Crna Gora — Muzički folklor
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Muzika « SRPSKI MUZIČKI FOLKLOR « Muzički folklor Srba u Crnoj Gori « Crna Gora — Muzički folklor
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Crna Gora — Muzički folklor  (Pročitano 16634 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 4640



Pogledaj profil
« poslato: Decembar 09, 2011, 01:54:48 pm »

**

SRPSKI MUZIČKI FOLKLOR


POSEBNE ZNAČAJKE MUZIČKOG FOLKLORA U CRNOJ GORI

Crnogorsko narodno pevanje spada u južno-dinarsko pevačko narečje. U tom narečju zajedničke su mnoge melodije i tekstovi, nošnja, običaji, etnomuzikološke osobine. Njegove su karakteristike: melodika malog ambitusa; sekundarna dijafonija; epsko pevanje uz pratnju jednostrunih gusala; bogati svadbeni običaji; prevaga čiste lirike nad obrednom zbog nedostataka zemljoradničkih obreda i raširena sijela (posijela) društvenog karaktera na kojima se u zimskim večerima sakupljaju susedi i bratstvenici. Crnogorska teritorija obuhvata niz pevačkih područja: pevanje po kršu, primorsko, zetsko, jezersko-crmničko, komsko-polimsko i sandžačko pevanje. Izvesna područja imaju svoje lokalne varijetete.

Pevanje po kršu obuhvata Staru Crnu Goru i hercegovački deo južnodinarskog pevačkog narečja koje pripada SR Crnoj Gori. Tu postoje dva načina narodnog pevanja: izglasa (jednoglasno) i izvika.

Primorsko pevačko područje obuhvata bokeljski, grbaljski, pastrovićki i barsko-ulcinjski varijetet. Bokeljski varijetet narodnog pevanja je gradski i seoski.

U slivu Zete peva se sve više i muzikalnije ukoliko se reka više spušta svome ušću, Skadarskom jezeru.

Zetsko područje nastavlja se u jezersko-crmničko. U Crmnici, oblasti koja je docnije pripojena Staroj Crnoj Gori, očituje se osobiti patrijarhalni duh, specijalna agrikultura primorskog planinskog naselja (vinogradarstvo) i naročita otmenost u igrama i pesmama. Ističe se "Crnogorsko oro" u Crmnici.

Komsko-polimsko pevačko područje obuhvaća Plav i Gusinje koji su primili uticaje s Komova ali su Plavljani i Gusinjani podlegli albanskoj dikciji u crnogorskim pesmama. Kod ovih je sačuvana osobita forma sekundne dijafonije: naknadni dolazak sekunde ispod finalisa.

Sandžačko pevačko područje u SR Crnoj Gori vrlo je bogato. Postoje gradske narodne melodije koje se pevaju virtuozno.
Pored epike narodni je život u Crnoj Gori stvarao i liriku koju je vekovima prenosio na nova pokolenja. Melodije imaju uzani ambitus. U metričkom pogledu susreću se i mešoviti taktovi. U melodici Crne Gore zapaža se osobita pojava koja se može naći samo u najužem dinarskom krugu. Nastaje tako da inicijalna fraza (A) obuhvata finalnu (B) frazu teksta te se tekst i muzika pojave obrnutim redom: Melodija: A-B—tekst: B-A. Primeri su mnogobrojni. Mogu se praviti od svakog oblika stiha. Dvoglasje u Crnoj Gori naglo izumire.
[Miodrag Vasiljević, prof.]      

Crnogorac je u junačkoj narodnoj pjesmi — pjevanoj uz gusle na njemu svojstven način — našao oblik za izraz svoga ponosa, pouzdanja u sebe i u svoju okolinu. Crnogorci su u Jugoslaviji najbolji guslari. Oni su bili buditelji nacionalne svijesti. Svojom pjesmom podizali su viteški duh svoga naroda. Tuga i žalost Crnogoraca veoma je sugestivna u čuvenim tužbalicama nad odrom pokojnika; te se tužbalice uzdižu do dramske neposrednosti. Crnogorske narodne melodije pokazuju izvjesnu srodnost akcenata sa južnodalmatinskim ili bosansko-hercegovačkim primitivnim narodnim melodijama. Većina melodija kreće se u malom ambitusu; kratke su i većinom sastavljene od jednog motiva. Da bi izbjegli monotoniju, koja bi se mogla pojaviti zbog ponavljanja istog motiva, pjevači ga ponegde dopunjuju šarama koje izvode podrhtavanjem grla. Pored poliritmije, koja je rijetka u crnogorskim narodnim melodijama (ali ne onakva kao kod narodnih melodija iz Makedonije), a koja znači slobodno ritmičko razvijanje melodije, pojavljuje se i kod Crnogoraca težnja za raspjevanom, zatalasanom melodijom s dužim šaranjima, melizmima i s većim ambitusom. [Jovan Milošević, prof.]


NARODNE PESME.

A) OBREDNO NARODNO PEVANJE U CRNOJ GORI


Crnogorski običaji su kalendarski ili zemljoradnički (koleda, lazarice, prporuše, žetva i dr.) i nekalendarski — opšti (svadba, slava, zdravice, krstonoše, kumstvo, tužbalice). Uz sve crnogorske običaje obično se peva, ali su zemljoradnički običaji u pojedinim krajevima doskora imali sačuvane naročite, funkcionalne melodije i tekstove.

Kalendarski običaji povezani su uz verske praznike ali kod njih nema funkcionalnog pevanja. Koleda se spominje u etnografskim analima ali nije jasno opisana niti su poznate koledarske pesme. Lazarice su opisane nešto podrobnije. Taj se običaj održavao do Prvoga svetskog rata na Lazarevu subotu. Izvodila ga je grupa momaka s jednim momkom u ženskoj odeći i maskiranim (A. Jovićević), a po drugim podacima grupa devojaka u svečanim narodnim nošnjama. "Lazarica" se razlikovala od ostalih učesnica po vencu cveća na glavi. Pevale su se pesme za zdravlje i berićet pred svakom kućom u selu. Prporuše se pevaju u Boki Kotorskoj, u doba velikih suša. Prporuške pesme izvode obično dva muškarca, od Đurdeva do Petrova dana. Jedan od njih je "prpac" a drugi pratilac koji nosi torbu za poklone. Na prpca žene izlivaju vodu pred domovima i daruju ga za zdravlje i rodno žito i vinograde: vunom, sirom, skorupom, jajima itd:

..............


Žetva povlači za sobom pesmu svuda na Balkanskom poluostrvu pa i u Crnoj Gori.

Svadba je najviše pevan obred u Crnoj Gori. Od Vuka Karadžića naovamo opisivali su crnogorsku svadbu mnogi pisci ali sa malo podataka o pevanju. U Boki Kotorskoj, osobito u Paštrovićima, svadbeni su običaji ukrašeni funkcionalnim pesmama od početka do kraja ceremonijala. Pevane zdravice česte su u Boki Kotorskoj, ali se u pokrajinama Stare Crne Gore i crnogorske Hercegovine samo izgovaraju. U krstonoškim običajima i kod kumstva peva funkcionalne pesme (verskoga karaktera) samo sveštenik. Pesme za maškare nisu zabeležene.

Narodna žalost za mrtvima najbolje je muzički izražena u posmrtnim pesmama. One su ženske (tužbalice) imuške (lelekanje). Najbolje im je područje Crna Gora, oblast u kojoj se u prošlosti mnogo stradalo. Taj život je od Crnogorca stvorio izuzetnu prirodu: epskog pesnika u muškarcu-guslaru i lirskog pesnika tužbalica u ličnosti žene tužbarice. I jedan i drugi pesnici po prevashodstvu, i jedan i drugi improvizatori. Za umrlim se tuži nad odrom u domu, putem do groba, na grobu i u svakoj drugoj prilici posle sahrane kada se ožalošćene ženskinje sete dragoga pokojnika. Ranije se u Grblju (Ljubanovići) igrala tužbalica na gumnu (žalobno oro ili naopačko oro). Crnogorske tužbalice su u osmercu sa četvorosložnim pripevkom koji sadrži ili elemente iz stiha ili subjektivne izraze tužilice. Muško lelekanje puno je oratorske dramatičnosti i scenskih lepota. Leleče pojedinac, obično stariji čovek koji je vičan govorništvu, a ostali — u svečanoj narodnoj nošnji — prate ga samo pri završetku.
[M. V.]

A) LIRSKO PJEVANJE

Čistu liriku predstavlja u Crnoj Gori nekoliko vrsta pjesama: pjesme o prirodi, pastirske ili čobanske, ljubavne, rodoljubive, pjesme uz igru i. dr. Pjesme o prirodi i čobanske predstavljaju prave pjesničke vrijednosti.

Život na katunima, stočarskim ljetnim naseljima po crnogorskim planinama, ljepote pejsaža kojim obiluje kamenita i šumovita Crna Gora s jedne strane, a mladenačka osjećanja s druge, dala su u visinama zadivljujuće tekstove uz grube gorštačke melodije od nekoliko tonova. One se pjevaju izglasa i izvika. Ljubavne pjesme— nešto su razvučene, sentimentalne u gradskoj interpretaciji, iskićene ukrasima i šarama koje su potekle iz orijentalnog sevdaha i meraka. U orijentalizmima su umjerenije od bosanskih... Žive melodije s ljubavnim tekstovima javljaju se i u seoskoj tradiciji ali više uz igre s pjevanjem.

Crnogorci su sačuvali svoje narodne igre s pjevanjem. U njima jedan pjevač ili pjevačica pjeva stih, a ostali prihvataju taj stih (odgovaraju). Na tom principu se i razvilo pjevanje isglasa.
[M. V., V, Mvić i Z. Kr.]




Muzička Enciklopedija 2 K — Ž
Leksikografski zavod FNRJ
Godina izdanja MCMLXIII
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: