Graditeljstvo i obnova nacionalnog stila
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Graditeljstvo i obnova nacionalnog stila  (Pročitano 2354 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1544



Pogledaj profil
« poslato: Decembar 04, 2015, 03:01:06 am »

*
SRPSKA UMETNOST NOVOG VEKA


GRADITELJSTVO I OBNOVA NACIONALNOG STILA


Bidermajer se u odnosu na graditeljstvo postavio znatno raionalnije, ne remeteći strukturalni sistem uobičajen u prethodnoj eposi klasicizma i ostavljajući neke karakteristične znake samo na fasadnim platnima. Tridesetih i 40ih godina XIX veka reprezentativnost u srpskom graditeljstvu se još ogledala u izgradnji crkava. U Beogradu, tek oglašenom novom sedištu kneza, novu sabornu crkvu projektuje učeni arhitekt iz Pančeva, Kverfeld, nalik na južnougarske crkve, što će se uskoro dogoditi sa crkvama u Šapcu, Valjevu, Užicu i Kraljevu.

Nešto kasnije, obrazovani arhitekt čeh, Jan Nevole, je Kapetan Mišinim zdanjem doprineo sve evropskijem izgledu Beograda. Na samoj sredini stoleća, građani Smedereva odlučili su da sagrade novu crkvu, osnovni uslov je bio da oblicima podseća na manastir Manasiju, simbol političkog i kulturnog uspona srednjoevropske srpske despotovine. Crkva Sv Georgija u Smederevu je označena kao jedna od prvih crkvenih građevina koja označava prekretnicu u srpskoj arhitekturi. Smederevska crkva je izraz već uprošćenijeg romantičarskog opredeljenja za renesansu starih oblika. Začetak takvog romantizma nalazimo na crkvi u Topčideru, u kompleksu dvora kneza Miloša Obrenovića, izgrađenoj 1834. U njoj se mešaju različiti stilski elementi, pored srednjovekovnih i baroknih, čak i orijentalnih, preovlađujuće su posledice ugledanja na crkvu manastira Vraćevšnice. Takav uzor je posledica činjenice da je Vraćevšnica u zavičaju Obrenovića.

Andreja Damjanovje jedan od poslednjih graditelja iz naših krajeva koji nije stupio u umetničku akademiju nego je projektovanje i izvođenje učio u procesu dugotrajnog stupnjevitog starinskog školovanja, od šegrtovanja do prakse i iskusnog graditelja, u njegovom slučaju kod nekog arhitekte u Italiji. U Smederevu je Damjanov zadovoljio podsećanja na petokupolnost Manasije, ali je na zapadnoj fasadi dodao zvonik, jer je desatak godina ranije završena Saborna crkva u Beogradu već postala uzor dominacijom barokno-klasicističkog zvonika na zapadnom pročelju. U Nišu je započeto zidanje Saborne crkve 1857. sa pet kupola kao podsećanjem na Gračanicu. Posle Sarajeva i Mostara ponovo sa spojem kupolnosti i zvonika, drugčijoj lokalnoj tradiciji nametnuo je Damjanovu da na pravoslavnoj crkvi u Čajniču postavi 18 slepih plitkih kupolica orijentalnog bezistanskog tipa. Andreja Andrejević je otvarao puteve obnovi nacionalnog stila i u srpskoj arhitekturi sredinom XIX veka. Samo zato što nije izašao iz klupe bečke Akademije nepravedno mu se oduzimaju prava na modernost kakva su sticali đaci bečkog profesora Teofila Hanzena.

Slično se dešavalo drugom savremeniku i imenjaku, Kragujevčaninu, Andreji Andrejeviću. Na studijama je bio u Rusiji što je kao izbor bilo potpuno neobično jer su srpski studenti arhitekture odlazili u srednjoevropske, austrijske i nemačke centre. Andrejević se našao u Rusiji 60ih godina XIX veka kad se i tamo rađao ruski stil, rusko-vizantijski ili samo vizantijski drugačije nazvan. Jedno njegovo usmerenje obeleženo je delatnošću vodećeg arhitekte ruskog romantizma Konstantina Andrejevića Tona, a drugo je bilo upućeno prema kavkaskim i balkanskim uzorima. Baš u deceniji kad je Andrejević bio u Rusiji, značaj ove druge "narodnjačke", "demokratske" varijante ruskog stila bio je u opadanju pred jačanjem traganja za narodnim duhom i tradicijom u pravoslavlju i samoniklosti. Mladi arhitekt se iz takve atmosfere u Rusiji vratio u Srbiju, gde su posle slične faze narodnjačkog romantizma započinjale potrage za srpsko-vizantijskim stilom. Na projektu nove crkve u Kragujevcu, neobične po osnovi slobodnog krsta, sa pet kupola i programom sekundarne plastike na prozorima i krovnom vencu hram je nudio utisak o vizantijsko-romantičkom konceptu, mada je mnogo izvesnije da je rezultat moskovskih iskustava, odnosno poznavanja Tonovih građevina. Ako je dovoljno istaći samo primer-dva, onda su to petokupolni hramovi Hrista Spasa u Moskvi i Vavedenja u Semenovskom puku u Petrogradu. Izgradnja Vaznesenjske crkve u Beogradu za vojnike garnizona počela je kad je Andrija Andrejević već bio službenik Ministarstva Građevina i bdeo nad izrastanjem kragujevačke crkve. Petokupolnost, friz slepih arkadica na krovnom vencu podsećanja su na srednjovekovnu Ravanicu.

Crkva Sv Spiridona u Trstu, građena je između 1861 i 69 na mestu starijeg hrama iz sredine XVIII veka. Usvojen je nacrt arhitekte italijana Karla Mačijakinija iz Milana. Prethodilo je upozorenje patrijarha Rajačića da se prilikom podizanja hrama ne unese ništa što bi se protivilo duhu pravoslavne crkve. Hram je postavljen na osnovu grčkog krsta sa velikom centralnom kupolom i četiri ugaone kupole, kao i sa tri polukalote nad istočnim južnim i severnim krakom. Neki bitni oblici na crkvi Sv Spiridona sadržani su u crkvi Sv Marka u Veneciji.


Autor teksta nepoznat
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: