janka Veselinovića i Dragutina Brzaka, Otadžbina ima osnove u drami Ive Vojnovića Smrt Majke Jugovića, prema istoimenoj narodnoj pesmi, Knez od zete ima kao tekstualnu podlogu tragediju Maksim Crnojević Laze Kostića, a najzančajnija među njima — Koštana — nastala je 1931. godine po istoimenom delu Bore Stankovića. Prerađivana 1940. i 1949. godine, ova opera predstavlja u isto vreme praktično ostvarenje Konjovićevih umetničkih ideala i principa i vrhunac u njegovom stvaralaštvu. Ono što je kompzoitora privuklo ovoj drami Bore Stankovića, nije samo folklorno obeležje teksta i mogućnost korišćenja lokalnog narodnog melosa, nego i osnovni emocionalni ton drame, sukob strasti, generacija, ali i (kako Stanković kaže) "žal za mladost". Upravo je ovakva tematika omogućila kompoziitoru da ono što je njemu blisko, taj sevdalijski patos, podigne na jedan viši umetnilčki nivo odenuvši ga u savremeno, tj. evropsko ruho! Moderna izražajna sredstva, pre svega slobodno izgrađen harmonski jezik, koji nije uvek tonalno fiksiran, odlikuje ovo delo, u kojem je Konjović orkestru poverio veoma značajnu ulogu učesnika u razvoju dramske radnje. Osim pesme o buli i pojedinih arija, upravo su orkestarski fragmetni iz ove opere doživeli ogromnu popularnost. Konjoviće je iz orkestarskog interludijuma Sobina, koji u operi spaja I i II sliku, preludijuma Kestenova gora kojim se završava peta slika i baletskih scena (Velika čočečka igra), načinio po orkestarskim bojama i raznovrsnosti ritma svoj najupečatljivji simfonijski opus koji nosi naziv Triptihon. Upravo ovo delo svedoči, više nego slikovito, da se u ovom značajnom kompozitorskom opusu (iako su nesumnjivo u senci Lirike ili Koštane) ne može zanemariti ni orkestarska, pa ni kamerna muzika. Dva gudačka kvarteta, Sonata Quazi una fantasia za klavir i violinu (u kojoj se već u prvim taktovima prepoznaje početak narodne pesme Marije bela Marije iz Mokranjčeve XV Rukoveti), dve svite za duvački kvintet — dela su koja čine kamerni opus Konjovića itekako važnim u razvoju ovog dela srpske muzike, dok je u domenu orkestarske on prvi srpski kompoziotr evropskog ranga.

Zahvaljujući nekim od tih kompozicija, njemu pripada i pionirska uloga. 1915. godine on je napisao prve simfonijske varijacije u našoj literaturi — Na selu. Delo je posvetio Mokranjcu pa zato ne iznenađuje što je tema koja se varira kroz devet varijacija jedna od najlepših u svim Mokranjčevim Rukovetima — Pušči me. Devet godina pre varijacija, komponovao je Konjović i prvu sifmonisjku poemu u Srbiji — Serbialiberata (1906), a može se takođe reći da je ovaj kompozitor osnivač i srpske simfonije, jer pre njegove Simfonije u c — mollu iz 1907. godine tog žanra u Srbiji tkr. i nije bilo (ukoliko ne računamo neka izgubljena dela Doubeka ili npr. Bajića). U bogatom simfonijskom zvuku ovog dela svakako ćete uočiti i dve narodne pesme — Cveće cafnalo i Lele, Stano mori (opet prepoznatljive iz Mokranjcevog opusa). Ne mogu se u ovom kratkom pregledu Konjovićevog stvaralaštva preskočiti i poema Makar Čudra i violinski konsert Jadranski kapričo. Među motivima narodnih melodija iz Dalmacije, na kojima je zasnovan, ponovo su i one koje je u svojim Primorskim napjevima upotrebio Mokranjac. U istoriji simfonijskog stvaralaštva u Srbiji ova dva vrhunca Konjovićeve muzike za orkestar imaju posebno mesto.

A značajno mesto Konjoviću takođe pripada i kao piscu široke kulture i raznovrsnog interesovanja, koji je svoje prve članke i eseje posvetio pozorištu, a zatim pisao i prigodne tekstove o muzici i muzičarima, kao i kritike koje je objavio u knjizi Ličnosti (1919) i u Knjizi o muzmuzici — srpskoj i slavneskoj (1947). On je takođe i autor monografija o Miloju Milojeviću i o kompozitoru koji mu je bio veliki uzor — Stevanu Mokranjcu.

I upravo je ne raskidajući vezu sa tradicijom Marinkovića i Mokranjca, Petar Konjović, kao autor kome je foklor bio alfa i omega kreacije, ali i kao snažna i originalna stvaralačka ličnost uspeo da svojim umetničkim angažmanom produbi i osavremeni nacionalni izraz. U isto vreme on je srpskoj muzici približio i neke savremene muzičke tokove, imajući uvek na umu da je "moderna umetnost i nacionalna, ali se nacionalizmom ne dadu pokriti umetničke golotinje".


Maja Čolović Vasić
Urednik rubrike Muzička kritika i savremeni tokovi u Muzičkoj redakciji Radio Beograda 2

Tekst preuzet iz časopisa za književnost, umetnost i kulturu "BUKTINJA" Broj 38 | Izdavač "Krajinski književni klub" Negotin | Negotin, 2013
uz odobrenje glavnog i odgovornog urednika Gorana Vučkovića
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: