Gusle
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Gusle  (Pročitano 47530 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« poslato: Februar 13, 2011, 05:05:43 pm »

**





"Od Triglava do Beloga Mora sve što nije opevao srpski guslar, umrlo je za sva pokolenja".1



GUSLE su muzički instrument uz koji su pevane narodne epske pesme. Izrađivane su najčešće od javorovog drveta i imale su jednu, a u zapadnoj Bosni i Lici katkad i dve strune. Ovaj instrument posebno je bio omiljen u dinarskim predelima, u većem delu jadranske i moravske kulturne zone.

"Gusle nisu bile retkost, niti instrumenat određene sredine. Imala ih je svaka srpska kuća, a često i turska. Jedni su iz njih mamili nadu na bolje dane i tražili snage da izdrže tekuće, a drugi su njima razglašavali svoje gospodstvo i pobedu ciljajući na nepromenljivost sudbine. Prosjacima su one bile sredstvo za izvlačenje milostinje. Tako je ta primitivna kopanica postala sastavni deo svake duhovne manifestacije u jednom veoma šarolikom društvu, služeći svim uzbuđenjima od molitve do bogorađenja.2"

______________

1 Jovan Dučić: "Srpska mistika i Meštrović", Pravda, 30 april, 1, 2. i 3. maj 1932.
2 Milorad Panić Surep: "Filip Višnjić — život i delo"


Fotografija: Gusle, načinjene iz jednog komada javorovog drveta. Na karlici su izrezbareni vegetabilni ukrasi; na vratu su šematizovane zoomorfne predstave i naivno oblikovan lik čoveka, a završetakje u vidu konjske glave. Dužina 67 cm, širina karlice 18 cm. Izradio ih je guslar Stanoje Erčević oko 1900. godine. Gornja Ržana, Kosjerić, Srbija. (Etnografski muzej, Beograd)
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Februar 13, 2011, 05:06:26 pm »

**

G U S L E





Gusle, narodni gudački instrument, koji je — prema nekima — došao na Balkan iz zapadne Azije, verovatno preko Bizanta, oko VIII—IX stoleće. Izrađuju se, obično, u jednom komadu, od javorovine, dudovine, kunovine i dr. Na njima se razlikuje više delova: donji — izdubljeni— deo, u obliku uzduž razrezane kruške, nosi različite nazive: varjača, vagan, korito, čaška; gornji dio, vrat, završava glavom. Na varjači je razapeta štavljena ovčja, jareća ili zečja koža učvršćena sa strane drvenim klincima. Na koži je 5—10 glasica, t. j. urezanih ili užeženih rupica. Da bi zrak u instrumentu bolje titrao i zvuk se lakše razlegao, rupice, šmage, urezane su i na poleđini varjače, većinom u obliku krsta pa se tako i zovu. Varjača na svome donjem delu završava izdankom (uvom, zapinjačom), oko kojeg se petljom napinje struna. Na koži niže glasica smešta se konjic (kobilica), koji podržava strunu. Drugi kraj strune pričvršćen je o ključ (zavijač, škljaka), koji je provučen kroz vrat i strši daleko iz njega. Vrat nema prečnica — jer se struna pri guslanju ne pritiskuje uza nj — i često je odozdo bogato izrezbaren. Glava poprima različite oblike: aždaje, zmije, lava, ptice, historijskih ličnosti, hrama i t. d. Struna se sastavlja od 50 do 60 niti s konjskog repa (obično crnih) i veže jakim koncem. Gudalo je izrađeno od tankog pruta s izdankom, od istog drva, od kojeg su načinjene gusle. Prut je ovalno sveden, a izdanak služi kao držač; tetiva je također od strune. Na nekim je guslama uporna prečka, da bi se struna jače napela. Struna se maže smolom. Po obliku varjače razlikuje se više tipovi gusala: srpske, bosanske i — najdoteranije — crnogorske; ovom poslednjem tipu pripadaju i hercegovačke i dalmatinske gusle. Zvuk im je, zbog tankih stena, svetao, mekan, elegičan, nalik na zvuk viole. Makedonska gusla (gadulka, strga, ćemene) razlikuje se od opisanih tipova.—

Gusle se pri sviranju upru o levi gnjat blizu koljena, a vrat gusala osloni o rame. Gudalo se drži kažiprstom i palcem desne ruke i povlači po struni ravnomerno amo-tamo, redovno samo jednim delom svoje dužine. Svaki pojedini slog pesme prati po jedan potez gudala. Gusle služe isključivo kao pratnja pevanju (osim u Makedoniji). Ugađaju se prema boji ljudskoga glasa pa su individualno vezane za guslara. On sam izabira apsolutnu visinu tona. Intonacija tonova menja se i u toku jedne izvodbe. Tonovi zavise i od fiziološkog ustrojstva ruke. Epska emfaza navodi guslara da peva povišenim i svečanim glasom, gotovo redovito u tenorskom području. Tonski sistem ima svega pet tonova — uključivši ton prazne strune — a izvodi se na flažoletski način. Ispruženi — ali ne i rašireni — prsti samo dodiruju strunu strane, mekim delom prvih članaka, što daje zvuku karakterističan prizvuk. Najniži je ton na praznoj struni; drugi se ton izvodi prvim prstom (kažiprstom) i čini sa prvim tonom interval od nepotpunog stepena; treći ton izvodi drugi prst (srednjak) intervalu od pola stepena s obzirom na drugi ton, pa mu služi kao ukras; četvrti ton, izveden prstenjakom, fiziološki najskučenijim prstom, slab je, kolebljiv i služi kao ukrasni ton. Peti najviši ton, izvodi mali prst; to je velika terca ili nepotpuna kvarta na ton prazne strune. Osobito značenje ima interval između trećeg i petog tona, koji je nešto veći od celog stepena i njime se postiže najveći patos. Guslarska melodija u ovakvu ambitusu od 5 tonova (4 stepena) ne postaje dosadna. Ako se guslar — ne namerno ili namerno — ("nova intonacija") približuje intervavalima dijatonskog sistema temperirane muzike Zapada, sviranje na guslama gubi svoj čar, postaje monotono. Guslarske se melodije ne mogu notirati uobičajenim notnim pismom. Becking je predložio crtovlje od dveju crta i pisanje melodije bez ključa. Ton prazne strune piše se ispod prve crte, a idući tonovi: drugi na prvoj crti, treći u međuprostoru između dve crte, četvri ispod druge crte, peti na drugoj crti. To je zapravo vrsta tabulaturne notacije. Grafički prikazana izgleda ovako:






Tonovi na praznoj struni i ton izveden trećim prstom stavljeni su kao nesamostalni u zagrade. Što se tiče funkcije pojedinih tonova, c1 je instrumentalni ishodišni ton — neka vrsta donje vodice dorskog kadenciranja na finalis d1.

D1 je finalis — to za normalnu recitaciju pesme. Es1 je sporedni finalis — gornji susedni ton finalisa — prohodni silazni ton. E1 je ton bez funkcije — ukrasni, ispunjavajući i silazni prohodni ton. F1 je herojski ton, na kojem se razvije najveća dramatska snaga pevanja. — Najčešći su instrumentalni melodijski ukrasi trileri, koji se stalno upotrebljavaju i za vrijeme pevanja i za vrijeme prekida pesme — za međuigre. Najčešće se izvode drugim i četvrtim prstom. Ton prazne žice ukrašava se sa sva četiri prsta, koji zajedno diraju strunu u brzom titranju. Poseban jak ukrasni triler izvodi se tako, da se struna udari zajedno sa prva tri prsta. Melizmi nastaju, ako se prsti brzo izmjenjuju, raznim redosledom. Melizmi i trileri gusala i vibrirajući vokalni ton pevača daju guslarskom pevanju kolebljiv karakter, akustičku neodređenost i iracionalan izražaj; sve to otežava, a možda i onemogućuje njegovo egzaktno notiranje; s obzirom na ritmičku stranu ukrasa nije to moguće ni pomoću Beckingove tabulature.





Muzička Enciklopedija 1 A — J
Leksikografski zavod FNRJ
Godina izdanja MCMLVIII


[postavljeno 04.11.2007]
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Februar 13, 2011, 05:07:13 pm »

*

GUSLE


"Gusle su srpski narodni muzički instrument sa jednom, ili eventualno dve žice. Najčešće su napravljene od javorovog drveta. Kao jednožičani instrument, gusle se sreću u Srbiji, Crnoj Gori, Bosni, Hercegovini i Dalamciji. Gusle iz Like i Bosanske Krajine uglavnom imaju dve žice.

Žice su napravljene od trideset upredenih konjskih dlaka, kao što je slučaj i sa strunom gudala. Gudalo se koristi tako što se povlači po zategnutim žicama, proizvodeći oštar i dramatičan zvuk, koji je izuzetno ekspresivan. Gusle spadaju u instrumente za koje je potrebno veliko umeće sviranja.

Same gusle sastoje se od muzičke kutije koja je presvučena životinjskom kožom na koju se nadovezuje dugačak vrat na čijem završetku je izrezbarena životinjska (najčešće konjska) ili ptičija (najčešće orao ili soko) glava.

Pri sviranju, telo gusala se polaže na kolena (u krilo), dok dugačak vrat pridržava dlan jedne ruke.

Gusle su igrale važnu ulogu u istoriji srpske epske poezije budući da su guslari — narodni pevači, opevali događaje iz nacionalne istorije vekovima, sve dok ti tekstovi nisu konačno zapisani. Većina pesama govori o vremenima otomanske vladavine i nacionalne borbe za nezavisnost. Naporima Vuka Karadžića mnoge srpske epske pesme zapisane su i sačuvane već u ranom 19. veku. U nekim knjigama i publikacijama se spominje podatak da su srpske gusle dočekale Fridriha Prvog Barbarosu kada se on u 12. vijeku sastao u Nišu sa srpskim vladarom Stefanom Nemanjom, đe mu je Nemanja ponudio pomoć srpske države u krstaškom ratu. Kažu da je Barbarosa bio zadivljen zvukom gusala i pjevanjem uz njih, pa se mnogo interesovao oko pojedinosti vezanih za gusle.

Gusle daljim poreklom potiču iz srednje Azije, a ne zna se tačno kako su dospele do Srba, neki pretpostavljaju preko Vizantije. Na vrhu gusala je često jarčeva glava kao simbol stočarstva i nomadskih naroda, dok je gudalo najčešće izrađeno u obliku zmije, kao simbol gorštačke ljutine. Kasnije se na guslama sreću likovi nacionalnih junaka, a nije slučajno što se prave od javora, jer javor kao drvo ima simboliku u srpskoj predhrišćanskoj religiji i označavao je kult predaka. Takođe se uz gusle slave preci.

Gusle se još sreću i u Siriji, a kod Lužičkih Srba se sreće gudački instrument pod nazivom husle.Takođe, Srbi koji su menjali vjeru i primali islam, bili su zadržali običaj opevavanja svojih muslimanskih junaka uz gusle. Danas, se ovaj običaj kod njih gotovo izgubio".


Deo teksta preuzet iz diplomskog rada. Autor teksta nepoznat
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #3 poslato: Novembar 25, 2011, 02:55:30 am »

*
Jovana Papan: Kratka istorija gusala


ISTORIJAT I RAZVOJ GUSLARSKE TRADICIJE


Gusle su instrument koji se pominje na našim prostorima još u 10 veku. Pretpostavlja se da su prenete na tlo Evrope iz Azije. Bile su prisutne na dvoru Stefana Prvovenčanog (13. v.) i pominju se tokom celog srednjeg veka. Gusle su jednostavan kordofoni instrument sa jednom strunom (mnogo ređe sa dve, pa razlikujemo jednostrune i dvostrune gusle), i osnovna im je namena da budu pratnja glasu pri pevanju epskih pesama. Radi se o gudačkom instrumentu — zvuk se proizvodi prevlačenjem gudala preko strune.

Glavno područje rasprostranjenja gusala u velikoj meri se poklapa sa teritorijama tzv. dinarske kulturne zone, i obuhvata Crnu Goru, Hercegovinu, Bosnu i Srbiju (najviše južnu, jugozapadnu, Kosovo i Metohiju i Srem). Gusle je kroz istoriju svojim instrumentom smatrao ne samo pravoslavni, već i muslimanski i katolički živalj, a rasprostranjene su i u Hrvatskoj, naročito u Dalmaciji i njenom zaleđu (gde preovlađuje dinarsko stanovništvo) i Albaniji. Makedonija takođe poznaje gusle, a neguje i epske pesme u nešto drugačijim formama.

Već u Vukovo vreme u Srbiji je guslarska praksa bila u opadanju, a u Sremu i Bačkoj su guslali gotovo samo slepi prosjaci. Najživlja guslarska tradicija odvijala se u Crnoj Gori, Bosni, Hercegovini i južnim i brdovitim krajevima Srbije. Po rečima Vuka Karaxića, u ovim krajevima,"teško je naći čovjeka da ne zna gudjeti".

Kao vreme procvata guslarske tradicije obično se uzimaperiod kraja 18. i početka 19. veka. Ovom periodu pripadaju pesme koje je sakupio Vuk Karadžić, između ostalog i ciklus ustaničke epike koji je upravo tada bio u nastanku. Ove pesme teoretičari narodne književnosti obično smatraju "najvišim dometom" našeg epskog usmenog izraza. Po rečima filologa Jovana Deretića, one se danas još nazivaju i klasičnom redakcijom naše narodne epike, zbog visokog umetničkog kvaliteta koji im se priznaje. Zahvaljujući ovim pesmama srpska junačka epika često se smatra glavnom vrednošću naše usmene književnosti i jednom od najznačajnijih pojava u epskoj poeziji evropskih naroda posle Homera, poslednjim velikim poglavljem njene istorije. Ali, ovo je i doba poslednjeg autentičnog talasa epskog usmenog pevanja. Period od druge polovine 19. veka pa nadalje često se smatra periodom degradacije i postepenog izumiranja epske pesme.

Nasuprot ovoj generalizovanoj tezi o procvatu, propadanju i nestanku epske tradicije tokom dva veka — od ustaničkog doba do modernog perioda, ozbiljnije proučavanje pokazuje da epska tradicija danas postoji u veoma razvijenom i rasprostranjenom vidu, a neguje se čak u okviru posebnih institucija. Guslarska praksa je danas, po rečima D. Golemovića, postala "masovna, izražavajući se na bezbroj načina, od održavanja guslarskih koncerata i takmičenja, do publikovanja guslarskih pesama na raznim audio i video "nosačima." Fenomen gusala, po njegovim rečima, preti da svojom masovnošću "ugrozi" čak i novokomponovanu narodnu muziku".

Kao ilustracija današnjeg stanja, poslužiće nam podatak da trenutno postoji "blizu 60 društava guslara, svrstanih u tri republička saveza i objedinjenih u savez guslara, popularno nazvan Savez guslara srpskih zemalja". Ako pritom dodamo da u radu ovih društava učestvuje skoro 4000 članova, jasno je da se radi o veoma vitalnoj i snažnoj praksi.

Tokom 20. veka je neminovno, usled opšteg procesa modernizacije, došlo do promena i u guslarskoj tradiciji — ona nije preživela u svim svojim oblicima. Kulturni element dinarske geografske zone, sa (istorijski gledano) najsnažnijom epskom aktivnošću (područja Crne Gore i Hercegovine), izglada da je najviše uticao na opstanak guslarstva. Istovremeno, u drugim oblastima, kao što su Vojvodina i Srbija, došlo je skoro do potpunog izumiranja one epske tradicije kakva je postojala u 19. veku (npr. slepih guslara i pesama klanjalica).

Mada su i ranije postojala organizovana okupljanja guslara, (kao što su takmičenja u vreme kraljevine Jugoslavije), do prave institucionalizacije dolazi od 60-ih godina, kada se formiraju guslarska društva. Prvo društvo sa radom u kontinuitetu osnovano je 1961. godine u Sarajevu, i svojim delovanjem podstaklo je stvaranje drugih društava širom Jugoslavije. Danas se gotovo sva guslarska aktivnost odvija u okvirima društava, koja objedinjuju savezi guslara sa svojim statutom, programskim zadacima, ciljevima...

Iako rasprostranjena na čitavom području srpskih zemalja, društva guslara danas okupljaju stanovništvo pretežno poreklom iz crnogorsko-hercegovačke oblasti (Crnogorska brda i Stara Hercegovina). Ova crnogorsko — hercegovačka guslarska "struja", koja se pokazala najotpornijom i najživljom, ustanovila je, preko svojih pripadnika, jednu novu, više gradsku nego seosku guslarsku praksu kakvu danas imamo na celom području Srbije, Crne Gore i Republike Srpske. D. Golemović današnju praksu zbog toga naziva hibridnim seosko-gradskim oblikom. Način guslanja koji se ovde neguje (crnogorsko-hercegovačka oblast) postao je danas dominantan te oblikuje izvođački stil novih generacija guslara. Narod ovog područja je kroz istoriju bio veoma vezan za gusle i epsku pesmu, on je, po rečima Vladimira Dvornikovića: "vekovima sav svoj duševni život izražavao i proživljavao kroz epski deseterac."

Crna Gora se izdvajala po svojim epskim specifičnostima još u Vukovo vreme — on u svojim zbirkama posebno označava pesme iz Crne Gore. U Crnoj Gori guslar nikada nije bilo zanimanje, ali malo je bilo Crnogoraca koji nisu bili guslari. Glavni tok crnogorskih pesama čine pesme o crnogorskim bojevima 18. i 19. veka. Pored sukoba sa Turcima, teme pesama su i otmice stada, pljačkaški pohodi, četovanja, međuplemenski sukobi. Sve pesme, pa i one koje su došle sa strane, odlikuje snažan lokalni kolorit — one su veoma svedene, sa više istorije nego poezije, vrlo realistične, sa gotovo dokumentarnom tačnošću. U Crnoj Gori, kriterijum za opstanak pesme je njena pouzdanost, jer se ono o čemu pesma govori uzima za posvedočenu istinu. "Crnogorci: za svaku svoju rabotu pomislite šta će gusle kazati!" — ovo su reči kneza Danila koje dovoljno ilustruju prethodno rečeno. Kao što je navedeno, glavne teme su vezane za opštu i lokalnu istoriju, a gotovo da nema ličnih povesti, pesama o ženidbi, ljubavi — ove teme su crnogorskoj epici 18. i 19. veka uglavnom strane.

Istorijska slika crnogorske epske pesme u 19. i 20. veku može se dovesti u vezu i sa uzrocima njene današnje vitalnosti. Ovde je ona najpre počela da se transformiše, prilagođava novim okolnostima. Te nove okolnosti su pre svega razvoj pismenosti i uticaj pisane književnosti. Pod ovim uticajima, prve "pesme na narodnu" stvaraju vladike Petar I i Petar II, uvodeći u epsku pesmu izraz svojstven individualističkom pesništvu. Međutim, ove pesme dovoljno su bliske izvornoj narodnoj epici da ih narod prihvata kao svoje, pa za njima pesme u narodnom stilu spevavaju i mnogi drugi. Od sredine 19. v., putem štampanih knjiga i brošura, epske pesme se prenose i šire i po Crnoj Gori i izvan nje. Prava poplava štampanih pesama, onih izvornih, ali i pisanih epskih hronika u narodnom stilu pojavljuje se kako u obliku zbirki, tako i kao pojedinačne pesme "jeftini broširani reprinti" — kako ih naziva Albert Lord. Njihova niska cena i rasprostranjenost utiču na to da one vremenom postaju sve dostupnije narodnom pevaču pa je tako njihov uticaj na njega sve veći. Pod uticajem štampanih pesama učvršćuje se ideja o fiksiranom tekstu, pesme se uče napamet i gubi se usmeni postupak ispevanja pesme koji su poznavale starije generacije. Repertoar guslara vremenom postaje sve raznolikiji — pored pesma iz Vukove zbirke i drugih zbirki iz 19. veka, u 20. veku to su mahom poetske tvorevine književnika i pesme samih guslara. Važna nova karakteristika ovih pesama je rima — pesma se ispevava u rimovanim dvostihovima, a ovaj "modernizam" se toliko ukorenjuje, da se stari epski sadržaji čak prepevavaju, preoblače u ruho rime i savremenog jezika. U poslednjim decenijama 20. veka, pored deseterca uvodi se i sve više osmeračkih pesama, uz gusle se pevaju tužbalice, sviraju kola, pa čak i lirika uz gusle nailazi na odličan prijem kod publike.

Paralelno sa ovim promenama, tokom 20. veka dolazi do potpune dominacije guslara sa crnogorsko-hercegovačkog područja. Oni dolaze u nove sredine, u Srbiju, Bosnu, (na školovanje, rad — vrlo često vojnu službu, ili kao kolonisti), i tu doživljavaju uspeh i priznanje kao guslari. Tako su još u prvoj polovini 20. veka (period između dva svetska rata) najbolji guslari u Srbiji (npr. Petar Perunović, Jevrem Ušćumlić i dr.) bili oni koji su se doselili iz Crne Gore.

Od 80-ih godina nadalje, gusle doživljavaju pravu masovnu produkciju, izdaju se brojne ploče, kasete i video kasete, koje se prodaju u tiražima od 100.000 ili čak pola miliona primeraka. Ovaj period obeležavaju guslari Boško Vujačić i Branko Perović, dok ih na kraju veka smenjuju guslari mlađih generacija, Savo Kontić, Đorđije Koprivica, Milomir Miljanić i dr. Tokom devedesetih godina, pod uticajem aktuelnih političkih (ratnih) i kulturnih zbivanja dolazi do nagle emancipacije guslarstva i na području Republike Srpske, kao i do ujedinjenja guslarskih saveza na sve tri srpske teritorije u Savez guslara Srbije, Crne Gore i Republike Srpske, koji funkconiše kao jedna celina sa korpusom od više hiljada aktivnih guslara svih generacija.


/ovaj tekst predstavlja deo iz diplomskog rada pod nazivom "Gusle nekad i sad: gusle kao muzički i društveni fenomen"/ Vidovdan
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #4 poslato: Novembar 25, 2011, 03:02:41 am »

*

GUSLE


GUSLE KROZ ISTORIJU

Gusle su stari, izvorni Srbski instrument, koji je kroz sve vijekove opstajao i ostajao u Srbskom narodu, svjedočeći i preživljavajući sve narodne volje i nevolje.
 
Uz gusle se rađalo, krštavalo, stasavalo, vjenčavalo, u bojeve išlo i umiralo. Svaka kuća i ognjište je imalo gusle, pa i ako niko u kući nije znao zaguditi, one su stajale i čekale gosta koji je znao zaguditi i uz gusle zapjevati.

Zamagljena i bečkom školom iskrivljena, slavna istorija našeg naroda, sakrila je i porijeklo gusala kao izvorno Srbskog instrumenta. Pouzdano znamo da je naš vladar Stefan Nemanja sa guslama dočekao germanskog vladara Fridriha Barbarosu, kada je Njemac došao da pregovara sa Stefanom Nemanjom oko prelaska zapadnih vojski preko Srbije pri njihovom pohodu u Krstaške ratove. Njemački vladar se oduševio guslama i njihovim zvukom. To su neki najstariji pomeni gusala u zvaničnoj istoriji našeg naroda. Međutim, kako znamo da je ta zvanična istorija našeg naroda, na Bečkom Kongresu prekrojena, izmjenjena i zamagljena, možemo predpostaviti da je istorija Srba, kao i Srbskih gusala, mnogo starija i bogatija. Zna se da su gusle porijeklom sa prostora drevne Persije, odnosno srednje Azije. Neke istorijske škole govore da su i Srbi porijeklom sa tih prostora (za šta ima osnovanih dokaza), tako da nije isključeno da su Srbi, doseljavajući sa prostora srednje Azije na prostore Sjeverne, Srednje, Istočne i Južne Evrope (ali daleko prije 7. vijeka, kako nas uči zvanična istorija), donijeli sa sobom i svoj instrument — gusle.
 
Poznato je da Lužički Srbi, koji su naselili današnje krajeve Njemačke u istom valu kada smo i mi došli u ove krajeve, imaju svoj nacionalni instrument — husle! Pri tom Srbske gusle i Lužičkosrbske husle liče, samo su kroz dugu istoriju oba instrumenta doživljavala promjene i usavršavanja.

Kako naš narod od pamtivjeka prati prokletstvo izdaje, nesloge, cijepanja, te kako se, od kad postoji, naš narod prelijeva i stapa u druge narode ili se čak od našeg naroda odvajaju djelovi naroda stvarajući druge, nove "narode" (obično neprijateljski nastrojene prema narodu iz koga su potekli), tako su sa narodom i gusle prešle iz našeg naroda u druge, okolne narode, koji su ih prihvatili i predstavljaju ih kao izvorno svoj nacionalni instrument!
 
Tako danas imamo "hrvatske gusle", "bugarske gusle", "makedonske gusle", "bosanske ili bošnjačke gusle", "crnogorske gusle", itd…

Kao i mnoga druga obilježja Srbske nacije i kulture, ti "narodi", u nedostatku sosptvene kulture i nacionalnih obilježja, svojataju i taj naš drevni instrument!

 
Dijelovi gusala:

1. Varjača — zvučno tijelo — izdubljeno drvo preko koga je nategnuta jagnjeća, zečja ili jareća koža na kojoj je na sredini napravljena perforacija radi zvučnosti instrumenta.

2. Držač se sastoji od "vrata" i "glave". "Glava" je sam vrh gusala i obično je vrlo bogato ukrašena, može biti izrezbaren lik čovjeka, konja, ptice itd, dok je "vrat" dio za koji guslar drži gusle, dok drugom rukom gudalom prelazi preko nategnutih struna.

3. Strune su napravljene od dlaka iz konjskog repa.

4. Oputa — dio za koji je struna pričvršćena pri dnu gusala.

5. Kočić — nalazi se između "glave" i "drška" i na njega se namotava struna.

6. Konj ili konjić — komadić drveta koji odvaja strunu od zvučnog dijela. Nalazi se između "opute" i perforacije, a može biti do "tri prsta" visine.

7. Lučac — gudalo napravljeno od prirodno zakrivljene grane i strune od konjske dlake.

Neki od najpoznatijih guslara Srpskog naroda: Tešan Podrugović, Filip Višnjić, Leka Mastilović, Starac Milija, Starac Raško, Đuro Milutinović, Stojan Hajduk, Anđelko Vuković, Đorđije Đoko Koprivica, Dušan Doderović, Petar Perunović Perun, Budimir Čavić, Zoran Plemić, Branko Perović, Saša Laketić, Slavko Jeknić, Đorđe Tanović, Boško Vujačić…


Nenad Jokanović, Banja Luka | Srpsko blago
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #5 poslato: Mart 08, 2012, 12:32:23 am »

*

O GUSLAMA


Posmatrajući gusle kao narodnu umjetničku rukotvorinu lako ćemo uočiti da stvaralačka fantazija ni kod jednog naroda nije tako bogato i tako raznoliko ukrasila jedan instrumenat kao što je to slučaj sa našim guslama. Od simboličnog zmaja, vitoroga i lava, pa do istorijsko-legendarnih junaka našeg eposa; od pokrajinskih grbova pa do veleljepnih nemanjićkih hramova, sve je to našlo plastičnog izraza na guslama gdje se uporno takmiče mašta i rezbarska vještina. One nam kao takve mnogo kažu prije negoli zabruje, prije nego što progovore svojim melodičnim jezikom.

Ma koliko paradoksalno izgledalo, gusle izražavaju više od drugih muzičkih instrumenata, jer su bliže čovjeku, jer su tonski individualno vezane za svakog guslara. Njihova je izuzetna i najveća originalnost u tome što se, za razliku od ostalih instrumenata, akordiraju prema ljudskom glasu, prema boji glasa svakog guslara ponaosob. Naročito podvlačimo ovu osobenost naših gusala o čemu se, koliko nam je poznato, nije pisalo.

Šta znači akordiranje instrumenta prema ljudskom glasu? — To je upravo harmonično slivanje instrumentalno-vokalnog zvuka, kompenetracija živih tonova kolorisanih bojom i toplinom ljudskog glasa uz osnovnu pratnju jednog, na prvi pogled, primitivnog ali narodnoj pjesmi i narodnom guslaru tako bliskog instrumenta.

Pokušajmo, dakle, da se malo više približimo zvuku gusala, da bismo uočili još neke karakteristike ove srpske lire - ovog starog slovenskog instrumenta, koji je u našem narodu dobio izuzetan značaj i duboki smisao.

U guslarskoj introdukciji, i pored primitivnosti instrumenta, naslućujemo snažno utkane melodične arabeske i pravu vrijednost guslara.

Početkom vokalne pjesme, u guslarskom oglašavanju, uspon raste do visokog registra sa modulacijama širokih melodijskih linija prije negoli se pređe na osnovni motiv življeg narativnog stila. Guslarev glas i zvuk gusala slivaju se u jedinstven ton vokalne boje.

Guslar se obraća svojim guslama kao nadahuniti pjesnik svojoj muzi; on u njima nalazi inspiraciju, cnagu i polet. Ponajčešće se ponavlja živo ritmičko skandiranje, koje kod nekih guslara prelazi u izraziti rečitativ. Ubrzavanje i usporavanje tempa zavisi isključivo od guslareve pripovjedačke obdarenosti i ekspresivnog tumačenja pojedinih pjesničkih, epskih i lirskih motiva.

Svaki otpjevani stih u desetercu, uz kratak predah vokalne pjesme, praćen je harmoničnim refrenom gusala. Ova pauza nije prvobitno i isključivo muzički uslovljena, već je diktovana nužnošću da guslar koristi potrebni interval za improvizaciju daljih stihova, jer su stari guslari bili istovremeno i pjesnici. Gusle su, prema tome, vjerno sačuvale svoj arhaički stil.

Za razliku od drugih instrumenata, gusle su skladni viteški razgovor jednog borbenog naroda koji je svoj nacionalni kult tako visoko uzdigao, i, za razliku od ostalih instrumenata, gusle su po prevashodstvu muški instrumenat ...


Autor teksta nepoznat | odlomak iz knjige SAVREMENICI O PETRU PERUNOVIĆU - PERUNU
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #6 poslato: Septembar 09, 2012, 08:09:26 pm »

*

LIČKI NARODNI INSTRUMENTI


LIČKE DVOSTRUNE GUSLE

Ličke dvostrune gusle su srpski narodni muzički instrument i izraz su ukupnog dinarskog epskog muzičkog stvaralaštva. U ličkom narodu bile su manje zastupljene u odnosu na ličku tamburicu, dvojnice i diple.

Za razliku od jednostrunih, ličke gusle imaju dvije strune i dva klička, pa se zbog toga zovu dvostrune. Kličak prve strune, na koju se dodirom prstiju svira, po pravilu je postavljen nešto niže u odnosu na drugi. Obe strune su tonski iste visine odnosno jednako su složene, a gudalom se ravnomjerno prevlači preko njih. Uobičajen razmak struna od vrata, u njegovom gornjem dijelu gdje se svira, iznosi od 4 do 5 centimetara. Guslari uglavnom za strune koriste dlaku sa repa konja, jer je najkvalitetnija. Ličke gusle su uglavnom, na završnom gornjem dijelu glave imale lik konjske glave.

U odnosu na jednostrune ove gusle su nešto manje pogodne za praćenje epskih pjesama, jer pri sviranju druga struna stalno zvuči ležeći ton, slično gajdama. Zato svirka na ličkim guslama zvuči tužno i dirljivo. Pogodnije su za praćenje lirskih pjesama šaljivog sadržaja, poema i balada.

Ova vrsta gusala u rijeđoj je upotrebi na balkanskom poluostrvu. U Srbiji (okolina Niša, Pirota, Ćuprije), na njima su svirali samo prosijaci i slijepci. Međutim, da se ne bi umanjio kvalitet dvostrunih gusala, veoma je važno istaći da je dvostrune gusle svirao veliki i poznati slijepi srpski pjesnik i guslar Filip Višnjić.


LIČKI GUSLARI

Lički guslari su kroz burnu istoriju, gradeći poseban guslarski stil, guslali pjevajući stare junačke narodne pjesme o kosovskim junacima, o Marku Kraljeviću, o Gavrilu Principu i slično, kao i o hajducima, narodne pjesme iz NOB-a, o dizanju ustanka, o čuvenim bitkama, o narodnim herojima, o stradanjima i drugo. Lički guslari pjevaju mirnije, dok crnogorski pjevaju oštrije. U toku 19. vijeka u Gackoj dolini bila su dva poznata lička guslara, Rade Rapajić iz Rapajina Dola, slijepi guslar umro 1892. godine i Ilija Trtica iz Crne Vlasti, Gornje Vrhovine. Lički guslar Tomo Nikšić iz Barleta je dizao ličke narodne mase na bunt protiv Austougarske monarhije. Najpoznatija mu je pjesma Junaštvo Maniše Novkovića i Sekulića. Između dva rata i poslije Drugog svjetskog rata bilo je nekoliko dobrih ličkih guslara oko vrela Zrmanje i Gračaca, kao i u srpskim selima Gornjoj Ploči, Mogoriću, Zavođu, Pavlovcu i Vrepcu.


Iz knjige: "Ličke narodne pjesme, kola, plesovi i lički narodni muzički instrumenti", autor Dobrivoje Pavlica | Lika u Srcu
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #7 poslato: Maj 03, 2013, 11:11:30 pm »

**

GUSLE


... Srpska vera je u nacionalnoj epopeji, kao što je u grčkom starom narodu bio epos Homera i teogonija Hezioda. ...U duhu našeg čoveka više su ozarena lica o kojima peva guslar narodu okupljenom pred crkvom, nego lica svetitelja o kojima se čita iz evanđelja u crkvi. ...Taj narodni epos postao je donekle mitologija koja je njegova druga religija i intimna mistika; a on je i mnogobožac, jer je napravio božanstvenim svoje pretke. Jedini je naš narod, posle Grka, koji veruje u heroje: on ima svoje Tezeje, Prometeje i Herkule.

... Od Triglava do Beloga Mora sve što nije opevao srpski guslar, umrlo je za sva pokolenja.

... Dalmacija ... je tokom poslednjih vekova primala velike prilive stanovništva iz Crne Gore i guslarskog dela Hercegovine, što se vidi i po odelu dalmatinskog naroda, njegovim guslarima i hajducima, kao i na opštem tipu čoveka iz izvesnih onamošnjih predela. Posle propasti na Kosovu, ostala je Bosna i Hercegovina još nekoliko decenija slobodne i pod svojim vladarima, a bilo je sasvim prirodno da najbogatiji i najkulturniji deo nemanjićskog naroda, primoran na begstvo, potraži u tim našim zemljama svoje pribežište. Kada je nazad pala i poslednja naša slobodna zemlja, Hercegovina, u turske ruke, begao je narod i odatle da se skloni na obale Jadranskog Mora; a, po celom izgledu, su dubrovački Konavli bili takav jedan zbeg naročito interesantan. Zna se da su Hercegovci branili dalmatinski Klis i Senj, dajući ubrzo zatim onoj zemlji i svoje uskoke i svoje guslare, od kojih je ostao uskočki epos. Veliki deo tog naroda je bio brzo pokatoličen, ali je očevidno ostao ipak i dalje duboko vezan za tradicije sa kojima je bio onamo došao. Nije slučajno da i u Dalmaciji ima jedno polje zvano Kosovo. Ja bih rekao da su Srbi guslari, i da su guslari samo Srbi, i kad su menjali veru. Postoji jedan mentalitet guslarski koji je hajdučki, vojnički i borbeni, a to je naš narod sa nemanjićskim tradicijama; a postoji drugi deo naroda koji je manje sanjalica, više kompromisan, i nimalo hajdučki, a to je naš katolički čovek. On stvarno ne mari za gusle, pošto nije opevao svoje lokalne vladare ili svoje posebne junake. Međutim, naši bosanski Muslimani pevaju uz gusle svoje naročite megdandžije, poturice, koji su uvek u borbi sa pravoslavnima, a ne pominjući ikog drugog. Odrekavši se i vere, i uzimajući druge vere, naš guslarski tip čoveka se nije odricao gusala. — Uostalom, Dalmacija i nije neka zasebna etnička i moralna celina, odeljena od jezgra našeg nacionalnog bloka. Naprotiv, geografski, Dalmacija je samo jedna padina Bosne i Hercegovine, i zato je Dalmacija primorje tih dveju pokrajina a nikakva zasebna i moralna jedinica. Očevidno je da odavno u njoj ne živi njeno primitivno slovensko stanovništvo, silom raseljavano ili iskorenjeno; ali primajući prilive bosanske i hercegovačke pravoslavne i katoličke mase, dalmatinska obala je samo tako sačuvala svoj jezik i izvesne nacionalne tradicije. Stari istorijski spomeni bili su zatrveni, ali su nove migracije onamo stvorile jedan nov epski duh sa svojim guslarima i svojim hajducima. Ako se nisu nikad pevali stari onamošnji kraljevi i banovi, brzo su se opevali Janković Stojan i Smiljanić Ilija, koji su po svemu rođaci Baja Pivljanina i Starine Novaka, ili docnije našeg hercegovačkog hajduka Stojana Kovačevića, u Bosni se peva car Dušan i devet Jugovića, a ne Ban Kulin i kralj Tvrtko; i onamo se peva poraz na Kosovu, a ne poraz na Bobovcu ili kod Jajca. Centralno mesto svih naših krajeva koji su pevali uz gusle, bilo je uvek u glavnoj nacionalnoj najvećoj grupi, a to je u nemanjićskoj državi. Planina Durmitor je stvarno tačka oko koje, u rastojanju od sto kilometara vazdušnih, živi rasadnik svih velikih junaka, oslobodilaca, naučnika i umetnika: i sve vibracije rasnog genija pošle su iz toga idealnog kraja. ...


Jovan Dučić: "Srpska mistika i Meštrović". Pravda, 30. april, 1, 2. i 3. maj 1932.





Fotografija: Završetak gusala izvajan u vidu glave divokoze (detalj). Javorovo drvo. Kraj XIX veka. Crna Gora. (Etnografski muzej, Beograd).
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #8 poslato: Maj 11, 2013, 08:18:05 pm »

*

GUSLE МОЈЕ

Uz njih se učila istorija, sećalo na junake, gradio nacionalni identitet i "pjanila pokoljenja" da nikad ne odustanu od borbe za slobodu i jedinstvo

Negdje Srbin, sakriven u gori,
Strašno čudo izmisli i stvori,
Nauči ga sila sa nebesa
Javorovo drvo te otesa.
Iskopa ga i kožom podape,
I niza nj'ga konjsku dlaku zape.
Onda drvo jadikovo savi,
Pa i na nj’ga konjsku dlaku stavi.
Pa kad dlakom pro dlake prevuče
To mu isto kao munja puče.
Cio svijet začudi se tome
Šta izmisli Srbin rodu svome...


... Na svim ovim prostorima one su ostavile pečat, te se i dan-danas u kućama koje ih poseduju čuvaju kao istinska relikvija. One su dokaz dugog postojanja i tradicije koju jedna porodica i narod baštine.

Gusle su odigrale važnu ulogu u razrešenju jednog veoma zapaženog akademskog spora. Nakon što je Šliman pronašao ruševine Troje, pokrenuto je pitanje starosti i autorstva epova "Ilijade" i "Odiseje", koje tradicija pripisuje antičkom pesniku Homeru. Kod nemačkih filologa se pojavila teorija da je nemoguće da jedan čovek zna više od 12.000 stihova napamet, pa je isticano da su epovi modernija tvorevina, kompilacija nastala radom mnogih autora. Homer, Ilijada i Odiseja dovedeni su pod sumnju. Američki naučnik Nilman Peri je tokom svojih istraživanja u Kraljevini Jugoslaviji tridesetih godina XX veka slušao i razgovarao sa mnogim srpskim guslarima. Potvrdu da je jedan čovek sposoban da zna stihova koliko imaju "Ilijada" i "Odiseja" našao je u guslaru Avdu Međedoviću. On mu je uz gusle recitovao i mnogo više stihova nego što ih u ova dva epa ima. Mit o slepom pesniku Homeru nastavio je da živi.

Od svih pobrojanih mesta gde se pevalo uz gusle, najdublji trag one su ostavile u srpskim krajevima. U prevodu Starog i Novog zaveta Đure Daničića i Vuka Karadžića gusle se pominju od biblijskih vremena. Sa sigurnošću se može reći da su se gusle slušale na dvoru kralja Stefana Prvovenčanog početkom 13. veka. Ovaj instrument se često pominje u pisanim izvorima, ali likovnih predstava nema do dolaska Turaka. Najstariji likovni prikaz gusala je iz XVII veka. Od tada pa do današnjih dana one prate srpski narod u vremenima slave i poraza, junaštva i izdaje. Do početka srpske revolucije 1804. godine guslari uz gusle pevaju o Dušanovom zemaljskom i Lazarevom carstvu nebeskom. Gusle ječe o Obilićevoj hrabrosti, borbi Marka Kraljevića sa Turcima i Vukovom izdajstvu. U teškim danima pod turskim ropstvom podsećaju srpski narod na negdašnju slavu i veličinu. Iako su često događaji izmišljeni, oni ostaju priča i istorija za daleka pokolenja. Značaj guslara u ovom teškom periodu najbolje oslikavaju reči najpriznatijeg novovekovnog pesnika-guslara Hadži Radovana Bećirovića:

              "...Kad je Srbin najviše strepio
                  Guslar ga je nadom krijepio
                  Oštrio je pjesmom jatagane..."


Ideja je bila samo jedna: podstaći srpski narod u borbi za opstanak i dati mu primere kako se valja ponašati u teškim danima.

Tokom XIX i XX veka u guslarskim pesmama ima sve manje legendi a sve više istorijski utemeljenog sećanja na skore događaje. U kneževini Srbiji se objavljuju zbirke, pre svega, narodnih epskih pesama koje je sakupljao Vuk Karadžić. Njegovi pevači bili su savremenici slavnih bojeva Prvog i Drugog srpskog ustanka. Teme pesama koje je zapisivao od slepog guslara Filipa Višnjića, Tešana Podrugovića ili žena Živane Antonijević i Jelisavete Marković bile su, pored kosovskih i vremena srednjovekovne borbe sa Turcima, junačke bitke ustanaka. Srpski guslari su pevali o početku bune na dahije, boju na Čokešini, boju na Ljubiću... Guslari na sve delove Balkanskog poluostrva nose luču borbe i san o skorom oslobođenju od Turaka. Ostaje kao legenda priča kako je kralj Aleksandar Karađorđević uoči juriša na Kajmakčalan i prilikom proboja Solunskog fronta naredio da se iz prvih borbenih linija skloni čuveni guslar Petar Perunović Perun. Strahovao je da bi svojom pesmom mogao da raspali borbeni duh vojnika dotle da krenu u juriš i pre komande. Ujedinjenje Srba i stvaranje Jugoslavije promenilo je kako teme guslarskih pesama tako i odnos ljudi prema njima. Od tada pa do današnjih dana one neumitno postaju raritet. Okupljanja guslara se organizuju na takmičenjima koje posećuju samo iskreni poštovaoci. Opis jednog nadmetanja iz pera Miloša Crnjanskog, koje se zbilo dvadesetih godina prošlog veka u Sarajevu, do danas je u svojoj biti ostalo isto.

"Pa ipak, na kraju, trebalo je objaviti rezultat. To izgleda lako, ali... Reći guslaru da svira kao u diple malo je tužno, svi su oni uvereni da nebesno gude. I najposle došli su u ime sela i varoši i sad da Pljevlje ispadne bolje od Nikšića, Konjic od Prijedora, može li to da bude? Treba se vratiti kući sa utakmice, pobeđen i to na guslanju, večne bruke."

Inspiraciju za pesme pesnici danas pronalaze u nepresušnim kosovskim i, sve više, u socijalnim temama. Kako bi rekao pesnik Radovan Bećirović:

"Ja sam uveren da su svi guslari dobri, ali nijesu dobre sve pjesme koje mi pišemo. A znaš kako je: nije svaka travka za ranu, niti je svaka pjesma za gusle!"

Socijalistička izgradnja zemlje i stvaranje zajedničkih kultova i heroja jugoslovenskih naroda i narodnosti sredinom XX veka, kao i ubrzana industrijalizacija i veliki odlazak stanovništva iz sela u gradove, nisu ostavljali puno prostora za gusle i pesmu uz njih. ...


Autor teksta: Sava Samardžić (1989)
Apsolvent na Filozofskom fakultetu u Beogradu — smer istorija.
Deo teksta preuzet sa sajta: Strpski akademski krug  
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #9 poslato: Oktobar 12, 2013, 03:39:32 pm »

*
ETNO PRIČA


GUSLE — dve žice sačuvale istoriju jednog naroda

"Ne možemo s guslama u 21. vijek! Srbi napred — gusle stoj! Šta da se radi? Što to nisu rekli ranije? Dvadeset vjekova je moglo, a sad odjednom ne može, kao da je 21. vijek gori od svih prethodnih vjekova. Da smo znali ne bismo s guslama ni kretali na toliki put. Na jedvite jade smo se nekako dopeljali do pred kapiju 21. vijeka i sad treba da se tu razdvojamo. I ne znamo ko je koga dovde doveo: one nas ili mi njih. Ni ko je postao sporan: mi, gusle ili ono što gusle pamte i govore. Nemoguće je da mi valjamo, a gusle ne valjaju. Možda bi trebalo da mi ostanemo u 20. vijeku, a one neka prođu dalje da pričaju našu pogibiju. Ili da uđemo odvojeno, ako ne možemo zajedno..." početak je besede Matije Bećkovića na svečanoj akademiji pod nazivom "Čujete li kolo kako peva" kojom je Društvo guslara "Student" obeležilo pet godina trajanja pri Univerzitetu u Beogradu.

NASTALE IZ "TESNOG" ŽIVOTA DA KAŽU ISTINU

"Ne zna se tačno kada su gusle nastale, niti kada će nestati, ali se tačno zna njihova istorijska, muzička, i njihova etno — muzikološka uloga. Nastale su verovatno iz tesnog životnog "škripa" — da isprate suštinu života. One su izvanredno skromnih muzičkih, i izvanredno mocnih intelektualnih mogucnosti. Na guslama ne može da se napravi više od pet tonova — one su tu da jednu suštinu pomognu da dođe do auditorijuma. U vremenima kada su naši preci bili nepismeni i kada nisu bili u prilici da korišcenjem klinastog ili nekog drugog pisma zabeleže životnu istinu i istoriju koju su nataložili tokom svog života za svoje potomstvo, oni su to mogli ispričati u ambijentu u kom su živeli — meljuci žito u vodenici, pored ognjišta u kuci, povodom nekih prigodnih svečanosti kao što su slave, čak sahrane, rođendani, ako su uopšte slavljeni, i slave koje su izuzetno slavljene. U tim trenucima su naši preci hteli i imali potrebu da ostvare svedočanstvo za svoje potomke o životnim istinama koje su bile važne... o tome kako se rađalo, nijansiralo i uvažavalo čojstvo i junaštvo, o narodima koji su ih okruživali, o normiranom, moralnom i viteškom pogledu na život... Gusle su bile najpogodniji instrument da im pomogne u toj priči", priča o guslama Branko Konatar, književnik, predsednik Društva guslara "Student".

KAD NESTANE JEZIKA NESTAĆE I GUSALA

U besedi s početka Matija Becković govori o opstanku, kako gusala, tako i srpskog naroda, te neraskidivoj vezi istih u vremenu i prostoru koji smo živeli i koji živimo. "Kraj guslara će doći kada nestane i jezika koji se govori uz njih, tako da je sasvim dovoljno da na ova dva kanala tragamo za istorijskim pretpostavkama nastanka samih gusala. Važnija je suština, ono zbog čega one postoje. Karakterističan izraz koji gusle promovišu jeste gnomski izraz. To je zgusnuta priča koja nije mogla da se prenosi putem romana, priča, pripovetki, putopisa, anegdota... Gnoma je čitavo jedno iskustvo kazano na najekonomičniji i najjednostavniji mogući jezički način. Naš jezik uvažava ekonomiju. Kao reka Tara je, kada mora da zaobiđe prepreku, ali najkraćim putem. Naši veliki pisci, poput Andrića i Njegoša, veliki su upravo po tome koliko su uspeli da pređu takvih prepreka najkraćim putem. Naša najveća životna ostvarenja u umetnosti i pisanoj reči ispričana su u desetercu, i mi smo rodili ljude koji su napravili bravure kojima se divi čitav civilizovani, a onaj drugi svet i da ne pominjem.

Tu su izvanrednu i posebnu zaslugu imale gusle, ali ne u muzičkom smislu, već u prenošenju i pravljenju suštinske priče. Kada je Gete pročitao Hasanaginicu, izjavio je da narod koji ima takvu poeziju zaslužuje da bude prestižan evropski narod, narod koga ce svi evropski narodi izučavati upravo zbog toga. Potom sledi period istorijski, koji pokriva NOB i, dalje... za koji tvrde da su gusle zabranjivane. Možda jesu, možda i nisu, ali sve što je zabranjeno, to je retko, ali i veliko — sve što je u mnoštvu ne može biti veliko. Ako je i postojala takva društvena tendencija prema guslama i umetnosti deseteračkoj, onda je upravo pravila reklamu. Gusle su se vratile u svoj prvobitni ambijent da deluju kao i kada su bili prisutni tuđini na ovim prostorima”, objašnjava Konatar.

STRUNE OD KONJSKOG REPA

Branko Arsenijevic u svojoj studiji "Sa dna Lepenskog vira" govori o prvom trenutku nastanka gusli: "Primitivni ljudi su živeli u sevardacima, kućama koje su bile građene za dan, i za dan se palile. Na ulasku u te kuće bile su pobodene dve sove, dva koca, kao slovo A, a da bi stajale morale su biti preprečene preprekom. Kasnije je čovek na toj prečki trljao drvo o drvo da bi došao do vatre. Prvi pokret drveta preko drveta dao je zvuk, a prva asocijacija je bila da čovek napravi primitivni muzički instrument. To se razvijalo, kako se razvijao i čovek, pa su ljudi počeli da koriste strunu od dlake konjskog repa, i druga pomoćna zatezala". Jedna od teza je i ona dr Olge Vuković Pjanović koja u naučnoj studiji "Srbi narod najstariji" kaže da je prapostojbina Srba područje Indije i Avganistana, i da otuda Srbi nose svoje nauke, običaje, pratnju. Društva guslara su osnovana 70-ih godina prošlog veka. Prvo je u Sarajevu osnovano Društvo "Filip Višnjić", i to je organizovano uz učešce naroda, bilo kao izvođača, bilo kao slušalaca, ljubitelja epske poezije, bilo kao samih stvaralaca. Danas ih ima oko 60.

Kod nas su Društva guslara najniža instanca organizovanih guslara, potom su tu Savez Republike Srbije, Savez Republike Srpske, Savez Republike Crne Gore i savezni nivo organizovanja koji čine predstavnici tih saveza. To je amaterska organizacija, ali vrlo važna, jer je postigla masovnost na svim prostorima gde su se gusle slušale. Društvo guslara "Student", zauzima vodeće mesto, osvaja nagrade na takmičenjima... a interesantno je upravo po mladima koje okuplja.

I GUSLE MOGU BITI ZLOUPOTREBLJENE

Ko su ljudi koji danas pripovedaju uz gusle, u danajšnje vreme kada su vrednosti i kriterijumi življenja okrenuti ili ka zapadnoj kulturi, ili ka pukom preživljavanju, što ne ostavlja prostor za bavljenje pitanjima nacionalne pripadnosti, istorijskih pozicija i očuvanja priče? Društvo "Student" je osnovano od strane entuzijasta, mladih ljudi koji su uglavnom naseljavali studentski dom, iz provincija, oni čiji su roditelji ostali kod kuće. Šta je prirodnije nego da u okviru svoga zavičaja prepoznaju i suštinu svog života, naravno usavršavaju se i normiraju svoje poglede na život u prema standardima savremenog čoveka i savremenog življenja. Međutim, danas se uz gusle peva o nekim novim, pravim i nepravim junacima, opevaju se periferni događaji, a oni veliki i bitni se ili marginalizuju ili su diskutabilne umetničke vrednosti. Stručnjaci kažu da je neophodno vratiti gusle u prostor umetnosti odakle dakle one i dolaze. "Ne kažem da bi Filip Višnjić, da je ostao da čeka da prođe još sto godina od Mišarskog boja, ili Prvog srpskog ustanka napravio bolju pesmu, ali Filip Višnjić je bio pesnik, koji je po zakonitostima pesme mogao da iznese takav događaj i da ga preseli u prostor poezije. Danas imamo jako malo ljudi koji to mogu. Odgovorno mogu da navedem samo dva imena — Matiju Bećkovića i Momira Vojvodića. Ostali ne poznaju razvoj događaja od koga pesma može da živi. Zato su ti ljudi skrenuli u komercijalizaciju i poezije i proze.

Danas su ljudi zloupotrebili gusle zato što su tekstovi koji su kazivani bili na temu dnevno političkih događaja, jeftinih ljudi, nemoralnih ili jeftino moralnih kategorija promovišući jedno socio-psihološko, socio-kulturološko dno. Gusle su imale mogućnost da svrstavaju ljude uz stub srama i uz stub časti. Ostale su da se pamte i jedni i drugi. Svi normalni i moralno vredni ljudi borili su se da se svrstaju uz priču koja stoji uz stub časti. Srbi su samo tri nerazdvojne stvari nosili sa svojom glavom, a to su kandilo, gusle i ikone. Bilo šta da se odvoji od toga, ostaje sakato ono što je ostalo, dodao je Branko Konatar.


Jelena Milutinović - 23.12.2011. | Balkan media
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #10 poslato: Decembar 05, 2013, 03:51:04 am »

**

O GUSLAMA I MOCARTU


Guslarsko veče u domu kulture "Vuk Karadžić" u Beogradu. Puna sala. Guslar M. Miljanić i rimovani deseterci izvjesnog Jakšića, koji je, izgleda, na cijeni kod ove publike. Miljanićevi gosti, guslari, Jeknić i jedan naš Krajišnik od Grahova... Govorili smo Žarko Komanin i ja. Žarko, pun strahopoštovanja prema klasičnom zlatu našeg jezika i stiha. Moj pokušaj kratkog protrčavanja kroz Vukove zbirke, sa poentom da se današnji siroti lirski pjesnik, koji baštini "našu klasiku, jedinu i pravu" (V. Popa) kao Bolani Dojčin uteže, umjesto krpom platna, vezanim stihom — "Stih je što i platno Bolanom Dojčinu" — da mu se riječi ne razminu mimo riječi...

Poslije, u bifeu, sa guslarima Slavkom Aleksićem i Boškom Vujačićem, i nekim pozorišnim čovjekom iz Kninske Krajine, razgovaramo, dok ne udarismo u bizarno, brđansko upoređivanje gusala i Mocarta! Pričamo o biološkom reagovanju na guslarevu davoriju. Da nema srpskog uva, dok sluša gusle, ma koliko se opiralo, a da se kroza nj ne protrese čitav organizam... Bezbroj guslarevih monotonih istosti uvijek nanovo uzbuđujuće zvuče. To je kao kada pada snijeg; isto, ali na hiljade raznih načina... To je kao kad slušaš Mocarta, tu čaroliju iz koje se svijet iznova rađa, uvijek u istim a bezbrojnim varijacijama. Sa puno pretjerivanja zaključismo da Mocart katkada zvuči kao sofisticirane gusle...

Govorim da sam nedavno pročitao reportažu Miloša Crnjanskog o guslarskoj večeri u Sarajevu, tamo neke daleke, možda 1939. godine. Tamo ga je, čini mi se, poslalo "Vreme". Crnjanski prvo, na svome putovanju, opisuje ljepotu, tišinu i začaranost Drine i prekodrinskih predjela, koje prvi put gleda. I govori o anahronizmu: sa automobilskih trka u Beogradu — pravo na guslarsko veče! Rođen u rumunskom Banatu, na obodu srpstva, šta bi on imao sa guslama i guslarima — tim indijancima u neobičnoj nošnji koji vrat i glavu atavistički zaokreću nebu — i sa tom tmolom, jednoličnom, žalobnom melodijom? A pogledaj kako ga polako ta davorija uzima, i kako ga, mic po mic, razbija u fundamentu, i kako, uzbuđen, ni sam ne zna zbog čega, skoro plače. Deseterac je kalup za srpsku osjećajnost, pisao je Andrić... Taj kod ugrađen je u naš arhetip.

Ne propuštamo da progovorimo o savremenom, rimovanom, degenerisanom desetercu, u kome, osim kod Bećirovića, rijetko ima istinske poezije. U komunizmu se taj deseterac kompromitivao udvorištvom: "Uz gusle će molbu podnijeti, / Dvostruk oro ko čoček igrati", veli Matija. Šta takav deseterac može u savremenom rasulu, šta u poplavi feljtonistike? Šta on danas znači u ovoj sali ovolikom svijetu koji, kao u zbjegu, živi u razdrndanoj prestonici, i u guslama, evo, traži utjehu.

Tamo, preko Drine, u Republici Srpskoj, koju još zovu i Vestendorpija (po gaulajteru Vestendorpu) zvanično zabranjuju guslarske večeri. Biće da su okupatori dobro osjetili — ili imaju verzirane savjetnike — da je deseterac i danas izoštreni moralni sudija, a možda i najsnažniji mobilizator. Da se Srbima savjest ne uspava.

Slušao sam sa pomiješanim osjećanjima tu našu vajkadašnju tugu. Čak i kad je degenerisan, u onom što je glavno, deseterac ne griješi. Snažnim, primordijalnim obručima drži nas da se ne prospemo: okupatori ne mogu biti prijatelji, sluge i kukavice ne mogu biti junaci. U deseteračkoj pljevi prizemne i anahrone publicistike uvijek bljesne koji laser, da opštu pomrčinu osvijetli. Najčešće tako što se komotno nasloni na velike "Vukove pevače", ali i na pisanu poeziju koja je u kolektivnom pamćenju. Ti opiljci velike poezije, kao žiške, sjajkaju u pomrčini — čas Njegoš, čas Zmaj, čas Šantić, recimo — kao ona zavjetna predaja koja spaja "vek sa vekom i čoveka sa čovekom". Međutim, publika, i to ova u epiku upućena, ne reaguje burno na ove žiške, na srećno uposlene stihove naše klasike, već upravo na onu novinarsku paljevinu, na sirovosti i prostakluke. To me rastužuje u detalju, ali i ohrabruje u cjelini. Jer deseterac ne umije da uvija, već sa žudnjom zaziva da se rodi novi bič tirjanah... I ovakav, surogatski deseterac, kao odbljesak onog drevnog i visokostilizovanog stiha, prokazuje savremeno američko varvarstvo, spram koga su Turci vitezovi, takoreći... A kada su guslari, na kraju, zajednički zapjevali: "Imam brata, jelika ga krije, / Usred čarne gore Romanije", nisam odolio da ne dodam — da znam i koji je...

Okupatori i njihovi savjetnici imaju dobrih razloga da guslarske večeri zabranjuju. Jer to što nam se sada događa, već nam se događalo, i deseterac to spontano i lako razvrstava u vajkadašnji koordinatni sistem epskog svijeta. I unazad i unaprijed, deseterac zna ko je ko i šta je šta.

Usput, pričao mi je Svetozar Koljević da mu je Jovan Ćulum pričao, a biće da je o tome i pisao, kako su Stari i Novi zavjet, te Ilijada i Odiseja, nenadmašno na srpski jezik prevedeni — Daničić i Vuk, Maretić i Miloš Đurić — i zato što su one stare agrarne kulture i ova naša, takođe agrarna kultura — komplementarne, pa se, u saglasju, dozivaju i čuju preko vijekova. (U inače prosječnoj knjizi Normana Majlera Jevanđelje po sinu Božijem, prevodilac je funkcionalno uposlio upravo te prevode, i od tih starinskih evokacija knjiga povremeno živne.)

Gledam kako pada snijeg i kako tišinu posvećuje. Sa hujom mećave, u daljini, čujem prigušenu ridanicu gusala. A iz sobe moga sina Petra Mocartov rog po crnim germanskim šumama zagasito prebira i tugu i radost, kojom se, u ponavljanju, zvukom, iz ničega, jedinstveni svijet stvara...

Zaspi, nespokojni. I ne sumnjaj da će te, kao i uvijek, oštar, kratak rez probuditi i po srcu posjeći: sve je tako strašno, i besmisleno, i čarobno, najzad...

Rajko Petrov Nogo
(Iz Bilježnice, krajem 1998. godine)

СЛОВО језика српскога, часопис за српски језик, књижевност и културу
број 33 август 2011. • година VIII


Prvih šest brojeva ovoga časopisa izišlo je pod imenom Raspeće jezika srpskoga. Časopis je nastao 2004. godine kao izraz otpora grupe nikšićkih srednjoškolskih profesora nasilju nad imenom srpskog jezika u Crnoj Gori. Od avgusta 2006. izlazi pod imenom Slovo.
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #11 poslato: Mart 18, 2014, 03:12:38 am »

**

ZLATNI ZVUCI SRPSKOG DUHA

                                                 Sjajni hrame, u kom Srbin čuva
                                                 Svoje ime, svoj amanet sveti,
                                                 Oj, vi gusle, od javora suva,
                                                 Vašem zvuku moja duša leti.

                                                                            (Aleksa Šantić)


U godini kad su gusle, zajedno sa još dvadeset šest elemenata naše duhovne baštine, ušle u prvi Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije, u izdanju novosadskog Prometeja (2012) pojavljuje se, evo, zbornik (almanah) Dejana Tomića ''Gusle u stihovima srpskih pesnika''.
 
Vekovna tema koja predstavlja samu srž srpskog narodnog bića oličenu u amblematičnoj snazi gusala, našla se u spektru interesovanja ovog kulturnog poslenika i publiciste, retkog i dragocenog u više mahova. Nakon niza sličnih poduhvata, Dejan Tomić je znao da bez teme o guslama njegov saakupljački rad bio bi okrnjen za sva vremena.

Postoji podatak da je Stefan Nemanja u 12. veku guslama dočekao u Nišu Fridriha Prvog Barabarosu gde su razgovarali o saradnji u krstaškom ratu. Barbararosa je bio udivljen zvučnom mistikom gusala i pevanjem. Gusle se prave od javora, što nije nimalo slučajno, jer to drvo u srpskoj prethrišćanskoj religiji nosi kult predaka, ima simboliku koja ga povezuje sa iskonom.

Gusle nisu samo predmet, već pre svega medij preko kojeg su saopštavani i opevani važni događaji iz srpske istorije. S kolena na koleno, oni su upamćeni kao epska poezija koja je, konačno, u 19. veku, zaslugom Vuka Karadžića i zapisana. Pevanje uz gusle naročito je vezano za teme iz ropstva pod Turcima, ali i za druge potonje motive.

U nizu otkrića i iznenađenja koja donosi zbornik Dejana Tomića jedno zaslužuje poseban osvrt. U prilozima pronalazimo gusle u stihovima Omer-bega Sulejmanpašića (1870—?), Avde Karabegovića (1875—1908), Ćazima Ćatića (1878—1915) i Osmana Đikića. To su autori iz vremena kada nije postojala muslimanska nacija stvorena u Jugoslaviji komunističkim dekretom posle Drugog svestkog rata.

Iz pevanja ovih autora vidi se da su, kroz gusle, svesni svoga srpskog porekla i da se, ustvari, tako izjašnjavaju — kao Srbi muhamedanske vere. Osman Đikić svoju pesmu naslovaljava: ''Pjesma Srbina muhamedanca Crnoj Gori.'' A Ćazim Ćatić kaže: ''Ja sam Srbin — gusle imam,/ uz njih tio popijevam,/ i ljubavlju prema Srpstvu/ svoje pjesme zagrijevam./ Slavim Marka i Miloša,/ Slavim hrabrog Đerzeleza: /imam njinu uspomenu,/ Britki handžar oštra reza.'' Svesni jednog i drugog, poput Meše Selimovića mnogo godina kasnije: ''Potičem iz muslimanske porodice, po nacionalnosti sam Srbin.''
 
Nova knjiga Dejana Tomića, uz narodnu poeziju, donosi dragocenu lepezu stihova srpskih pesnika, poznatih i anonimnih, antologijskih i onih koje je vreme progutalao. Upravo iz toga razloga, iz slike krajnjih pesničkih raspona i doskoka, čitaocu je data mogućnost da relativizuje kanonizovane literarne vrednosti i pronađe zlatna zrnca srpskog duha i jezika tamo gde je prašina već uveliko pala. Nema sumnje da će ovaj projekat imati svoju misiju i značaj u našoj kulturi i šire, otvoriti konkretnu riznicu zapretenog poetskog blaga, demistifikovati malograđanski pežorativni odnos prema guslama i biti bogat bedeker kroz prohujala stoleća u zvuku i daru pesničkom. Kao što je sačinjena sa snažnim motivom i nadahnućem, tako će ova i knjiga u rukama čitalaca trajati u neprestanom otkrivanju novih detalja od životnog značaja, a u dubokoj veri i neugasloj ljubavi prema guslama.


Nenad Grujičić

(Izgovoreno u Matici srpskoj 25. aprila 2013.)




25. april 2013. Na promocija zbornika ''Gusle u stihovima srpskih pesnika'' Dejana Tomića, u Matici srpskoj.
O knjizi su još govorili Rajko Petrov Nogo, Ljubomir Zuković i Zoran Kolundžija. Stihove iz knjige je kazivao dramski umetnik Miodrag Petrović.
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #12 poslato: Mart 18, 2014, 03:29:01 am »

*

GUSLE U KULTU PREDAKA I KULTU POTOMAKA KOD SRBA


Odgovor na pitanje, postavljeno u naslovu našeg skupa, pokušaćemo da potražimo kroz sagledavanje uloge gusala u kultu kod Srba pre i posle Hrista, tačnije kroz pomeranje i prebražaj te uloge, koja je morala pratiti pomeranje i preobražaj samoga kulta. Kult je središnja žiža, sabirna tačka svih zajednica svih vremena, naroda i verovanja. Kult je razlog njenog postojanja i opstanka. Bez njega zajednica se pretvara u hordu, u čopor. Na drugoj strani, promena kulta dovodi do promene u razlozima postojanja zajednice, njenog krajnjeg cilja ili naznačenja, i posledično do promene u načinu na koji ona prolazi kroz vreme, narode i prostore. Smatramo, kao što ćemo to dalje detaljnije videti, da je sabirni kult Srba pre Hrista, bio, po promislu Božijem, priprema za prihvatanje vere u Hrista kao Sina i Slova Božijeg, kao našeg Tvorca, Iskupitelja, Spasitelja i konačno Sudiju, odnosno, da bez tog prehrišćanskog kulta ne bi bilo ni našeg pravoslavnog hrišćanstva. Zato ćemo praćenjem razvoja kulta kod Srba pre i posle Hrista, kao i uloge gusala u njemu, moći da odgovorimo na pitanje da li su Srbima gusle danas potrebne, da li mogu bez njih da sačuvaju i ostvare svoje krajnje, tačnije, večno naznačenje. Već sada, na početku, možemo delimično odgovoriti tvrdnjom da se mi Srbi danas možemo odreći gusala, da ih zaboravimo, da ih ne sačuvamo, samo pod jednom uslovom: da nam više ne treba pravoslavni kult, kao najdonji, krajeugaoni i završni kamen građevine večnog života, razlog našeg jučerašnjeg, današnjeg i večnog postojanja.

Kod prehrišćanskih Srba najvažniji kult je bio kult predaka, ili kult pokojnika, odnosno, u početnoj i ishodišnoj tački pamćenja — kult rodonačelnika. To znači da su Srbi pre Hrista razlog svog postojanja imali u prošlosti, u mitologizovanom rodonačalniku, koji je u kultu dobijao mitska, herojska, božanska svojstva i moći. Kultom se stalno obnavljalo sećanje na rodonačelnika, koji stoji na početku istorije zajednice. U slovenskoj mitologiji predak Slovena i Srba je bio Dažbog (Dajbog, Dabog), koji se pretvarao u vuka, totemskog pretka Srba. Kao i svi nehrišćanski narodi i religije, Srbi nisu mogli da razreše problem smrti, i nalazeći se u klopci, krugu vremena, tj. sudbine, oni su pomoć tražili od predaka koje su morali da umilostiljuju. Tako se precima spremaju gozbe prilikom sahrana, Zadušnica, takva je slavska i večera na Badnje veče. Prema Čajkanoviću polaznik na Božić je mitski predak koga treba darivati i umilostiviti. Kum je takođe mitski rodonačalnik roda, koji bi davao imena deci, venčavao, umirivao krv, a njegova uloga u kultu pokojnika je polaganje "kumove slame" ispod groba, da bi duša pokojnika imala lakši prelazak na onaj svet. U nemoći da razreše budućnost, Srbi pagani su sve svoje moći okretali prošlosti, i, kao što smo rekli, kultom predaka su objavljivali kult prošlosti, a u samoj suštini — kult smrti.

Pri tačnijem određivanju uloge gusala u kultu predaka, tj. pokojnika, kod prehrišćanskih Srba, poći ćemo od činjenice da su se sanduci za pokojnike i gusle izrađivale od javorovog drveta, veoma važnog u kultu predaka: "Sine mili, je l' ti zemlja teška, / Il' su teške daske javorove", kako peva narodna pesma. Čajkanović pominje javorove, jovove ili zlatne jabuke, "koje u nepristupačnoj šumi čuva zmija ili aždaja", i njihovo podsećanje "na jabuke hesperida i na plodove sa drveta života u raju (koje je, u prvobitnom mitu, takođe čuvala zmija)", upućuje na mogućnost da je javor u izvornoj mitologiji kod Srba imao ulogu rajskog drveta života. Zato je polaganje pokojnika u izdubljeno deblo javorovo, ili u sanduk napravljen od njegovih dasaka, trebalo da upokojenom daruje besmrtnost.

Budući korotni instrument, gusle javorove u kultu pokojnika, odnosno, predaka, imaju istu ulogu kao i sanduk od javora. Sanduk u prehrišćanskom kultu ima istu onu ulogu koju ima kivot (κίαωτος — kovčeg, sanduk; λειψανοθήκη — moštohranilica) u hrišćanstvu, da sačuvaju mošti, moći, tj. telesne ostatke pokojnika. Starosrpska reč sahraniti znači sačuvati, izvorno sačuvati hranu. Sanduk od javora je trebalo da sahrani, sačuva telesne ostatke pokojnika, a gusle, od istog drveta, su trebale da sahrane, sačuvaju sećanje na njega, tj. na sve pretke. Ono što je sanduk bio u materijalnoj, to su bile gusle u duhovnoj sveri. Kao korotni instrument gusle su nad pokojnikom izražavle bol i tugu bližnjih zbog rastanka s njim, a potom su imale da sačuvaju sećanje, pamćenje na pretka, time što bi u dane pomena podsećale zajednicu na njega, odnosno, podsećala bogove koji su trebali da se staraju o duši pretka. Dakle, gusle su u najvažnijem kultu kod prehrišćanskih Srba, kultu pokojnika i predaka, imale središnju ulogu čuvanja sećanja na pretke, odnosno podsećale zajednicu na izvor ili razlog njenog postojanja, koji je bio pohranjen u mitologizovanoj prošlosti, oličen u oboženom rodonačalniku. Prema tome, gusle su kod Srba čuvale pamćenje na njihovo božansko poreklo. Ako je naša pretpostavka da je u srbskoj mitologiji javor označavao drvo života, onda su gusle pamtile večni život, tj. besmrtnost, a u drugom, prenosnom i dalekom smislu, gusle su pamtile naše i svečovečansko edemsko poreklo. U krajnjem, krajnjem smislu, poj gusala je bio daleki, daleki odjek, lelek nad sudbinom rodonačelnika čitavog čovečanstva — palog praoca Adama, koji je imao, podsetimo se, svojstva boga po naznačenju, po daru; naime, Adam je stvoren da bi postao bog, što on, nažalost, nije ispunio.

Po primanju hrišćanstva gusle svoju središnu ulogu u kultu kod Srba nisu izgubile.

Zahvaljujući kultu predaka, kultu rodonačelnika, koji ponovo treba da dođe u središte zajednice, Srbi su u Hristu prepoznali Boga i Adama. Hristos je uzeo Adamovo telo, i ono što stari Adam nije mogao, učinio je Novi Adam: otelotvorio se, pristao da bude žrtvovan, umesto da mu se prinesu žrtve, Tvorac Drveta života legao je u sanduk napravljen od javora — drveta života, i iz njega ustao, pobedivši smrt, koja je u grobu predaka bila sahranjena. I gusle javorove, koje su do tada imale da objavljuju samo leganje predaka u grob, u sanduk od javora, sada su po prvi, ali ne i poslednji put, objavile nečije ustajanje iz sanduka: ustajanje ili Vaskrsenje Hristovo iz mrtvih. U središte zemlje je pobodeno i uspravljeno novo Drvo života — Časni i Životvorni Krst, i na njemu plodovi, hrana besmrtnosti, Telo i Krv Gospodnja, kao ispunjenje arhetipskog javora — drveta života i zlatnih jabuka na njemu.

Ono što je našim precima pre Hrista bilo nemoguće, sada je, zahvaljujući Hristu, bilo moguće: bila je omogućena pobeda nad vremenenom, izlazak iz začaranog kruga sudbine, bila su otvorena vrata ka budućnosti, ka večnosti; od robova prošlosti i vremena postali smo gospodari budućnosti i večnosti. Pre Hrista u grobove smo polagali smrt i prošlost, a posle Njega vaskrsenje i budućnost. Došlo je do zamene kulta: umesto kulta zaveta pretku, mitologizovanom bogu-rodonačalniku, u središte zajednice Srba došao je kult Zaveta istinitom Bogu. Kult smrti zamenjen je kultom vaskrsenja. Pre Hrista, Srbi su žižu svoje zajednice imali u pretku, u praocu, dakle, u prošlosti, i iz njih, iz pretka i prošlosti, crpeli razlog za postojanje zajednice, a posle Ovaploćenja Sina i Slova Božijeg, svoj smisao premeštaju sa prošlosti na budućnost, ne umanjujući značaj prošlosti. Kult zaveta vernosti precima zamenio je kult Zaveta vernosti Hristu, koji je Sobom, kao Novi Adam obuhvatio i praoca Adama, i u njemu sve pretke. Početak Novog Zaveta je u prošlosti, ali je njegovo konačno ispunjenje u budućnosti, budućnosti kojom se ne ukida prošlost, već se ona njome obuhvata i ostvaruje, budućnosti u kojoj se preci i potomci objedinjuju.

O svemu tome gusle su nesumnjivo pevale, ali je malo šta od toga do nas stiglo. Vreme gusala dolazi tek na kraju srednjeg veka, kada je od zaborava trebalo sačuvati pamćenje da je čitavo jedno pokolenje predaka čitavo jedno Polje pretvorilo u jedan zajednički sanduk, kivot od javora. Pogotovo zato što je duhovnu pobedu u bitci na tom Polju pratio vojni i državni poraz, pa nad kivotom 500 godina nije bilo obeležja. Zato je glas struna spojio klik zbog pobede i lelek zbog poraza. I tako, evo, sve do naših dana gusle javorove pamte i objavljuju najveći javor-kivot srbskog roda na Polju kosova. Svedoče veru da će kao što je u Časnom i Životvornom Grobu Gospodnjem život pobedio smrt, isto biti i sa Kosovom. Da ono, silom vere u Hrista, mora vaskrsnuti, jer se u kultu Hristovom objedinjuje i spaja kult predaka i kult potomaka, sve i sva u vaskrslom životu, kome smrt više ne može nauditi.

Danas, kada nam polako sve uništavaju i za kraj ostavljajući najvrednije — kult Zaveta sa Hristom i hristonosnim i hristolikim precima, nastupilo je ponovo vreme gusala. Javorovi sanduci i gusle javorove, naši grobovi i naš lelek i klik, naše su najbolje i najduže pamtiše. Oni su pamtili i ono što je bilo pre Hrista, pamtiće i ono što je u Hristu večno: besmrtni život. Zato bi u osnovi odgovora na pitanje postavljeno u naslovu našeg skupa trebalo da bude misao da pamtiša mora da postoji do momenta ispunjenja onoga što on pamti. Drugim rečima, ono što pamti večnost mora da postoji dok večnost ne stigne. Zato se, dakle, ne moramo plašiti: Srbi će sačuvati gusle — pamtiše i glasonoše večnosti, jer iz blagoslovene samobrige žele da sačuvaju sebe za večnost, koja u sebi objedinjuje i kult predaka i kult potomaka, prošlih i budućih naslednika nebeskog Rajskog vrta.

Protosinđel dr Nikodim (Bogosavljević)
Hoće li Srbi sačuvati gulse kao što su gusle sačuvale njih : zbornik radova
Izdavač: Društvo guslara "Nikola Tesla" Obrenovac
Obrenovac — 18.02.2012. god.
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« Odgovor #13 poslato: April 29, 2017, 12:01:46 am »

*

GUSLE U XXI VEKU


Ne možemo s guslama u XXI vek!

Srbi napred — gusle stoj!

Šta da se radi? Što to nisu rekli ranije? Dvadeset vekova je moglo, a sad odjednom ne može. Kao da je XXI vek gori od svih predhodnih vekova. Da smo to znali ne bi smo s guslama ni kretali na toliki put. Na jedvite jade smo se nekako dopeljali do pred kapiju XXI veka i sad treba da se tu razdvojimo. I ne znamo ko je koga dovde doveo: one nas ili mi njih. Ni ko je postao sporan: mi, gusle ili ono što gusle pamte i govore. Nemoguće da mi valjamo, a gusle ne valjaju. Možda bi trebalo da mi ostanemo u XX veku, a one neka idu dalje da pričaju našu pogibiju. Ili da uđemo odvojeno, ako ne možemo zajedno...

Ima učenih ljudi koji tvrde da bismo još pre dvesta godina bili u XXI veku da nam nije bilo gusala i narodnih pesama. Mnogi se s stime slažu i predlažu da ih ostavimo, ali ne kažu kome. One i nemaju nikoga osim nas, a i nas je sve manje...

Ima mišljenja da se oni kji zahtevaju da se odreknemo gusala — u tom slučaju — ne bi na guslama zaustavili. I da bi odmah potom tražili da se odreknemo i svoga imena i svoga jezika...

Mogli bi smo da nađemo nekoga ko je manje sumnjiv pa da ih on pronese u XXI vek, ali nema tog carinika koji neće poznati da nisu njegove... A mi, ako se u XXI veku pojavimo bez gusala — ko će nas poznati i kako će znati ko je došao?

Daih smestimo u muzej? I to bi bilo rešenje kad bi one htele da ćute, ali ko će slušati kako nas otud kunu i zapomažu. (Zar to ne bi ličilo na one koji smeštaju majke u staračke domove?)

Ako gusle ne mogu u XXI vek, to znači da ne može ni majka Jugovića, ni mlada Gojkovica, ni Kosovka devojka, ni devet Jugovića, ni Predrag ni Nenad, ni Kajica vojvoda, ni krilati konji, ni vile ravijojle, ni utve zlatokrile, ni ognjeni zmajevi.

Moguć je i kompromis.

Ako Grci, ako Rusi, ako Englezi, ako Francuzi, ako Nemci, ako Kinezi, ako Japanci, ako Arapi...uđu u XXI vek bez svojih svetinja, spevova i mitova – nek im se pridruže goli i bosi Srbi.

U suprotnom — s guslama se nećemo razdvojiti. Ako nas neće s guslama — nećemo ni ulaziti. Vek dođe i prođe, a gusle ostaju. Imamo više obaveza prema guslama, nego prema XXI veku. I više se bojimo gusala nego XXI veka! Ako može XXI vek bez nas, možemo i mi bez njega. Ko je bio u pravu, videćemo u XXII veku.

Matija Bećković, akademik
Hoće li Srbi sačuvati gulse kao što su gusle sačuvale njih : zbornik radova
Izdavač: Društvo guslara "Nikola Tesla" Obrenovac
Obrenovac — 18.02.2012. god.
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: