Josif Marinković (1851—1931)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Josif Marinković (1851—1931)  (Pročitano 13239 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« poslato: Februar 01, 2011, 06:54:25 pm »

**




JOSIF MARINKOVIĆ

Josif Marinković, kompozitor (Vranjevo, 11. X 1851 — Beograd, 13. V 1931.). Muziku uči ozbiljnije na učiteljskoj čkoli u Somboru, kod nastavnika Blažeka i čini prve kompozitorske pokušaje. Završava orguljsku školu u Pragu kod Z. Skuherskog (1881) i usavršava se u Beču gde sluša predavanja E. Hanslika (1886.). Bio je horovođa Beogradskoh pevačkog društva (1881—1886), akademskog pevačkog društva Obilić (1881—1886), nastavnik muzike u Bogosloviji, učiteljskoj školi i II muškoj gimnaziji u Beogradu (1881—1924).

Marinković je izraziti predstavnik muzičkog romantizma. Pocinjuci stvaralacku delatnost u doba najviseg uspona ideologije i estetike omladinskog pokreta i najveceg procvata romanticarske poezije, u doba nacionalnog bujanja, cije je geslo bilo "Pesmom srcu, srcem rodu", Marinkovic je kroz svoju originalnu i nadahnutu muziku izrazio s jedne strane polet i patetiku patriotske poezije, a s druge strane prefinjene i osecajne stimunge romanticarske lirike. on je bio muzicki bard tadasnjih generacija nosenih nacionalno-oslobodilackim idealima i pesnik koji je muzicki izrazavao svoja najintimnija osecanja.

Marinkovic je u prvom redu melodicar. Kod njega je melodija glavni nosilac muzickog izraza. Njegova melodijska invencija, koja nekad nosi uticaje narodne melodike ili sadrzi orijentalne elemente, crpe svoje zivotne sokove iz bogatih rezervi njegove kreativne licnosti. Njegova meldika sledi tacnu dikciju srpskog jezika. On je osecao akcent jezika, umeo u svojim kompozicijama da ostvari idealno poklapanje jezickog i muzickog akcenta i da istakne zvucnu lepotu i izrazajnu snagu srpskog jezika.

Ako se izuzme kontrapunktski radjeni hor iz Sudaja polifoni detalji njegove crkvene muzike (imitacije, fugata, nedovrseni kanonski pokusaji), Marinkovic je komponovao pretezno u homofonom, harmonskom stavu. U prvom periodu njegova stvaralastva njegovi su harmonski spojevi bili vise digmatski nego psiholoski. Kasnije, u horovima sa klavirskom pratnjom i solo-pesmama, modulira u udaljene tonalitete, upotrebljavlja redja harmonska predznacenja, iskoristava hromatiku i postaje najznacajniji harmonicar u starijoj generaciji srpskih kompozitora.

Marinkovic nije doduse komponovao velike muzicke forme, vec se zadrzavao na klasicnoj trodelnoj formi i njenim prosirenim varijantama, ali je osecao muzicki oblik, pa je umeo da postavi kontraste, da ostvari gradaciju, da izgradi arhitektoniku celine. Klavirska pratnja njegovih horova i solo-pesama donosi harmonsku podrsku melodije, potencira zvucnu arhitektoniku horskog stava, podvlaci dramske momente, uvodi u osnovi stimung kompozicije, opisuje programske detalje. Po fakturi stava, bogatog figuracijama, ona podseca na F. Mendelssohna i — pre M. Milojevica, tvorca modernog klavirskog stila najbolje je pisani stariji klavirski stav u Srbiji.

Od horskih kompozicija jedanaest njegovih Kola znace prototip Mokranjcevih Rukoveti. Ta su Kola, medjutim, radjena u obliku potpurija, na bazi narodnih melodija koje nisu uvek karakteristicne i ukusno probrane; u njima nema ni sadrzajne povezanosti i celine oblika pa nemaju znacaj Mokranjcevih Rukoveti.

Muski horovi, inspirisani rodoljubivom romanticarskom poezijom, narocito vatreni, krepko deklamovani i dramski Narodni zbor i nacionalna marseljeza Haj, slavno je mreti, zauzimaju narocito mesto u stvaranju Marinkovica i njegova su najpopularnija dela.

U zbirci horova sa klavirskom pratnjom (redakcija K. Manojlovica) isticu se lirska i naivna Zadovoljna reka, potresni hor roblja Pod lancima, religiozna Molitva, dramaticna balada Jadna majka, kompozicija Na veliki petak 1868 i Potocara, sa karakteristicnim muzicko-programskim deskripcijama teksta.

Marinkovicev doprinos crkvenoj muzici predstavljaju, pored ostalih, Liturgija (redakcija K. Manojlovic), radjena delimicno originalno, delimicno na bazi stilizovanog narodnog crkvenog motiva, sa primetnim uticajem ruskog recitativnog stila i P. I. Cajkovskog, zatim Pomen i Opelo (u a-molu) za muski hor u kome je koriscen motiv sestog crkvenog glasa. skica Jedinorodnij sine, za muski hor i orgulje, predstavlja prvi pokusaj spoja vokalne i instrumentalne muzike u okviru pravoslavnog crkvenog rituala.

Muzikom za Sudjaje, romanticni dramolet ljubinka Petrovica, Marinkovic je dao svoj prilog onoj kod nas jako razvijenoj vrsti komada sa pevanjem, koja znaci direktni uvod za pojavu nacionalne opere, dok su zbirci Pesama za glas i klavir (redakcija M. Milojevic) dosle do izraza karakteristike prefinjenog muzickog liricara. uz stilizovane sevdalinke, ljubavne pesme, obojene orijentalnim koloritom, i harmonizacije narodnih pesama za glas i klavir, njegove solo-pesme predstavljaju najlepse primere muzicke lirike naseg romantizma.

Marinkovic je preziveo Prvi svetski rat, doziveo posleratno obrtanje vrednosti, osetio talas modernizma; pred njegovim ocima lomila su se koplja u borbi izmedju mladih i starih; bio je svedok najekstremnijih modernistickih pokusaja ali je ostao iznad realnog zivota — u svojim romanticarskim snovima - kao poslednji glasnik i glavni predstavnik muzike znacajnog i interesantnog ali proslog vremena.

B. D.
Muzička enciklopedija

*

Dani Josifa Marinkovića "Obzorja na Tisi" su tradicionalna muzička manifestacija, posvećena imenu i delu istaknutog kompozitora romantizma Josifa Marinkovića. Održavaju se svake godine u Novom Bečeju u trajanju od tri dana, predstavljajuci nove solo pesme jugoslovenskih kompozitora.

Centralni deo tradicionalnih "Obzorja na Tisi", pripada takmičenju mladih vokalnih umetnika. Koncipirano bijenalno, naizmenično s pozivnim konkursom domaćim kompozitorima za savremenu solo-pesmu, ovo takmičenje, osmišljeno na osoben način, izaziva značajnu pažnju naših talentovanih pevača, uglavnom studenata muzike, izrastavši tako u uglednu manifestaciju u dvanaestogodišnjoj istoriji festivala. [Autor teksta nepoznat]

Autor slike nepoznat
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Februar 01, 2011, 06:54:50 pm »

*

JOSIF MARINKOVIĆ — STVARALAŠTVO


Kompozitor i horovođa, najizrazitiji predstavnik srpskog nacionalnog romantizma, istaknuti kompozitor solo-pesama.

Dela: rodoljubivi horovi, Narodni zbor, Junački poklič, horovi na narodne teme, Kola, horovi uz pratnju klavira, Potočara, Na Veliki petak, Zadovoljna reka; solo-pesme Čežnja, Kaži mi, kaži, Stojanke; crkvene kompozicije itd.


DELA

INSTRUMENTALNA:
Simf. poema Molitva; interludium za ork. Za v. i kl.: Fantazija; Nocturno; Dve igre.Za kl.: Zvucna davorija; 4 marsa; Svatovac; fuga; 4 preludiuma; sonatina (4-r). — Scenska muzika za Sudaje Lj. Petrovica (uvertira, preludium, dve igre, svita i horske numere), 1894.

VOKALNA:


CRKVENA:


Literatura:

Iz Muzičke enciklopedije


* * *

Muzička dela Josifa Marinkovića pripadaju vrhunskim dometima srpskog romantizma 19. veka. Ona otkrivaju razne strane njegove ličnosti — vedru, osunčanu u solo pesmama i patriotsku, gdekad i tragičnu u horovima. Stilske okvire koje je prihvatio u mladosti, zadržao je tokom celog života, ali ih je uvek nadograđivao, naročito u harmonskom pogledu. Njegove prve kompozicije su nastale u periodu "uspona ideologije...omladinskog pokreta" i "procvata romantičarske patriotske poezije", "ali i prefinjenih i osećajnih štimunga romantičarske lirike".

Sa jasnim, određenim idejama u odnosu na nacionalno opredeljenje u muzici, zagovarao je da se prilikom korišćenja narodnih melodija ne bi smeo izmeniti njen karakter, ali bi se moglo štošta dodati ili oduzeti, uz upotrebu prirodne harmonije i izbegavanja harmonske presićenosti.

Karakteristična je razlika između ranih i zrelih dela Josifa Marinkovića: pošao je od još nedovoljno uoblične forme, ne uvek precizne deklamacije teksta i pretežno školskih harmonskih obrta, ali je sazrevajući, obratio "... naročitu pažnju korektnoj deklamaciji teksta", oblikujući "izrazitu, pevnu melodijsku liniju poduprtu probranom harmonijom u okvirima klasične tradicije". Najznačajniji harmoničar u starijoj generaciji srpskih kompozitora. Osećao je muzički oblik, znao je da postavi kontraste, ostvari gradacije i dostigne punu zvučnost.

Kola su nastala pod uticajem narodnog melosa. Ovi rodoljubivi, borbeni horovi po tekstovima srpskih pesnika, marševskog, poletnog karaktera, ubrajaju se u Marinkovićeve najbrojnije, najpopularnije kompozicije. Horovi uz klavirsku pratnju i vokalna lirika, bez direktnog nacionalnog uticaja, ali sa aluzijama na muziku našeg tla, otkrili su kompozitorovu lirsku, meditativnu prirodu, ali i snagu da izrazi dramatične uzlete. Od ranih osamdesetih godina 19. veka pokazao je interesovanje i za crkvenu muziku.


Roksanda Pejović | Izdavač: Radnički dom "Jovan Veselinov Žarko" | Novi Bečej, 2002.








Autor fotografije Milan Jovanović
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Februar 01, 2011, 06:55:27 pm »

*

JOSIF MARINKOVIĆ


Josif Marinković je rođen 11.10.1851. godine u banatskom selu Vranjevu. Prva muzička znanja dobio je od učitelja nemačke škole u Petrovaradinu, a kasnije je muziku učio u učiteljskoj školi u Somboru. O svom interesovanju za muziku Josif Marinković kaže:

"Mene je vukla želja da učim muziku, jer od ranog detinjstva najmilija zabava bila mi je pesma i svirka — pored njih sam odrastao. Samoučki sam svirao u svaki instrument koji bi mi do ruku došao. Tako, svirao sam tamburu, gitaru, harmoniku i klavir."

Već u somborskoj školi Josif Marinković je pokazao svoju muzičku obdarenost i na školskim priredbama dirigovao je svoje prve kompozicije. Posle završene učiteljske škole odlazi na muzičke studije u Prag, a usavršavao se i u Beču. Nakon završenih studija dolazi u Beograd gde radi kao dirigent Beogradskog pevačkog društva "Obilić", a jedno vreme dirigovao je Radničkim pevačkim društvom, kao i Srpsko-jevrejskim, a istovremeno je bio zaposlen najpre kao nastavnik muzike na Bogosloviji, pa zatim u učiteljskoj školi i 11 muškoj gimnaziji u Beogradu. Godine 1924. prestaje sa pedagoškim radom i posvećuje se isključivo kompoziciji. U njegovo vreme dolazi do nacionalnog buđenja i procvata romantičarske poezije, pa on svojom nadahnutom muzikom, horskim stvaralaštvom, izražava patetiku patriotske poezije, ideje tadašnje, nacionalno orijentisane, borbene građanske omladine. ("Junački poklič", "Narodni zbor", često nazivan po početnim rečima "Hej, trubaču"). Josif Marinković je bio izraziti predstavnik muzičkog romantizma.  Bio je muzički bard generacija nošenih idealom nacionalnog poleta i pesnik koji je kroz muziku ispovedao svoja najintimnija osećanja", kaže za njega muzički kritičar Branko Dragutinović.  

U prvom redu bio je melodičar, jer je kod njega melodija glavni nosilac muzičkog izraza. Njegova melodika sledi dikciju srpskog jezika. On je taj akcenat osećao i u svojim kompozicijama umeo da izrazi tu podudarnost jezičkog i muzičkog akcenta ističući tako zvučnu lepotu srpskog jezika. Zato, kompozitor Petar Krstić za Marinkovića kaže: "On je prvi srpski kompozitor koji striktno sprovodi spoj jezičkog sa muzičkim akcentom".  

Pretežno je komponovao u homofonom harmonskom sastavu, ali za razliku od ranijih srpskih kompozitora njegov harmonski stil je originalniji, jer unosi i hromatiku. Postao je najznačajniji harmoničar u starijoj generaciji srpskih kompozitora.  

Stvaralačku invenciju naročito je ispoljio u kompozicijama u kojima se nije koristio narodnim melodijama, pa se u tom stvaralaštvu u istoriji srpske muzike stavlja u red prvog srpskog originalnog kompozitora.  Njegov opus čine uglavnom vokalna dela pisana za hor, solo pesme i horove uz pratnju klavira.
 
Za muški i mešoviti hor komponovao je 11 kola, spletove narodnih pesama, brojna dela pisana na stihove rodoljubive poezije ("Narodni zbor", "Junački poklič, "Himna Balkana", "Kosovska himna"...) i to su mu najpopularnija dela inspirisana rodoljubivom romantičarskom poezijom. On je od svih naših kompozitora komponovao najveći broj patriotskih pesama za hor i tu zauzima prvo mesto. Njegove solo pesme pisane su na stihove poznatih pesnika (Jovan Jovanović-Zmaj, Đura Jakšić, Vojislav Ilić...) i one uz stilizovane, muzički oplemenjene sevdalinke i ljubavne pesme predstavljaju najlepše primere muzičke lirike romantizma. Stvorio je kao poseban tip srpsku solo pesmu uz pratnju klavira gde je ostao nenadmašen.  

Poseban žanr su horovi za klavirsku pratnju među kojima se naročito ističu lirska "Zadovoljna reka", potresni hor roblja "Pod lancima", religiozna "Molitva" i dr. Josif Marinković je dao doprinos i crkvenoj muzici kompozicijama kao što su: Liturgija, Pomen i Opelo, a kompozicija Jednorodni sine je prvi pokušaj spoja vokalne i instrumentalne muzike u okviru pravoslavnog crkvenog rituala.  

Povodom smrti Josifa Marinkovića (13.05.1931.) kompozitor Miloje Milojević je rekao: "Josif Marinković je ne samo prvi kompozitor srpskog roda koji je dao dela višeg umetničkog stila, nego je bio jedan od najkreativnijih kompozitora koje je srpski narod imao".


"Muzika je ono što ujedinjuje, briše granice među ljudima,
zbija ih u zajedničkoj potrebi za lepotim, razumevanjem, humanošću"


Muzička škola "Josif Marinković", Zrenjanin
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« Odgovor #3 poslato: Februar 01, 2011, 06:55:47 pm »

*

JOSIF MARINKOVIĆ

Vranjevo kao mesto početka umetničkog razvoja kompozitora Josifa Marinkovića
 
U vreme rođenja i godinama detinjstva i mladosti Josifa Marinkovića, Vranjevo je bilo najrazvijenije i najbogatije naselje velikokikindskog Distrikta. Nalazeći se na plovnom rukavcu reke Tise, ono je bilo mesto žive trgovinske razmene. Tu se nalazio veliki sabirni magacin za izvoz žitarica, pa su proizvođači susednih sela tu dovozili i prodavali svoje proizvode, a isto tako i kupovali raznovrsnu robu drugih proizvođača. Sve to je stvaralo interese, pre svega trgovaca i zanatlija, da se tu naseljavaju i obavljaju svoje poslove. Kao relativno novije naselje, svojim širokim, pravim i lepim ulicama na uzvišenom terenu, Vranjevo je takođe privlačilo nove stanovnike, te se broj stanovnika u mestu kretao između šest i šest i po hiljada stanovnika.

Svojom dinamikom razvoja Vranjevo je, ubrzo posle osnivanja Dištrikta, postalo drugo mesto po veličini u njemu, posle Kikinde i po mnogim znacima se isticalo. Tako je još 1758. godine zabeleženo da je srpska osnovna škola u Vranjevu imala isti broj đaka kao i kikindska. Posebno je zapaženo veliko interesovanje vranjevačkih porodica za školovanje dece, naročito u XIX veku, kada se školovanje u srednjim školama ustalilo, a počelo i na visokim školama. Najistaknutija srednja škola vojvođanskih Srba, somborska Preparandija, u doba kada ju je Marinković pohađao, imala je više đaka iz Vranjeva nego iz svih drugih mesta u okolini. Iz podataka datih u upisnici, u periodu između 1860. i 1874, poznata su imena sledećih učenika iz Vranjeva: Sava Rajković, Lazar Josimović, Stevan Dušan Knežević, Mladen Belić, Josif Marinković, Arkadije Popović i Dušan Knežević. Učenici iz Bečkereka bili su: Andrej Kirilović, Aron Aršinov, Jovan Dimitrijević i Toma Mirč; iz Melenaca: Mihail Jovanović, Sima Monašević, Pavao Tanezović; i, iz Kumana, Jovan Borjanov. U to doba Vranjevčani su se pojavili na visokim školama, učeći pre svega glavne nauke u Požunu, a najpoznatiji su: Dr Vladimir Glavaš, Mladen Mađarević i Mija Vlaškalin. Oni su u vreme studija organizovali druženja sa svojim kolegama, među kojima su bili Jovan Jovanović Zmaj, Đura Jakšić i drugi. Ovi pravnici su ostali u Vranjevu i Novom Bečeju, gde su vršili advokatsku praksu.

Školovani ljudi i omladina Vranjeva doprinosili su veoma bogatoj kulturnoj atmosferi, što je produkovalo snažnu pozorišnu delatnost. Iz nje je proisteklo stvaranje amaterskih pozorišnih družina, a kasnije i profesionalnih pojedinaca, čak i putujućih pozorišta. Takvo je bilo profesionalno putujuće pozorište Dušana Kneževića, koje će se preobraziti u novosadsko Narodno pozorište. Iz istog takvog putujućeg pozorišta Aleksandra Popovića iz Vranjeva nastalo je somborsko Narodno pozorište.

Vredno je podsetiti se imena glumaca koji su obeležili drugu polovinu XIX veka: Jovan Knežević-Caca, Aleksandar Popović, Stevan Đekić i znamenite porodice sveštenika Luke Popovića, koja je srpskom pozorištu dala glumice Draginju, Ljubicu, Jelisavetu-Jecu, Sofiju i Katarinu, kao i glumce Paju i Lazu. Dalje, tu su: Nikola Zorić, Teodora-Toda Boberić, Vojislav Turinski i Aleksandar Nešić-Tucaković.

Nije neobično što su u takvo Vranjevo dolazili i visoki intelektualci. Iz jednog zapisnika Opštinskog Poglavarstva Vranjeva iz 1862, može se pročitati da se na konkurs za izbor jednog opštinskog lekara prijavilo čak šesnaest kandidata, a na konkurs za babicu šest kandidatkinja.

U ovom živom i veoma aktivnom mestu, sa bogatom poljoprivredom, zanatima i trgovinom, tokom XIX veka je bilo moguće izgraditi novu pravoslavnu crkvu, Opštinsku kuću i sedam novih školskih zgrada. To i takvo Vranjevo proglašeno je varošicom i dobilo pravo na dva vašara godišnje.

Ovo je opšta slika Vranjeva u XIX veku i u njemu je živela i porodica Josifa Marinkovića, bez obzira na to što je imala veliko imanje u Kikindi. Interesantna je činjenica da se boravak ove porodice u Vranjevu može vezati za postojanje Dištrikta, jer se još deda Josifa Marinkovića doselio u Vranjevo, a odlazak iz Vranjeva se poklapa sa ukidanjem Dištrikta. Jovan Marinkov, Josifov otac, bio je jedan od dvadeset pet opštinskih poglavara, te je moguće da je bio na funkciji između centra Distrikta i samog Vranjeva.

Sve su ovo znaci vezanosti porodice Jovana Marinkova za Vranjevo, a to će biti očigledno i u životu mladog Josifa u vreme školovanja. Naime, on je sve raspuste provodio u Vranjevu i, kada je završio gimnaziju, živo je učestvovao u kulturnom životu mesta sa svojim "besedama", tj. muzičko-literarnim priredbama, kao i svojim horom sugrađana koji je pevao u crkvi.

Dakle, u takvoj sredini, na najprometnijem delu glavne ulice, nalazila se kuća Josifove porodice, te je on od malih nogu posmatrao sve javne i kulturne događaje i oni su ga snažno privlačili.

Život porodice Marinković je bio lep i skladan i muzika je u njemu imala velikog udela. Josif je imao dve sestre i dva brata i svi su bili muzikalni. Otac je rado svirao i pevao uz tamburu, a majka uz gitaru. Sva su se deca rado uključivala u muziciranje. To znači da je Josif od malih nogu bio obuzet muzikom i da je veoma često rado svirao i pevao. Kako je sam napisao u pristupnici za člana Srpske kraljevske akademije 1907. godine: "Samoučki sam svirao u svaki instrument koji bi mi do ruku dolazio. Tako svirao sam: tamburu, gitaru, harmoniku i klavir. Neki put sviram, a ni sam ne znam šta i kad bi me upitali šta sviram, ja bih odgovorio: "Pa, tako mi došlo..."

Poseban i značajan uticaj na formiranje njegove muzičke ličnosti imala je strina, tokom poseta stricu Arkadiju u Beogradu. Po rođenju Ruskinja, ona je svirala dobro klavir, a poznavala je mnoge umetničke kompozicije, posebno operske arije koje je rado pevala, uz klavir, učeći ga da je muzika uzvišena umetnost. Sve je to imalo snažnog uticaja na njegovu romantičnu dušu.

Tako se u njegovim mislima i željama od same mladosti učvrstila odluka da će mu muzika biti životni poziv. Zbog te želje morao je voditi dugu i upornu borbu, jer se otac nije mogao složiti sa takvim opredeljenjem. On nije mogao zamisliti svoga sina kao one muzičare koje je mogao viđati po gradovima i selima, a koji su uglavnom živeli od malih i neredovnih prihoda, dok je njegov sin mogao bezbrižno živeti na imanju u Kikindi.

Porodica je želela da Josif, kao najstariji sin, stekne što potpunije obrazovanje. Zato ga je, posle završena tri razreda osnovne škole u Vranjevu, otac odveo da nastavi školovanje u Petrovaradinu. To je bila škola na nemačkom jeziku, te je Josif u takvoj sredini morao da se služi ovim jezikom. Stanovao je kod svog učitelja koji je bio i kantor u crkvi i u kući imao harmonijum. To je za Josifa bila odlična prilika da se dobro uputi u sviranje na ovom instrumentu. Volja za sviranjem na harmonijumu bila je tolika da je, kada se njegov stanodavac u toku školske godine preselio na majur, Josif bez znanja svoje porodice ostao sa njim, te je svakog dana pre i posle podne morao pešice ići sa majura u Petrovaradin. Pošto do Vranjeva dugo nisu stizala njegova pisma, otac je doputovao u Petrovaradin i zatekao stanje koje mu se nije svidelo. Naime, niti mu se svidelo svakodnevno pešačenje po svakojakom vremenu, niti mu se svidela ovakva ljubav prema muziciranju. Josif je, dakle, morao promeniti stan i rastati se sa instrumentom, ali njegova odanost muzici nije ni najmanje popustila, već naprotiv — usmeravala ga je ka školama u kojima se uči posebno muzika. Nastavak škole, tj. gimnazije nije moglo biti u Petrovaradinu, jer se otac plašio da će se nastaviti druženje sa muzikom, a on nije mogao da zamisli da se njegov sin opredeli za tako nesiguran poziv sa slabim prihodima, dok mu je porodično imovinsko stanje omogućavalo mnogo sigurniji život. Zato ga je preselio u Novi Vrbas i Novi Sadi, najzad, u Kikindu, gde je završio treći razred gimnazije. Tokom školovanja u Petrovaradinu i Novom Vrbasu, Josif je savladao nemački jezik, što će mu kasnije biti od koristi, naročito kada se, kao već profesionalni horovođa 1886. godine bude uputio u Beč radi stručnog usavršavanja.

Posle završetka trećeg razreda gimnazije, mladi Josif je želeo da nastavi školovanje u nekoj od škola u kojima se izučavala muzika, ali otac je bio protiv toga. Zbog toga je kod kuće proveo period od 1866. do 1870. godine, nadajući se da će inak ostvariti svoj cilj. U monografiji o Marinkovićevom životu i delu Vlastimira Peričića nailazimo na podatak da je Josif imao želju da se upiše u neku školu koja nije isključivo muzička, ali gde se muzika izučavala kao jedan od predmeta. U tome mu je pomogao slučajan susret sa grupom mladića koji su vrlo lepo svirali i pevali na jednoj svadbi u Vranjevu. Kada ih je pitao gde su se za to osposobili, oni mu rekoše da su đaci somborske Preparandije (Učiteljske škole), u kojoj se tada najpotpunije učila muzikau odnosu na druge srpske škole. Odmah je odlučio da će Preparandija biti škola u kojoj će nastaviti obrazovanje. Kada je to saopštio roditeljima, oni se nisu mnogo protivili, jer su smatrali da će ga učiteljski poziv odvojiti od preterane želje za muzikom.

To se nije dogodilo; naprotiv, on se tamo susreo sa mladim nastavnikom muzike, Karelom Blažekom, koji je samo koju godinu bio stariji od njega i koji ga je jednostavno prihvatio kao svog stručnog saradnika. Na drugoj godini Blažek mu je poveravao samostalne pripreme kolega za javne muzičke priredbe ili "besede", koje su đaci organizovali više puta tokom godine. Posebno je značajna bila "beseda" priređena 1872. godine, jer su na njoj izvedene Marinkovićeve samostalne kompozicije: horske Ustajte, braćo! i Smeša srpskih pesama, kao i Banatsko kolo i Svatovac koje je autor izveo na harmonijumu. Ovoj priredbi su prisustvovale Marinkovićeve majka i sestra i do suza bile ganute velikim aplauzom i pohvalama koje su sa svih strana slušale od Josifovih kolega. Tim pohvalama se posebno pridružio nastavnik Blažek, te su majka i sestra, po povratku u Vranjevo, sa divljenjem pričale ocu o uspehu i to je doprinelo da on, posle dugog navaljivanja, pristane da se Josif uputi u Prag na muzičko usavršavanje ali, samo na jednu godinu! Dakle, to je značilo početak!

Zadovoljan ovim uspehom i pun nade da će se najzad uputiti na pravo muzičko obrazovanje, on je sa velikim elanom i dalje komponovao i za vreme raspusta organizovao "besede" koje su bile vrlo popularne u Vranjevu i Novom Bečeju. O toj svojoj delatnosti pisao je u pristupnici za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije: "Za vreme školskih odmora sada sam imao hor, ali ih više nisam učio po sluhu. Priređivali smo besede u Vranjevu i Turskom Bečeju u korist jednog siromašnog studenta i Narodnog pozorišta..."

Studije na Orguljskoj školi u Pragu su se odužile, jer je otac, svaki put kada bi se završila godina školovanja, nastojao da se ono prekine i da se sin irihvati rada na imanju u Kikindi, što mu je obezbeđivalo pristojan život.

No, to se nikako nije ostvarivalo pošto je Josif strpljivo čekao da prođu pauze, tj. boravak u Vranjevu, i ipak uspevao da dobije odobrenje za nastavak studija. Tako su se studije konačno završile leta 1881. godine, a mladi umetnik je odmah dobio poziv da se primi dužnosti horovođe Beogradskog pevačkog društva, što je on i prihvatio.

Tu definitivno prestaje njegov "vranjevački" period života i započinje život i rad u Beogradu, koji je trajao do same smrti, 13. maja 1931. godine. Beograd je napuštao samo za vreme teških dana Prvog svetskog rata.

Nemamo pouzdanih podataka o tome da li je posećivao Vranjevo, gde su živeli roditelji njegove supruge Leposave. Poslednje veze sa Vranjevom bile su posete njegovog sina, Dr Ivana Marinkovića, koji je posetio porodičnog kuma Ivana Jankovića, cvećara iz Vranjeva. Tako se ugasila svaka veza sa Vranjevom, pa se zaboravilo da se veliki umetnik tamo rodio i proveo dvadeset osam godina života. Tek 1951, prilikom obeležavanja 100. godišnjice kompozitorovog rođenja, Beogradsko pevačko društvo i Savez kompozitora Jugoslavije su postavili spomen-ploču na mestu gde se nalazila njegova rodna kuća. Ovaj kratki plamen sećanja je dugo godina potom bio ugašen. Ni Vranjevo, niti Novi Bečej nisu nastavili da neguju uspomenu na svog velikog sugrađanina. Međutim, treba reći da ni srpska, ni jugoslovenska muzička javnost nije dovoljno obraćala pažnju na to.

Zaboravile su se slavne godine njegovog delovanja, kada je na rukama članova svog hora nošen sa banketa priređenog u njegovu čast. Zaboravile su se slavne "besede" posvećene njegovom delu krajem XIX i početkom XX veka. Zaboravilo se da je Bosanska vila iz Sarajeva u svom decembarskom broju 1897. godine donela divan, pohvalan tekst na prvoj strani: "29. oktobra ove godine u 8 sati uveče, sala Velike škola dupkom je bila puna najodabranije prestoničke publike; tu su u strani mnogobrojne korporacije i izaslanici pevačkih društavau kraljevini Srbiji i van nje; pristupa Dr St. Marković, profesor Velike škole i pozdravlja oduševljeno jednog smernog radnika na umetnosti, koji je rodu svoj vekposvetio. Kome su upućeni onoliki pozdravi i čestitke, venci i diplome, proslava i oduševljenje omladine?

Izdiže se jedan osrednji, crne masti, srednjih godina čovek; hod mu je nesiguran, pogled vrlo smiren, osmeh čisto bolan i jedva zbori: 'Hvala!, hvala!...!' To je Josif Marinković... 'Bosanska vila' pozdravlja slavljenika i želi, da umnoži novim svojim radovima umetnost srpsku, da obogati svoj rod svoj pesmom i svirkom i da rasprostre lepu pesmu srpsku da se ori "od Balkana do Adrije..."

O tom fenomenu zaborava koji je obuhvatio mnoge muzičke stručnjake i institucije prof. Branko Dragutinović u časopisu Dvadeseti vek iz 1938. godine u svom zaključku veli: "U doba nabujalog nacionalizma koje se kroz njega muzički izrazilo, Marinković je bio poznat, popularan i slavan. Posle rata, povučen i skroman, Marinković je ostao nekako po strani napušten i zaboravljen. Tome je mnogo doprinela popularnost Mokranjca i njegovih Rukoveti i talas modernizma koji je tako snažno zapljusnuo našu muzičku kulturu u svim njenim manifestacijama. Danas, kada jedna za drugom izlaze iz štampe zbirke njegovih interesantnih i značajnih kompozicija, pojavljuje se težnja za rehabilitacijom Marinkovića sa ciljem da se naročito povuku čisto artističke vrednosti njegova stvaranja i da se definitivno utvrdi veličina prvog srpskog originalnog kompozitora i njegov značaj u razvoju jugoslovenske muzičke kulture".

Ovaj pomenuti pokret da se Marinkovićevo delo potpunije i stručnije osvetli teško je nalazio podršku značajnijeg stručnjaka, sve dok mu pravo priznanje nije odao prof. Vlastimir Peričić, koji je 1967. godine, pod okriljem Srpske akademije nauka i umetnosti, izdao obimnu i stručnu studiju pod naslovom Josif Marinković. Život i delo. Isto tako su stručni savezi muzičara u više mahova izdavali njegova najznačajnija dela, ali se i dalje dešavalo da su ih samostalni i školski horovi retko izvodili.

Vranjevo je prve značajne korake za obnavljanje uspomene na svog velikog sugrađanina preduzelo na inicijativu Ivana Jankovića, cvećara, prvog suseda i kuma Marinkovićeve porodice. On je skrenuo pažnju novodošavšem direktoru Osnovne škole Vranjevo da je potrebno da se obnovi uspomena na Josifa Marinkovića. Tako je škola uspostavila direktnu vezu sa potomcima porodice Marinkovićeve kćeri. Na zalaganje škole, unuk Josifa Marinkovića, Dr Ivan Valčić, ustupio je školi bogatu zbirku Marinkovićevih ličnih predmeta koju je dugo čuvao i škola je od njih ustanovila Spomen-zbirku Josifa Marinkovića. Ovo je bio jedan od koraka koji je preduzet radi popularisanja imena i dela umetnika. To se dogodilo 1970—1971. godine, kada su, u okviru proslave 120. godišnjice Marinkovićevog rođenja, izvršene sledeće akcije:


  • glavna ulica u Vranjevu, u kojoj se nalazila umetnikova kuća, dobila je ime Ulica Josifa Marinkovića,
  • Osnovna škola Vranjevo je promenila ime i postala Osnovna škola Josif Marinković,
  • osnovana je pomenuta Spomen-zbirka,
  • mesni hor je nazvan Društvo za horsku muziku Josif Marinković,
  • od 1971, svake pete godine, održava se Muzički festival dece Vojvodine u Novom Bečeju,
  • godine 1993. ustanovljena je smotra solo-pesme Obzorja na Tisi,
  • 2001. godine pošta Novi Bečej je izdala koverat i pečat sa likom Josifa Marinkovića.

Sve ove akcije ipak nisu mogle dovoljno prikazati Marinkovićevo-njegove kompozicije se retko izvodile, jer se učitelji i nastavnici muzike veoma teško rešavaju da ih izvode.

U ovom momentu postoji problem opstanka i nesmetanog rada Spomen-zbirke Josifa Marinkovića, jer su iste prostorije pretvorene u pedagoški kabinet, a nema drugih pogodnih prostorija u školi. Treba nastojati da se to reši ili u okviru škole ili u nekoj od odgovarajućih zgrada koje su opšta svojina.

Ovim pozdravnim govorom svečano je otvoren Naučni skup u čast 150. godišnjice rođenja

Josifa Marinkovića, 28. IX 2001. u Matici srpskoj u Novom Sadu.


Branislav Kiselički | Novi Bečej
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« Odgovor #4 poslato: Februar 01, 2011, 06:56:09 pm »

**

JOSIF MARINKOVIĆ


ŽIVOT

Rođen je 11. oktobra 1851. godine, u selu Vranjevu, kod Novog Bečeja, a umro, 13. maja 1931. u Beogradu gde je boravio celog života, u širem istorijskom rasponu od osamdeset godina, prošlog veka.
 
Posle osnovne škole u rodnom mestu nastavio je dalje školovanje u Novom Sadu i Velikoj Kikindi, a 1870. upisao se u učiteljsku školu u Somboru. Kako je već u domaćem krugu imao podstreka za muziku jer su roditelji bili muzikalni, u učiteljskoj školi ozbiljnuje uči muziku kod nastavnika Dragutina Blažeka i čini prve kompozitorske pokušaje.
 
Završava orguljsku školu u Pragu (1881) i usavršava se u Beču, gde sluša predavanja Eduarda Hanslika1 (1886). Bio je horovođa Beogradskog pevačkog društva (1881—1886), akademskog pevačkog društva Obilić (1889—1900), nastavnnk muzike u Bogoslovnji, učiteljskoj školi i II muškoj gimnaziji u Beogradu (1891—1924).
 
Marinković je u prvom redu melodičar, a melodija glavni nosilac muzičkog izraza. Počinjući stvaračku delatnost u doba procvata romantičarske poezije i nacionalnog buđenja, kroz svoju nadahnutu muziku izrazio je polet i patetiku patriotske poezije. On je bio muzički bard tadašnjih generacija nošenih naconalno-oslobodilačkim idealima.
 
Među tadašnjim njegovim horskim kompozicij ama izdvaj a se "Narodni zbor" — "Hej, trubaču s bujne Drine, de zatrubi zbor!"
 
To je bila u svoje vreme najpopularnija Marinkovićeva kompozicija — postoji u tri verzije, za muški i dve za mešoviti hor. Pesmu je napisao Vladislav Kaćanski, pesnik romantičarsk epohe, bio je profesor i niacionalno-politički radnik, II dela.2
 

STILZACIJA FOLKLORA
 
U vokalnoj muzici J. Marinkovića obrada narodnih melodija obuhvata svih XI "KOLA", koja se dele u dve glavne grupe. U prvu grupu spadaju I, II, IV, VI, VII, VIII, X i XI, kolo, drugu grupu čine III. kolo br.1 i br.2, V kolo i br.1 i 2, i II kolo. Ova kola građena su na odlomke iz pesama "Đački rastanak" od Branka Radičevića", koja se po formi najviše približavaju tipu ronda.3 Pomenućemo i "Bugarske narodne pesme,"od kojih je J. Marinković zapisao i obradio sedam pesama slično kao u kolima, i preko njih je otkrio "duhovnu srodnost nas i Bugara"4. Kola su po obliku inače: "spletovi","smeše", "venci" narodnih melodija.
 
Takav tip accapella horskih kompozicija počeo je Mariiković pisati 1881. i nazvao ih Kolima. Njih je jedanaest na broju, za mešoviti i muški hor, služio se pretežno vojvođanskim narodnim melodijama (osim VII kola, koje se zasniva na makedonskim motivima).

 
DUHOVNA MUZIKA
 
U zaostaavštini J. Marinkovića našao je posle njegove smrti Kosta Manojlović Božanstvenu liturgiju sv. Jovaia Zlatoustog.
 
Prvi put ju je izvelo Učiteljsko pevačko društvo "Marinković" maja 1935. godine. U ovom delu on obrađuje narodne napeve Jednorodni sine Jelici vo Hrista, Krestu tvojemu, Dostojno i pravedno, Pričasten, i dr.)... Najznačajniji stav liturgije je "Otče naš"!
 
Pomen (Opelo) delo koje je trebalo da bude posvećeno uspomeni Svetozra Miletića (Svjati bože, je polifono, Vječnaja pamnjat, VI glas u kontrapunktskom razvoju). I ovo delo posthumno je redigovao Kosta Manojlović.
 
I. Solo pesme (uz klavir)
 
Svoje prve pesme Marinković je napisao pri kraju studija u Pragu. Pretpostavlja se da je to bila pesma: Ala je lep ovaj svet, poznati Zmajevi stihovi iz njegovih Đulića.
 
Navodimo uvod, četiri od ukupno 22 takta, koliko ima njen minijaturni trodelan oblik.
 
U grupi solo peeama sa izrazito folklornim koloritom orijentalnog tipa:
 
"Šano dušo, otvori mi vrata" od Dragutina Ilića, koja je ušla u narod, Marinković je pesmu u izvrsnom folklornom maniru komponovao u tzv. "balkanskom molu", kako inače zvuče sevdalinke.
 
Vrsta kompozicija koju Marinković prvi uvodi u srpsku muziku i sa naročitim uspehom neguje jesu horovi uz pratnju klavira. Kompozicija Potočara predstavlja delo blisko Marinkovićevoj romantičarskoj osećajnosti u kompoziciono-tehničkoj virtuoznuoj deskripciji, koju on postiže kako sredstvima klavira tako i hora. Izvestan naturalizam koji se graniči s onomatopejom, koji dočarava klepetanje vodenica na potoku. I drugi primer koji u sličnoj prirodnoj atmosferi donosi cvrkutanje ptica.
 
Pored horova s klavirom, najznačajnija oblast njegovog stvaralaštva jesu solo pesme za glas i klavir. (Primere, vidi gore).

Prvi put se Marinković okušao u kompozicij i za violinu i klavir sa Fantazijom (1883. godine). Dosta dobro violinski pisana, kompozicija je građena u slobodnoj formi : Andandte, Allergo, Allergo molto.
 
U laganim odsecima preovlađuje deklamatorska, strasna, orijentalno obeležena "sevdalijskog" tipa melodika, a u brzim odsecima se mešaju romantičarska patetika i elementi narodne igre.
 
Najznačajnija Marinkovićeva klavirska kompozicija Sonatina u četiri ruke iz 1884. godine — prvo delo tog naslova u srpskoj literaturi. Napisana je u jednom stavu, ali ne u formi sonate već ronda. Mirna, pastoralna tema u A-duru određuje ljupku, svetlu atmosferu ove neprentenciozne kompozicije.
 
Jedini Marinkovićev pokušaj na polju scenske umetnosti je muzika pisana za komad Ljubinka Petrovića Suđaje (1894.). Veoma slaba književna vrednost komada učinila je da se to delo nije održalo na repertoaru.
 
Iako je samo jedno od svojih vokalno-instrumentalnih dela nazvao kantatom polifono rađenu i romantičarski patetičnu Kantatu Dositeju Obradoviću, najzad mnogi njegovi horovi s klavirom u suštini predstavljaju kantate, po unutrašnjem intenzitetu i samim dimenzijama tih kompozicja.
 

APSTRAKT
 
Josif Marinković, čije životno delo iznosi preko 190 mada uglavnom kraćih opusa, bio je do kraja života neumoran u izgrađivanju sopstvenog stvaralačkog lika. O tome svedoče ne samo mnogobrojne verzije pojedinih kompozicija nego i stalno obogaćivanje soistvenih izražajnih sredstava (iako uvek u okviru romantičarskog stila, naročito u harmonijskom pogledu). Ne dostižući Mokranjca u oblasti transpozicije folklora, Marinković je iznad njega u delima origanalne inspiracije, u harmonijskom pogledu.

Pored horova s klavirom, najznačajnija oblast njegovog stvaranjajesu pesme za glas i klavir, po kojima je on osnivač pravog romantičarskog Lieda u srpskoj muzici. Posebno se ističu pesme originalne invencije na stihove savremenih pesnika, Jovanovića Zmaja, Grčića Milenka, Vojislava Ilića. U pogledu forme one su najčešće strofične, ali i prokomponovane, i njihova klavirska pratnja nije samo prosta harmonijska podrška pevane melodije nego je sastavni veoma razrađen deo poetskog i psihološkog tumačenja teksta, pijanistički vrlo dobro pisan. U solo — pesmama, kao, uostalom i u većini horskih kompozicija Marinković se naročito ističe pravilnom deklamacijom teksta, iako je deonica glasa pretežno melodijska, ređe izrazito rečitativna.
 
Kao što se u istorij i zapadno — evropske muzike provlači stalna paralela između Baha i Hendla, tako se i u srpskoj istoriografiji uvek nametalo poređenje između Marinkovića i Mokranjca. Među njima ima paralelizama: oni su savremenici po životu, oni su uporedo radili na izgrađivanju muzičke kulture u Beogradu, oni su prva dva kompozitora realnijih muzičkih vrednosti i solidne muzičke spreme i predstavljaju prvi odlučniji korak u domenu prave umetničke muzike. No oni su istovremeno i divergentni: dok Mokranjčev značaj leži upravo u umetničkoj obradi narodnih melodija, dotle se Marinkovićev zasniva na kompozicijama originalne invencije, a ne na obradi folklora.
 
Od horskih kompozicija jedanaest Marinkovićevih Kola, znače prototip Mokranjčevih Rukoveti. Kola su, međutim, rađena u obliku potpurija, na bazi narodnih melodija, koje nisu uvek karakteristične i ukusno probrane; u njima nema ni sadržajne povezanosti i celine oblika, pa nemaju značaj Mokranjčevih Rukoveti.
 

EPILOG
 
Za života Marinković dobija mnoge počasti, između ostalog da je 1907. godine izabran za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije, kao treći muzičar po redu.5


BIBLIOGRAFIJA MUZIČKIH DELA JOSIFA MARINKOVIĆA

Dela Vokalna: Kantata Dositeju Obradoviću, 1911. (orkestracija Obradovića) Za hor i klavir: Zdovoljna reka; Molitva; Jadna majka; Na veliki petak (orkestracija M. Živkovića) Pod lancima; Potočara; Srpska pesma; Novo kolo i Ratni pohod. Horovi a capella: Proletnja zora; Narodni zbor; Orao i golubica; Apoteza Vuku; Povratak; K o l a (I—XI); Slavija; Pesmom da ti kažem; Pesmom srcu; Pojmo pesme; Radnička pesma; Pozdrav pevačima i dr. Omladinski i dečiji horovi: dueti; kvartet.
 
Za glas i klavir (komponovano 1889—1931): Ala je lep; Od kako sunce sija; Potok žubori; Gde si dušo; Oj meseče; Pod prozorom; Kaži mi, kaži; Čežnja; Stojanke; Šano dušo; Iz grada u grad; Uspavanka; Rastamak; Grm; Molitva; Ne bi jarkog sunca; Ded i unuk i dr. (mnoge kompozicije, istog imena postoje u različitim verzijama i za raznovrsne sastave). Crkvena dela: 2 liturgije; Pomen; Carju nebesni; Angel vopijušči; Oče naš (6 verzija) Heruvimska pesma; Skaži mi; Opelo; i dr. — Autobiografija. godišnjak SKA, 1906
 

Literatura:
 
U radu o Josifu Marinkoviću koristili smo knjige dvoje naših eminentnih muzičkih pisaca: istoriografa i profesora Stane Đurić - Klajn i akademika Vlastimira Peričića, kompozitora i muzikologa (Vlastimir Peričić, Josif Marnnković, monografija. — život i delo, Beograd 1967. i Stana Đurić - Klajn, Historijski razvoj muzičke kulture u Jugoslaviji, Školska knjiga, Zagreb, 1962. Josif Marinković.
 
Drugi muzički pisci: Miloje Milojević, Josif Marinković, Muzičke studije i članci, II deo, Beograd, 1933; Kosta Manojlović J. Marinković, Zvuk, 1935, 7. Branko Dragutinović Ličnost i delo Josifa Marinkovića; Dvadeseti vek, 1938, 3. M. Milojević Josif Marinković i njegovo tumačenje pesme Jovana Grčića Milenka "Zadovoljna reka", Prilozi za književnost, istoriju i folklor, 1938, 1—2. Petar Bingulac o Josifu Marinkoviću, Godišnjak muzeja grada Beograda, 1954.


Autor: Dragoslav Dević

________________

1 Predavao na Bečkom univerzitetu istoriju muzike i estetiku. Od njega potiče znamenita rečenica: "Sadržaj muzike su oblici koji se kreću zvučeći."
2 O životu i radu J. Mariikovića pisali su njegovi savremenici, a naročito sveobuhvatno kompozitor Vlastimir Peričić, Josif Marinković — život i rad, izdala Srpska akademija nauka i nosti, Odeljenje likovne i muzičke umetnosti knj. 3, Beograd, 1967. d e l a: A) Horovi Cappella I originalne kompozicije.
3 Milenko Živković, Predgovor izdanju Kola, narodnih pesama za muške i mešovite horove. Beograd., 1939. godine.
4 Bugarske pesme su "uspomena na sastanak srpskih i bugarskih velikoškolaca, oktobra, 1896. (verovatno) u Beogradu". Vidi priloge na kraju:
  I Prilog, pregled svih stilizovanih pesama J. Marinkovića od I — XI Kola;
  II Prilog. Zapisi Josifa Marinkovića, devet pesama s melodijama iz Skopske Crne Gore, koje mu je pevao Atanasije Petrović
5 Redovni član bio je Davorin Jenko od 1888. godbne, a dopisni član Stevan Mokranjac, od 1906. godine


Tekst preuzet iz časopisa za književnost, umetnost i kulturu "BUKTINJA" Broj 30 | Izdavač "Krajinski književni klub" Negotin | uz odobrenje glavnog i odgovornog urednika Gorana Vučkovića

Napomena: "Profesor Dragoslav Dević, doktor etnomuzikologije i redovni profesor Fakulteta muzičkih umetnosti u Beogradu, više od trideset godina bavi se terenskim istraživanjima i studijom srpskog muzičkog folklora i folklora drugih balkanskih naroda."
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« Odgovor #5 poslato: Februar 01, 2011, 06:56:31 pm »

**

JOSIF MARINKOVIĆ (1851—1931)

Kritičarski i muzikološki pogledi

Sto pedeset godina od rođenja Josifa Marinkovića podsećaju na ovog istaknutog kompozitora srpske muzičke prošlosti, na njegove horove koji su bili oličenje rodoljubivih težnji srpskog naroda, na lirske, ali i dramatične horove s klavirskom pratnjom i na inspirisane, emotivne i melodične solo pesme. Kao jedan od naših najizrazitijih romantičara, Josif Marinković nas vraća u srpski muzički 19. vek i podstiče da proučimo njegovu muzičku tradiciju, ali i muziku gradova u kojima se školovao. Veliko je bilo razumevanje koje su savremeniii imali za njegova kompozitorska dostignuća.

Još uvek nije razmotrena sveukupna prisutnost Marinkovićevih kompoziiija u srpskoj muzičkoj prošlosti, te je neophodno saznati koja su pevačka društva izvodila njegove horove i na čijem su repertoaru bile solo pesme, a posebno je zanimljiv i odnos koji su srpski muzičari imali prema njegovom stvaralaštvu.

Neophodno je prikupiti sva njegova dela, proučiti ih i analizirati. Pred nama je da načinimo paralelu horova i solo pesama Josifa Marinkovića sa odgovarajućim kompoziiijama evropskih kompozitora njegovog doba i pokušamo da ga vrednujemo evropskim merilima.

Srpski muzički autori su već u periodu između dva svetska rata, svesni Marinkovićevog značaja, sagledali bitne momente njegovog rada, pristupili razmatranju njegovog opusa i stilski ga odredili. Proučavanje udela Josifa Marinkovića u srpskoj muzici upućuje na potrebu potvrđivanja, ali i odbacivanja izvesnih gledišta. Dobijao je priznanja od muzičkih autora različitih generaiija: većina ga je visoko cienila, što je značilo da se dokazao istinskim vrednostima svoje muzike, ali je bilo i takvih koji su bili hiperkritični. Razmatranjem Marinkovićeve kompozitorske ličnosti iz današnje perspektive pratimo srodna i različita mišljenja savremenika i sledbenika o njegovom delu, izdvajajući ona koja su se pokazala kao relevantna. Njegov opus bio je, s malim izuzeiima, bespotrebno konstantno poređen s kompoziiijama Stevana Mokranjca, uz razmišljanja o originalnom i neoriginalnom u srpskom muzičkom stvaralaštvu.

Zadržaćemo se na konstatacijama o originalnom i neoriginalnom stvaralaštvu i na poređenju muzičkih rezultata Marinkovića i Mokranjca, koje su prihvatili svi dosadašnji autori muzičkih članaka i kritika o ovim istaknutim kompozitorima srpske muzičke romantike. Razmišljanja o originalnim i neoriginalnim kompozicijama nastala su zbog načina korišćenja narodnih melodija u muzičkim delima, te i zbog vrednovanja Marinkovićevih Kola i Mokranjčevih Rukoveti. Zaključivalo se gotovo jednodušno da je u Kolima postignuta nadgradnja dotadašnjih obrada narodnih melodija u srpskoj muzici, a da je u Rukovetima načinjen dalji pomak u obradi muzičkog folklora, ali nisu smatrane originalnim kompozicijama. Zbog zablude u odnosu na originalnost Rukoveti (nije se, naime, smatralo, da originalnost jednog umetničkog dela ne zavisi od načina korišćenja narodnog melosa, te da je irelevantno da li je muzički folklor imtiran ili stilizovan ukoliko to delo ima druge odgovarajuće parametre koji ga čine umetničkim), autori kritika i muzičkih eseja su Marinkovića, s obzirom na ostale njegove opuse, solo pesme i horove, pa i crkvenu muziku, isticali kao originalnog stvaraoca.

Upoređivanje dostignuća Mokranjca i Marinkovića, koji su nazivani Bahom (Johan Sebastian Bach) Hendlom (Georg Friedrich Handel) srpske muzike, uvek je išlo na štetu jednog kompozitora. Poznato je da se ukazivalo na oblasti u kojima su Bah i Hendl dali maksimum svojih kompozitorskih umeća, ali Bah nije kritikovan što nije pisao opere, odnosno Hendl što se nije iskazao u pasijama i kantatama. Međutim, srpski muzičari su konstantno zaključivali da su Rukoveti Stevana Mokranjca uspešnije od Kola, te da su Marinkovićeve solo pesme i horovi u kojima nisu korišćeni narodni napevi bolji od Mokranjčevih. Pošto oba kompozitora imaju velike zasluge u srpskoj muzici, a njihova dostignuća su, zapravo, na različitim područjima, čini se da ih više ne bi trebalo upoređivati.

Pratimo u hronološkom redosledu napise o muzici Josifa Marinkovića, uočavajući uobličavanje njegovog umetničkog lika.

Dušan Kotur (1870—1936) je bio prvi muzičar koji je sa nekoliko reči ukazao na njegov značaj,1 a Dušan Janković (1861—1930) ga je proklamovao za jedinog savremenog originalnog srpskog kompozitora. Smatrao ga je ovaploćenjem izražajnih i emotivnih težnji srpskih muzičkih stvaralaca iz čijih je opusa zračio srpskih duh i dubina muzičkih misli, tvrdeći da je najbolji znalac srpske narodne muzike. Delo Josifa Marinkovića je, zahvaljujući Jankoviću, dobilo prve analitičke procene.2 Međutim, isti kritičar se suprotstavio kompozitorskoj, melografskoj, dirigentskoj, organizatorskoj i pedagoškoj delatnosti Stevana Mokranjca (1856—1914), ukazujući, pored isključivih negativnih vrednovanja njegovog sveukupnog rada na polju muzike, da njegove rukoveti ne pripadaju originalnim kompozicijama.3

Kompozitori Stevan Hristić (1885—1958) i Petar Konjović (1883—1970) su bili među prvim srpskim muzičarima koji su načinili selekciju najznačajnijih stvaralaca dostojnih da uđu u istoriju srpske muzike, među kojima je bio i Josif Marinković.4 Potom su, od 1927. do 1939. godine, o ovom kompozitoru i njegovim delima svoje mišljenje izneli Branko Aragutinović (1903—1971), Petar Krstić (1877—1957), Miloje Milojević (1884—1946), Kosta Manojlović (1890—1949), Pavle Stefanović (1901—1985) i Milenko Živković (1901—1964).5 U predgovorima6 i kritičkim osvrtima7 štampanih izdanja kompozicija Josifa Marinkovića bilo je, takođe, reči o njegovom opusu. Nije poznato da li su autori svih ovih muzičkih članaka čitali kritike Dušana Jankovića iz kojih su mogli da preuzmu tvrdnje o originalnim i neoriginalnim kompoziiijama Marinkovića i Mokranjca ili su do istih zaključaka došli bez njegovog uticaja.

Samo je mladi muzički kritičar Branko Aragutinović nepretencioznim prilogom enciklopedijskog karaktera obeležio "skromnu 75-godišnjicu" Josifa Marinkovića, i to je bio jedini napis iz međuratnog perioda objavljen za kompozitorovog života. Čini se da je Aragutinovićevo viđenje Marinkovićevih kompoziiija u 1927. godini odgovaralo, u izvesnom pogledu, mišljenjima drugih beogradskih muzičara: uz poređenje dostignuća Marinkovića i Mokranjca, cenili su Marinkovićeve rodoljubive horove kao krepke, vatrene i iskrenih emocija i poznavali su Kola, ali još uvek nisu u potpunosti uočili vrednost solo pesama i horova.

Aragutinovićeva zapažanja o solo pesmama sevdalijskog karaktera, koje nisu poslužile kao uzor srpskim kompozitorima, prihvatila je većina autora koja je pisala o Marinkovićevim delima, a o druga se oglušila: ona se odnose na rodoljubive horove koje je komponovao pod utiiajem čeških kompozitora na osnovu "harmonskih spojeva više dogmatskih nego psiholoških", kao i na muziku za komad Suđaje, u kojima su, navodno, nagovešteni elementi moderne srpske muzike.8

Zainteresovanost Miloja Milojevića za Josifa Marinkovića datirala je od smrti ovog kompozitora: napisao je dva nekrologa i kritike izvođenih Marinkovićevih dela, nekoliko članaka je posvetio njegovom liku, dva eseja solo pesmama, a jedan Liturgiji. U prvim napisima zadržao je odranije korišćeno poređenje Mokranjac-Marinković, ukazujući na prednost svakog od njih na odgovarajućim područjima, uz konstataciju da je Marinković "prvi kompozitor srpskog roda koji je dao dela višeg umetničkog stila". O tačnosti ove konstataiije moglo bi se razmišljati: da li je baš Marinković bio prvi srpski kompozitor "višeg umetničkog stila"? Milojević se kasnije pokazao kao oštar kritičar, tvrdeći da "granice individualnih umetničkih moći ovog kompozitora nisu bile bogzna koliko široke", ali je potom, srećom, izmenio mišljenje. Ipak, bio je neopravdano preoštar kad je kazao da "primitivan ton izbija i iz Marinkovićevih crkvenih (homofonih) kompozicija".

Stilski je odredio Marinkovićevo stvaralaštvo kao "romantičarsko, najčistijeg kova", smatrajući da je "prekaljeni esteta i sposoban tehničar". Nisu neosnovane Milojevićeve tvrdnje da u Marinkovićevim solo pesmama ima nečeg poznoromantičarskog i da je "naročito interesantan kao harmoničar", dok tvrdnju da je "direktan potomak Šubertovog (Franz Shubert) romantičarskog stila "ne bi trebalo shvatiti kao neposrednu imitaciju pesama velikog austrijskog kompozitora.9

Marinkovićevi savremenici su imali u osnovi isti stav prema njegovim dostignućima: Kosta Manojlović je, zadržavši mišljenje o njegovim delima kao originalnim i ne odstupajući od poređenja dostignuća Marinkovića i Mokranjca, ukazao na patriotski zanos izražen u Marinkovićevim horovima i duboku religioznost u crkvenim delima, ističući Opelo iz 1888. kao "delo neposredne inspiracije i velikog muzičkog artizma". On je, takođe, prvi načinio pregled Marinkovićevih crkvenih kompozicija sa naznakom njihovih bitnih osobina i ukazao na uticaj Petra Iljiča Čajkovskog.


Prvi je uočio i sazrevanje kompozitorskog opusa ovog srpskog muzičara na osnovu razlike između ranih i zrelih dela, osobito na harmonskom polju: "običnih tonalnih veza" u početnim kompoziiijama, do korišćenja tercnih srodnosti, umanjenog septakorda na VII stupnju, enharmonike i drugih harmonskih postupaka u poznom stvaralaštvu.10 Ovim svojim analitičkim pristupom ukazao je put budućim muzikolozima.

Izdanje Marinkovićeve vokalne lirike iz 1936. godine približilo ju je srpskim muzičarima i muzičkim autorima. Miloje Milojević, i sam kompozitor solo pesama, bio je najpozvaniji da je prikaže: okarakterisao ju je kao kompozitorovu intimnu, subjektivnu ispovest, fine i sugestivne inspiracije, a njenog tvorca kao sanjara i emotivnog usamljenika. Doživljavao ju je u jedinstvu teksta, glasa i klavira i pominjao najtipičnije muzičke momente naznačavanjem tonaliteta i modulacija, da bi svoju stručnost pokazao u analizama izvesnih tipičnih odlomaka u fusnotama. Načinio je, dakle, još jedan prilog analitičkom sagledavanju Marinkovićevog opusa.

Pored druge verzije Molitve, koja "u celoj našoj muzici zauzima istaknuto mesto", i Grma, zapazio je i pesmu Kaži mi, kaži, čiji je "lirizam u punom ljubavnom naponu, nošen snažnim razvojem melodije hromatski gibane, osećajne i tonalno graduirane sa puno realne stvaralačke snage".11 Međutim, nije priznavao da je Marinković uticao na liriku kompozitora generacije kojoj je i sam pripadao, što se u savremenoj muzikologiji nije prihvatilo.

Potvrđujući svoje ranije izrečene ideje o kasnoromantičarskim elementima u Marinkovićevom lidu, Milojević je bio svestan da se Marinković nije mogao meriti sa Bramsom (Johannes Brahms), Volfom (Hugo Wolf), Štrausom (Richard Strauss), Malerom (Gustav Mahler), Novakom (Vitezslav Novak), Debisijem (Claude Debussy) i Musorgskim. Ipak, bio je uveren da je "dospeo do jedne stvaralačke sfere, koja je, iako tonalno nije bila tako bujna, kao Grigova (Edvard Grieg), na primer, ili Bramsova, ili Sen-Sansova (Camile Saint Saens)... ipak odavala jedno slobodnije disanje, sočniju interpretaciju, bujniju fantaziju". Marinković je, očigledno, našao svoj put, "čiji je koren u prevagnerovskom romantizmu", na što ukazuju i analize njegovih zrelih solo pesama.

Svojevrsnu završnu reč međuratnih srpskih muzičara, zapravo dopune ranijim napisima o Josifu Marinkoviću, izrekli su 1938. godine, pored Milojevića, i dva muzička kritičara, Branko Dragutinović i Kosta Manojlović. Izvesni njihovi zaključii, koje su prihvatili i njihovi savremenici, tretirani su u kasnijim napisima srpskih muzikologa kao trajna svojstva Marinkovićevog opusa - oni su se, pored drugih tvrdnji, odnosili i na gotovo nepogrešiv tretman dikcije u delima Josifa Marinkovića. Međutim, dok je Manojlović bio uveren da neka Marinkovićeva dela, među kojima je i Potočara, nagoveštavaju doba njegovih sledbenika, a taj stav će prihvatiti kasniji muzikolozi, Aragutinović ga je smatrao predstavnikom "davno prošlog vremena", koji nije uticao na kasnije generaiije. Manojlović je bio u pravu kada je izdigao nacionalni momenat u horovima Josifa Marinkovića, njihovu emotivnost i tehničku obradu koje su nadvisile dela njegovih savremenika, ali je, u nameri da istakne značaj ovog kompozitora, bio nepravedan prema njegovim prethodnicima, tvrdeći da je Marinković bio "prvi Srbin kompozitor koji je počeo da komponuje a ne samo da obrađuje naš muzički folklor" i da je bio prvi i najbolji kompozitor solo pesama.

Aragutinović je prvi uvideo potrebu da pruži detaljniji uvid u Marinkovićevu biografiju. I pored toga što se čvrsto pridržavao iskazanih stavova, dopunio ih je u svom drugom članku o Marinkoviću, uviđajući da su "više dogmatske nego psihološke" harmonije njegovih ranih dela, doživele takav procvat u zrelim majstorovim kompoziiijama da su ga načinile najznačajnijim harmoničarem starije generacije.12

Jedan broj muzičkih kritičara, među kojima su bili Pavle Stefanović i Milenko Živković, pisali su kritike povodom izvođenja Marinkovićevih kompozicija. Stefanović je, kao i njegove kolege muzički kritičari, kasno uvideo da su dela Josifa Marinkovića bila zapostavljena u beogradskom muzičkom životu. Bez sumnje je da su Marinkovićevi horovi malo izvođeni, ali oni nisu bili zaboravljeni. Zaboravljene su, nažalost, za njegovog života, bile solo pesme, koje se nisu mogle čuti na brojnim koncertima vokalnih solista i na javnim časovima muzičkih škola. Ukazujući na "nagoveštaje programskog" u Marinkovićevim kompoziiijama, Stefanović je slutio "i sam muzički realizam" i nije bio jedini koji je, koristeći ovaj termin, zaboravio da bi teško bilo odrediti muzička sredstva muzičkog realizma. Smatrao je, takođe, da je u pesmama Povratak, Pod lancima, Sluga Avram i osobito Potočari, "Marinković u godinama pre svetskog rata, pre svakog drugog našeg muzičara, nabacio predznake svih pomenutih stilskih modusa, koji će se u nas tek po ratu stati razvijati".13 Ove bi se tvrdnje mogle samo delimično primeniti na srpsko kompozitorsko stvaralaštvo međuratnog perioda.

Ne odustajući od razmatranja "originalnog" i "neoriginalnog" stvaralaštva i poredeći Marinkovića i Mokranjca da bi pokazao na kojim su područjima imali više zasluga, Milenko Živković je razmatrao Josifa Marinkovića kao rodoljubivog kompozitora. Istakao je njegov nacionalni i umetnički značaj, obratio pažnju na muzička sredstva kojima je psihološki tumačio tekst i ukazao na tipične elemente poznatijih horova.14

Stogodišnjiia rođenja Josifa Marinkovića proslavljena je koncertom njegovih kompozicija i prigodnim člancima. Izrečena je i konačna reč o nedoumciama vezanim za njegovo školovanje,15 a samo se autor jednog napisa osvrnuo na Marinkovićeve solo pesme.16

Stana Đurić-Klajn (1908—1986) je, pored ranijih zapažanja o delatnosti Josifa Marinkovića, želela u svom napisu da potvrdi na kojim je muzičkim poljima bio prvi, te je konstatovala da je bio prvi srpski kompozitor koji se obratio savremenoj poeziji u solo pesmama i da je bio prvi i poslednji romantičar u srpskoj muzici, što ne odgovara istini, dok je Predrag Milošević (1904—1988) konačno ispravno konstatovao da je Marinković bio naš prvi kompozitor koji je "sistematski počeo da neguje solo pesmu kao vrstu". Takođe je podsetio da je Marinković, bez sumnje, želeo da studira u Pragu kod Františeka Zdenjeka Skuherskog (František Zdenek Skuherskz), "teoretičara-revolucionara koji je vodio borbu protiv zastarelih principa i načina predavanja teorijskih disciplina", što nisu uočili raniji muzički autori koji su pisali o Marinkoviću, pa je stoga Konzervatorijum pretpostavio Orguljaškoj školi na kojoj je Skuherski predavao. Samo je Milošević primetio očigledne operske elemente u Marinkovićevim horovima uz klavirsku pratnju i samo je on zaključio da smo se, zahvaljujući Marinkovićevim solo pesmama, "za kratak vremenski raspon izjednačili sa narodima sa mnogo većom muzičkom kulturom i tradicijom".17

Poznavalac srpske muzičke prošlosti i nepogrešivi analitičar Vlastimir Peričić (1927—2000) koncipirao je svoju monografiju Josif Marinković — život i dela18 kao sintezu dotadašnjih ideja i saznanja o životu i radu ovog istaknutog srpskog kompozitora i dirigenta, zasnivajući je na minucioznom analitičkom aparatu. Koncipirao ju je u dva dela — u prvom je sagledan kompozitorov život, a u drugom njegova dela.

Prikaz Marinkovićevog životnog puta obuhvatio je, zahvaljujući podacima dobijenim od njegove porodice, sveukupne relevantne činjenice, te i one kojih se nisu dotakli raniji muzički autori: obrađen je i Marinkovićev dirigentski rad u Beogradskom pevačkom društvu i Obiliću, ali nije razmatrano dirigovanje u drugim pevačkim društvima i Marinkovićeva pedagoška delatnost u gimnazijama i učiteljskim školama. Hronološki su, uz pripovedanje o kompozitorovom životu, pomno praćene godine u kojima su nastala pojedina dela, što nije bilo jednostavno, jer je Marinković komponovao više verzija jednog broja svojih kompozicija.

Peričić je prvi otkrio da je Josif Marinković u mladosti pisao u Preodnici i da je već tada imao prečišćen stav o jedinom mogućem nacionalnom kompozitorskom opredeljenju.

U istorijskom sagledavanju uloge Josifa Marinkovića Peričić je, kao uostalom i drugi muzičari, polazio od Kornelija Stankovića, ali za razliku od muzičkih autora koji su isključivo posmatrali razvoj srpske muzike, on je u dalju razvojnu stepenicu muzike kod Srba opravdano uključio i rad Davorina Jenka kao Marinkovićevog prethodnika. Zašto je preskočio Aksentija Maksimovića, Roberta Tolingera i Mitu Topalovića?

Ne odbacujući gledišta muzičkih autora koji su pre njega pisali o Josifu Marinkoviću, i Peričić je dao svoj prilog diskusijama o poređenju delatnosti Marinkovića i Mokranjca, kao i o "originalnom" i "neoriginalnom" u muzičkom stvaralaštvu ova dva velika srpska kompozitora. Prihvatio je i tvrdnje starijih muzikologa da je Marinković "prvi od srpskih kompozitora naročito pažnju obratio korektnoj deklamaciji teksta", što ne bi trebalo razumeti kako je deklamacija teksta ranijih srpskih kompozitora bila u svim kompozicijama u potpunosti nekorektna.

Peričićev doprinos je u analitičkom sagledavanju Marinkovićevih kompoziicja tretiranom u neprestanom praćenju sadržajnih momenata teksta i upravo je u toj oblasti načinio jedinstvenu, uzornu monografiju. Saglasan sa prethodnicima koji su Marinkovića proglasili romantičarem, Peričić ih je dopunio, ističući Marinkovićevu raspevanu, tečnu i izražajnu melodiku "kao glavnog nosioca umetničkog izraza" i klavirski stav kao najbogatiji kod starijih srpskih kompozitora, koji ga je u izvesnim solo pesmama upućivao na Mendelsonova (Felix Mendelssohn), Šumanova (Robert Schumann) i Milojevićeva dela. Pokazao je da je, kao najznačajniji harmoničar među starijim srpskim kompozitorima, Marinković od "probrane harmonije u okvirima klasične tradicije" dospeo do složenog harmonskog jezika, čineći ne samo analogije sa delima ranih romantičara, već i moguće paralele sa muzičkim stvaralaštvom kasnog romantizma.

Možda bi trebalo da dopunimo uporno ponavljanu tvrdnju da su Milojević, Konjović i Hristić uključili srpsku muziku u evropske tokove, te da vreme povezanosti srpske muzike sa evropskim muzičkim događanjima, bar zbog nekih elemenata, posmatramo od poslednjih decenija 19. veka?


Roksanda Pejović

_________________

1 Dušan Kotur, Josif Marinković, Brankovo kolo, 1898, 5, 143—144. i Marinkovićevo veče — koncert Akademskog pevačkog društva Obilić..., Brankovo kolo, 1910, 20, 319—320.
2 Roksanda Pejović, Kritike, članci i posebne publikacije u srpskoj muzičkoj prošlosti (1825—1918), Beograd, 1994, 94—102.
3 Dušan Janković, Koncerat priređen 25. maja u Kolarčevoj sali u korist Narodnog pozorišta bio je dobro posećen, Samouprava, 3. jun 1905; isti, Josif Marinković. Jubilej velikog umetnika, Zastava, 6 (19) maj 1910. itd.
4 Roksanda Pejović, navedeno delo, 121—122.
5 Petar Krstić, Josif Marinković, Muzički glasnik, 1931, 5/6, 144—147.
6 Miloje Milojević, Predgovor izdanju Marinkovićevih solo pesama, Beograd, 1 936; Kosta Manojlović, Predgovor izdanju Marinkovićevih horova s pratnjom klavira, Beograd, 1937; Milenko Živković, Predgovor izdanju Kola, Beograd, 1939.
7 Dragutin Čolić, Liturgija Josifa Marinkovića u izdanju Državne štamparije, Pravda, 29. maj 1935; Jovan Grčić, Zbirka Marinkovićevih kompoziiija za jedan glas i klavir, Glas Matice srpske, 15. maj 1936; Milenko Živković, Nova muzička izdanja Državne štamparije, Vreme, 4. jul 1936.
8 Branko Dragutinović, Josif Marinković. Povodom jedne skromne 75-godišnjice, Misao, 1927, XXIII/169—1 70.
9 Miloje Milojević, Umro je kompozitor Trubača, Politika, 14. maj 1931; isti, Josif Marinković (nekrolog), Srpski književni glasnik, 1931, 33/3, 206—211; isti, Josif Marinković, Muzičke studije i članci, Beograd, 1933, II, 39—47.
10 Kosta Manojlović, Josif Marinković, Zvuk, 1935, 7, 245—254.
11 Miloje Milojević, Josif Marinković kao kompozitor solo pesme, Srpski književni glasnik, 1936, 48/8, 630—634; isti, Josif Marinković i njegovo tumačenje pesme Grčića-Milenka "Zadovoljna reka", Prilozi za književnost, istoriju i folklor, 1938, 1/2, 638—653; isti, Učiteljski zbor Marinković izvodi kompozicije Josifa Marinkovića, Politika, 25. maj 1938; isti, Intimni lik Josifa Marinkovića, Srpski književni glasnik, 1939, 58/3, 158-165; Liturgija Josifa Marinkovića izvedena u Pančevu, Politika, 8. jun 1939.
12 Kosta Manojlović Josif Marinković. Povodom koncerta posvećenog njegovim delima, Politika, 27. januar 1938; Branko Dragutinović, Ličnost i delo Josifa Marinkovića, 20. vek, 1938, I/III, 56—64.
13 Pavle Stefanović, Koncert Marinkovića posvećen Marinkoviću, Pravda, 21. maj 1938.
14 Milenko Živković, Josif Marinković kao rodoljubivi kompozitor, Vreme, 16. novembar 1939.
15 Erih Samlaić, Josif Marinković u Pragu, Muzički glasnik, 1938, 10, 195—197. i Da li je Josif Marinković završio Orguljsku školu u Pragu, Muzički glasnik, 1939, 5, 8—10; Vailav Velral, Josif Marinković u Pragu, 1939, 1, 8—10; Petar Bingulai, O Josifu Marinkoviću, Godišnjak Muzeja grada Beograda, 1954, I, 255—278; Ivan Marinković, Odgovor na članke g. Eriha Samlaića u Muzičkom glasniku..., Muzički glasnik, 1939, 6, 135—136. i Novi prilozi za biografiju Josifa Marinkovića, Godišnjak Muzeja grada Beograla, 1955, II, 431—442.
16 Zija Kučukalić, Samospevi Josifa Marinkovića, Muzikološki zbornik, III, 1967, 113—117.
17 Branko Dragutinović, Koncert posvećen Josifu Marinkoviću, Politika, 18. oktobar 1951; Predrag Milošević, Josif Marinković. Povodom 100-godišnjice rođenja, Kulturni život, 1951, 7/8, 318—325; Stana Đurić-Klajn, O stogodišnjiii Josifa Marinkovića, Književne novine, 27. oktobar 1951.
18 Beograd, 1967.


Članak primljen 5. 4. 2001. | UDK 78.071.1"18/19"(497.11)
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4652



Pogledaj profil
« Odgovor #6 poslato: April 03, 2012, 07:26:50 pm »

*

SPOMENIK KOJI NESTAJE


Pored Mokranjca, najznačajnijim srpskim kompozitorom druge polovine 19. veka i početkom 20. smatra se Josif Marinković (1851—1931). Povodom 100 godina od njegovog rođenja i 20 od smrti, u Novom Bečeju, njegovom rodnom gradu (tada se zvao Vološinovo, po sovjetskom pukovniku koji ga je 1944. oslobodio), na jednom od trgova je 1951. otkriven spomenik velikom kompozitoru. Došao sam sa horom Radio Beograda, kojim je dirigovao Svetolik Pašćan. Već sam dobro poznavao Marinkovićevu muziku i sa Srđanom Barićem orkestrirao njegove kompozicije za klavir i hor "Na Veliki petak" i "Zadovoljna reka".

Spomenik je otkrio predsednik opštine, koji je govorio o Marinkoviću kao o borcu za narodna prava i stalno ga je, umesto Josifom, nazivao Josipom, jer je to tad bilo najpopularnije ime. Posle je profesor Predrag Milošević govorio o liku kompozitora, hor je otpevao jedno Marinkovićevo delo, a nakon večernjeg koncerta smo sedeli u kafani na obali Tise i pevali razne pesme. To lepo veče pamtim, jer je tada planula simpatija između mene i moje buduće žene Vere, članice hora.

Kasnije sam imao još nekoliko "susreta" s Marinkovićem. Početkom šezdesetih Tozovac je snimio duhovitu pesmu iz Prvog svetskog rata "Ja sam ja, Jeremija", a aranžer je za uvod uzeo deo motiva Marinkovićeve kompozicije "Hej, trubaču", najbolje srpske patriotske pesme za muški hor. Komponovao ju je 1912. na tekst Vladislava Kaćanskog, koji nosi jugoslovensku ideju. No, pesma je dugo bila pod prećutnom zabranom kao nacionalistička, i jedan partijac, inače urednik u Radio Beogradu, pozvao je direktora fabrike ploča da spreči štampanje. Tvrdio je da su tu "četničku pesmu" u okolini Šapca dražinovci pevali tokom rata.

Pokušao sam da ga demantujem, ali ništa nije vredelo, čak ni to što je moj stav potvrdila gospođa Stana Đurić-Klajn, direktora Muzikološkog instituta SANU. Pesma je ponovo štampana, ali bez uvoda s Marinkovićevom temom. Jadni Marinković i Kaćanski nisu ni u grobu mogli mirno da počivaju, jer su posle toliko godina proglašeni za velikosrpske nacionaliste. Krajem šezdesetih je hor veterana "Obilić", kojim je dirigovao Žarko Cvejić, izveo "Trubača" na Kolarčevom univerzitetu i postigao ogroman uspeh, ali je doživeo kritiku nekih novinara i komitetlija. Tako je pesma postala ukleta.

Udruženje kompozitora Srbije je dugo želelo da u parku iza beogradske Muzičke akademije postavi četiri spomenika starim srpskim kompozitorima: Josifu Marinkoviću, Petru Konjoviću, Miloju Milojeviću i Stevanu Hristiću (Mokranjac je već imao spomenik na Kalemegdanu). Problem je bio u novcu, ali i papirologiji. Kad sam 1986. izabran za predsednika Udruženja kompozitora Srbije, pokrenuo sm ponovo tu inicijativu.

Napravili smo bronzani odlivak Marinkovićevog poprsja, rad vajara Đorđa Krstića, koji smo dobili od Marinkovićevog unuka dr Ivana Valčića, i zakazali za april 1986. svečano otvaranje. Predviđeno je da ja, kao predsednik udruženja, otvorim svečanost, zatim da muzikolog Dimitrije Stefanović govori o Marinkovićevom delu, dok bi na kraju hor otpeva jednu njegovu kompoziciju. Želeo sam da to bude "Trubač", ali su me u udruženju upozorili da prvo konsultujem odgovorne ljude iz kulture i vlasti.

Brana Milošević, gradski ministar kulture, nije smeo ništa određeno da kaže, već me je uputio na Oskara Danona, koji mi reče da još nije vreme za to. Shvatio sam poruku: Tito je umro pre šest godina, ali je njegov duh još lebdeo iznad nas. Rešio sam da izvedem kompoziciju na svoju odgovornost. No, nismo uspeli da sastavimo dobar muški hor koji bi je za kratko vreme pripremio, pa je umesto toga Marinkovićev "Oče naš" otpevao hor Miloja Nikolića iz Kragujevca. Štampa je pisala o tome, a televizija dala kratak prikaz, ali nije pominjala "Oče naš".

Pozvan sam 1988. da budem gost festivala "Obzorje na Tisi", koji Novi Bečej priređuje u spomen na svog uglednog sugrađanina Josifa Marinkovića. Na ručku s organizatorima i gradskim rukovodiocima ispričao sam da sam poslednji put bio u njihovom gradu pre 47 godina, kad smo održali svečani koncert prilikom otkrivanja Marinkovićevog spomenika. Svi su se zagledali, nisu znali da je spomenik ikad postojao. Otišli smo u muzičku školu koja nosi Marinkovićevo ime i u holu videli kompozitorovo poprsje, prema kome smo izlili spomenik 1986. Pitali su me da li možda ne mislim na to poprsje, postavljeno 1966, ali sam im ponovo pričao o spomeniku iz 1951, na trgu. Čak ni kustos Marinkovićevog muzeja, čovek od 80 godina, nije ništa znao o tome.

Godine su prošle od tada, a mnogi učesnici festivala, pa i neke moje kolege, počeli su da sumnjaju da sam nešto zaboravio ili pobrkao. No, siguran sam da je šezdesetih ili sedamdesetih neki lokalni moćnik, računajući na multietničku sredinu, smatrao da će Marinković smetati ostalim nacijama kao eksponat velikosrpske ideje. Siguran sam da je taj moćnik bio Srbin, poslušni partijac i kukavica, jer su se samo srpski komunisti stideli svoje nacionalne prošlosti. Verovatno su smatrali da su stihovi: "Hej, trubaču s bujne Drine, ded zatrubi zbor" neki poziv Srbima da se skupe i uz trube pređu na drugu stranu reke.

Sećajući se Novog Bečeja, i danas kad prođem pored Muzičke akademije proverim da li Marinkovićev spomenik stoji na svom mestu, da ga nije neko odneo. Mada oni koji su sklanjali istorijske spomenike nisu već pet godine na vlasti, treba proveriti, jer se neki od njih vraćaju.


Vojislav Simić | Dnevnik RS
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: