Inspirativni zvuci Srbije & Srpska muzika u svetskim muzičkim tokovima
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Muzika « MUZIČKA ČITAONICA « Muzičke teme « Inspirativni zvuci Srbije & Srpska muzika u svetskim muzičkim tokovima
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Inspirativni zvuci Srbije & Srpska muzika u svetskim muzičkim tokovima  (Pročitano 9067 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4670



Pogledaj profil
« poslato: Februar 13, 2011, 10:48:12 pm »

*




VUKOVE NARODNE PESME U EVROPSKOJ MUZICI
VUKS VOLKSLIEDER IN DER EUROPÄISCHEN MUSIK
VUK'S FOLK SONGS IN EUROPEAN MUSIC


Brahms / Čajkovskij / Dvořák / Loewe / Reger / Rubinštein / Suk
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4670



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: April 25, 2012, 01:39:47 am »

*

SRPSKA MUZIKA U SVETSKIM MUZIČKIM TOKOVIMA — ROMANTIZAM


Kada je u Beču 1815. godine objavljena knjiga Vuka Karadžića Narodna srbska pjesnarica, interesovanje za srpsku narodnu poeziju, zahvaljujući prevodima i angažovanju Getea, Jakoba Grima i drugih, pre svega nemačkih literata i prevodilaca, pojavilo se kod mnogih evropskih pesnika i kompozitora. Pesnici su, poput Merimea, na primer, pisali svoju poeziju u duhu srpske narodne lirike, dok je oblik stiha, poznat kao srpski trohej, Geteovom Korintskom nevestom, inaugurisan i kasnije raširen u nemačkoj poeziji. I kompozitori su u srpskoj narodnoj poeziji nalazili svoju inspiraciju. Više od 20 kompozitora uglavnom iz Nemačke i Rusije, ali i iz Češke, Poljske, Švajcarske i Švedske komponovali su preko 80 solo pesama i horova na stihove srpske poezije, a među tim kompozitorima bili su Brams, Čajkovski, Dvoržak, Janaček, Suk, Reger i Anton Rubinštajn. Posebno je, u tom smislu, značajan rad Johanesa Bramsa, koji se srpskoj poeziji obraćao tokom deset godina (1874—1884), pa su, kao plod ovog interesovanja, nastale su četiri solo pesme, jedna pesma za vokalni kvartet i klavir i dva mešovita hora. U njima je pokušao da ostvari izvesnu slovesnku zvučnu atmosferu korišćenjem forme mazurke ili smenjivanjem parnog i neparnog metra, što predstavlja izuzetak u celokupnoj umetničkoj muzici toga vremena. Bramsov prijatelj i čuveni bariton, Georg Henšel, u svom kompozitorskom opusu, koji obuhvata 3 opere, gudačke kvartete, horove i solo pesme, čitav jedan opus posvetio je srpskoj narodnoj poeziji. To je ciklus Serbisches Liederspiel (Srpska pesmarica), op. 32, koji se sastoji od deset pesama, komponovanih kao solo pesme, dueti i kvarteti, i koji su raspoređeni u određenu dramaturšku celinu. Ciklus je svojevremeno uživao veliku popularnost među interpretatorima i publikom. Pod Bramsovim uticajem bilo je i stvaralaštvo Eduarda Bema, nekada uspešnog i nagrađivanog kompozitora, dirigenta i direktora konzervatorijuma u Berlinu. Ipak, setno raspoloženje njegove solo pesme, minijaturne dramske scene, Rose du am Borne, označene kao Srpska (Serbisch), iz opusa 17, zbog izrazito deklamatorne vokalne deonice više podseća na jedan drugi uzor, na kompozitora Huga Volfa, Bemovog vršnjaka.

Interesovanje za slovenske narode postojalo je u Rusiji tokom čitavog 19. veka. Prvo se to interesovanje ticalo filologije i istorije, a kasnije se preusmerilo i na kulturu, pogotovo na narodnu književnost i muziku. Srpske narodne pesme pojavile su se u Puškinovom prepevu, u zbirci Pesme Zapadnih Slovena, dok je srpska narodna muzika postala dostupna pre svega zahvaljujući Balakirjevu, koji je bio upoznat sa zbirkama Srpske narodne pesme Kornelija Stankovića. Tako je, zahvaljujući Balakirjevu, nastala i prva značajna kompozicija na srpsku narodnu muziku, Fantazija na srpske teme, za simfonijski orkestar, Nikolaja Rimskog-Korsakova, koja je sa ogromnim uspehom (dva puta) izvedena na koncertu koji je pratio Sverusku etnografsku izložbu, maja 1867, zajedno sa delima panslovenske tematike Glinke, Balakirjeva, Dargomižskog i Monjuška. Od tada je srpska muzika, ali i narodna poezija postala prisutna u delima ruskih kompozitora, gde, pored čuvenog Rusko-srpskog (Slovenskog) marša Čajkovskog, treba spomenuti i dela Glazunova, Ipolita-Ivanova i Šebalina. Cezar Kjui je komponovao solo pesme na čitavu Puškinovu zbirku Pesme Zapadnih Slovena, što čini njegov opus 99. I pored petnaest opera i više orkestarskih dela, ovaj kompozitor francusko-litvanskog porekla, član Ruske petorke, visoki oficir ruske vojske, profesor vojnog injženjerstva na Vojnoj akademiji u Sankt Petersburgu i carev vojni savetnik, ostvario je svoja najbolja dela u oblasti vokalne i klavirske minijature, među kojima se, pored Prelida, ističu minijature iz opusa 20. Još kao pripadnik ruske mornarice, Rimski-Korsakov je vodio vojni duvački orkestar za koga je i komponovao, učeći se kompozitorskoj veštini, i orkestraciji. Tako je nastalo nekoliko dela za solo duvače uz pratnju duvačkog orkestra: Koncert za trombon, Varijacije za klarinet i Varijacije na Glinkinu temu za obou. Ova poslednja kompozicija pisana je za koncert Ujedinjenog orkestra Mornarice u Kronštatu, i za nju je korišćena melodija ruske narodne pesme Što plačeš, devojko, koju je Glinka, veliki uzor Rimskog-Korsakova, upotrebio za jednu svoju solo pesmu. Svojim izuzetno plodnim i raznovrsnim stvaralaštvom kompozitor Rajnhold Glijer, kao đak Arenskog i Tanjejeva, veliki je nastavljač ruske romantične muzičke tradicije, iako je upravo on bio i tvorac prvog socrealističkog baleta, Crvena lutka. Veliku pažnju posvećivao i muzičkim minijaturama, među kojima je naročito značajan njegov ciklus Komadi, op. 35, za razne instrumente uz pratnju klavira. Njegov značaj ne iscrpljuje se samo kompozitorskim radom — on je bio i značajan dirigent i pedagog, a među njegovim učenicima bili su Mjaskovski i Prokofjev. Doskora je bio zaboravljen, ali u poslednje vreme raste interesovanje za njegovu muziku, naročito u zapadnoj Evropi.

Rođeni u Vojvodini i u Beogradu, trojica srpskih kompozitora koji su, pored Kornelija Stankovića i Stevana Mokranjca, činili jezgro srpskog muzičkog romantizma, Josif Marinković, Isidor Bajić i Stevan Hristić (uz Davorina Jenka i naročito važnog Petra Stojanovića), studirali su u Pragu, Beču, Budimpešti, Lajpcigu, Parizu, Rimu i Moskvi i na njih je direktno uticala muzika evropskog romantizma, nemačkog, ruskog i srednjoevropskog. Međutim, sva trojica su, kao što je i nalagala estetika muzičkog romantizma, svoju muzičku invenciju nadahnjivali srpskom narodnom muzikom, koja je vrlo prisutna u njihovim delima. Marinković je tvorac srpske solo pesme, bavio se tom formom oko pedeset godina i komponovao je na stihove istaknutih srpskih pesnika, poput Zmaja, Đure Jakšića, Grčića Milenka i Vojislava Ilića. I Isidor Bajić je značajan autor solo pesme, ali se on posvetio i klaviru, pa je njegov Album kompozicija jedan od najvažnijih doprinosa razvoju klavirske muzike kod nas sa početka 20. veka. Znanje, sposobnosti i ambicije Stevana Hristića daleko prevazilaze sve njegove prethodnike, te on i jeste jedan od najznačajnijih srpskih kompozitora uopšte. Formiranje njegovog ličnog kompozitorskog stila trajalo je relativno dugo i ono je zapravo sinteza kasnog (i nacionalnog) evropskog muzičkog romantizma i srpske narodne muzičke tradicije, uz vidljiv uticaj impresionizma (u harmoniji i orkestraciji), a najjasnija i najzrelija manifestacija tog stila jeste svakako balet Ohridska legenda. Taj stilski razvoj očituje se i u njegovim solo pesmama, od kojih se pesma Novembar najviše približava impresionističkoj fakturi i koloristici, pa može da se uporedi sa pesmama Gabrijela Forea.

Ipak, kratko trajanje romantizma u srpskoj muzici (1930. je nastala prva srpska atonalna kompozicija, Gudački kvartet Ljubice Marić) ostavilo je nepreboljenu prazninu i romantičarsku neiživljenost među potonjim kompozitorima, koji su, čak i do naših dana, pokušavali da taj nedostatak popune i isprave. Ovakva nastojanja nisu više bila u korelaciji sa evropskim tokovima, gde se romantizam, predivno, kao nijedna druga muzička epoha, ugasio sa Četiri poslednje pesme Riharda Štrausa, tri godine posle završetka Drugog svetskog rata.


Borislav Čičovački | Jugokoncert
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4670



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: April 25, 2012, 01:40:01 am »

*

INSPIRATIVNI ZVUCI SRBIJE


Borbi srpskog naroda posvetio je jedno svoje delo i slavni ruski kompozitor Petar Čajkovski. To delo je, iz ljubavi i poštovanja prema srpskom narodu, nazvao "Srpsko-ruski marš". Kao osnovicu za tu svoju kompoziciju Čajkovski je uzeo tri izuzetne srpske narodne melodije: "Sunce jarko", "Rado ide Srbin u vojnike" i "Jer puščani prah", uz rusku himnu. Nažalost, marš koji je Čajkovski svojeručno naslovio, posle njegove smrti preimenovan je u "Slovenski marš".

Može se reći da je čitava plejada kompozitora iz najrazličitijih evropskih zemalja koristila srpske narodne melodije kao predložak za svoja dela. Pored Čajkovskog navešćemo i Bramsa, i Dvoržaka, i Rubinštajna i Suka... Ali bilo ih je još čitavo mnoštvo slavnih i manje slavnih.

Zašto su srpske narodne melodije postale u tom vremenu toliko privlačne? O tome je najpodrobnije pisala muzikolog Vera Bojić:

"Vukova Srbija na početku 19. veka postojala je samo kao istorijski pojam i kao reminiscencija na moćno srednjovekovno carstvo. Severni delovi su bili u sklopu Austrijske monarhije, a južno od Save i Dunava počinjalo je Osmanlijsko carstvo, etablirano tu pre četiri veka, a u to vreme opterećeno svim simptomima raspada. Cvetna srednjovekovna srpska kultura je najezdom Turaka bila razorena, obrazovani sloj je emigrirao u Rusiju, Austriju i Mađarsku, a srpskom narodu u Osmanlijskom carstvu ostala je samo usmena poezija kao jedina mogućnost pesničkog izraza. Zato je srpska narodna poezija bila u procvatu u vreme kad su se Nemci trudili da svoju spasu od zaborava."

I to se mora naglasiti — posredstvom Nemačke i nemačkog jezika srpska narodna poezija iz zbirki Vuka Karadžića postepeno je prihvatana u čitavoj Evropi.

Paralelno sa ogromnim interesovanjem za prevođenje iz Vukovih zbirki tekle su i mistifikacije nastale na osnovama srpske narodne poezije, a sve to zajedno činilo je mnogo, kako na popularizaciji srpske poezije, koja je stavljena odmah uz rame sa Homerovom, tako i na upoznavanju naroda bez otadžbine i slobode, čiji je duh načinio takve vrhunske uzlete.

Prihvatajući Vuka Karadžića kao "apostola srpske kulture", nemački enciklopedijski krugovi su ga podsticali, pomagali, pa i usmeravali. Svakako je jednu od najvažnijih uloga u popularizaciji srpske narodne poezije imao Jakov Grim, uz nesporan Geteov autoritet, a da je najdragocenija stručna pomoć Vuku za njegov rad dolazila od Jerneja Kopitara, dok je za naučno razumevanje Srba kao istorijskog naroda najviše učinio istoričar Leopold Ranke.

OSAM BRAMSOVIH MELODIJA

Ništa manje nego u poeziji, srpske narodne pesme su prihvatane i u evropskoj muzici.

To područje je najdetaljnije istražila muzikolog Vera Bojić koja je zabeležila da je najintenzivnija faza prihvatanja srpskih narodnih pesama u evropsku muziku započela tek sedamdesetih godina i trajala je do početka 20. veka.

Jedan od najvećih nemačkih kompozitora Johanes Brams komponovao čak osam svojih dela prema srpskim narodnim melodijama. To je svakako fantastičan podatak o kojem se danas i kod nas tako malo zna.

Srpski narod je duhovno vaskrsao prinoseći evropskoj i svetskoj kulturnoj baštini svoje narodne pesme. Pored Getea, i posle njega, prevodili su ih i prepevavali mnogi, pa i najveći pesnici kakvi su u ono doba bili Puškin, Ševčenko, Mickijevič, ali popularisali su ih svojim čuvenim mistifikacijama i književnici među kojima su bili Šarl Nodije i Prosper Merime, na primer.

Moglo bi se još štošta kazati u prilog uticaja srpskih narodnih pesama na evropsku umetničku poeziju, ali, opet za primer, pomenimo kako je "slovensku antitezu" upotrebljavao Gete i, pod njegovim uticajem, još čitav niz nemačkih pesnika. I nerimovani petosložni stih, nazvan "srpski trohej" postao je sastavni deo metrike u nemačkoj poeziji. Ovaj pesnički metrički stih upotrebljavali su najznačajniji nemački pesnici toga vremena.


Srpska dijaspora
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4670



Pogledaj profil
« Odgovor #3 poslato: April 25, 2012, 01:40:39 am »

*

MARŠ RUSKIH DOBROVOLJACA

Nikolaj Nikolajevič Rajevski je dva puta dolazio u Srbiju. O prvom boravku 1867. godine nedovoljno se zna s obzirom na značaj onoga što je učinio. Prilikom drugog dolaska 1876. godine on je na Moravskom ratištu učinio najviše što je mogao, i tada je ušao u legendu. A Petra Iljiča Čajkovskog verovatno da su ta i druge legende iz ovog rata najviše i podsticale da 1876. godine komponuje svoj "Srpsko-ruski marš"

Melodiju koja je na prvom izvođenju ruskoj publici, punoj sveslovenskih osećanja, nagnala suze na oči, Čajkovski je nazvao "Srpsko-ruski marš". Ko i kako je ovu kompoziciju prekrstio, dodajući joj naziv pod kojim je danas poznata — "Slovenski marš"!


Po mišljenju A. Buđakovskog, najbolji marš Čajkovskog, bravurozno-pompeznog karaktera, jeste marš posvećen oslobođenju Srba od turskog iga. Isprva je kompozitor nameravao da napiše simfonijsku fantaziju. Za nju mu je, izgleda, nedostajalo dovoljno prihvatljivih srpskih narodnih melodija. Zato je za svoju kompoziciju odabrao melodiju ruske himne i nekoliko srpskih narodnih pesama, hoteći da na taj način izrazi solidarnost svoga naroda sa malim slovenskim narodom koji se bori za oslobođenje.

Ako se pogleda biografija slavnog kompozitora, onda u njoj nije lako pronaći ideje za opšteslovenska stremljenja. Naprotiv, čak i u muzičkim leksikonima, Petar Iljič Čajkovski (1840—1893) označen je kao "najveći kompozitor zapadnjački orijentisane ruske škole". Najčešće se naglašava kako je u njegovoj umetnosti došlo do spoja elemenata ruske nacionalne tradicije, nemačkog romantizma i savremene italijanske i francuske muzike.

I pored izražene muzičke darovitosti, još u najranijem detinjstvu, Petra Iljiča su poslali u Pravnu školu u Petrograd u kojoj su se obrazovali činovnici. U to doba on je već učio klavir i pevao je u crkvenom horu, ali učitelji nisu još u njemu prepoznali izrazit muzički talenat. Verovatno je zbog toga morao sam da se kuraži izjavivši, navodno, jednom prilikom: "Kroz deset godina ja ću biti veliki kompozitor."

Moguće je da je bio nezadovoljan i time što je sa devetnaest godina postao činovnik u Mi-nistarstvu finansija. Posle četiri godine odlučio je da napusti državnu službu kako bi se 1863. godine upisao na tek osnovani Petrogradski konzervatorijum. Tu je učio kompoziciju kod Antona Rubinštajna, koji je poznavao Johanesa Bramsa baš iz vremena kad je ovaj komponovao dela prema srpskim narodnim melodijama, i pogotovo ćemo istaći da je u Beču upoznao Vuka Karadžića.

GETE UČI SLOVENSKU ANTITEZU

Iako je manje poznato, za prodor srpskih narodnih pesama u evropsku muziku opet je veliku zaslugu imao Vuk Karadžić. Na stranu to što mu je primat za otkriće te poezije preuzeo Alberto Fortis, koji je znatno pre Vuka objavio četiri srpske narodne pesme, među kojima i "Hasanaginicu", i sve to u svom putopisu po Dalmaciji. Istini za volju, tek docnije, pošto je "Hasanaginicu" preveo niko manji nego Gete, samo njegovo ime osiguravalo je toj pesmi popularnost i preko granice nemačkog jezičkog područja. Ali i Fortisovo otkriće i Geteov prevod ostali bi bez onolikog značaja i odjeka da se nije oglasio Vuk sa svojim zbirkama srpskih narodnih pesama.

Paralelno sa ogromnim interesovanjem za prevođenje pesama iz Vukovih zbirki tekle su i mistifikacije nastale na osnovama srpske narodne poezije, a sve to zajedno činilo je mnogo, kako na popularizaciji srpske poezije, koja je stavljana uz rame sa Homerovom, tako i na upoznavanju naroda, bez otadžbine i slobode, čiji je duh iznedrio takve vrhunske uzlete.

Pored Getea, i posle njega, prevodili su ih i prepevavali mnogi, pa i najveći pesnici kakvi su u to doba bili Puškin, Ševčenko, Mickijevič, ali popularisali i svojim čuvenim mistifikacijama književnici među kojima su bili Šarl Nodje i Prosper Merime, na primer.

Moglo bi se još štošta kazati u prilog uticaju srpskih narodnih pesama na evropsku umetničku poeziju, ali, za primer, pomenimo kako je "slovensku antitezu" upotrebljavao Gete i, pod njegovim uticajem, još čitav niz nemačkih pesnika. Isto tako je i nerimovani petosložni stih, nazvan "srpski trohej", postao sastavni deo nemačke metrike, koji su upotrebljavali najznačajniji nemački pesnici toga vremena.

Najintenzivnija faza prihvatanja srp-skih narodnih pesama u evropskoj muzici započela je tek sedamdesetih godina i trajala do početka dvadesetog veka. Samo u toku jedne decenije pojavljuje se sedam kompozitora sa svojim srpskim pesmama: Dvoržak, Janaček, Tjerio, Brams, Henšel, Rubinštajn i Červinjski. Taj razvoj se nastavio osamdesetih godina u delima četvorice kompozitora: Bramsa, H. fon Hercogenberga, Hubera i Čajkovskog, u sledećih petnaest godina objavljene su pesme još sedmorice kompozitora, i to: Aulina, Bema, Bungerta, Hermana, Regera, Suka i Vinterbergera.

Ovaj pregled prodora srpskih narodnih pesama u evropskoj književnosti, a onda i u muziku, smatramo neophodnim da bi se moglo razumeti kako je to Brams, na primer, mogao da komponuje osam svojih dela prema srpskim narodnim melodijama, ili, kako je Čajkovskog opčinila srpska narodna pesma "Sunce jarko ne sijaš jednako", pa da je zato upotrebi u svome delu.

SRPSKA FANTAZIJA

Ali, sledom događaja, izdvojićemo 1867. godinu. Događaji koji su se zbili te godine imali su velik značaj za Rusiju i za sav slovenski svet. S proleća je pripremana velika etnografska izložba, organizovan je opšteslovenski kongres, vođena je i velika diplomatska aktivnost, a u Petrograd i Moskvu stigle su najznačajnije ličnosti iz slovenskih zemalja. U Petrogradu je priređen koncert na kome je, u duhu opšte zamisli, trebalo da budu izvedena dela sa isključivo slovenskom tematikom.

Istorijski koncert, značajan po mnogo čemu, održan je 12. maja 1867. u Petrogradu u sali Dume, pod vođstvom Balakirjeva... Između ostalih dela izvedena je i "Srpska fantazija" Nikolaja Rimskog Korsakova. Ovo delo je na zahtev publike ponovo izvedeno. Korsakovljeva "Srpska fantazija" bila je jedno od prvih dela mladog dvadeset trogodišnjeg kompozitora. U koncertnoj sezoni 1867/68. ovo delo je izvedeno još dva puta u Moskvi.

Od tog događaja pa do prihvatanja Čajkovskog da napiše svoj "Srpsko-ruski marš" prošlo je devet godina. Kako i kada se opredelio da komponuje ovo delo, objasnio je njegov prijatelj i biograf N. D. Kaškin. On je isticao kako je rat Srbije s Turskom izazvao u ruskom društvu neobičan razmah simpatija prema porobljenom srpskom narodu. Neposredan povod bilo je to što je Nikolaj Rubinštajn, rođeni brat Antona Rubinštajna, zamislio da organizuje koncert u korist Slovenskog dobrotvornog komiteta, koji je u Srbiju slao ruske dobrovoljce i pomagao ranjenima u ratu. Čajkovski je u potpunosti delio raspoloženje ruskog društva, pa je na Rubinštajnov predlog rado prihvatio da napiše delo specijalno za taj koncert i "sa velikim žarom se prihvatio posla."

Petar Iljič je najradije stvarao na poljskom imanju, u kući svojih prijatelja. Ne zna se tačno kad je započeo rad na tom svom delu. Međutim, o takvim stvaralačkim stremljenjima uzbudljivo iskrenu ispovest ostavio je Konstantin Paustovski:

"Čajkovskom se dopadala ta drvena kuća. U sobama se osećao slab miris terpentina i belog karanfila. Karanfil je bogato cvetao na poljani pod tremom. Čupav, osušen, on čak nije ni ličio na cveće, već je podsećao na pramenove paperja koje se zalepilo za stabljike. (...) U ovoj kući je najjednostavnija muzička tema zvučala kao simfonija. (...) Kuća se nalazila na brežuljku. Šume su se spuštale naniže, u raspevano prostranstvo, tamo gde je usred čestara ležalo jezero. Tamo je kompozitor imao svoje omiljeno mesto - ono se zvalo Rudij Jar. Sam put prema Jaru je izazivao uzbuđenje. Događalo mu se da se zimi budio usred noći u vlažnom rimskom hotelu i počinjao da se priseća toga puta, korak po korak: prvo prosekom, gde kraj panjeva cveta ružičasti noćurak; zatim kroz niski brezik pun pečuraka, onda preko polomljenog mosta nad zaraslom rečicom i blagim usponom naviše, u visoku borovu šumu. (...) Znao je da će, pošto danas poseti to mesto, da se vrati - i draga tema o lirskoj snazi tog šumskog kraja, koja živi negde u njemu, da se prelije preko ivica i nagrne u bujicu zvukova.

Pored takvog štimunga Čajkovskom je bio neophodan i odgovarajući muzički predložak. Koje su to bile srpske narodne melodije, i koliko ih je još bilo, a koji je bio izvor notnoga materijala, i odakle ga je preuzeo?

RADO IDE SRBIN U VOJNIKE

Pouzdano je utvrđeno da se ruski kompozitor opredelio za tri srpske melodije, koje je upotrebio za svoje delo. To su: "Sunce jarko", "Prag je ovo milog Srba" i "Jer puščani prah", što je drugi deo pesme "Rado ide Srbin u vojnike".

Na drugi deo pitanja — otkud Čajkovskom srpske melodije — deo odgovora verovatno je sadržan u visokom imperatorskom ukazu kojim je ruski car odlikovao ordenom Svetog Stanislava srpskog kompozitora Kornelija Stankovića. Zbilo se to kad je Stanković prvi put štampao u Beču 1862. godine svoje "Srpske narodne melodije", posle čega je to kapitalno delo moralo dospeti u Rusiju. Uostalom, za to je delo i dobio orden.

Svoje delo Čajkovski je okončao 25. septembra 1876. i taj datum je kompozitor stavio na poslednju stranicu rukopisa.

Prvo izvođenje "Srpsko-ruskog marša" bilo je 5. novembra 1876. godine u Moskvi pod upravom N. G. Rubinštajna, na simfonijskom koncertu Ruskog muzičkog društva u korist Slovenskog dobrotvornog komiteta. Delo je imalo velikog uspeha i na zahtev publike je ponovljeno.

Neposredno posle koncerta Čajkovskom je stiglo i jedno pismo oduševljene obožavateljke:

"Završujem pismo po povratku s koncerta na kojem sam slušala Vaš "Srpski marš". Ne mogu rečima da izrazim osećanje koje me je obuzelo dok sam ga slušala. To je bilo blaženstvo od koga su mi navirale suze na oči. Uživajući u toj muzici, bila sam neizrecivo srećna pri pomisli da je njen autor unekoliko moj, da on meni pripada i da mi to pravo niko ne može da otme. U Vašoj muzici ja se slivam s Vama u jedno biće, i u tome mi ne može niko biti suparnik."

Ovako je pisala Čajkovskom, posle izvođenja njegovog marša, jedna dvostruko zaljubljena žena. Njeno ime je bilo Nadežda Filaretovna fon Mek. Ona je iskreno iskazivala svoja osećanja i prema muzici i prema kompozitoru. Koliko je ova žena bila značajna ličnost za biografiju slavnog kompozitora, svedoči i podatak Edvarda Gardena, koji je u istu ravan stavio poznanstvo Čajkovskog sa Lavom Tolstojem i početak korespondencije sa Nadeždom fon Mek.

Tu ženu Čajkovski nikad nije lično upoznao. Omogućavao joj je da se divi njegovoj muzici, čak joj je posvetio svoju čuvenu Četvrtu simfoniju kao svom "najboljem prijatelju", a zauzvrat je gotovo deceniju i po ostao s njom u prepisci, primajući njenu mecenarsku potporu od šest hiljada rubalja godišnje. Na izjave ljubavi, izvan muzike, nikad joj nije odgovorio.

Zanimljiva je, svakako, ličnost Nadežde fon Mek, bogate udovice, velikog mecene i svojevrsnog muzičkog zaljubljenika. Pasija joj je bila da se koncerti održavaju u njenoj kući. Jednom prilikom joj je nedostajao pijanista za njen kamerni trio. Zato se obratila Pariskom konzervatorijumu i profesoru Mormontelu s molbom da joj preporuči pijanistu. Ovaj joj je ubrzo odgovorio. Predložio joj je da pozove tada mladog Kloda Debisija. Pošto je njegovo muziciranje ostavilo razumljivo izvrstan utisak, gospođa fon Mek ga je pozvala da s porodicom dođe u Rusiju i provede leto na njenom imanju.

Najzad, neobično je važan odnos kompozitora prema njegovom delu. Kakav je odnos imao Čajkov-ski prema "Srpsko-ruskom maršu"? "Ne samo što ga je Čajkovski napisao "u jednom dahu", već ga je mnogo kasnije često i sam izvodio. Kada se zna koliko se Čajkovski teško odvažavao na javno dirigentsko nastupanje, pogotovo sa svojim kompozicijama i koliko je te nastupe brižljivo pripremao i sa koliko je pažnje odabirao program, onda se može pretpostaviti da je "Srpsko-ruski marš" ipak bilo jedno od njegovih omiljenih dela koje je i u njegovim očima imalo svoju vrednost...

Mada je "Srpsko-ruski marš" bio i kompozitoru pri srcu kao omiljeno delo, taj naziv se uobičajeno pominje uzgred, između zagrada, uz docnije promenjeni, u "Slovenski marš". Ne ulazeći u to kad je i za kakve je potrebe došlo do promene, važno je, i istina je, da je Čajkovski, svojeručno, napisao naziv svoje kompozicije "Srpsko-ruski marš". Autentičan rukopis čuva se u Muzeju "Glinke" u Moskvi.


Za svoj "Srpsko-ruski marš", Čajkovski je koristio melodiju ruske himne, i tri srpske narodne pesme: "Sunce jarko, ne sijaš jednako", "Prag je ovo milog Srba" i "Jer puščani prah" (drugi deo pesme "Rado ide Srbin u vojnike"). Melodije je našao u zbirci Kornelija Stankovića "Srpske narodne melodije", štampanoj u Beču 1862. godine, za šta je srpski kompozitor, carskim ukazom, odlikovan ruskim Ordenom svetog Stanislava".

Na srpske teme komponovali su, pored Čajkovskog, i Dvoržak, Rubinštajn, Vinterberg, Janaček, Aulin, Suk... Brams je prema motivima srpskih narodnih pesama komponovao čak osam svojih dela. A "Srpska fantazija", Nikolaja Rimskog Korsakova, jedna od prvih njegovih većih kompozicija, bila je, što bi se danas reklo — hit koncertne sezone u Moskvi.


SRPSKO NASLEĐE ISTORIJSKE SVESKE | BROJ 3 • MART 1998.
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: