Georgije Đura Jakšić (1832—1878)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
LIKOVNA UMETNOST « SLIKARSTVO « Srpski slikari XIV—XIX veka « Georgije Đura Jakšić (1832—1878)
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Georgije Đura Jakšić (1832—1878)  (Pročitano 27846 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« poslato: Jun 18, 2011, 10:43:03 pm »

*





G E O R G I J E   Đ U R A   J A K Š I Ć
(Srpska Crnja, 27.07.1832 — Beograd, 17.11.1878)


Budući pesnik i slikar, uveden u matičnu knjigu kao Georgije rodio se 27. jula 1832. godine u Srpskoj Crnji. Ugledni paroh Dionisije Jakšić i njegova supruga Hristina dobili su sina prvenca Georgija - Đuru, a srpska književnost i slikarstvo jednog od najznačajnijih stvaralaca. Kuća pesnikovog oca i danas je nedaleko od, za svoje vreme, raskošne barokne crkve podignute 1788. godine. U crkvi se danas čuvaju, osim starih ikona iz XVIII veka i ikone nad pevnicama, prestone ikone, ikone na dverima i na tronovima, koje je Đura Jakšić naslikao u Beču 1852 godine. Otac pesnika Đure Jakšića, Dionisije Jakšić (1806—1878), seoski sveštenik, bio je intelektualac, visokoobrazovan i kulturan čovek. Imao je razumevanje za muziku, slikarstvo (o tome postoji svedočanstvo Đure Jakšića), pa i za literaturu. Još kao mladić, u đačkim danima, okušavao se u "stihotvorstvu". Svoje puno shvatanje kulture manifestovao je i time što je, mada uz najveće materijalno naprezanje i žrtve, školovao svojih pet sinova: Đuru, Maksima, Marka, Jovana i Veminijana. Sva braća, kao i sinovi Đure Jakšića, istakli su se u političkom i javnom životu Vojvodine.
 
Mileta Jakšic (1863—1935), mada mu je definitivno priznato ugledno mesto u srpskoj literaturi, nekako stalno je ostao u senci svog strica Đure. U Autobiografiji, uz pismo upućeno iz Beča (22. februara 1860) Đorđu Popoviću, Đura Jakšić je opisao svoje školovanje od Segedina preko Temišvara do Pešte.
 
U svojim Uspomenama, od događaja radosnih i tužnih, doživljenih u revoluciji 1848., Jakšić je sagradio "majestetičku romantičnu viziju tih dana", posvećenu drugu iz mladosti Jovanu Jovanoviću Zmaju.

Đura Jakšić obično sa puno topline pominje svoje književne učitelje: Petefija, Bajrona, Jolesa. O Danielu ćuti, jedino govori o ljubavi svog oca prema velikom slikaru. U Veliki Bečkerek (Zrenjanin), kod tada najslavnijeg slikara Konstantina Daniela (1803—1873), Jakšić je došao aprila 1849. godine. Danielov uticaj na likovno formiranje mladog Jakšića vidan je na delima nastalim između putovanja u Beč i Minhen. "Rađena su sa reminiscencijama na bidermajersko-danielovsko-bečki manir". Srpska Crnja

Đura Jakšić (1832—1878) | Autoportret, 1858 | ulje na platnu, 41x52 cm
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Jun 18, 2011, 10:46:12 pm »

*

Đ U R A  J A K Š I Ć

Đura Jakšić, najizrazitiji i poslednji predstavnik romantizma u srpskoj književnosti i izraziti predstavnik romantizma u srpskom slikarstvu 19. veka; mnogostruk po svojoj umetničkoj obdarenosti — lirski i epski pesnik, dramski pisac, slikar i pripovedač.

Đura Jakšić nije stekao šire kniževno obrazovanje jer je bio usesređen na slikarstvo kao poziv. Nakog dva bežanja iz trgovačke škole otac ga je upisao u nižu gimnaziju. Posle tri završena razreda počeo je učiti slikarstvo u Segedinu, Temišvaru, Pešti, Velikom Bečkereku (sadašnji Zrenjanin), Beču i Minhenu. Uoči revolucionarne 1848. godine bio je student umetničke akademije u Pešti, ali je zbog revolucionarnih događaja bio prinuđen da je napusti. Vrativši se u Vojvodinu, nastavio je da uči slikarstvo u Bečkereku kod Konstantina Danila, čuvenog slikara tog doba.

Kao šesnaestogodišnjak učestvovao u srpskom pokretu 1848—1849. Iako bolestan, prijavio se kao dobrovoljac u redovima pobunjenih seljaka svog kraja. Otišao je na ratište kao novinski izveštač. Bio je ubeđen da je kucnuo čas oslobođenja. Poraz kojim se završila revolucija, doživeo je kao slom vlastitih ideala. Nakon revolucije, napisao je: "Ah, zašta ginusmo i stradasmo — a šta dobismo!"

U Beč je otišao sa namerom da nastavi studije slikarstva. Kretao se u umetničkim krugovima sa Brankom Radičevićem i Đurom Daničićem. Ubrzo je bio primoran da napusti Beč da da bi se odazvao na služenje vojnog roka. Kasnije je otišao na Akademiju finih umetnosti u Minhen. Rano je počeo slikati po narudžbi kako bi sebi obezbeđivao egzistenciju. Svoje lirske pesme objavljivao je skoro po svim srpskim časopisima. Napisao sve ukupno oko stopedeset pesama.

Godine 1855. nastanio se u Kikindi gde je živeo od slikarstva. Pisao je pesme i štampao ih u "Sedmici" pod pseudonimom "Teorin". Već sledeće godine preselio se u Novi Sad.

Prešavši iz Vojvodine u Srbiju, 1857., (gde je i ostao sve do smrti) radio je kao učitelj u mnogim mestima (u Podgorcu, Sumrakovcu, Sabanti, Rači kod Kragujevca i Požarevcu, u kome se i oženio). Predavao je crtanje kao gimnazijski učitelj u Kragujevcu, Beogradu i Jagodini.

Nemirnog i buntovnog duha, prgav, slobodoljubiv, uvek nezadovoljan sobom i svetom koji ga okružuje, Đura Jakšić je svuda dolazio u sukob sa pojedincima i vlašću. Stoga je često bio premestan ili otpustan iz službe i sudski gonjen zbog svog mišljenja ili književnog rada tako da mu je život bio ispunjen lutanjima i progonima. Živeo je u večitoj nemaštini i dugovima i teško je održavao svoju porodicu. Godine 1871. bio je otpušten iz državne službe. Godinu dana kasnije, uz pomoć Stojana Novakovića dobio je posao u Državnoj štampariji kao korektor ali je tada već bio oboleo od tuberkuloze.

Đura Jakšić — veliki slikar i pesnik, ali i boem. U životu i u stvaranju bio je izuzetna, samosvojna ličnost i plemenitih osećanja. Njegov stvaralački ali i stradalački život često se odvijao u boemskom ambijentu čuvenih skadarlijskih kafana "Tri šešira" i "Dva jelena" gde je i nalazio inspiraciju za svoj rad. Izazivao je divljenje i aplauze gostiju i boemskih družbenika. Uz kafanske orkestre, vino i drugove često je dočekivao zore u Skadarliji.

S naporom, mukom i neshvatanjem prolazio je kroz život; zajedno s bolom, nemirom i ogorčenjem zbog neispunjenih  težnji i snova. Bio je razočaran u ljude i život. Utehu je nalazio u umetničkom stvaranju. Tek nakon smrti doživeo je počast i uvažavanje.

Umro je od tuberkuloze 16.10.1878. godine u Beogradu. Sahranjen je na Novom groblju, parcela 25, grobnica 73, reda III.


Autor teksta nepoznat
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Jun 18, 2011, 10:46:22 pm »

*

ĐURA JAKŠIĆ — SLIKE





Čobanče
(zbirka g. M. Pavlovića, Beograd)
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #3 poslato: Jun 18, 2011, 10:58:07 pm »

*

ĐURA JAKŠIĆ — IDEALI I ROMANTIZAM


Pesnik u stalnom preplitanju lepote reči i kičice. Uspeo se na sam vrh srpskog romantizma. Godine 1848. Jakšić sa 16 godina je "svojevoljac" uz revolucionare iz kikindskog distrkta. Još onda je u Jakšiću izbio patriotizam, praćen otporima prema politici i režimima. Uloga žene u Jakšićevom životu nije posebno izdvajana. Najdublje tragove ostavila je Mila Popović, kćer kikindskog kafedžije. Zaljubljeni mladi slikar zabeležio je njen lik u Devojci u plavom. Prizivao ju je u stihovima "Vina, Mila, vina". Mila se udala i postala pozorišna glumica u Novom Sadu. U drami Jelisaveta kneginja Crnogorska zaljubljeni Đura postaje Đuraško koji voli tuđu ženu, Jelisavetu, u stvari Milu. Jakšić je već bio oženjen Hristinom-Tinom, kćerkom učitelja u Požarevcu, gde se 1861 našao na četiri godine ranije započetom učiteljevanju po Srbiji.

U 14oj je pokazao uspeh u temišvarskoj školi crtanja, u 16 je najbolji đak u umetničkoj školi Jakoba Marastonija u Pešti, a 1850 je u Velikom Bečkereku kod Konstantina Danila. Uticaj Danilovih pouka je bio presudniji. Upis na bečku Akademiju u jesen 1851 nije značio i prihvatanje studiranja. Živeo je "neurednim životom", preležao je tifus i vratio se u Srpsku Crnju. Krajem 1853 Jakšić je u Minhenu. Za kratkog boravka na Izaru on je mnogo više vremena bio u Staroj i tek otvorenoj Novoj pinakoteci. Oduševljava se starim majstorima, naročito Nizozemcima, kao što osluškuje i velike promene u minhenskom slikarstvu. Praksa je međutim zahtevala neka bitna zanatska znanja. Godine 1861 se ponovo našao u Beču, baš na Akademiji. Najsiromašnije podsticaje imao je u crkvenoj tematici. Počeci na zadatku zamene i preslikavanja ikona s kraja XVIII veka na oltarskoj pregradi u rodnom mestu. Bogorodica sa Hristom na severnom prestolu nije dovoljno odgovarala očekivanjima Crnjana da oponaša manir Konstantina Danila, zbog čega su je čak rasparali nožem. U isto vreme, u Beču, Jakšić je uradio dve ikone: Hristos na gori i Hristos diže iz mrtvih Jairovu kćer. Uključio je problem dvojnih planova i tamno-svetle kontraste, čak naglašen obasjavanje svetlošću čiji zakošeni smer otkriva dijagonalnost kompozicione sheme, a time i povezanost sa elementima barokne slike. Ne skriva veliko poštovanje Rubensa i Rembranta. U Žrtvi Avramovoj bliskost sa Rembrantovim rešenjima je vrlo primetna. Ecce homo slikan u Kikindi 1856 pruža dalje potvrde o uticaju Flamanaca — tri prednje figure obasjao je snažnim osvetljenjem. Zažarena kruna na Pilatovoj glavi jedan je od onih detalja iz kojih izbija povezanost sa rembrantovskim načinom materijalizovanja i tkanine i metala. Kao posednik Lavaterove Fiziognomike, omiljenog priručnika slikara širom Evrope za prikazivanje različitih psiholoških stanja. Jakšić je i ovde posegao za karikaturalnošću. Sv Đorđe pešak je slika na kojoj je ta igra bojom pretila da postane sama sebi cilj. Ne snalaženje u anatomiji (telo aždaje ne deluje kao strašna neman) činioci su negativne ocene. Na ikoni Apostola Petra i Pavla zadržavajući sve osobenosti formiranog likovnog izraza, od markantnih fizionomija do anatomskih grešaka i akcenata materijalizacije, ova ikona deluje hladnije i proračunato. Promene na portretima se prate od 1852. Mnogi su nestali u požaru u manastiru Vraćevšnici, policijski progon je desetkovao galeriju srpskih vladara u "Miletićevoj sali" u Novom Sadu, a portreti iz Podgorca su takođe izgubljeni. Ni portretski počeci Jakšićevi nisu bili prihvaćeniji od ikona. Upravnik škole u Kikindi je vratio naručene portrete, svoj i supruge jer nisu bili verni. Njega je često povlačio stvaralački zanos tako da mu često fizionomije nisu bile najglavnije — a to je esencijalno za portret. Između Mileve Zorić i Devojke u plavom i Devojke sa lautom, između 1852 i 1856 sabrale su se sve pouke sakupljene kod Danila. Devojka sa lautom je slikana senzibilno, živim potezom i diskretnim pastama. Na Ženi u srpskom su još jednom Jakšićeva lirska osećanja doprinela da ostvari toplu romantičarsku sliku.

Posle Podgoraca sledili su Sumrakovac, Požarevac, Kragujevac, Rača, Jagodina, sve više pesama, proze pa i slika. Na njima i stalež imućnih. Bila je to prava hronika obrenovićevske Srbije, koja takvom istorijsko-društvenom komponentom 99 podiže značaj i vrednost Jakšićeve portretske aktivnosti. Srpska nošnja na portretu supruge Tase Živkovića, na portetu Katarine Protić je zahvalno nudila prostora za pikturalnu organizaciju slike. Učiteljici Živki Protić je udahnuo gest melanholične smirenosti, Milevu Protić-Kocić su premrežili spletovi dugih i vijugavih poteza. Na portretima muškaraca čita unutrašnji život modela. Direktor Ćirić je prerastao u monumentalnu sliku jedne sudbine iz koje su izbijale autobiografske poruke o sopstvenoj ličnosti. Na portretima Stanije Ristić iz Ćuprije ili Đorđa Ivanovića Masadžije se zadovoljavao da na način Karla Rala reši problem materijalizacije krzna. Karminima i okerima kneževske odore Milana Obrenovića raspalio je paletu. Na osnovu fotografije Čobančeta jednostavnim i brzim potezima preneo je u sliku i rečima proze opisanu epizodu iz života jednog srpskog pastira. Jakšićeve predstave srpskih srednjovekovnih vladara i junaka sadrže težnje da se postigne izvesna iluzija portretske vernosti, u godinama kad njegova znanja još nisu pružala podatke o autentičnim likovima na starim freskama. Jakšić je najpre sa Radonićem u "Miletićevoj sali" kafane "Kod kamile" u Novom Sadu, ubrzo u Podgorcu, a zatim u Beogradu i Vraćevšnici načinio čitave serije likova istorijskih ličnosti. Suočen sa nepoznavanjem izvornijih podataka obratio se savremenom teatru, pozorišnim kostimima i vojnim uniformama. Kraljević Marko, Car Dušan, Knez Lazar, slikani između 1856 i 1860 imaju sva obeležja Jakšićevog robusnog likovnog jezika. Snažno građena cela figura Kraljevića Marka, postavljena je na tamnu pozadinu u koju su utopljene figure Turaka. Rembrantovska svetlosna deoba planova i rubensovski plamenovi i izražajnost se mogu videti. Poprsje cara Dušana Jakšić je postavio slično Rembrantovom Poprsju Turčina iz minhenske Stare pinakoteke, čiju je odeću zamenio plaštom idealizovanog nacionalnog kostima sa primesama uniformi austrijskih i ugarskih plemića. Perjanica sa dijademom na kapi jednog drugog Jakšićevog Kraljevića Marka inspirisana je perjanicom na glavi Rembrantovog autoportreta. Knez Lazar je ipak najuzbudljivije i najuspelije delo. Ličnosti i teme iz istorije zaokupljale su Jakšićevu uobrazilju. Međutim, ne samo u Jakšićevom slučaju, u okviru tako nazivanog žanro nalazili su se i savremeni događaji, tako da je reč o slikama događanja koja imaju istorijsku, političku ili ratnu dimenziju. Prikazujući vremenski bliske, čak i savremene događaje, građanski slikari su odgovarali težnjama nove generacije da umetnost ponovo postane pratilja aktuelnog života. Jakšićeva zainteresovanost za savremene događaje čini komponentu srpskog likovnog romantizma, koji niko osim njega nije zastupao tako uzbuđeno i ubedljivo.

Najranije Jakšićevo poznato delo je kompozicija Boj Crnogoraca sa Turcima iz 1846. Noć, plamen, nebo bez zvezda i meseca, bili su kulisa za Pad Sentomaša inspirisan Bajronom. Šijonske sužnje je prikazao okovane u gvozdene obruče, vezane za crne stubove. Podstaknut povratkom u Srbiju kneza Miloša Obrenovića i dinastičkom smenom, Jakšić je 1859 prikazao kako Narodni poslanici i građani s bakljama pronose sliku Kneza Miloša kroz Stambol kapiju u Beogradu. Slika je veoma pogodna za ukazivanje na sve nedostatke, ali i na vrline Jakšićevog slikarskog postupka. Nesnalaženje u organizovanju slike po dubini, muke sa proporcijama figura, anatomijom i gestovima lako se uočavaju. Ali ni na jednoj slici u srpskoj umetnosti XIX veka nije rešavan tako složen zadatak da se usaglase odblesci čak tri na raznim mestim postavljena izvora osvetljenja. Pun mesec delimično zakriva oblak, buktinju je visoko podigao jedan opštinar, prvi plan slike obasjava i žari mangal iz donjeg desnog ugla. Rubensovski plamenocrveni odblesci, rembrantovska dvojnost svetlo-tamnih planova i karikaturalnost fizionomija sjedinili su se u barkono-romantičarsku grotesku, u dramski doživljen romantičarski i nacionalni prkos Turcima, koji će tek kroz 10ak godina napustiti Srbiju, a Stambol-kapija će biti porušena.

Ustanak Crnogoraca je slika u koju je Jakšić uveo dramatski repertoar naglašenih gestova i razmahnutih ruku, sev pucnja pištolja, krvavo nebo u proseku klanca, ekspresivno obrađene likove, pastozno opisano šarenilo kostima. Iste godine je naslikao i Karađorđevu smrt. Noć je i tu poslužila Jakšiću da na osnovu viđenih Rembrantovih slika doprinese osnovnom štimungu drame. Elipsoidnoj shemi kompozicije jedva su zauzdani gestovi agresije, izvor osvetljenja je zaklonjen. Slika Odmor posle boja, poznata kao Karaula takođe sa prepoznatljivim podsećanjem na bečkog Rembranta ili minhenskog Rubensa. Na slici Takovski ustanak Jakšić je nekoliko delova slike ostavio nezavršene što je ovog puta posledica već poznatih ugledanja na Rubensove postupke možda ili činjenice da je slika bila na štafelaju pred iznenadnu smrt. Umro je od grudobolje a stanje mu se pogoršavalo usled alkoholizma. Velikog stvaralačkog senzibilitet, on je pažljivim zagledanjem naročito u stare barokne majstore izgrađivao svoju poetiku.

Uskrativši sebi pomnije slikarske pouke, dozvolio je da ostane loš crtač. Slika Bakljada kroz Stambol kapiju govori o razaranju crteža, o formi koju definišu kratki potezi kistom ili široki tonovi guste i nabubrele bojene paste. Postale su to odrednice srpskog likovnog romantizma. Slikarstvo Đure Jakšića je dalo model za srpski likovni romantizam. Postaje manje važna crtačka nespretnost, jer su snaga boje i dramatski svetlosni efekti gradili njegovu umetničku sintaksu. Za romantično u srpskom jeziku najbliže je ono što Nemci nazivaju kao "romanfaft", nešto što je nestvarno, neverovatno, što potiče iz romana. Međutim, pošto je romantizam duhovni, kulturni i umetnički pokret XIX veka, pripadnost njegovim izražajnim sredstvima i karakteristikama ne može biti usko označeno samo kao romantično nego kao zbir osobenosti koje se uključuju u šire značenje romantičarskog. Zbog toga slika romantičnog sadržaja ne mora biti romantičarska po likovnom izrazu, kao što delo romantičarskih osobina ne mora biti romantično pogotovu u smislu idealnog i idiličnog. U srpskoj umetnosti sredinom XIX veka takođe je bilo različitih odstupanja od pravila građanske, bidermajerske estetike i prakse u približavanju onom što se može definisati kao romantizam. Sa značenjeme onog ko stvara u duhu romantizma, Đura Jakšiš je bio romantičar koji je ponudio njegove odredišne tačke.
www.scribd.com
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #4 poslato: Jun 18, 2011, 11:53:12 pm »

*

ĐURA JAKŠIĆ — SLIKE





Devojka u plavom, 1856.
Narodni muzej
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #5 poslato: Januar 30, 2012, 02:39:05 am »

**

ĐURA JAKŠIĆ

















Dejan Medaković
SRPSKI SLIKARI XVIII—XX
Likovi i dela
Prosveta
Beograd, 1994.
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #6 poslato: Maj 19, 2012, 03:20:17 am »

*

ĐURA JAKŠIĆ — SLIKE





Car Dušan, 1857.
ulje na platnu 100 x 74,7 cm
Galerija Matice Srpske
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #7 poslato: Maj 19, 2012, 03:30:04 am »

*

ĐURA JAKŠIĆ — SLIKE





Kraljević Marko, 1857.
ulje na platnu 89,6 x 67,8 cm
Galerija Matice Srpske


"Slika na ikonografski način koji pokazuje snagu epskih heroja. Marko nosi tipski lik, taj tip fizionomije se uči na akademijama (što ukazuje da jeste bio obrazovan). Postojala je Lavaterova knjiga 'Nauka o fizionomijama' u kojoj se govori da je ovo lik koji je sposoban da učini velika dela, lik idealnog heroja. To su jake crte lica, namršten izraz. On je položio ruku na sečivo buzdovana što dodatno ukazuje na snagu heroja koji može da drži oružje za sečivo."
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #8 poslato: Maj 19, 2012, 03:32:34 am »

*

ĐURA JAKŠIĆ — SLIKE





Ustanak Crnogoraca, 1862.
ulje na platnu 125 x 100 cm
Galerija Matice Srpske
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #9 poslato: Maj 19, 2012, 03:35:49 am »

*

ĐURA JAKŠIĆ — SLIKE





Mileva Protić Kočić iz Požarevca,  1866—69.
Galerija Matice Srpske
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #10 poslato: Maj 19, 2012, 03:41:18 am »

*

ĐURA JAKŠIĆ — SLIKE





Odmor posle boja (Karaula), 1876
ulje na platnu, 61x80 cm
Народни музеј
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #11 poslato: Jun 15, 2013, 05:07:43 pm »

*

ĐURA JAKŠIĆ — SLIKE





Hristos u Getsimanskom vrtu
ulje na platnu
arte.rs
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #12 poslato: Jun 15, 2013, 06:48:23 pm »

**
УДК 75:929 Јакшић Ђ.

"ŽRTVA AVRAMOVA" ĐURE JAKŠIĆA


Jedna slika ne bi morala biti predmet posebne pažnje samo zato što se smatra nestalom. Podsticajna je činjenica da je u pitanju otkrivanje dela Đure Jakšića sa predstavom Žrtve Avramove. Publikovanje na stranicama Zbornika Narodnog muzeja utoliko je prirodnije pošto je bila namenjeni poklon njenim fondovima. Naime, sliku je posedovala starija gospođa nastanjena u Šibeniku. Po prezimenu i rodoslovu bila je izdanak loze Jakšića. To se podudaralo sa uvidom Veljka Petrovića u mnoge detalje srpske umetnosti novijeg doba. Još pre 1927. godine zabeležio je da je Žrtva Avramova u kući doktora Žarka Jakšića u Velikom Bečkereku. Štaviše, objavio je njenu fotografiju.1 Osamdesetih godina prošlog veka vlasnica gospođa Jakšić je dogovorila da se jednom prilikom slika kao dar donese u beogradski Narodni muzej. Ratne nedaće su onemogućile plan. Ostala je samo fotografija u boji.

Pozivanjem na Veljka Petrovića, prvi put posle njega, Žrtva Avramova je pomenuta 1978. godine, takođe sa crno-belom fotografijom.2 Ne mnogo opširnije, ali već na osnovu viđenog, komentarisana je 1992. godine.3 Мada nije potpisana izvesno je delo Đure Jakšića, kao ulje na platnu veličine 68,3 × 103,3 santimetra. Nastala dve godine posle pokušaja da studira u Beču i Minhenu, ona sadrži rezultate, pre svega, susreta sa delima starih majstora. Sa posebnom prijemčivošću on je doživljavao barokno slikarstvo, naročito nizozemske majstore. U bečkom Istorijsko-umetničkom muzeju i minhenskoj Staroj Pinakoteci bilo je dovoljno radova Rubensa i Rembranta da Jakšić zadovolji svoje oduševljenje. Posluživši se ponudama savremenih sredstava štampe, nije isključivo da je iz Beča ili Minhena poneo i vlastite skice. Ma koliko je ustaljena ikonografija predstave u kojoj otac Avram žrtvuje, ubija sina Isaka, stilske epohe su joj ipak mogle davati i specifična obeležja. Tri figure nisu otvarale lak put do postizanja dramatične scene, ali barok ga je nalazio, koristeći naglašene kompozicione dijagonale, pridodajući snažnu gestiku, pa i ekspresivnost likova. Ako toga nije u većoj meri bilo kod Rembranta, ne treba tražiti ni u romantičarskoj inspiraciji Đure Jakšića. Ipak, Jakšićeva kompozicija nije statična. Izgrađena je na dvema ukrštenim dijagonalama, jednom koju pojačava Avramova uzdignuta ruka sa nožem, drugom, mirnijom, sa anđeoskom figurom u krošnjama drveća. Glava anđela evocira bider-majerske idealizovane likove Konstantina Danila, dok otac i sin nose realizam portretskih fizionomija. Kolorističko rešenje je doprinos dinamici scenografije, smenjivanjem zelene, bele, ljubičaste i plave površine. U prilici da bude pred originalom Veljko Petrović obogaćuje pogled na fotografiju: "Žrtva je jedna lepa kompozicija u troje s vrlo nežnim skladom ljubičastih, sivkastih i zelenih tonova i s jednim prvorazrednim, dubokim, sočnim, romantičnim pejzažom", napisao je.4

Prvim trima slikama u katalogu Jakšićevog opusa kao da su već bili fiksirani budući tematski okviri njegovog slikarstva. Započeo ga je bataljističkim platnom Boj Crnogoraca sa Turcima, sledio je prvi portret, pa ikona Bogorodice na trećam mestu, 1852. godine. Nizale su se druge porudžbine, posebno sudbonosan rad na ikonostasu u rodnom mestu Srpskoj Crnji. Poznato je nezadovoljstvo Crnjana zbog toga što njegove ikone nisu uspešno oponašale vladajući sentimentalni manir Danilove škole. Jakšić, međutim, nije posustao ni odustao od slikanja religioznih tema. Naporedo sa antologijskom Devojkom u plavom nizao je religiozne motive koji zaslužuju bolje vrednovanje. Ništa manje jake paste i silovitog namaza nije bilo ni na ikonama nastajalim kada i Deca u belom, Devojka sa lautom, Kraljević Marko, Car Dušan, Knez Lazar. Trebalo bi veću pažnju posvetiti izboru samih motiva. Uloga naručioca ne može biti umanjena, presudna je, ipak, spremnost Jakšića da ih slikovito ostvari. Svi ti motivi imaju ustaljena mesta na ikonostasima, ali Jakšićeve ikone autonomni su štafelajni komadi. Hrista na gori, odnosno Molitvu u Getsimanskom vrtu naslikao je za vreme bečkog boravka, tako da najavi svoj budući romantičarski likovni jezik. Slikajući Apostola Pavla ponovo je stajao pred rembrantovskom zgusnutom hromatikom. U Izvođenju Hrista pred Pilata pojavilo se i obraćanje Rubensovom kolorizmu.

Jakšićeva Žrtva Avramova, dakle, nije bila nepoznata. Crno-bele ilustracije u knjigama pružale su dovoljno podataka o njenom izgledu. Fotografija u boji, doduše nedovoljno zvučnih tonova, može biti korisna dopuna, pa i zamena za original slike koju je darodavac namenio Narodnom muzeju.

Istovremeno i podsticaj nadi da će dar biti dostupan. Takođe i za proveru da li se jedan Jakšićev Ženski portret nalazi nedaleko od Šibenika, u Galeriji umjetnina u Splitu. U prilog traganju za Jakšićevim potomcima i njegovim delima direktor uglednog splitskog muzeja napisao je 29. marta 1971. godine sledeće pismo: "Galerija umjetnina u Splitu otkupila je bila još 1934. jedan ženski portret na kome je signatura Đ. Jakšić. Taj je portret visio u Galeriji pod Jakšićevim imenom niz godina dok nisu poslije rata posjetili Split historičari umjetnosti iz Beograda koji su izjavili da ne smatraju sliku (makar se radi o zaista kvalitetnom portretu iz prošlog stoljeća) Jakšićevim djelom. Tada je legenda s Jakšićevim imenom zamjenjena legendom: Nepoznati slikar XIX stoljeća i s tom legendom slika visi još i danas. I mene bi veselilo da se riješi pitanje njena autora", završio je pismo Kruno Prijatelj.5 Provera atribucije jedne signirane slike ne bi štetila ako bi bila u korist opusa Đure Jakšića. Kao ni nalaženje njegove Žrtve Avramove.


______________

1 (М. Кашанин), В. Петровић, Српска уметност у Војводини, Нови Сад 1927, 113, сл. 169.
2 Н. Кусовац, М. Јовановић, Ђура Јакшић — сликар, Београд 1978, 50 (кат. бр. 36).
3 М. Јовановић, Међу јавом и мед сном, Српско сликарство 1830—1870, Београд 1992, 183.
4 (М. Кашанин), В. Петровић, нав. дело.
5Писмо је било упућено аутору овог текста, уредно заведено у Галерији умјетнина под бројем 83/2.




Abraham's Sacrifice by Đura Jakšić

Summary

One of Đura Jakšić's works on a religious theme, Abraham's Sacrifice, which he painted in 1854, is known to be in the possession of a Mrs. Jakšić, a descendent of the painter‘s family residing in Šibenik. In writing about contemporary Serbian art in Vojvodina, Veljko Petrović mentioned this painting by Jakšić in 1927, which was in Veliki Bečkerek at the time, and he published a photograph of it. Later, he published the book. In the 1980s, the owner, Mrs. Jakšić, expressed the wish to bequeath Abraham's Sacrifice to the National Museum and, on one occasion, arrangements were made for the painting, to be transferred, as a legacy, to Belgrade. Needless to say, the events of the war made it impossible to carry out her wish. However, on the basis of a colour photograph, we know what this painting that was intended for the National Museum looks like, the appearance of which would significantly contribute to a deeper insight into Đura Jakšić's work as a painter.

Miodrag Jovanović
Zbornik Narodnog muzeja u Beogradu XVIII—2 istorija umetnosti | Narodni muzej Beograd 2007.
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #13 poslato: Oktobar 16, 2013, 03:11:29 am »

*

RODNA KUĆA — SPOMEN MUZEJ ĐURE JAKŠIĆA


Kuća u kojoj je danas smešten Muzej Đura Jakšić često je do danas menjala vlasnike i funkcije. Posle smrti Dionisija Jakšića kuća je pripala najmlađem sinu Venijaminu, svešteniku u Crnji. Posle smrti Venijamina Jakšića kuća je pripala državi. U njoj je 1919. otvorena prva biblioteka i čitaonica u Srpskoj Crnji. Godine 1932. prilikom proslave stote godine od rođenja Đure Jakšića tadašnja opština Srpska Crnja je postavila na ovu kuću spomen-ploču koja i danas ovde stoji. Nekoliko godina kasnije 18. maja 1939. godine svečano je otkriven reljef sa likom Đure Jakšića i smešten iznad spomen-ploče.

Pred Drugi svetski rat u ovoj kući je bila smeštena pošta, a za vreme rata ovde je bilo sedište nemačke policije. Nemci su tada skinuli i spomen-ploću i reljef sa Đurinim likom. Prva odluka o otvaranju muzeja posvećenog Đuri Jakšiću doneta je 5.12.1944. godine. Muzej nije otvoren tada, već 5. oktobra 1952. godine.

Rodna kuća Đure Jakšića stavljena je pod zaštitu 1956. godine. Odluku o osnivanju Spomen-muzeja Đure Jakšića donela je Skupština opštine Srpska Crnja 1957. Konzervirana je i restaurirana u dva maha: 1961 i 1981. godine. Zaštitne radove obavio je Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture SAP Vojvodine u Novom Sadu. Sadašnjoj postavci muzeja predhodile su dve postavke, ali skromne i po obimu i po tehničkoj opremi. U jednoj sobi, prof. Milan Kostić izložio je kopije dokumenata i fotografija, izvode iz dnevne štampe, knjige i note. Drugu postavku uradio je Narodni muzej Zrenjanin u Zrenjaninu 1962. godine u okviru prvih "Liparskih večeri" koje su sadržale niz kulturnih manifestacija, pozorišnih predstava, izložbi i koncerata.

Izložbeni prostor muzeja ima tri sobe. Sadašnju postavku uradio je Narodni muzej Zrenjanin 1981. godine. Muzej je postavljen tako da sama ekspozicija suštinom svog sadržaja i doslednom realizacijom treba da predstavi kompleksnu ličnost najvećeg srpskog slikara i pesnika epohe romantizma. Muzeološki interpretirani podaci o životu i radu Đure Jakšića prikazani su s oko 400 raznovrsnih dokumentarnih jedinica: fotokopija, kserokopija, reprodukcija u boji (originalni dokumenti se čuvaju u arhivima Novog Sada, Kragujevca, Požarevca, Jagodine, muzeja grada Beograda, a slikarska dela u galeriji Matice Srpske u Novom Sadu, Narodnom muzeju u Beogradu i Zrenjaninu) sa sažetim i studioznim legendama i etiketama kojima se objašnjava izložbeni materijal.


IKONE, RAD ĐURE JAKŠIĆA

Jedan od najvećih srpskih slikara iz doba romantizma, Đura Jakšić radio je ikonostas, tačnije samo deo ikonostasa (15 ikona) u Pravoslavnom hramu u Srpskoj Crnji, koji je posvećen svetom velikomučeniku Prokopiju (21. juli).

Jedina originalna dela Đure Jakšića, koja se nalaze u Srpskoj Crnji su zapravo njegove ikone, koje je uradio 1852. i 1853. godine. Đura Jakšić je oslikao tronove i pevnice.



JAKŠIĆEVE IKONE U CRNJANSKOJ CRKVI rađene 1852—1853. godine:

01. SVETI NIKOLA, ulje na platnu (44x105cm). Prestona ikona na ikonostasu.
02. BOGORODICA SA HRISTOM, ulje na platnu (44x105cm). Prestona ikona na ikonostasu.
03. HRISTOS, ulje na platnu (44x105cm). Prestona ikona na ikonostasu.
04. SVETI JOVAN PRETEČA, ulje na platnu (44x105cm). Prestona ikona na ikonostasu.
05. APOSTOL PETAR, ulje na platnu (52x99cm). Ikona na južnim dverima ikonostasa.
06. APOSTOL PAVLE, ulje na platnu (52x98cm). Ikona na severnim dverima.
07. BOGORODICA, ulje na platnu (23x80cm). Ikona na carskim dverima.
08. ARHANĐEO GAVRIL, ulje na platnu (23x78cm). Ikona na carskim dverima.
09. SVETA TROJICA, ulje na platnu. Ikona na ikonostasu.
10. BOGORODICA S HRISTOM, ulje na platnu (65x115cm). Ikona na Bogorodicnom tronu.
11. HRISTOV HOD PO MORU, ulje na platnu (61x29cm). Ikona u sokli Bogorodicnog trona.
12. SVETI SAVA, ulje na platnu (63x63cm). Ikona na Arhijerejskom tronu.
13. SVETA MAJKA ANGELINA, ulje na platnu (36x69cm). Ikona u južnoj pevnici.
14. CAR DAVID, ulje na platnu (36x69cm). Ikona u južnoj pevnici.
15. ARHIĐAKON STEFAN, ulje na platnu (36x69cm). Ikona u južnoj pevnici.
16. SVETI SAVA, ulje na platnu (36x69cm). Ikona u severnoj pevnici.
17. STEFAN DEČANSKI, ulje na platnu. Ikona u severnoj pevnici.
18. SVETI SIMEON MIROTOČIVI, ulje na platnu (36x69cm). Ikona u severnoj pevnici.


Srpska
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #14 poslato: Novembar 14, 2015, 06:03:20 am »

*
STRADANJE ĐURE JAKŠIĆA NE PRESTAJE NI 130 GODINA POSLE NJEGOVE SMRTI


NASLIKANA TAJNA U PLAVOM

Bol zbog neshvaćenosti lečio stihom i slikom, razmičući vizure svoga vremena i svojih savremenika. Uklanjanjem biste sa Lipara oskrnavljena i uspomena

TIHO protiče godina u kojoj se navršava 130. godina od smrti Đure Jakšića, velikog srpskog pesnika i slikara, neukrotivog romantičara poetske reči i slikarskog kista. Navršava se godišnjica koja bi morala da buda povod za sećanje na njega i oživljavanje njegovog lika, utoliko pre što smo se ne tako davno suočili i sa rušenjem njegovih bista i spomenika. A počelo je avgusta 2004. godine kada je na Liparu uklonjena Đurina bista na zahtev crkvenih vlasti. Tako su oskrnavljeni i lik i delo pesnika Đure Jakšića, koji je Lipar uzdigao na Olimp srpskog pesništva ispevavši pesme "Na Liparu" i "Ponoć". I time kao da se zaokružuje teška i bolna sudbina njegova, koju je još za života osetio. Njegove reči izgovorene u pismu prijatelju Đorđu Popoviću: "Zlo, zlo je biti Srbin!", u smislu teško je, preteško biti Srbin, kao da objašnjavaju ukupno njegovo životno stradanje.

Ceo život Đure Jakšića, pesnika, pripovedača, dramskog pisca i slikara protekao je u neprekidnom sukobu njegovom sa sredinom i vlastima, koji se uvek nesrećno i bolno po njega završavao. Onaj revolucionarni zanos i patriotizam, koji ga je 1848. godine kao šesnaestogodišnjaka nadahnuo, kao da ga nije celog života napuštao, jer je sve svoje životne i umetničke bitke vojevao podjednako strasno i stradalnički. Njegova životna biografija je potucanje po zabitima Srbije od Sabante i Sumrakovca do palanačkih sredina Požarevca i Rače Kragujevačke. A život ispunjen bedom, siromaštvom i bolestima. Sa sirotinjom je neprekidno u gorkoj i ispijajućoj ljubavi živeo, a od tuberkuloze je bolovao od svoje 26. godine.

Figura i profil Đurin je podjednako bolan i uzvišen. Bolan jer nerazumevanje i omalovažavanje njega i kao čoveka i kao umetnika unižava njegovu ličost, a uzvišen jer Đura ima svest, saznanje i sumnju u svoju bogatu, bogomdanu darovitost i nepresušno vrelo svoga pesničkog i slikarskog nadahnuća. On boluje od neshvaćenosti i zbog nje i istovremeno stihom i slikom razmiče vizure i svoga vremena i svojih savremenika.

Malo je, skoro da i nema takvih primera u nas, kao što je Đura koji sebe kao umetnika potvrđuje visokim dometom svoje poezije, umetničkog prkosa i dostojanstva. Jer nije teško pojmiti da mladić koji je osetio čari slikarske umetnosti u Beču, Pešti i Minhenu mora gorki hleb po Srbiji zarađivati kao slabo plaćeni učitelj crtanja i lepog pisanja, nije teško pojmiti koji jed i gnev slamaju njegovu umetničku ličnost zbog toga, dok se lomata i potuca po polupismenoj Srbiji u kojoj ga omalovažavaju ćifte, načelnici i lihvari svake vrste. A on sve vreme ostaje uzvišen, svestan svoje moći, dara i uloge koja mu je od prirode dodeljena da plahovit, neobuzdan i neprekidno u dosluhu sa svojim muzama tavori svoj ovozemaljski život.

Gnevan i ozlojeđen, kivan i raspet Đura Jakšić peva tonom i bolom jednog Bajrona, a njegov stih u toj nagluvoj sredini prodire i propinje se kao razjareni pastuv na livadi lirskog peva u kojoj prednjače srednjački umilni pevovi, a nipodaštavaju se dramski tonovi, autentične snage jednog neponovljivog pesnika. Sličan samo najprepoznatljivijim darovitim glasnicima srpske i svetske poezije, neponovljiv u snazi i sugestivnosti Đura Jakšić peva i patriotsku i protestnu i lirsku poeziju koja ga, i po Stojanu Novakoviću, uvršćuje u sam vrh srpske književnosti.

Peva Đura Jakšić i o otadžbini, koja je za njega onaj kamen Srbije i o sebi kao steni o koju se zloba lomi, peva o manastiru Gornjaku u kome mu se priviđa da pristiže sam knez Lazar. Peva glasom autentičnog pesnika i nepotkupljivog patriote, kome je Srbija u samom biću. A toj Srbiji Đura celog života od Srpske Crnje kao da teži. Četiri puta piše molbu za prijem u podaništvo srpske države, a više puta biva odbijen. I onako kako nije bio shvaćen njegov pesnički dar, tako i njegov srboljubivi žar biva neshvaćen.

Istim onim žarom kojim je ispisivao svoje rodoljublje, Đura je slikao svoje rembrantovske crteže i slike. Kraljević Marko i Banović Strahinja i knez Lazar, i trgovci i njihove gospe, ali će zauvek ostati koliko tajanstvena toliko i lepa ona "Devojka u plavom", nostalgična slika neostvarenih imaginarnih Đurinih ljubavi.

Umetnička figura Đure Jakšića je grandiozna i sa protokom vremena je dobijala na snazi i autentičnosti, prevazilazeći literarne pravce i žanrove, slivajući se u sveopštu nacionalnu umetničku vrednost. Međutim, uprkos tom osećanju i shvatanju, sam Đura je, poput najdarovitijih, sam posumnjao u ono što čini biće i identitet njegove ličnosti. U nekom snoviđenju, na bolesničkoj postelji ili u pismu pobratimu kriknuo je: "Moler nesam, a spisatelj nesam". Bila je to sumnja zrelog umetnika, u neprekidnoj težnji ka savršenstvu izraza i snazi magične sugestivnosti.

Onako kako je živeo, uvek u nedaćama i nepogodama, Đura je i sahranu imao po nezapamćenom nevremenu. Oluja sa kišom, kao da se nadmetala sa olujama, strastima i čudesima koja su harala njegovom dušom, poezijom i životom. Govori zvaničnika i pesme horova slivale su se u vetrovito i kišno veče. Priroda se sa pesnikom nadmetala u izlivima besa i osećanja.


Milisav Milenković | 06.08.2008 | Večernje novosti
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #15 poslato: Februar 26, 2016, 09:22:24 pm »

*

RESTAURISANA SLIKA ĐURE JAKŠIĆA

Slika Đure Jakšića "Usekovanje glave Svetog Jovana Krstitelja" restaurisana je i po prvi put prikazana u izložbenom salonu Istorijskog arhiva u Zrenjaninu.

U izložbenom salonu Istorijskog arhiva u Zrenjaninu prvi put je javnosti prikazana restaurisana slika Đure Jakšića "Usekovanje glave Svetog Jovana Krstitelja". Sliku je iz Rumunije otkupio novosadski kolekcionar Đura Popović.

U svojoj privatnoj kolekciji, Novosađanin Đura Popović ima blizu hiljadu dela poznatih slikara i vajara sa ovih prostora, a delo Đure Jakšića koje je nedavno slučajno otkrio u Rumuniji, jedno mu je od najdražih.

"Sliku u privatnoj kolekciji iz ovog dela srpskog romantizma nema niko. Jedini sam koji poseduje delo iz tog razvojnog segmenta romantizma", kaže Popović.

Delo "Usekovanje glave svetog Jovana Krstitelja" od neprocenjivog je značaja za srpsku umetnost, a nalazilo se u rumunskom zamku, gde je pronađeno i otkupljeno od potomaka, kojima je imovina vraćena restitucijom.

Ova slika nastala je iste godine kada su nastala i remek dela "Devojka u plavom" i "Devojka sa lautom", što se smatra godinom Jakšićevog uzleta.

"Veličina ovog trenutka je što imamo priliku da vidimo sliku za kojom smo čeznuli", ističe istoričar umetnosti Nikola Kusovac.

Ova slika, ulje na platnu, nastala je 1855. godine u Kikindi nakon što je Đura Jakšić završio akademiju u Minhenu.

Đura Jakšić je jedan od najpoznatijih predstavnika srpskog romantizma, rodio se u Srpskoj Crnji nedaleko od Zrenjanina, a stvorio je brojna kapitalna dela u istoriji srpske kulture. [Objavljeno na RTS]
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: