Vesna Bajić — Etnokoreologija i etnokoreolozi
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Muzika « SRPSKI MUZIČKI FOLKLOR « Muzički folklor Srbije « Vesna Bajić — Etnokoreologija i etnokoreolozi
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Vesna Bajić — Etnokoreologija i etnokoreolozi  (Pročitano 4150 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4651



Pogledaj profil
« poslato: Februar 14, 2011, 02:21:50 pm »

*

ETNOKOREOLOGIJA I ETNOKOREOLOZI


Etnokoreologija je nauka koja se bavi izučavanjem tradicionalnog igračkog nasleđa.

U Srbiji još uvek ne postoji fakultet za etnokoreologiju, ali se ona kao drugi glavni predmet izučava u okviru studija Etnomuzikologije na Fakultetu muzičke umetnosti u Beogradu od školske 1990/1991. godine.

Iako mlada nauka, naša etnokoreologija već ima zapažene rezultate na brojnim domaćim i stranim simpozijumima, zahvaljujući najpre prof. dr Oliveri Vasić i mr Seleni Rakočević, ali i mlađoj generaciji etnomuzikologa Vesni Bajić i Zdravku Ranisavljeviću.

Problemi u izučavanju naših tradicionalnih igara su mnogi, stoga su i teme interesovanja pomenutih istraživača brojne i raznolike. Imajući uvid u svetska dešavanja, pre svega u delovanje evropske sekcije za etnokoreologiju (Group for Ethnochoreology) pri Internacionalnom savetu za tradicionalnu muziku (International Council for Traditional Music- ICTM), naša "radna grupa" pokušava da se približi savremenim pitanjima, i da razmenjuje iskustva sa etnokoreolozima sa simpozijumima koja organizuje pomenuta sekcija...—


Naučni radovi etnokoreologa iz Srbije

Etnokoreolozi pišu naučne radove iz oblasti etnokoreologije, koje uglavnom objavljuju u zbornicima. U ovoj rubrici upoznaćemo Vas sa delovima odabranih radova.

mr Selena Rakočević
Beograd


Kolo u Vojvodini: Tradicionalna igra uz muziku kao mreža različitih značenja

Rad u celini je objavljen u zborniku Muzika i umrežavanje, sedmi međunarodni simpozijum, Fakultet muzičke umetnosti Beograd, 2006, 257—273.

U većini rečnika sa područja rasprostiranja južnoslovenskih jezika, počev još od XVII veka, postoji termin kolo1. Objašenjenja su u njima manje ili više precizna i opširna, a u pojedinima se konstatuje da se radi o praslovenskoj reči, jer se ona, kako je to formulisano u Riječniku Jugoslovenske znanosti i umjetnosti, u istom obliku nalazi u svim slovenskim jezicima2. U srpskoj narodnoj igračkoj praksi ima više mogućih značenja termina kolo, a Olivera Mladenović u knjizi Kolo u Južnih Slovena, do sada jedinoj naučnoj studiji na srpskom jeziku posvećenoj ovoj problematici, izdvaja njih pet:

1. u osnovnom značenju reč kolo se odnosi na oblik igre koja se izvodi u krugu ili polukrugu,
2. može da se odnosi na grupu ljudi koja učestvuje u igri,
3. igranku samu,
4. vrstu (tip) igre koji osim kružnog oblika ima i posebnu melodiju (O. Mladenović navodi primer slavonskog kola koje se, kako ona to kaže, "ne može pomešati sa drugim slavonskim kolima koja imaju svoje nazive: dere, kalendara i sl.") i, najzad,
5. kružnu igru koju melodija, tipičnost i stilske odlike određuju kao osobit izraz etničke grupe (npr. srpsko, bugarsko ili hrvatsko kolo)3.

Olivera Mladenović ističe da je od svih značenja osnovno prvo, a najadekvatnije poslednje, jer objedinjuje "nedeljivo jedinstvo oblika, tipova i stilova igranja, a to sve zajedno kolo etnički preciznije determiniše ne oduzimaju ći mu još šire značenje"4. Prema Oliveri Mladenović, tri od pet mogućih načina korišćenja termina kolo podrazumevaju kružnu igru (to su značenja pod 1, 4 i 5), što ukazuje na dominantnost inicijalnog značenja ove reči koje se odnosilo na kružni oblik, obruč/krug5.

Objašnjavajući značenje termina kolo koje se odnosi na "vrstu (tip) igre" (četvrto značenje), Olivera Mladenović iako neprecizno formulisano, izdvaja danas preovlađujuće značenje ove reči. Pozivajući se na primer "slavonskog kola koje se ne može pomešati sa drugim slavonskim kolima..."6, autorka ukazuje na činjenicu da reč kolo može da označava veći broj srodnih igara koje pripadaju istom tipu. Pomenuta nepreciznost sastoji se u tome što u ovom značenju reči kolo, nije bitna melodija u identifikaciji određene igre kao vrste (tipa) igre, kako to ova autorka navodi, već je u tome presudna vrsta koraka i njihova organizacija u prostoru, presudan je igrački obrazac. Postojanje "posebne melodije" ili, tačnije, više srodnih melodija koje povezuje metroritmička organizacija, profil melodijskog kretanja i načini morfološkog uobličavanja, samo doprinose određenju neke igre kao "kola". Segment muzike u neraskidivom zajedništvu pokreta i zvuka u igrama uz muziku predstavlja posebnu kategoriju u višeslojno nijansiranom spektru mogućih značenja reči kolo i zbog toga mu treba posvetiti posebnu pažnju.

Poslednje značenje koje određuje kolo kao "kružnu igru koju melodija, tipičnost i stilske odlike određuju kao osobit izraz etničke grupe"7, otvara pitanje kola kao obeležja nacionalnog identiteta. Imajući u vidu vreme nastanka nacionalizma i raznovrsne sisteme ideoloških aparata koji su pratili razvoj ove kompleksne ideje8, može se pretpostaviti da su reč kolo i određene igračko/muzičke pojave koje je ona implicirala, uporedo sa mnogim drugim artefaktima kulture, počele da dobijaju značaj nacionalnog simbola i da, shodno tome, budu korišćene u svrhu širenja i jačanja određene nacionalne ideologije, od druge polovine XIX veka.

*

Uprkos stanovištu da je kružna igra imanentna čoveku, te da se, zavisno od nivoa civilizacijskog razvitka9, može javiti u raznim pojavnim oblicima kod mnogih naroda (to su: okruživanje/kruženje, zatvoren ili otvoren krug, dvojni ili trojni krugovi, igrač ili više njih u krugu i sl.), kolo je prema pojedinim tumačenjima, slovensko nasleđe10. Iz toga sledi da su, iako je kružna igra lančano povezanih igrača nesumnjivo postojala kod plemena koja su naseljavala prostore Vojvodine, pa i čitavog Balkana pre IV/V veka naše ere11, kao što je postojala i u antičkoj Grčkoj12, pojam igranja "u kolu", kao i sve njegove moguće implikacije, na ove prostore stigli uporedo sa dolaskom Slovena. Međutim,

1. iako se prema dosadašnjim etnokoreološkim stanovištima termin kolo vezuje za slovenske jezike, još uvek nisu precizno određene istorijske i geografske relacije ovog termina sa rečju sinonimnog značenja horos koja je grčkog porekla13. Takođe,
2. kružne igre lančano povezanih igrača koje mogu imati srodne nazive su očuvane i kod drugih evropskih naroda kao što su Rumuni (hora), Grci (horos) ili stanovnici Farskih ostrva14.

Na osnovu dosadašnjih saznanja ne može se tvrditi da je igranje u kolu slovensko, starobalkansko ili starogrčko nasleđe15. Poreklo ovog fenomena ne treba posmatrati iz aspekta geografskog i etničkog rasprostiranja16, već civilizacijskog razvitka, o čemu će svedočiti i priča o kolu na teritoriji Vojvodine17.



____________________________

01 Olivera Mladenović, Kolo u Južnih Slovena, SANU, Etnografski muzej, posebna izdanja, knjiga 14, ur. Milorad Vasović,Beograd, 1973, 15.
02 Isto, 15.
03 Isto, 15, 16; Olivera Mladenović, "Kolo i oro u našoj etnokoreološkoj terminologiji", rad sa Kongresa SUFJ, Igalo, 1969, Cetinje 1978, ur. Jovan Vukmanović, 483—481.
04 Olivera Mladenović, Kolo u Južnih Slovena, navedeno delo, 16.
05 Reč kolo je "sveslovenskog i praslovenskog" porekla. U svom osnovnom značenju odnosila se na točak, a tek potom na igre uz muziku. Videti više u: Riječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika, V. Izdanje, JAZU, Zagreb, 1898—1903, 207—211. i Petar Skok, Etimološki rječnik hrvatskoga ili srpskog jezika, JAZU, Zagreb, 1971, 126—127.
06 Olivera Mladenović, Kolo u Južnih Slovena, navedeno delo, 16.
07 Isto, 16.
08 O nastanku i istoriji nacionalizma kao sistema ideja, doktrine, odnosno "slike sveta" videti više u: Hans-Ulrih Veler, Nacionalizam. Istorija-forme-posledice, Svetovi, Novi Sad, 2002.
09 O genezi pojavnih oblika kružne igre vezano za razvoj ljudske civilizacije videti više u: Curt Sachs, Svetovna zgotovina pleas, Znanstveno in publicistično središče, Ljubljana, 1997, 147—153.
10 Pozivajući se na istraživanja Luborga Niderlea (Luborg Niederle), Olivera Mladenović zastupa stanovište da je pre raseljavanja, kolo bilo "najstariji zajednički oblik plesa" svim Slovenima, o čemu svedoče igračka terminologija i ostaci obrednih igara kod mnogih slovenskih naroda. Olivera Mladenović, navedeno delo, 26.
11 O etnogenezi naroda na području Vojvodine i njenoj istoriji videti više u: Jovan Erdeljanović, "Tragovi najstarijeg slovenskog sloja u Banatu", Niedereov sbornik, Praha, 1925, 289-290; Aleksa Ivić, Srbi u Banatu — od najstarijih vremena do osnivanja Potisko-pomoriške granice (1703), Matica srpska, Novi Sad, 1929, 4—7; Dobrivoj Nikolić, Srbi u Banatu u prošlosti i sadašnjosti, Štamparski zavod i izdavačko preduzeće "Uranija", Novi Sad, 1941, 145; Dušan Popović, Srbi u Vojovdini. Od najstarijih vremena do Karlovačkog mira 1699. Matica srpska, Novi Sad, 1959; Milan Vranić, "Uvodne napomene i podaci za etnogenezu naroda i narodnosti u Vojvodini", rad sa kongresa SUFJ, Beograd, 1978, 5—17.
12 Dora Stratou, The Greek Dances our Living Link With Antiquity, Dora Stratou Dance Theatre, Athens, 1992 (1966), 12. i Alkis Raftis, The World of Greek Dance, Finedawn Publishers, Athens, 1987, 5.
13 O rasprostranjenosti sinonima kolo i oro na prostoru južnoslovenske igračke tradicije videti više u: Olivera Mladenović, "Kolo" i "oro" u našoj etnokoreološkoj terminologiji. U zborniku XVI Kongresa folklorista Jugoslavije, Igalo 1969, Cetinje, urednik Jovan Vukmanović, 1978, 477—481.
14 O geografskoj rasprostranjenosti kružnih igara lančano povezanih igrača videti više u: Lisbet Torp, Chain and Round Dance Patterns, Museum Tusculanum Press, Copenhagen, 1990, 28/29.
15 Tek će pažljiva etimološka istraživanja ukazati na poreklo, genezu i rasprostiranje ovih termina.
16 Sam naslov odlične naučne studije Olivere Mladenović Kolo u Južnih Slovena unekoliko afirmiše ideju kola kao slovenskog nasleđa, a nesumnjivo ukazuje na vreme nastanka ove knjige (1970-te) u kome je još uvek bila veoma aktuelna potreba potenciranja kulturne jedinstvenosti jožnoslovenskih naroda. Ako ovo uzmemo kao tačno, možemo pretpostaviti da bi etnokoreološka studija iste problematike nastala posle raspada Jugoslavije nosila naslov Kolo u srpskoj igračkoj tradiciji, ona koja bi afirmisala ideju o Balkanu kao ujednačenom kulturnom prostoru Kolo u balkanskoj igračkoj tradiciji i slično.
17 Izlažući genezu mogućih značenja termina kolo, autor ovoga rada teritoriju Vojvodine uzima iz sasvim pragmatično naučnih razloga, uz punu svest o tome da je "Misao Vojvodine tokom vremena menjala i svoj smisao i svoju sadržinu, pa, prirodno, i svoju teritoriju. Kada je 1848. godine formirana, Vojvodina je obuhvatala delove Banata, Bačke i Srema: u predratnoj Jugoslaviji pod pojmom Vojvodina podrazumevali su se Banat, Bačka i Baranja; danas (1950-te, prim. S.R.) Vojvodinu čine Srem, Banat i Bačka, ali ni jedan deo u celini". Dušan Popović, Srbi u Vojvodini. Od najstarijih vremena..., navedeno delo, 7.


Piše: Vesna Bajić, etnomuzikolog | Folklor Srbija
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: