Narodna nošnja — Semberija
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
LIKOVNA UMETNOST « ZONE NARODNE KULTURE I UMETNOSTI « Dinarska zona « Narodna nošnja — Semberija
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Narodna nošnja — Semberija  (Pročitano 9977 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« poslato: April 10, 2011, 10:59:35 pm »

*

SEMBERIJA




Postanak i značenje imena Semberija
(Primljeno na sjednici Odjeljenja istorijsko-filoloških nauka 31. X 1967. god.)


Semberija je ravnica na krajnjem severoistoku Bosne, u uglu između reka Save na severu i Drine na istoku, a zapadni okvir joj čine ogranci planine Majevice. Granica na jugu nije tako izrazita: ona ide uglavnom južno od varoši Bijeljine i sela Omajlija. U tom kraju su sela: Omajlije, Balatun, Batković, Brodac, Kadino Selo, Dazdarevo, Dvorovi, Kovanluk, Međaši, Obarska, Popovi, Rača, Svinjarevac, Trnjaci i Crnjelovo, kao i varoš Bijeljina. Seosko stanovništvo ovoga kraja u potpunosti je srpsko i pravoslavno.

Semberija je čisto narodni naziv jednog kraja koji nikada nije činio jednu administrativnu celinu pod tim imenom. Stoga se Semberija u ranijim pisanim izvorima i ne pominje.

Neobično ime Semberija privlači odavna pažnju, i bilo je više pokušaja da se objasne njegov postanak i prvobitno značenje*. Vuk Karadžić zabeležio je u svom Srpskom rječniku (1818; 1852) samo ovo: S e m b e r i j a, f. ein Theil von Zvornička nahija, am linken Ufer der Drina (sf. sebar)

Valovitu Drinu prebrodiše,
Mašiše se puste Semberije.

...Tek više od pola stoleća posle Vuka javlja se prvi pokušaj tumačenja imena Semberija, ali je taj pokušaj sasvim diletantski. Treba ga, ipak, pomenuti. Njegov autor je mislio da je ime Semberija postalo po imenu slovenskog plemena Semberaca, ili Saberaca, koji da su se bili tu naselili (Popović, Đ., 1906: 269-270). To je bilo obično amatersko nagađanje. Naučno prilazi tome problemu najpre Vlad. Skarić, koji iznosi mišljenje da je ime Semberija po svom postanku u vezi sa turskom reči zenberedži, kako su se nazivali vojnici janičari naoružano samostrelom. Vladimir Ćorović je takođe bio sklon da prihvati takvo Skrićevo objašnjenje (Ćorović, V., 1921: 121). I H. Kreševljaković je smatrao da je naziv Semberija u vezi sa rodom turske vojske koji se, kako on navodi, zvao zemberi, strelci (Kreševljaković, H., 1957: 72). Na savremenom turskom reč zember znači: opruga. Reč je persijskog porekla, a značila je i vrstu oružja: po Škaljiću, neka vrste puške ili topa sa zemberekom (Škaljić, A., 1965: 651). Prema tome, naziv Semberija mogao je postati samo u tursko doba, ne pre prve polovine 16. veka, i pretpostavlja se da su u kraju s tim nazivom živeli vojnici janičari zemberdžije. Takvo objašnjenje, na prvi pogled, izgleda kao sasvim pravilno i vrlo je primamljivo. Pa ipak ono neće biti tačno, jer nekolike činjenice govore protiv takvog tumačenja.

Semberija je, međutim, odavna hrišćanski kraj i uopšte nema nikakvih znakova da je u njoj bilo ikada muslimanskog stanovništa u znatnijem broju. Zatim, janičari u starini nisu se uopšte ženili i nisu živeli po običnim naseljima, nego samo po vojnim posadama: janičari se javljaju kao seosko stanovništo tek u 18. veku, kada uopšte više nema samostrela. Nema nikakva pomena da je u Semberiji uopšte ikada bilo jačnih vojničkih posada.

...U srednjovekovnoj srpskoj državi postojala je kategorija seoskog stanovništva pod nazivom sebri: to su bili seljaci zemljoradnici (Taranovski, T., 1931: 46-51). Uspomena na te sebre očuvala se u Dubrovniku u pomenutom nazivu sebar sa značenjem: težak, zemljoradnik. I to težak niskog društvenog položaja, što je osobito izraženo u poslovici: Ne dao ti se bog sebru moliti (Šimčik, A., 1939: 31). Međutim, oblik sebar, sa čistim e, smatra se, razvio se, nastao od predslovenskog oblika od kojeg je postalo sebr sa značenjem "član porodične zadruge", koje je inače predindoevropski relikat. Od tog praoblika vode poreklo izrazi sličnog oblika i značenja kod raznih naroda, među kojima i srpskohrvatsko sebar ("težak"), novogrčko (težak), rumunsko simbra (društvo, zajednica i sl.), rusko sjabr (sused, drug, prijatelj, težak) i dr. (Oštir K., 1930/1931: 1-29). Oštir pretpostavlja sasvim umesno (o. c., 3) da je nosno e, možda, očuvano u imenu predela Semberije, pošto je inače kod Južnih Slovena postalo sebri. Mislim da nije teško objasniti otkuda nazalno e u imenu Semberija. Pokušaću to da učinim, ne ulazeći u razmatranja o daljoj etimologiji te reči.

Kao što su Grci, tako su i balkanski romani preuzeli tu reč od Slovena dok je još u južnoslovenskim jezicima postojalo nosno e.

I Arbanasi su primili tu reč od Slovena. Ona kod njih sada glasi sëmbër (i znači uglavnom suveznika i sl.); smatra se da su balkansko-podunavski susedi Slovena mogli od njih primiti tu reč najdocnije u 11. veku (Budimir, M., 1955-1956: 199-201).

Po M. Budimiru, zbog nazala u prvom slogu, ime Semberija upućuje na arbanaški izvor (Budimir, M., 1955-1956: 201-202). Međutim, nije nimalo verovatno da su reč sember u Bosnu doneli Arbanasi ili Srbi, koji su je negde primili od Arbanasa. Balkanski Romani, odnosno Vlasi, ili vlasi, bili su stvarno oni koji su doneli tu reč u Bosnu i Slavoniju, dok su one bile pod turskom vlašću. Među vlasima koji su bili u turskoj službi i koji su u 16. veku naseljavani u velikom broju po severo-istočnoj Bosni, pošto su je Turci zauzeli, bilo je, verovatno, i neke vrste težaka koji su nazivani semberima. Među tim vlasima moglo je biti i očuvanih romanskih elemenata koji su još govorili romanski, odnosno vlaški, ali je verovatnije da su ti vlasi, koji su bili već posrbljeni, bili sačuvali neki socijalni termin u romanskom obliku. U savremenom rumunskom jeziku i danas imaju reč simbra sa značenjem: društvo, zajednica i sl., simbrie sa značenjem: nadnica, plata, zarada. Kod Rumuna ima i toga da se imenima sîmbara, sîmbrie zovu udruženja siromašnih seljaka radi zajedničke upotrebe oskudnog inventara i stoke (Tokarev, S. - Čeboksarov, N., 1964: 611). to je, dakle, ono isto što se kod nas danas zove sprega. Vrlo je značajno da u Slavnoji Bosance koji dolaze kao sezonski radnici zovu Semberi, ili Dripe (Sremec, N., 1940: 69).

Reč sember zasvedočena je u Slavoniji i nešto ranije: pominje se u Reljkovićevu Satiru, pisanom 1762. i objavljenom ponovo 1779, na dva mesta u pevanju "Posilo": žena govori i kako joj je muž postao trgovac i

"Da mu sember sto krmaka dade..." (stih 946),

"Za sembera nek se brine jamac... " (stih 964).

Sam Reljković je u napomenama ispod teksta uz te stihove dao kao objašnjenje: "sember, turski kmet" (Matić, M., 1916: 95). Redaktor Rječnika JAZU zadovoljio se tim da za tu reč iz Reljkovićeva Satira jednostavno prihvati Reljkovićevo tumačenje i da kaže da je to "turska riječ, koja znači kmet", što je sasvim pogrešno. A da su vlasi bili ti koji su doneli i dali ime Semberija, može se uzeti kao dokaz i postojanje rodovskog prezimena Sember kod Srba u severozapadnoj Bosni, koji su inače poreklom iz daljih istočnih i jugoistočnih oblasti i koji su poglavito naseljavani baš kao vlasi. Prezime Sember postoji (odnosno postojalo je) u selu Staparu u okolini Bosanske Gradiške: Simo Sember iz tog sela bio je jedan od istaknutih ljudi u ustanku 1875. (Kecmanović, I., 1964: 272). Takvo prezime se susreće i u Hrvatskoj. Na žalost, o tome nemam nikakvih blilžih podataka sem da među iseljenicima iz Hrvatske u Kanadi ima takvih koji nose prezimena Zember, Sembrek (Grado, A. V., 1930: 224, 233).

Prema tome, naziv Semberija mogao je nastati samo u vremenu pošto su se tu naselili srpski sembri, ili semberi, a to je bilo posle turskog osvojenja toga kraja (1512/1513) i posle povlačenja ranijeg stanovništva i njegovih madžarskih gospodara.

Potpunosti radi, napominjem na kraju da i stihovi iz jedne pesme guslara Filipa Višnjića upućuju na to da je u samoj Semberiji, ili u njenoj neposrednoj okolini (Višnjić je bio rodom iz sela Trnove južno od Semberije, u istočnoj podgorini Majevice, a jugozapadno od Bijeljine, a odrastao u Međašima u Semberiji), još početkom 19. veka živela uspomena ili svest, o tome da su Srbi u Semberiji semberi. U pesmi Knez Ivan Knežević, koju je Vuk Karadžić zabeležio od F. Višnjića, peva se kako je knez Ivo "Semberiji glava" i kako on šalje svoje sluge na sve strane po Semberiji. Na jednom mestu se veli:

Kad to čula zemlja Semberija,
a na drugom
Kad to čuše Semberi Srbinji,
Odmah staše kupovati roblje.

(Karadžić, V., 1932: 174-175). Tradicija, izražena u tim stihovima, je pomućena, ali je vrlo verovatno da se radi o sećanju na sembere, ili sebre.

Na osnovi svega izloženoga, ime Semberija moglo je nastati najranije u 16. veku, kada su se u tom kraju naselili mnogi vlasi, i ono je uspomena na njihovo društveno-ekonomsko stanje uopšte ili užu grupu sebara-sembera među njima.

_____________________

* Razmatranja o daljoj etimologiji reči sebar (sember) su izvan zadatka postavljenog u ovom radu i izvan moje stručnosti. Čitaoca koji se interesuje za dalje poreklo te reči upućujem na veoma dokumentovanu lingvističku raspravu prof. M. Budimira (1955-1956). Tu je i osvrt na ranija tumačenja, kao i obimna bibliografija.

Piše: Milenko S. Filipović
Deo teksta preuzet sa http://www.prezimenik.co.yu
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: April 10, 2011, 11:02:42 pm »

*

NARODNA NOŠNJA SEMBERIJE


U posavskim nošnjama, nalazimo takođe karakteristike, njima svojstvene.

U ženskim nošnjama tu na prvo mesto dolazi košulja od mešanog ili pamučnog platna tkanog na uzvod, rezana u struku i bogato nabrana oko vrata i u pasu pozadi.

U derventskoj nošnji košulje se boje u plavilu za rublje, te imaju plavičastu boju. Prisutan je i tip posavske košulje.

Zubun, kao gornji sukneni haljetak dug do kolena, od crnog valjanog sukna, nalazimo samo na levoj strani reke Bosne u nošnjama oko Dervente, Bosanskog Broda, Tešnja, Teslića. U Lijevču polju i Timaru, zubun je malen od tamno plavog sukna, sa karakteristikama dinarskog zubuna. Na desnoj obali reke Bosne umesto zubuna nosi se kratka čerma ili ljetak od crnog sukna ukrašen vezom od crvenih, crnih i srmenih gajtana.

Zimska gornja haljina duga do niže kukova, sa dugim rukavima, spreda otvorena uvek je od crnog sukna sa ili bez veza.

Pregače posavskih žena imaju posebnu specifičnost. Tkane su u četiri nita dijagonalno sa kvadratnim šarama, potkićene dugim resama od vune. Po veličini su veće i od dinarskih tako da se jedan kraj zadene za pojas.

Osnovna obuća i ovde bili su opanci oputaši.

Čarape su duge od raznobojne vune sa cvetnim motivima.

Nošnja na glavi sastojala se od krpice sa utkanim motivima a na jednom kraju prišivena je vrlo velika svilena kićanka koja pada na čelo kad se krpica stavi na glavu. Ostali deo pada pozadi niz leđa.

U srpskim nošnjama u Semberiji devojke su nosile crvene dublje fesiće ukrašene cvećem ili gustim resama od crne svile, koje su padale oko kape.

U muškim posavskim nošnjama glavnu karakteristiku čine košulja i gaće.

Na glavi su kod muškarca bili u upotrebi fesovi.
     

http://www.narodnenosnje.co.rs/nosnja.asp?reg=Semberija
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: April 10, 2011, 11:04:49 pm »

*

SEMBERIJA • POSAVINA — NARODNA NOŠNJA


U Semberskim i Posavskim nošnjama, nalazimo takođe karakteristike, njima svojstvene.

U ženskim nošnjama tu na prvo mesto dolazi košulja od mešanog ili pamučnog platna tkanog na uzvod, rezana u struku i bogato nabrana oko vrata i u pasu pozadi.

U derventskoj nošnji košulje se boje u plavilu za rublje, te imaju plavičastu boju. Prisutan je i tip posavske košulje.

Zubun, kao gornji sukneni haljetak dug do kolena, od crnog valjanog sukna, nalazimo samo na levoj strani reke Bosne u nošnjama oko Dervente, Bosanskog Broda, Tešnja, Teslića. U Lijevču polju i Timaru, zubun je malen od tamno plavog sukna, sa karakteristikama dinarskog zubuna.



     

Derventa

Na desnoj obali reke Bosne umesto zubuna nosi se kratka čerma ili ljetak od crnog sukna ukrašen vezom od crvenih, crnih i srmenih gajtana. Zimska gornja haljina duga do niže kukova, sa dugim rukavima, spreda otvorena uvek je od crnog sukna sa ili bez veza.

Pregače posavskih žena imaju posebnu specifičnost. Tkane su u četiri nita dijagonalno sa kvadratnim šarama, potkićene dugim resama od vune. Po veličini su veće i od dinarskih tako da se jedan kraj zadene za pojas.

Osnovna obuća i ovde bili su opanci oputaši. Čarape su duge od raznobojne vune sa cvetnim motivima.

Nošnja na glavi sastojala se od krpice sa utkanim motivima a na jednom kraju prišivena je vrlo velika svilena kićanka koja pada na čelo kad se krpica stavi na glavu. Ostali deo pada pozadi niz leđa.

U srpskim nošnjama u Semberiji devojke su nosile crvene dublje fesiće ukrašene cvećem ili gustim resama od crne svile, koje su padale oko kape.

U muškim posavskim nošnjama glavnu karakteristiku čine košulja i gaće.

Na glavi su kod muškarca bili u upotrebi fesovi.


www.ojkrajino.com
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: