Narodna likovna umetnost — Opšte odlike
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
LIKOVNA UMETNOST « NARODNA UMETNOST « Narodno stvaralaštvo « Narodna likovna umetnost — Opšte odlike
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Narodna likovna umetnost — Opšte odlike  (Pročitano 16137 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1544



Pogledaj profil
« poslato: Maj 07, 2011, 12:45:31 am »

**

MOZAIK LIKOVNOG STVARALAŠTVA — OPŠTE ODLIKE


Narodnu likovnu umetnost Jugoslavije ugrađeno je više kulturnih slojeva. Neki, obično mlađi, lako se uočavaju, a drugi se otkrivaju analizama likovnog sadržaja. Oni, prirodno, nisu svuda podjednako zastupljeni i raspoređeni. Različite slojeve čini geometrizam neolita, umetnost Trako-Ilira (metalno doba) i klasične Grčke i Rima, zatim zaostavština iz vremena Seobe naroda, slovensko stvaralaštvo i nasleđe, uticaji vizantijske, islamske umetnosti, koju su od XIV veka prenosili Turci, sve do umetničkih stilova zapadne i srednje Evrope. U istočnim i južnim krajevima više je orijentalnih i mediteranskih elemenata, u severnim i severozapadnim elemenata iz srednje i zapadne Evrope. Podloga naše narodne likovne umetnosti je stara slovenska tradicija i starije balkansko nasleđe. Spajanjem ove dve komponente, koje su neprekidno bile u dodirima sa uticajima sa strane, izgrađivalo se i dograđivalo likovno umetničko izražavanje jugoslovenskih naroda. U oblikovanju predmeta i građenju objekata, kao i njihovom ukrašavanju, preovlađuju geometrijski motivi i geometrijska stilizacija. Dosta je biljnih, a nešto manje zoomorfnih i antropomorfnih oblika i likova, kao i drugih objekata koji su obično predstavljeni naivno i nespretno, šematski, ukočeno, sa naglašenom sklonošću ka geometrizaciji. Za obradu se koriste najviše prirodni materijali. Primenjuju se različite tehnike za estetsko odražavanje i postizanje željenog efekta. Različitim postupcima dolazi se do polihromije. Stilske karakteristike zavise od materijala, vremena u kojem je predmet pravljen ili određeni motiv prihvaćen. Uticaji umetničkih stilova prihvatani su obično sa zakašnjenjem, kada su već bili prevaziđeni i napuštani u visokoj umetnosti.

Razvojem proizvodnje i kulture stvarani su i usvajani novi, prilagođeni i preobraženi oblici, dok su se neki stari oblici zaboravljali. U celini, narodna umetnost Jugoslavije predstavlja jedinstveni mozaik povezanih elemenata sa mnoštvom međusobnog prožimanja ali i sa mnogo lokalnih obeležja. Za takve procese, uz društvene i političke činioce, značajni su bili geografski (prirodni) i privredni uslovi. Njihov značaj ne samo da je važan već je i presudan za izbor materijala koji, potom, određuje način obrade. Zato se narodna likovna umetnost može uopšteno deliti na stočarsku, zemljoradničku i zanatsku umetničku proizvodnju.

U brdsko-planinskim predelima izraženije je umetničko stvaralaštvo koje odražava poimanja i potrebe stočara. Odlikuje ga veća upotreba drveta. U šumovitim predelima graditeljstvo je pretežno od drveta, a u krševitim krajevima gradi se, normalno, više od kamena. Mnoge stvari, većina posuđa, pokućstvo, delovi alata, sprava i drugi upotrebni predmeti redovno su izrađeni od drveta. Oblikovani su tesanjem, rezanjem, dubljenjem, a ukrašeni duborezom ili na drugi način. Mestimično se ističe i umetnički oblikovan kamen. Drugi osnovni materijal za narodno umetničko izražavanje kod stočara je vuna. Od vune se tkaju ponjave, guberi, biljci, jambolije, šarenice, ćilimi, zatim sukno od kojeg se kroji odeća. Platno za rublje i druge kućne potrebe tkalo se uglavnom od konoplje, manje lana, a u novije vreme u upotrebi je i pamuk. I vez sa stilizovanom geometrijskom i biljnom ornamentikom pretežno je od vunenih niti. Keramika je srazmerno manje u upotrebi. Masivna je i nosi pečat velike starine, a podređena je funkciji kuvanja na otvorenom ognjištu. Proizvodi od metala, kovanog gvožđa, su predmeti uz ognjište (verige, preklad, sadžak, vatralj), alatke i delovi sprava, okovi za graditeljstvo i pokućstvo, koje su kovali kovači. Zatim, ima nešto posuđa od bakra. Od drugih metalnih predmeta najviše je bilo nakita i oružja. Nakit starije izrade više je od bronze sa pozlatom, liven i kovan, a mlađi od srebra i srebrnih legura, ponajviše filigranski. Na narodnom nakitu često se vide umeci i dodaci od karneola, sedefa i korala, ali još više od raznobojnog stakla koje imitira kamen.

U ravničarskim predelima, prirodno, razvijenije su zemljoradničke tradicije. Istina, umetničko stvaralaštvo zemljoradnika, kao ni umetnost stočara, ne može se strogo izdvajati. Seosko stanovništvo se retko, a posebno u novije doba, bavilo isključivo jednom od navedenih delatnosti. Izuzetak su Makedonija i dinarski planinski predeli, gde su se, skoro do kraja XIX veka, stočari vrlo malo bavili ratarstvom.

Kulturu zemljoradnika odlikuje kuća građena od zemlje ili drvene konstrukcije sa "ispunom" od zemlje, ćerpiča (nepečena opeka) i opeke. Neke privredne zgrade, a ponegde i  kuće, u ratarskim šumovitim regionima grade se od drveta, dok je kamen u graditeljstvu malo zastupljen. Pokućstvo je od drveta, a u enterijeru ima više lanenih, konopljanih, pamučnih i vunenih tkanina. Među posuđem ima dosta keramike rađene na nožnom kolu i pretežno gleđosane. Odeća je, naročito letnja, od lakših tkanina biljnog porekla. Sukneni i kožni delovi nošnje su namenjeni za hladnije dane. Preovlađuje bela boja kao osnova. Ukrasi su vedrijih tonova, sa više figuralnih motiva, a posebno se ističe njihova stilizovana vegetabilna sadržina. U panonskim, ali i drugim predelima ima dosta uticaja folklorizovanog baroka, koji odiše bogatijim koloritom i razigranim ornamentalnim kompozicijama nasuprot strožijim linijama i smirenijim tonovima u umetnosti stočara.

Zanatlije su proizvodile predmete prema potrebama i ukusu ratara i stočara, kao i drugih slojeva društva. Upravo preko zanatskih predmeta unošeno je dosta novina i promena, zato što su mnoge zanatlije radile više u gradskim naseljima, a često su putovali zbog učenja i trgovine, kao i pronalaženja posla. Među zanatlijama bilo je i dosta stranaca. Svi oni izrađivali su nakit, oružje, kovane i livene predmete za kuću i privredne delatnosti, grnčariju, pokućstvo od drveta, posuđe, pojedine ukrašene gornje delove odeće, ili su pravili dodatke za ukrašavanje, različitu opremu i druge potrepštine. Zanatskom radinošću, kao jedinim ili glavnim izvorom prihoda za život, uglavnom su se bavili majstori u urbanim sredinama. Seoskim zanatlijama zanat je bio više sezonska, dopunska, delatnost. Mnogi stari zanati, čiji su proizvodi nosili pečat narodne umetnosti, nestali su ili se još uvek tu i tamo održavaju. Takvi su, na primer, tabaci (kožari), kožuhari (ćurčije), terzije, abadžije, mutavdžije (tkači vreća, pokrovaca za konje i drugih tkanina od kozje dlake), kazasi (majstori za gajtane i druge ukrase za odeću), kovači, rezbari, puškari, voskari-lecederi, grnčari i drugi.

Grupe stanovništva koje se bave drugim delatnostima, kao što su ribari, brodari, kiridžije, pečalbari i tako dalje imali su neka posebna obeležja u umetničkom stvaralaštvu, povezana sa privrednom delatnošću. Ali, oni su bili malobrojni u odnosu na stanovništvo osnovnih privrednih zanimanja, a često su se tim poslovima bavili kao dopunskim ili sezonskim. Njihovo umetničko stvaralaštvo zato nije značajnije odudaralo od ukupne narodne umetnosti područja u kojem su živeli.

U narodnoj umetnosti najviše se oblikovao i ukrašavao tekstil, drvo, keramika, zatim metali, kamen, koža, a manje testo, slama i drugi materijali. Ona poznaje punu plastiku, duboki i plitki reljef, urezivanje u ravne površine, tkanje, druge tehnike oblikovanja i ukrašavanja, sve do slikanja. Način umetničkog izražavanja zavisi od materijala koji se oblikuje i tehnike koja se primenjuje. Često predmeti u punoj plastici imaju i reljefne, bojene, odnosno na drugi način ukrašene površine, pa je tako sjedinjeno više tehnika i postupaka u nastojanju iskazivanja estetskog shvatanja. U kvantitativnom pogledu najviše je zastupljeno umetničko iskazivanje na ravnim površinama.


Nikola Pantelić

NARODNA UMETNOST JUGOSLAVIJE | Jugoslovenska Revija | Beograd, 1998
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: