Tihomir R. Đorđević (1868—1944)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Tihomir R. Đorđević (1868—1944)  (Pročitano 8651 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4663



Pogledaj profil
« poslato: Februar 13, 2011, 02:39:38 pm »

*




TIHOMIR R. ĐORĐEVIĆ
(Knjaževac, 19.02.1868 — Beograd, 26.05.1944)
 
Tihomir Đorđević, etnolog, folklorista i kulturni istoričar, profesor beogradskog univerziteta.

Završio je istorijski-filološki odsek Velike škole u Beogradu, a studirao u Beču i Minhenu, gde je doktorirao 1902. godine.

Đorđevićev opus je veliki - broj njegovih radova je oko sedam stotina. Đorđevićeva interesovanja bila su veoma široka i različita i kreću se od detaljnih analiza narodnog života Srba, preko etnografskih istraživanja života drugih naroda u Srbiji (Roma, Vlaha, Cincara, Grka, Čerkeza itd) do folklorističkih i socioloških studija ne samo Srbije, već i Balkana.

Iako nije bio antropolog, prvi je naučnik u nas koji je eksplicitno ukazao na značaj paleoantropologije za istoriju i etnologiju. Godine 1908. je kroz rad Neznano groblje u Žagubici, pokazao da su stara groblja, nekropole, izvor primarnih podataka za mnoge nauke1. U knjizi Đorđević naglašava da podaci, do kojih se dolazi izučavanjem skeleta i grobnih priloga, praktično predstavljaju jedini izvor elemenata o građi, izgledu i načinu života ljudi u određenom periodu prošlosti.

Izabran je za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije 19. februara 1921, a za redovnog 16. februara 1937.

Najvažnija dela:

  • Iz Srbije kneza Miloša, I i II, 1922—1924
  • Cigani u Srbiji, doktorska disertacija
  • Naš narodni život, I—X

___________

Reference

1 Đorđević, T: Neznano groblje u Žagubici, Starinar za 1908, Beograd 1909

Wikipedia
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4663



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Februar 13, 2011, 02:40:04 pm »

*

TIHOMIR R. ĐORĐEVIĆ
 
Tihomir Đorđević je prvi moderni folklorista u nas, prvi koji je u praksi primenjivao najnovija iskustva evropske i svetske folklorističke nauke. U svojim radovima je prevashodno proučavao narodni život i običaje srpskoga naroda. Međutim, naročito su značajna njegova proučavanja narodnoga života, običaja i stvaralaštva Roma, Turaka, muslimana, Albanaca, Čerkeza, Jevreja.

Održavao je mnoga predavanja u svetu (London, Pariz) o Srbiji, njenoj istoriji, narodu i folkloru, upoznavajući na taj način englesku i francusku naciju "sa malom i ratom opustošenom Srbijom i šireći za nju interesovanje i ljubav".

Imao je hrabrosti da veoma mlad krene sopstvenim putem, da bude prvi u nas koji će sve oblasti narodnoga života i stvaralaštva proučavati po modernim naučnim principima i metodama, koristeći podjednako savesno i uspešno podatke sa terena, iz arhiva, iz naše i strane stručne literature.

Kao izvrstan poznavalac tadašnje savremene etnologije, folkloristike, domaće i strane literature, Tihomir Đorđević je sa svojom raspravom o srpskim igrama uradio pionirsko delo u srpskoj etnokoreologiji. U našu stručnu praksu uveo je metodu upitnika, anketu, odnosno, kako veli, uputstava. Upravo uputstvima za prikupljanje podataka o određenim običajima i građom na osnovu takvih uputstava obilovaće časopis "Karadžić" — list za srpski narodni život, običaje i predanje koji Đorđević pokreće u Aleksincu 1899. godine. Da bi se sačuvale, pokupile ili rasvetlile sve tekovine naroda, u pomenutom časopisu je ustanovio i negovao mnoge stalne rubrike: narodno predanje o mestima, Kraljević Marko u narodnom predanju, srpske narodne pesme, srpske narodne pripovetke, srpske narodne zagonetke, srpske narodne poslovice, srpske narodne kletve, srpske narodne zakletve, pravni običaji u Srba, muzički običaji u Srba, lovački običaji u Srba, životinje i bilje u narodnom predanju, tehnološki običaji u Srba, medicinski obilaji u Srba.

Posebno mesto u Đorđevićevom naučnom radu predstavlja obimna rasprava o srpskim narodnim igrama, štampana u IX knjizi Srpskoga etnografskog zbornika 1907. godine. Đorđevićeva rasprava je pionirsko delo u nauci Južnih Slovena. Istina je da je Đorđević imao i prethodnike i uzore u Vuku Karadžiću, Franji Kuhaču, Milanu Đ. Milićeviću, ali on je otišao mnogo dalje od svojih prethodnika. Predložio je klasifikaciju narodnih igara. Uveo je u naučnu terminologiju pojam orske igre, otpočeo je etnokoreološka i folkloristička istraživanja tragajući za već iščezlim orskim pesmama itd. Rasprava je napisana još 1904. godine kao uvodni deo za zbirku igara Luke Grđića Bjelokosića. Godine 1984. radovi o srpskim narodnim igrama i srpskom folkloru uopšte postaju deo četvrte knjige "Naš narodni život" .

Nakon uvodnog razmatranja šta je igra, Đorđević izlaže sledeću klasifikaciju narodnih igara:


  • viteške igre
  • zabavne igre
  • igre duha
  • igre za dobit
  • orske igre (svetovne i religiozne)

Da je bio svestan teškog zadatka klasifikovanja, govore sledeće reči: "Napraviti jedan šematski pregled i deobu igara od najprostijih do najsloženijih i najrazličitijih, veoma je mučan posao, i apsolutno tačno izveden izgleda mi nemoguć, jer igre, iako najrazličitije vrste, prelaze jedna u drugu, elementi jedne vrste igara nalaze se i kod drugih i obratno, te to veoma otežava svako potpuno i apsolutno sistematisanje i deobu" (poglavlje Srpske narodne igre u knjizi Naš narodni život IV, Beograd, 1984).

Prihvatajući njegovu klasifikaciju, nižu se jedna za drugom knjige Danice i Ljubice Janković, dela njihovih sledbenika i radovi prve generacije etnokoreologa. Drugu klasifikaciju narodnih igara, zasnovanu na istraživanjima u drugoj polovini XX veka, izvela je dr Olivera Vasić 90-ih godina ("Igračka tradicija – problemi klasifikacije", Zbornik radova XXXV kongresa SUFJ , Titograd 1988, 459—462). Prema Oliveri Vasić igre se mogu podeliti takođe u pet grupa, na:


  • orske igre ili igre u kolu (obredne i zabavne)
  • igre nadmetanja i čobanske igre
  • igre na poselima
  • igre na sreću
  • dečije igre

Najbrojnija grupa igara, a u Đorđevićevo vreme još živa tradicija, jesu "orske igre" odnosno "igre uz muzičku pratnju". Njegova definicija glasi ovako:

"Orskim igrama nazivamo one igre u kojima se težnja za igrom ispoljava tako, da su telesni pokreti namenjeni izražavanju ljudskih osećanja i zadovoljavanju čovečijeg osećanja za lepim. Zbog toga su neki orsku igru nazvali "poezijom telesnih pokreta". Orskom se igrom nazivaju ritmovani pokreti dela tela, tj. takvi pokreti koje prati ritam, bio on od pesme ili od muzike. Ti su pokreti uređeni po izvesnome taktu, po izvesnome pravilu, čime se teži da se zadovolji estetska strana života."

Pod uticajem nemačkih folklorista (Karla Grosa /Karl Groos/, Franca Bema /Franz M. Bohme/), Đorđević je prihvatio mišljenje da je igra izražaj suvišne energije, snage. Međutim, ovakva definicija je neprecizna, jer čovek ne igra samo kada ima suviše snage u sebi, već i kada mu ponestane snage, igra i kada moli, kada se veseli, kada nešto saopštava ili priča... Osim toga, i sam izraz "orske igre" nije precizan iz razloga što naše igre obiluju brojnim formacijama (raspored igrača u prostoru), a ne samo orom ili kolom. To zna i Đorđević i kaže: "...u Srba, orska igra nije ostala samo na kolu, koje je najrasprostranjenija i najpoznatija orska igra. Crnogorska narodna igra oro je čisto igra po parovima, i izgleda viši stepen od igre u kolu, a da mu je prethodilo kolo, rekao bih da se vidi iz samoga imena oro, koje je inače identično sa našim imenom kolo, i teško se može odnositi samo na jedan par igrača."

Orskim igrama, religioznim i svetovnim, odnosno obrednim i zabavnim, posvećuje veliku pažnju. Piše i o sistematizaciji naziva orskih igara prema mestu, narodnostima, ritmu i načinu igranja, stranim nazivima.

Ritam u igri je prema Đorđeviću izuzetno važan parametar. Uočava da mnogi indoevropski narodi igraju samo uz ritmički izgovorene reči. Prema rečima dr Olivere Vasić, i mi smo jedan od tih naroda jer se i danas kod starijih žitelja naših sela mogu naći igre koje se izvode samo uz "brojanje" — ritmičko izgovaranje teksta, bez "pevanja" — po narodnom shvatanju.

Pored grupisanja igara, Đorđević je u svojoj knjizi Naš narodni život IV dao brojne podatke o našim igrama, igrama starih civilizacija i drugih evropskih naroda. Njegov rad je postao nezaobilazni izvor za proučavanje tradicionalnih igara.

Tihomir Đorđević je radio kao redovni profesor etnologije na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Godine 1932. postaje redovni član Srpske akademije nauka. Njegov korpus tekstova pod zajedničkim naslovom Naš narodni život (I—XI, 1907) predstavlja sjajan uvod u upoznavanje narodnih običaja, verovanja, stvaralaštva. Godine 1984. tekstovi su preštampani u četiri knjige. Spisak Đorđevićevih radova iznosi preko sedam stotina bibliografskih jedinica.

O Tihomiru Đorđeviću pisali su:

Dušan J. Popović, "Naš narodni život", Srpski književni glasnik, Nova serija, knj. XXVIII, br. 8, Beograd 1929, 640.
Mirko Barjaktarević, "Dr Tihomir R. Đorđević i njegov rad 1864—1944", Glasnik EM , 16, Beograd, 1953, 256—261.
Ljubica i Danica S. Janković, "Građa o životu i radu Tihomira R. Đorđevića", Spisak štampanih radova Tihomira R. Đorđevića, Bilten Instituta za proučavanje folklora, 3, Sarajevo, 1955, 183—196.
Ljubica i Danica S. Janković, "Bibliografija radova Tihomira R. Đorđevića", Spomenica posvećena stogodišnjici rođenja Tihomira Đorđevića, Posebna izdanja SANU, CDXLV, Spomenica, knjiga 51, Beograd, 1971, 33—65.
Ljubica S. Janković, "Istorijsko etnološki radovi Tihomira R. Đorđevića o narodnom životu u igri i muzici", Spomenica posvećena stogodišnjici rođenja Tihomira Đorđevića , Posebna izdanja SANU, CDXLV, Spomenica, knjiga 51, Beograd, 1971, 10—11.
Dušan Nedeljković, "Značaj naučnog dela Tihomira Đorđevića", Narodno stvaralaštvo, 28, Beograd, 1968, 217—223.
Dušan Nedeljković, "Etnološko delo i ličnost akademika Tihomira Đorđevića", Spomenica posvećena stogodišnjici rođenja Tihomira Đorđevića, Posebna izdanja SANU, CDXLV, Spomenica, knjiga 51, Beograd, 1971, 25—30.
Dragoslav Antonijević, "Tihomir Đorđević i njegovo naučno delo", Zbornik za društvene nauke Matice srpske, sv. 53, Novi Sad 1969, 139.
Dragoslav Antonijević, "Naučna metoda i tehnika Tihomira Đorđevića", Narodno stvaralaštvo, 28, Beograd, 1968.


Ovaj prilog o Tihomiru Đorđeviću napisan je pomoću sledećih radova:

Nenad Ljubinković, "Život i delo Tihomira R. Đorđevića", Naš narodni život, IV, Prosveta, Beograd, 1984, 275—290.
Tihomir R. Đorđević, "Srpske narodne igre", Naš narodni život, IV, Prosveta, 1984, 26—93.
Olivera Vasić, "Klasifikacija igara Tihomira Đorđevića i njen značaj danas", Balcanica XXV-2, SANU, Beograd, 1994.


Piše: Vesna Bajić, etnomuzikolog | Folklor Srbija

Tekst je objavljen pod naslovom ZNAMENITE LIČNOSTI — BRAĆA ĐORĐEVIĆ & SESTRE JANKOVIĆ
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4663



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Novembar 07, 2012, 12:58:18 pm »

*

ZAOSTAVŠTINA TIHOMIRA R. ĐORĐEVIĆA U LEGATU SESTARA JANKOVIĆ

 
U Odeljenju posebnih fondova Narodne biblioteke Srbije u toku je sređivanje i obrada legata Ljubice (1894—1974) i Danice S. Janković (1898—1960). Sestre Janković, književni istoričari, prevodioci i, pre svega, osnivači srpske koreologije i etnomuzikologije, još za života su svoju bogatu zaostavštinu poklonile brojnim naučnim, kulturnim i prosvetnim ustanovama u zemlji i svetu. Najveći deo njihove pokretne imovine sa bibliotekom, rukopisima, umetničkim slikama i muzičkim instrumentima, testamentom iz 1971. godine predat je na čuvanje i upotrebu Narodnoj biblioteci. Od toga vremena pojedini sadržaji ovog legata dostupni su korisnicima Biblioteke; otvaranjem fonda rukopisa i umetničkih dela njihovo zaveštanje će biti pristupačno u celini.
 
Osnovu legata čine rukopisi i građa za životno delo Ljubice i Danice Janković Narodne igre u osam knjiga (1934— 1964) i radovi iz oblasti etnokoreologije — nauke o narodnim igrama koju su po svome sistemu za beleženje i proučavanje narodnih igara same stvorile. Osim rukopisa iz folkloristike, sabrana su njihova zajednička i posebna književna i publicistička dela, biografsko-bibliografski spisi i lični zapisi, u koje spadaju i sto dvadeset šest zapečaćenih beležnica u vidu dnevnika koji je Ljubica Janković sistematski vodila od 1907. do 1971. godine. Ove beležnice (i delovi opšte prepiske) imaju klauzulu da se mogu objaviti, delimično ili u celini, pošto protekne četrdeset godina od smrti autora, ali i tada sa imenima lica obeleženim inicijalima.
 
Pored svedočanstva o svome delu, sestre Janković su ostavile obimnu dokumentaciju o životu i radu svih članova svoje uže i šire porodice: književne rukopise i memoare majke Drage S. Janković, rođ. Đorđević (čija je pripovetka Deca nagrađena na konkursu Umetničkog odeljenja Ministarstva prosvete i objavljena 1928. godine), autobiografske zapise i uspomene oca Stanislava, i iscrpnu biografsku i bibliografsku građu i rukopise svojih ujaka, etnologa Tihomira R. Đorđevića (1868—1944) i melografa, muzikologa i kompozitora Vladimira R. Đorđevića (1869—1938). U sastavu legata je obimna, više decenija duga domaća i strana prepiska, porodična i stručna, zatim bogati fond retkih fotografija sa zbirkom snimaka Vladimira Đorđevića, vredna kolekcija od više stotina starih razglednica, kao i raznovrsni neknjižni materijal — gravire, geografske karte, plakati, lični predmeti. Umetničku i dokumentarnu vrednost imaju porodični portreti u ulju (slike Vase Pomorišca, Mare Jelesić, Aleksandra Kumrića, Živka Stojsavljevića i Darinke Mihailović), a od vajarskih dela bista Fridriha Ničea, rad Stamenka Đurđevića iz 1921. godine. O svestrano obdarenoj ličnosti Danice Janković svedoče njeni sačuvani crteži i trideset šest akvarela sa motivima iz prirode, nastalih 1932 — 1933. godine.
 
Posebnu naučnu i kulturno-istorijsku vrednost legata ima rukopisna zaostavština akademika Tihomira R. Đorđevića. To je sasvim razumljivo ako se zna da je Tihomir Đorđević svojim sveobuhvatnim proučavanjem materijalne i duhovne kulture srpskog naroda postavio temelje nizu naučnih disciplina, pre svega srpskoj etnologiji i balkanologiji, a svojim delovanjem kao profesor Univerziteta, osnivač naučnih društava i fakulteta, pokretač i urednik naučnih časopisa, i javni radnik, bio jedan od nosilaca naučnog i kulturnog života u Srbiji. Počev od 1888. godine, kada je štampan njegov prvi naučni prilog, on je za života objavio preko sedam stotina radova iz oblasti društvene, privredne i kulturne istorije, među kojima višetomne knjige Iz Srbije kneza Miloša I — II (1922, 1924) i Naš narodni život I — H (1930—1934) spadaju u klasična dela srpske istorijske literature. Tihomir Đorđević je iza sebe ostavio desetak dovršenih studija, mnogo beležaka i raznovrsnu arhivsku građu, a brigu oko ovih rukopisa prepustio je, nimalo slučajno, sestričinama Ljubici i Danici Janković. Između sestričina i ujaka vladao je prisan međusobni odnos poverenja i saradnje: one su u ujaku videle uzor koji u nauci treba slediti; on je, zauzvrat, podsticao njihovo opredeljenje prema nauci, pratio i usmeravao njihov rad i našao u njima pouzdane saradnike. A kada je Tihomir Đorđević umro, 1944. godine, Ljubica i Danica su nastojale da se uspomena na velikog naučnika trajno sačuva. One su sastavile najpotpuniju Đorđevićevu biografiju i pisale o raznim aspektima njegovog dela, tragale su za zaturenim rukopisima, vodile prepisku sa izdavačima oko preštampavanja objavljenih i izdavanja njegovih gotovih a neobjavljenih knjiga (što je, na korist nauci, najvećim delom urodilo plodom) i, konačno one su najviše doprinele da se ispuni Đorđevićev amanet i u ratnim okolnostima njegova biblioteka i rukopisi spasu i skoro u celini sačuvaju.
 
Odmah posle bombardovanja Beograda i stradanja Narodne biblioteke u aprilu 1941. godine, Tihomir Đorđević je, kao prilog njenoj obnovi, zaveštao Narodnoj biblioteci dragocenu ličnu biblioteku, jednu od najvećih privatnih biblioteka u Beogradu. Zaveštanje o poklonu je sa zahvalnošću prihvaćeno, ali je ono moglo u potpunosti da se ostvari tek 1946. godine, kada je iz pet soba ratom oštećene Đorđevićeve kuće, njegova biblioteka sa preko osamnaest hiljada predmeta — odabranih knjiga i časopisa, rukopisa, fotografija, muzikalija i drugih vrednosti, preseljena i zvanično predata Narodnoj biblioteci. Tom prilikom, međutim, nije prenesena celokupna Đorđevićeva zaostavština. Završene knjige u rukopisu, građa i važni dokumenti koji su, zajedno sa najvrednijim rukopisima Vladimira Đorđevića, radi zaštite od stalnog savezničkog bombardovanja 1944. godine bili smešteni u trezoru Narodne banke, stigli su naknadno u Biblioteku. Godine 1954. sestre Janković su predale deo Đorđevićeve prepiske sa preko šest hiljada dokumenata, a 1971. godine poklonile su i sav preostali materijal.
 
Deo rukopisne zaostavštine Tihomira Đorđevića koji se sada razvrstava i obrađuje, obuhvata spise raznovrsnog sadržaja iz gotovo svih oblasti Đorđevićevog naučnog interesovanja i perioda njegovog delovanja — od najranijih radova iz poslednje decenije devetnaestog veka, preko dela iz vremena njegove naučne afirmacije pre Prvog svetskog rata i delatnosti tokom rata, do najplodnijeg, posleratnog razdoblja pune naučne zrelosti i široke pedagoške i organizatorske aktivnosti. Među rukopisima preovlađuju Đorđevićeve poznate studije, štampani članci i raznovrsni spisi (govori, predavanja, izveštaji, referati, elaborati) za koje postoji oznaka da su u celini ili delimično objavljeni. Sačuvani su, međutim, pojedini završeni a neobjavljeni radovi, nedovršene studije i obilna građa sastavljena od raznih beležaka i komentara, izvoda iz domaće i strane literature, zapažanja sa terena i arhivskih dokumenata, za koju tek treba utvrditi u kojoj je meri upotrebljena i publikovana. To se na prvom mestu odnosi na Đorđevićeva razmatranja pojava u narodnom verovanju i predanju (na primer, rukopis pod nazivom Mađija), dnevničke zapise i sveske putopisnih beležaka, dokumentaciju o Jevrejima u Srbiji, obimnu građu o Ciganima i neke druge radove. U fondu se nalazi kopija Đorđevićevog dvotomnog azbučnika Iz beležnika I — II, svojevrsnog istorijsko-etnološkog pojmovnika koji je T. Đorđević sastavio od neiskorišćenog materijala sa svojih putovanja i drugih izvora. Originalni rukopis sestre Janković su poklonile SANU sa preporukom da se objavi (tekst je 1960. redigovao akademik Viktor Novak, ali knjiga ipak nije štampana).
 
Od šireg kulturno-istorijskog interesa je i sačuvana dokumentacija vezana za Đorđevićev boravak u inostranstvu za vreme Prvog svetskog rata, kada je po prelasku preko Albanije, obavljao razne misije od nacionalnog značaja u Rimu, Londonu (1916 — 1918) i Francuskoj (1919 — 1920), kao član etnografsko-istorijske sekcije Jugoslovenske mirovne delegacije. Pored službenih akata, raznovrsne građe i Đorđevićevih istorijskih pregleda, studija i članaka pisanih pretežno za inostrane čitaoce (jednu takvu studiju preveo je na francuski jezik Jovan Dučić), u Narodnu biblioteku su putem otkupa stigla i dva malo poznata Đorđevićeva istraživačka rada nastala za vreme njegovog boravka u Londonu. Tada je prema rukopisima iz Britanskog muzeja Đorđević priredio knjigu Putopisi, zbirku prepisa, prevoda i predgovora za putopise "Putovanja Simona Klementa kroz severozapadne krajeve naše zemlje 1715 godine" i za putovanja Stampsa i Belvala u Carigrad. Prema ispisima iz istog Muzeja, uradio je i opsežan Prilog bibliografiji mapa, planova i karata jugoslovenskih i susednih zemalja, za koji je takođe napisao predgovor.

Među značajne kulturno-istorijske izvore spada obimna Đorđevićeva prepiska, koja se gotovo sva nalazi u Narodnoj biblioteci. Iz sadržaja njegove korespondencije, oslobođene svake suvišne formalnosti, vidi se da je ovaj vid komunikacije u tolikoj meri smatrao punopravnim i važnim sredstvom za prenošenje znanja i iskustva, da je čak i njegovo skoro svakodnevno dopisivanje sa rodbinom bilo lišeno tereta porodične obaveze. Još za života T. Đorđević je izvršio izbor pisama koje za istoriju i nauku treba sačuvati. Sestre Janković su ta pisma popisale, uazbučile, i predale Narodnoj biblioteci (1954). Skorašnjim uvidom u sadržaj njihovog legata, postojeća odabrana prepiska Tihomira Đorđevića od preko šest hiljada dokumenata moći će da se uveća za oko tri hiljade novih pisama upućenih T. Đorđeviću, pored toga i sa izuzetno velikim, još uvek neutvrđenim brojem Đorđevićevih pisama drugim licima i ustanovama. Sačuvani su koncepti njegove prepiske sa istaknutim ličnostima iz javnog i kulturnog života, sastavci iz službenih i privatnih pisama i celokupna porodična prepiska u originalu. Iz ovog dela prepiske evidentirano je do sada preko pet stotina Đorđevićevih pisama upućenih samo bratu Vladimiru!
 
U legatu se takođe nalazi bogat ilustrativni materijal skupljan iz raznovrsnih izvora, koji je T. Đorđević koristio kao građu, odnosno čuvao kao istorijski ili lični dokument. Pored većeg broja ličnih i porodičnih fotografija, snimaka sa terena i drugih dokumenata vezanih za Đorđevićev život i rad, dragoceno svedočanstvo o prošlosti Srba i balkanskih naroda pružaju desetine i desetine fotografija i razglednica na kojima su zabeleženi značajni ljudi i važni istorijski događaji, prizori iz svakodnevnog života i ratova (od srpsko-turskog do svetskog), drevni spomenici, gradovi i predeli, nošnje i običaji, stari zanati i mnogi drugi motivi narodnog stvaranja i delovanja.
 
Oblast umetnosti zastupljena je sa nekoliko slika stranog porekla i jednim uspelim akvarelom poklonjenim T. Đorđeviću za vreme emigracije u Engleskoj. Sačuvao se i izvestan broj likovnih dokumenata (crteža, gravira), od kojih su neki kao ilustracija razgranatog sadržaja Đorđevićeve donacije priloženi ovom pregledu.

U biografijama i sećanjima savremenika Tihomir Đorđević je opisan kao lično skroman čovek gospodstvenog držanja i plemenitog srca, koji neguje prijateljstva i ima smisla za humor. Poneke od tih vrlina, koje zrače sa njegove naočite fizionomije prodornog pogleda, dočarane su i na slikama iz ovog legata. Pored portreta u ulju koji je prema fotografiji slikao A. Kumrić (drugi, takođe uljani portret, rad V. Pomorišca, sestre su poklonile SANU), prilikom razvrstavanja građe pronađena su četiri neposredno slikana Đorđevićeva portreta. Najstariji je lik rađen na formatu dopisnice u ateljeu siluetiste Gustava Grinbergera u Beču, 1908. godine, ostvaren u tehnici siluetarnog slikarstva, žanra popularnog u Austrougarskoj od bidermajera do početka XX veka. ... Sledeća dva neformalna i spontana prikaza uradili su Đorđevićevi prijatelji i kolege. Prvi, sigurnim potezima izvedeni kroki, crtao je na poleđini kafanskog menija pesnik Jovan Dučić "na večeri koju je priredio S. K. Glasnik Bogdanu Popoviću prilikom njegove šezdesetpetogodišnjice profesure, 14. februara 1929. g." .... Drugi, karikatura na papiru većih dimenzija pod nazivom "Tika kao toreador i Mandela del Rio", prikazuje T. Đorđevića u celoj figuri, u odeći matadora sa muletom i kopljem u rukama. Iz autorovog zapisa se saznaje da je ovu karikaturu "slikao Slobodan Jovanović (!), 28. februara 1939. na sednici Kolarčeva Odbora". Tihomira Đorđevića crtao je i prof. Jovan Đaja i taj rad se nalazi u posedu njegovih naslednika. Iste godine, 1939, dobroćudan lik starog profesora dočarao je perom akademski slikar Filip Vučković ...
 
Među neevidentiranim likovnim predstavama, pažnju je privukla i litografija sa likom Karađorđa, rađena verovatno za vreme voždovog boravka u emigraciji... Iako na listu osim imena prikazane ličnosti nema drugih pisanih podataka, gotovo sa izvesnošću se može tvrditi da je u jednom pismu upućenom Aleksi Iviću, Tihomir Đorđević opisao upravo ovaj primerak iz Narodne biblioteke, koji je video u zbirci slika Joce Vujića iz Sente. Zapazio je da je ispred legende "Petrowitsch" (kao što je to ovde slučaj) rukom dopisano "Georg", i napomenuo da mu nije poznato da li je to, zacelo, Karađorđev lik i ko ga je i gde radio. A. Ivić, koji je objavio Đorđevićevo pismo ("Prilozi KJIF" IX, 1-2, 1929), navodi da je J. Vujić graviru kupio u Beču. Prema saznanju trgovca slika je isečena iz nekog dela o Karađorđu publikovanog 1817. godine, a rađena je u Gracu 1814. godine. Autentičnost Karađorđevog lika potvrdio je prof. Pavle Vasić ("Zbornik Muzeja prvog srpskog ustanka" I, 1959), iznevši i podatak da je litografsku reprodukciju istog portreta uradio Francuz Ž. N. M. Fremi u Petrogradu, između 1826. i 1830. godine. Ostalo je još uvek otvoreno pitanje izdanja dela u kojem je ilustracija objavljena i ime autora originalnog portreta iz 1814. godine. Na osnovu stila, to bi mogao da bude bečki slikar Franc Jaške.
 
Rukopisi Tihomira R. Đorđevića sačuvani u legatu sestara Janković, važni su izvori za poznavanje i proučavanje širokih oblasti srpske kulturne istorije novijeg doba. Zasnovani na trajnim vrednostima — raznovrsnoj i pouzdanoj dokumentaciji, obilju tačnih podataka i njihovoj uzornoj naučnoj interpretaciji — bogati sadržaji Đorđevićevog zaveštanja otvoreni su za nova saznanja i komparativna istraživanja pojava i procesa u nastajanju modernog srpskog društva i njegovom materijalom i duhovnom preobražaju.
 

Rezime
 
Povodom sređivanja i obrade rukopisa iz legata muzikologa Ljubice i Danice Janković koji se čuvaju u Odeljenju posebnih fondova Narodne biblioteke u Beogradu, daje se pregled sadržaja legata i ukazuje na njegovu kulturno-istorijsku vrednost. U legatu se nalazi bogata dokumentacija o životu i radu sestara Janković, njihovih roditelja i ujaka, etnologa Tihomira R. Đorđevića i muzikologa i kompozitora Vladimira R. Đorđevića. U članku se posebno govori o rukopisima akademika Tihomira R. Đorđevića (1868—1944), osnivača srpske etnologije i jednog od nosilaca razvitka nauke i kulture u Srbiji u prvoj polovini dvadesetog veka. Razmatraju se obim, vrsta i sadržaj sačuvanih Đorđevićevih rukopisa i ističe njihov značaj za komparativno proučavanje društvene, privredne i kulturne prošlosti Srbije i Balkana. U radu se, isto tako, skreće pažnja na vrednost postojećeg ilustrativnog materijala (fotografije, razglednice) i na pojedina dela iz oblasti likovne umetnosti (crteže, gravire, slike).


Ljubodrag Obrovački
Beograd, Narodna biblioteka Srbije publikacija
UDK 091:027.54(497.11)
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: