Kako je nastala vidovdanska himna knjaza Nikole "Onamo, 'namo"
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Muzika « MUZIČKA ČITAONICA « Svaka pesma ima priču [poreklo pesme] « Kako je nastala vidovdanska himna knjaza Nikole "Onamo, 'namo"
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Kako je nastala vidovdanska himna knjaza Nikole "Onamo, 'namo"  (Pročitano 16245 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4670



Pogledaj profil
« poslato: Septembar 05, 2012, 01:24:56 am »

*

VIDOVDANSKA HIMNA MLADOG KNJAZA


KAKO JE NASTALA PJESMA "ONAMO, 'NAMO"

"A kakav si nam ti, svijetli srpski knjaže, kad ti eno Turci onamo u Peć, onamo u Đakovicu, onamo u Prizren, onamo u Skoplje, onamo u Prilep!?"

U hladu dvorskog brijesta, pod čijom je krunom po lijepom vremenu knjaz Nikola razgovarao sa svojim podanicima decenijama, sve dok ga je u ljutnji na svog sina princa Danila posjekao 1914. godine, iza Sarajevskog atentata, razgovarao je mladi knjaz Nikola, uoči Vidovdana 1867. godine, na Cetinju, sa svojim vojvodama: Markom Miljanovim, Miljanom Vukovim, serdar Jolem i moračkim vojvodom Šolem, unukom vojvode Mine Radulova Radovića. Mladi knjaz Nikola, dvije godine iza smrti vojvode Mirka, koji se pitao za sve važne rabote u Crnoj Gori, razgovarao je i ozbiljno i šaljivo sa četvoricom plemenskih glavara u prijatnoj hladovini dvorskog brijesta. Vojvode su sjedjele na bukovim trupcima, a mladi knjaz je šetao ispred njih, obučen u barokno svitno odijelo, sa levorom za pasom i pripasanim mačem.

"Kakve ste mi to vojvode, kad ti, Marko, eno Turci u Podgoricu, tebi, Miljane, eno ti ig onamo u Berane, tebi, Jole, eno ig u Spuž, a tebi, Šole, eno ig onamo u Kolašin!?", prekorno, malo šalom, više zbiljom, pita ih mladi knjaz Nikola, udarajući se knjaževskim skiptrom po leđima i šetajući ispred začuđenih vojvoda.


KNJAZ NIKOLA

"A kakav si nam ti, svijetli srpski knjaže, kad ti eno Turci onamo u Peć, onamo u Đakovicu, onamo u Prizren, onamo u Skoplje, onamo u Prilep!?", odgovori mu kučki vojvoda Marko Miljanov Popović, držeći bijeli brk, od mladosti, desnom rukom.

Mladi knjaz Nikola ništa ne reče na Markovo žestoko pitanje, samo se lupi skiptrom po leđima, kao da sam sebe ćeta od svojih sagovornika, i otide u dvor. Vojvode se samo zgledaše, a Miljan Vukov reče Marku: "Što ga naljuti, Marko, žestokim pitanjem? Neće nama lako biti rabotati što kanimo ako budemo ljutili i ne pazili ovog glavatog kicoša Gospodara?"

"Vratio sam mu kako je valjalo. Dok budem umio da zborim, nikom neću ostati dužan dužni odgovor!", reče Marko Miljanov.

"Kolašince poturice sam dobio u nasljeđe od boljih od mene, od mojih pređa", reče morački vojvoda Šole.

"Koliko sam posjekao megdandžija iz Spuža i Podgorice, čudi me što preostali ne odoše u Šam", reče serdar piperski Jole Piletić.

Nije prošao ni puni sat vremena, a mladi Gospodar se raspoložen vrati kod svojih vitezova. Milo im je bilo što se brzo vratio i što ga ljutnja nije dugo držala. Gospodar je prošetao ispred svojih vitezova i nasmiješen ih upitao:

"Jeste li voljni, žanago, da čujete pljesnu, kojuu sam dosad napisao, a na koju me nažestio moj trima (junak) Marko Miljanov?" Na to su u jedan glas rekli svi četvorica: "Rado ćemo je čuti, svijetli Gospodaru!" Izvadio je iza pojasa kartu sa pljesnom mladi Knjaz i počeo da čita:
 
 "Onamo, 'namo, za brda ona,
 Govore da je razoren dvor
 Mojega cara;onamo, vele,
 Bio je negda junački zbor
 
 Onamo, 'namo! da viđu Prizren!
 Ta to je moje — doma ću doć’!
 Starina mila tamo me zove,
 Tu moram jednom oružan poć'.
 
 Onamo, 'namo — sa razvalina
 Dvorova carskih vragu ću reć':
 "S ognjišta milog bježi mi, kugo,
 Zajam ti moram vratiti već!"
 
 Onamo, 'namo, za brda ona
 Kazuju da je zeleni gaj
 Pod kim se dižu Dečani sveti;
 Molitva u njih prisvaja raj.
 
 Onamo, 'namo! za brda ona,
 Gdje nebo plavi savija svod,
 Na srpska polja, na polja bojna,
 Onamo, braćo, spremajmo hod!
 
 Onamo, 'namo, za brda ona,
 Pogažen konj’ma klikuje Jug:
 "U pomoć, djeco, u pomoć sinci!
 Svetit'me starca svet vi je dug!"
 
 Onamo, 'namo! — sablji za stara
 Njegova rebra da tupim rez
 Po turskim rebrim'; da bjednoj raji
 Njom istom s ruku ras'jecam vez.
 
 Onamo, 'namo, za brda ona,
 Milošev, kažu, prebiva grob!...
 Onamo!... Pokoj dobiću duši
 Kad Srbin više ne bude rob."

 
I kad je Knjaz iščitao himnu svog oslobodilačkog programa, u kojoj su se u osam katrena ritmično i pjevno smjenjivali deseterci i deveterci stihovi, Marko Miljanov je u suzama rekao: "Daj mi je, Gospodare!" Svi su bili suznih očiju. Knjaz je, raspoložen, rekao: "Dao sam da pljesnu prepišu za sve moje vitezove. A ti si, trima (junače), moj Marko, iz mene izvadio ovu moju pljesnu potresnu. Ne mogu ti se odužiti! A sad, moji vitezovi, izvadite svoje sablje i ukrstite ih s mojim mačem, i zakunimo se da ćemo naše sablje oprati od dušmanske krvi, onamo, ’namo, za brda ona, u rijekama Sitnici i Marici, kada, s pomoću Boga, osvetimo naše pređe na Marici i na Kosovu!"

Tu su, pod krasnim dvorskim brijestom, ukrstili sablje Marko Miljanov, Miljan Vukov, serdar Jole i morački vojvoda Šole sa mačem svijetlog Knjaza i zakleli se zakletvom koju je sročio pjesnik slavne himne "Onamo, 'namo, za brda ona", mladi knjaz Nikola. Ova pjesma knjaza Nikole, nastala u junačkom razgovoru na Cetinju, pred Vidovdan 1867. godine, ušla je u jedinstvenu "Antologiju novije srpske lirike" od Bogdana Popovića, zvanu BOGDANOLOGIJA, koja je od prvog izdanja do naših dana imala preko pedeset izdanja, a prvi put je štampana o Uskrsu 1911. godine.

Tako je nastala himna "Onamo, 'namo".


Momir Vojvodić | Српске новине
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4670



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Septembar 06, 2012, 10:50:20 pm »

*
DOI: 10.2298/PKJIF1076107S
UDK 94(497.11)"04/14"
821.163.41.09

ISTORIJSKA OSNOVA NASTANKA PESME KNJAZA NIKOLE "ONAMO, 'NAMO ZA BRDA ONA"

I
Knjaz Nikolina čuvena pesma Onamo, 'namo za brda ona ... nastala je 1867. — u prvim godinama njegove vladavine Crnom Gorom. To je, u kulturi srpskog naroda uopšte, bio period književnog romantizma, a u politici doba velikih koncepcija o oslobođenju Srba od vekovne turske vlasti i stvaranju jedinstvene države ujedinjenog srpskog naroda. Knjaz Nikola bio je savremenik kneza Mihaila, glavnog pokretača i tvorca Prvog balkanskog saveza slobodnih hrišćanskih država i naroda, i njegov potencijalni naslednik prestola u Srbiji, kako se razmišljalo u dinastičkim krugovima obeju srpskih država. Međusobni vojno-politički ugovor vladaoca Srbije i Crne Gore, kako je već poznato u istoriografiji, trebalo je da zajedničkim snagama doprinese oslobođenju srpskih zemalja od turske vlasti, kako u Bosni i Hercegovini, tako i onog u Staroj Srbiji. Na širokom geopolitičkom prostoru od bosanske Krajine na zapadu do Maćedonije na jugu, i (dalje) Bugarske do Crnog mora, knez Mihailo je nameravao da, posle postignutog sporazuma sa Dobrodetelnom družinom bugarskih revolucionara 1867. godine, na ruševinama Osmanlijskog carstva stvori državnu zajednicu srpskog naroda i Bugara, odnosno Jugoslovenskog carstva.
 
Knjaz Nikola, načelno i praktično, prihvatio je ovakvo knez Mihailovo mišljenje, šta više — naročito zbog svojih jakih veza sa predstavnicima Ujedinjene omladine srpske — isticao je, i dočaravao, svoju sopstvenu ulogu koju je trebalo da ima u velikom oslobodilačkom delu balkanskih naroda, a pre svega u istočnom delu Hercegovine (do Neretve) i Metohije kao Crnoj Gori najbližem delu klasične teritorije Stare Srbije. Istorijski tradicionalizam negovan sa velikom pažnjom od svih vladalaca dinastije Petrovića-Njegoša, kod knjaza Nikole bio je jako izražen i doveden do kultnog značaja. To se lepo vidi upravo iz sadržaja njegove pesme Onamo, 'namo za brda ona, u kojoj se spominju najveći istorijski i narodni simboli iz srednjovekovne srpske države: Dečani i Prizren. U punom pesničkom raspoloženju, gotovo u zanosu, ali trezveno i sa merom, knjaz Nikola dao je oduške svom duboko iskrenom patriotskom osećanju i tako ispevao jednu od najlepših pesama u celoj srpskoj umetničkoj poeziji.
 
Knjaz Nikola u ovoj pesmi naročito ne spominje Kosovo i Metohiju, odnosno Staru Srbiju, ali govori o Prizrenu i manastiru Dečanima. Za njih veli:
 
"Onamo, 'namo, za brda ona,
Govore da je razoren dvor
Mojega cara; onamo vele,
Bio je negda junački zbor.
 
Onamo, 'namo! da viđu Prizren!
Ta to je moje — doma ću doć!
Starina mila tamo me zove ....
. . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Onamo, 'namo, za brda ona,
Kazuju da je zeleni gaj
Pod kim se dižu Dečani sveti;
Molitva u njih prisvaja raj".
 
Ova dva mesta, u to vreme najpoznatija i najčuvenija u Staroj Srbiji, a izvan nje i u celom srpskom narodu, važila su kao velika srpska svetilišta, kao simboli svetovne i crkvene moći, ugleda i slave nekadašnje srpske države — srpskog carstva, koje je sada valjalo obnoviti. Vojni savez koji je upravo bio zaključen između obeju zemalja — Crne Gore i Srbije — trebalo je da sprovede u delo oslobođenje porobljenog srpskog naroda pod turskom vlašću. Inspirisan životvornom istorijskom tradicijom — starinama srpske istorije, a duboko zagrejan oslobodilačkom mišlju i narodnom pesmom snažno podstaknute ideje o istorijskoj misiji Crne Gore u tome, knjaz Nikola uzvikuje:
 
"Onamo, 'namo — sa razvalina,
Dvorova carskih vragu ću reć;
S ognjišta milog bježi mi, kugo,
Zajam ti moram vraćati već!"
 
"Onamo, 'namo! za brda ona,
Gdje nebo plavi savija svod,
Na srpska polja, na polja bojna
Onamo, braćo, spremajmo hod!"

U ovakvom, pesničkom, sagledavanju svoje uloge vladaoca junačke Crne Gore "i sedmoro brda", poveden zovom istorije i Obilićevskom tradicijom predaka — u svom razdraganom raspoloženju u pesničkoj imaginaciji dovedenoj do paroksizma misli i osećanja sa prvom "na (svoju) starinu milu", i moralnu obavezu da "zajam" "mora vratiti" — knjaz Nikola, ne samo da hoće već mora, i zbog istorije i amaneta predaka (oličenih u viteštvu Miloša Obilića) izginulih u Kosovskoj bici (1389. godine) da to učini, pa ponovo i odvažno "klikuje":
 
"Onamo, 'namo, za brda ona,
Pogažen konj'ma klikuje Jug:
U pomoć djeco! u pomoć, sinci!
Svetit me starca svet vi je dug!"
 
"Onamo, 'namo! sablji za stara
Njegova rebra da tupim rez
Po turskim rebrim'; da b'jednoj raji
Njom istom s ruku ras'jecam vez."
 
Dakle, pesnička metafora kosovskog junaka Jug Bogdana (i njegovih devet Jugovića) čija pogibija vapije za osvetom — "Svetit ... vi je dug". I samo "osvetnički" — oslobodilački rat sa Turcima — "tu moram jednom oružan poć" — doneće slobodu porobljenim Srbima "b'jednoj raji", i osloboditi ih teškog, sveopšteg položaja i stanja pod turskom vlašću. I tek onda knjaz Nikola, kako sam iskazuje, ispuniće svoju ulogu vladaoca slobodne Crne Gore, borca za slobodu i pravog srpskog patriote:
 
"Onamo, 'namo, za brda ona,
Milošev, kažu, počiva grob! ...
Onamo! ... Pokoj dobiću duši
Kad Srbin više ne bude rob."
 
Tu misao, tu obavezu, taj "sveti" "dug", prema izginulim precima na Kosovu (i kasnije), gde je — kako je pevao — morao, jednom oružan poć", knjaz Nikola je postigao, ostvario "Na srpska polja, na polja bojna" u Balkanskom ratu 1912. godine. Njegova vojska, "sinci" Crne Gore, u pobedničkom pohodu "Onamo, 'namo, za brda ona" oslobodili su deo Stare Srbije, Metohiju sa manastirom Dečanima, osvetili i pokajali "razoren dvor mojega cara", "pogaženog konj'ma" "starca" Jug Bogdana, pobednički pohodili, (u svesti svojoj) Miloša Obilića grob (tj. u prenosnom smislu, oslobodili zemlju gde je poginuo i gde je bio sahranjen). Knjaz Nikola je ove znamenite, oslobodilačke 1912. godine, zaista ostvario svoju nameru iz 1867. godine (kada je ispevao svoju "vidovitu" pesmu) i postigao osnovni cilj svoje dugovečne vladavine — oslobođeni Prizren, Dečane, Kosovo, da doživi i vidi da "Srbin više" nije "rob", čime je — kako je završio svoju pesmu — zadobio "pokoj" svojoj "duši".
 
I još više od toga: Istorijski ugovor o zajedničkom radu na oslobođenju srpskog naroda pod turskom vlašću iz 1867. godine postigao je svoju realizaciju u zajedničkom ratu Srbije i Crne Gore 1912. godine kada je crnogorska oslobodila Metohiju sa Dečanima, a srpska vojska Kosovo i Prizren gde "Bio je negda junački zbor" "mojega cara, onamo...", dakle srpski narod u Staroj Srbiji — centralnoj oblasti sredovekovne srpske države i Patrijaršije.
 
II
Knjaz Nikolina pesma "Onamo, 'namo za brda ona" je svečano-patriotskog obeležja i programskog karaktera. Već prva strofa upućuje na geografski pravac i toponomastiku na koje se pesma odnosi. "Brda ona" daleko su izvan ondašnjih (istočnih) granica Crne Gore — tamo gde je "negda" bio, junački zbor" — glavno zborište — a to je, prirodno, carska prestonica — Prizren, što je jasno. Pitanje je, međutim, zašto takav naslov pesmi? U vezi sa tim i pitanje šta je bio povod za to, odnosno šta je uslovilo nastanak pesme, odnosno kakva je bila istorijska karakteristika na koju se ona odnosi. Pitanje je interesantno i za sam sadržaj pesme, ali i za potpunije shvatanje ličnosti knjaza Nikole, kao autora ove pesme, koja je odmah po objavljivanju postala veoma popularna u svim društvenim krugovima širom nacionalne zajednice srpskog naroda, tim pre što je ubrzo dobila i lepu melografsku obradu.
 
U ovom pogledu, na istoričarima nacionalne istorije Srba, ali i na istoričarima književnosti ostaje da istraže i, eventualno, utvrde neposredni povod za kneževo pisanje pesme. A da li je taj povod došao sa strane, izazvan i podstreknut radi kakve neposredne političke potrebe, ili je pak pesma nastala kao lična knjaževa inspiracija da evocira sopstvenu viziju istorijskog savremenog položaja Stare Srbije, turobnog i tužnog, pa čak i beznadežnog za egzistenciju metohijsko-kosovskih Srba — duboko potlačene "bjedne raje", pitanje je od nesumnjivog književno-istorijskog interesovanja. Patriotska i rodoljubiva pre svega, ona je — po svom socijalnom prizvuku, istovremeno i izrazito čovekoljubiva i humanistički orijentisana. Knjaževa želja — poruka nije samo "da viđu Prizren" i da u Dečanima sluša svoju molitvu koja "prisvaja raj", jer "starina mila tamo me zove", već i "da bjednoj raji ... s ruku ras'jeca(m) vez", da "Srbin više ne bude rob" koga je teško pritisla nepopravljiva turska uprava — "kuga" u metaforičnom značenju (slično Njegoševoj metafori, dvadeset godina ranije (u Posveti Gorskog vijenca — ispevanoj, o Stambolu prestonici Turskog carstva kao "krvožedni otac kuge"). Bez obzira na poetsku formu i izraz, poruka i sadržaj pesme "Onamo,'namo ..." čine jednu literarno-istorijsko-sociološku celinu, u Geteovskom tumačenju bavljenja poezijom, kao Dichtung und Wahrkeit — stvarnost kao potka za pesničko uobličavanje i iskazivanje istinitosti stvari, istine. Istorijska dokumentacija u punoj je saglasnosti sa iznošenjem osnovne stvaralačke misli knjaz Nikoline pesme. Da navedemo samo nekoliko takvih dela iz istoriografije.
 
Jedan od posrednih izvora za knjaz Nikolinu inspiraciju mogao je biti putopis Gedeona Josifa Jurišića Dečanski prvenac, Opisanie manastira Dečana ... mnogi mesta Stare Srbie i Kosovog polja, Novi Sad 18521; zatim, Hadži Serafima Ristića Plač Stare Srbie, Zemun 18642; a od stranih pisaca А. Ф. Хильфердингь Поѣздка [putovanje] по Герцегвинѣ, Боснiи и Старой Сербiи, С. Петербургъ 1859, kao i engleskog sveštenika Vilijema Dentona, Kristijani u Turskoj, Novi Sad, 18643.
 
Podatke koje ova dela iznose o turskoj upravi i opštem položaju srpskog stanovništva pod turskom vlašću toliko su brojni i slikoviti da su mogli u knjazu Nikoli da pobude najdublja osećanja i inspirišu ga da, u ime pravde, humanosti i pomoći tamošnjim Srbima, ispeva stihove pesme Onamo, 'namo ... To je on morao učiniti i kao Srbin i kao vladalac slobodne Crne Gore, posebno iz poštovanja narodne istorijske tradicije i zaveta generacija srpskog naroda da se Kosovski poraz mora osvetiti. I početni i krajnji stihovi knjaževe pesme samo su odraz doživljavanja posledica tog kosovskog poraza, a krik polomljenog Jug Bogdana na Kosovu, vekovna istorijska srpska trauma, je i poziv i blagoslov ujedno da se ustane na turske zavojevače (sa "sabljom" u ruci) "po turskim rebrim'" i robovanje zameni uskrslom "slobodom". Jer, po opštoj oceni istorijske nauke Tursko carstvo u 19. veku preživljavalo je duboku i svestranu krizu svog državnog i društvenog sistema u kome su balkanski hrišćanski narodi izloženi svakojakim zulumima i teškim poreskim opterećenjima.
 
Manastir Dečani, najlepši sakralni spomenik materijalne kulture srpske istorije, bio je u neposrednoj opasnosti po svoj opstanak. Po Jurišićevom svedočenju: "Stanje je ovog manastira vrlo rđavo, jer suščestvuje u sledstvu sami' Arnauta, koji su svu manastirsku zemlju pritisnuli i prisvojili, da je malo šta manastiru ostalo. Zaludu što manastir od svoji' zemalja od postojeći turski vlasti dokumente ima, kad ovde u arnautluku Arnauti na kremen [pušku] žive, ne slušajući svoji nadleži vlasti, i jošt manje carske uredbe poštujući ... — Evo zašto je stanje vrlo rđavo. — s druge, pak, strane, paše i zabiti [sreski načelnici] ... njima treba iguman podvorke da učini, no ne s praznom rukom, osobito kad se koji promeni, jer ako im se to ne čini, oni kao carski činovnici ... sa po sto, po dvesta konjanika zakanu se u manastir na konak doći ... pak po dan-dva svoj ćef ... čine, te podvorenje manastir skupo plati ... jer se sada kolju goveda, ovnovi i jaganjci, ćurke i kokoške, i traži se med i maslo, a konjma zob i seno. — Ovo biva i kod drugih na glasu manastira, kao u Patrijaršiji. Eto s druge strane zašto je rđavo stanje." Takođe Dečanima su oteti i pašnjaci i kestenove šume, "a kaluđeri po tuđim šumama tumarajući svoju stoku prepašavaju"4. Čak i međusobne sukobe kod Arnauta i krvne osvete štetile su teško manastir, a kao ilustraciju za to Jurišić je naveo primere iz 1844. godine " ... kada su se Malesorci sa Istinićanima (Arnautima) pobili, morali su kaluđeri Malesorcima hiljadu oka rakije dati, da piju i rane ispiraju", a 1851. godine "za jednog zeca toliko Arnauta poginuvši, pak jednako trče Arnauti s ibricima u manastir i viču "dajte rakiju".5 Za ovakve i druge slučajeve knjaz Nikola je, nesumnjivo, znao, kao i za car Dušanovu crkvu Svetog Arhangela koju su "Turci razorili, i od kamena njenog džamiju načinili"6. I u prenosnom i u konkretnom smislu razaranje srpske istorije i srpske zemlje sa dolaskom Osmanlija posle Maričke bitke 1371. i Kosovske 1389. godine — u pesmi sa reminiscencijama na carski Prizren, "Dečane svete", "pogaženog konjma" "starca Jug Bogdana, i na grob Miloša Obilića" — intuitivno podseća knjaza Nikolu na "starinu milu", na "ognjište milo", na "onamo,'namo" "srpska polja", na "b'jednu raju", da se u njemu "rasplamsava ponos i atavistički zov istorije da "vragu", "kugi" — "zajam" mora "vraćati već", — i da će pokoj duši svojoj "zadobiti" "kad Srbin više ne bude rob".
 
Da je, zaista, "dara" prevršila "meru", "da teža dođe dara od mere" — obilnu dokumentaciju predstavio je pomenuti "arhimandrit Lavre Visokih Dečana" Hadži Serafim Ristić u svojoj knjižici Plač Stare Srbije. Krcata činjenicama o krajnje teškom bezbednosnom, i društvenom, položaju Srba, pod teškim terorom na desetine vrsta progona, pljačke, globa, ucena, ubistava i na najmonstruozniji način — Serafim Ristić je prikazao uslove pod kojima je živeo srpski narod u 67 (od ukupno 192) sela Pećke kaze i varoši Peći7 "Pobrojati zla i nepravde samo u ovoj nahiji činjene, trebalo bi godine da proteku pa da se te iščisle i Vašem Veličestvu sredstvom artije na ugled stave" — stajalo je u žalbi koju su Srbi, samo iz Pećke nahije bili uputili sultanu u Carigrad8. I to su bile "samo neke od zala činjene ... ovim što podobna i gora bezakonja isti zlikovci i mnogi drugi u đakovačkoj, prizrenskoj, vučitrnskoj, prištinskoj ... i drugim nahijama i zemljama čine ..." — apelujući na visoku carsku zaštitu9; jer, u protivnom, "u sužanstvu cvilećoj raji od zlokovarnih i nesrećnih zlikovaca" — ako se iz Carigrada ne nađe zaštita — oni će, srpska "raja", "potražiti sredstva spasavajuća ... ne mogući svireposti zlikovaca snositi, primorana to učiniti".10
 
Za sve ove "svireposti" dobro se znalo u obema slobodnim srpskim državama Srbiji i Crnoj Gori i u tom pravcu vršile su se potrebne pripreme za oslobođenje Srba u Turskom carstvu. Pogodan trenutak nastupio je Hercegovačkim ustankom 1875. i ratovima Crne Gore i Srbije 1876—1877/78. godine. Knjaz Nikola prvi je poveo Crnogorce u rat sa Turcima — nepunu deceniju pošto je spevao i objavio 1867. godine — reklo bi se programsku pesmu srpskog narodnog oslobođenja — Onamo,'namo za brda ona. Iako, tada, knjazu Nikoli nije bilo suđeno da vidi Prizren i Dečane — oslobođene tek četvrt veka docnije, 1912. godine — njemu pripada velika čast da je, sa svoje strane, na svojevrstan poetski duboko inspirativan i sugestivan način, podstrekao javno mnjenje u Srba da i putem poetskog (tematskog) rada potpomogne i doprinese ideji nacionalno-političkog sporazuma Srbije i Crne Gore upravo te 1867. godine! Otuda, i zbog toga — može se slobodno kazati — on je već tada zadobio pokoj duši svojoj — pošto je deo tadašnje istočne Hercegovine i Polimlja, kao i deo Jugoistočne Srbije (Niški sandžak) bio oslobođen vekovne turske vlasti, u kojima Srbin više nije bio rob!
 
Vladimir Stojančević

_______________

01 Citati stihova iz pesme Onamo, 'namo ..., navedeni su prema tekstu: Bogdan Popović, Antologija novije srpske lirike, XII izdanje (Beograd, 1868), str. 13—14
02 U tekstu, pod II, nav. d.
03 Nav. m.
04 G. J. Jurišić, nav. d, str. 3—4
05 Nav. d. 9
06 Nav. d. 13
07 Protokol pisama Pećke opštine. U redakciji Jovana Pejina i Milića F. Petrovića. — Priština — Beograd 1992, str. 1—117
08 Serafim Ristić, nav. d. str. 21
09 Nav. d. 50
10 Nav. d. 51; — O ovim zbivanjima opširnije videti moju raspravu: Peć i Pećanci u dokumentaciji svojih savremenika početkom druge polovine 19. veka. — Kosovsko-Metohijski zbornik, 4. Beograd 2010 (u štampi). — Širi pregled istorijskog položaja Srba u Staroj Srbiji, videti: Vladimir Stojančević, Istorijska prošlost Srba u Metohiji od kraja XVIII veka do Srpsko-turskih ratova 1876—1877/78. — Vlasotince 2008, str. 1—277 (sa i literaturom)
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: