Muzika

SRPSKI MUZIČKI FOLKLOR => Pregled narodnih igara Srbije => Temu započeo: Angelina Februar 15, 2011, 02:33:35 pm



Naslov: Područje jugoistočne Srbije
Poruka od: Angelina Februar 15, 2011, 02:33:35 pm
**

PODRUČJE JUGOISTOČNE SRBIJE


(http://i161.photobucket.com/albums/t237/SrpskiMuzickiForum/Ostalo/Juznasrbija-karta.jpg)


Jugoistočna Srbija graniči se na jugu i istoku sa državnim granicama Makedonije i Bugarske, na severu sa celinama centralne i severoistočne Srbije, a na zapadu sa središnjom i južnom zapadnom Srbijom. Na prostoru jugoistočne Srbije živi veliki broj starosedelačkog stanovništva (starovremaca ili čutuklija), potomka doseljenika kosovsko-metohijske i moravsko-vardarske struje, a najmanje Dinaraca. Blizina Bugarske i Makedonije i burna istorijska zbivanja ostavila su trag i u tradicionalnim igrama. Šopska oblast koja se proteže od Pirota do Sofije u zapadnoj Bugarskoj i severoistoka Makedonije predstavlja jedinstvenu celinu u svim oblastima stvaralaštva, pa i u narodnoj muzici i igri. Osim toga, uticaj drugih kultura i tradicija prati se daleko u prošlost. Stariji uticaj Levanta iz Grčke dospeo je preko Vizantije u Nemanjića Srbiju i u Prizrenu i u okolini uticao na stvaranje dostojanstvenog gradskog igračkog repertoara, a potom se preneo i u seosku sredinu. Drugi, mlađi uticaj dospeo je u Vranjsko Pomoravlje sa Osmanlijama i ostavio trga najviše u stilu igranja.

Etnokoreološka istraživanja pokazuju da je oblast jugoistočne Srbije najraznovrsnija i najzanimljivija celina u Srbiji. Ovde postoji veliki broj osnovnih igračkih obrazaca (tipova), raznovrsna muzička pratnja (od vokalne, vokalno-istrumentalne do instrumentalne), brojni instrumenti, sve poznate formacije igre na našem prostoru (od solo igranja do kruga), raznolikost stila igranja, veliki broj obrednih igara vezanih za godišnji ciklus običaja (koledari, sirovari, lazarice, kraljice) i životni ciklus (svadba).

Od igara zabavnog repertoara, izvođene uz instrumentalnu pratnju, igra čačak predstavlja dominantnu igru jugoistočne Srbije. O brojnim igračkim i muzičkim varijantama ove igre govore i nazivi: banjski čačak, svrljiški čačak, niški čačak, stara bosara, piperana, pirotski čačak, šilovački čačak, pčinjski čačak... Pored ovih igara zastupljene su sledeće: jednostranka, osamputka, (osmača, čiča Drišlja), četvorka, selsko oro (staroselsko, novoselsko), samački (po same, lile, lilka, katanka), trojanac, rumenka i polomka (u severnom delu ove celine), vlasinka, bugarka (bugarčica, pešački) i šestorka (u južnom delu celine).

Osim pesme, igru je pratila svirka duduka, gajki, kamena, gajdi i tupana, zurli i tapana, orkestra trubača i harmonike.

Način igranja jugoistočne Srbije prepoznatljiv je po izraženoj vertikali, tj. treperenju tela, što je posledica povijenih i elastičnih kolena, koja se ispružaju samo na tren. Telo je ispravljeno i neprestano sitno treperi. Stiče se utisak da se stopala ne odvajaju od tla. Igra se punim stopalima, snažno i oštro. U severnijem delu celine (Banja, Timok) specifičan način igranja naziva se podvoženje - jedna noga grabi prostor, a druga je potiskuje što se odvija istovremeno uz potresanje celog tela po vertikali. U Šopluku igra se posebno veoma snažno, a igrači pre nego što se spuste na tle isprave kolena i udahnu punim plućima. U toku igranja prelaze malo prostora. Stanovnici Leskovačke Morave i Vlasine su brzonogi, slobodnih pokreta, ali opet veoma snažno izvedenih. I u Branjskom Pomoravlju igra se veoma čvrsto, ali laganije i smirenije. Kosovci igraju uzdržano, dostojanstveno, bez preteranih i naglašenih pokreta.

Posebnost u igri i muzici jugoistočne Srbije, koja se u drugim celinama Srbije retko sreće, je nepoklapanje dužine igračke i muzičke faze (npr. u igri čačak, vlasinka...). Sestre Janković su ovu pojavu nazvale pravilno u nepravilnome ili asimetrija i posvetile su ovom problemu poseban rad. Osim toga, dinamičnost u igrama jugoistočne Srbije doprinosi raznovrstan ritam-2/4 i 3/4 preko 5/8, 7/8 i njihovih kombinacija.

Vesna Bajić, etnomuzikolog
http://www.folklorsrbija.org.sr