Teodor Ilić Češljar (1746—1793)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
LIKOVNA UMETNOST « SLIKARSTVO « Srpski slikari XIV—XIX veka « Teodor Ilić Češljar (1746—1793)
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Teodor Ilić Češljar (1746—1793)  (Pročitano 5549 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« poslato: Decembar 01, 2015, 01:54:46 am »

**

TEODOR ILIĆ ČEŠLJAR
(Čurug, Bačka, 1746 — Temišvar, 20.11.1793)

Ilić Češljar, Teodor, slikar

Mesto rođenja se neosnovano dovodilo u pitanje. Umesto Temišvara, izvesno je rođen u Čurugu, u siromašnoj banatskoj porodici iz Kumana preseljenoj u Šajkašku, pa u Temišvar. Rodbinske veze su i kasnije povezivale familiju Češljara iz Kumana, odakle i potiče dodatak u prezimenu. O njegovom kretanju i statusu govori podatak iz 1769. kada je dugovao novosadskom trgovcu Pavlu Veselinoviću zamašnu svotu od četrdeset pet forinti. U Kikindi je 1770. angažovan na slikanju portreta. Obaveze rada zatekle su ga 1775. u Budimu, da bi se 1776. našao na dvogodišnjim studijama na Akademiji za likovne umetnosti u Beču. Privrženost profesoru i savetniku Akademije Vincencu Fišeru odvela ih je 1786. na izradu oltarskih slika u katoličkoj katedrali u Velikom Varadu (danas Oradea Mare u Rumuniji). Puna životna i umetnička aktivnost došla je do izražaja upravo te godine. Zaputio se 1789. na usavršavanje u Italiju, u Rim i Veneciju. Od ovoga cilja je odustao i trajno se zadržao u Temišvaru. Tu je kao "izrjadni moler, žitelj kraljeve varoši", umro od tuberkuloze.

Prvi uticajniji učitelj bio je Jovan Popović. Prestone ikone za crkvu u Kumanu zbog sličnosti sa ikonostasom u Aleksandrovu (Subotica) potvrđuju da je sledio slikarske Popovićeve pouke. Žrtvenik u Sabornoj crkvi u Novom Sadu je uništen 1848, ali žrtvenik i ikona Služba Svetog Jovana Zlatoustog potkrepljuju uverenje da je u mananastiru Kovilju slikao ikonostas (takođe izgoreo 1848). Ni likovi četiri jevanđelista na zvoniku crkve Svetog Dimitrija u Budimu nisu sačuvani, uništeni su sa celim hramom 1944. Posle učenja na Akademiji likovnih umetnosti u Beču, usledile su primetne promene u osobenostima i kvalitetu celokupnog likovnog izraza. Osvedočio je to u potpunosti očuvanim ikonostasom u Mokrinu, završenim 1782. Savladavši sve zahteve oslikavanja razvijenog i tematski složenog ikonostasa, potvrdio je stečenu zanatsku veštinu i spremnost da prikaže zahtevne sadržaje simbolističkog i ikonološkog značenja, u čemu se ističu na bočnim dverima dve retko prikazivane teme iz Starog zaveta: Pronalaženje Mojsija i Oproštaj Rebeke s roditeljima. Sa ikonostasa stare srpske crkve u Tisa-Sent-Miklošu (danas Ostojićevo) sačuvane carske dveri su zatišje pred značajnim poslom u Velikom Varadu. Njegov profesor Fišer dobio je i glavnu oltarsku sliku, a on je za četiri bočna oltara izveo Raspeće, potpisano 1786, Susret Svetog Petra i Pavla, Arhanđeo Mihailo trijumfuje nad satanom i Mučenje Svete Varvare, koje je već bio izveo za Srpski episkopski dvor u Pakracu. U Varadu je bila prilika za ilustraciju upravo obznanjenog carskog Patenta o verskoj toleranciji, u sceni tipično baroknog martirija, gde otac preti ćerki odsecanjem glave ako se ne pokloni paganskom idolu. Visoki stupanj osećanja za likovno izražavanje moralizatorskih potreba nove barokne pobožnosti otkrile su njegove zidne slike iz 1790. u crkvi u Kikindi. Posle požara u hramu u Staroj Kanjiži (1847) ostalo je samo nekoliko ikona koje svedoče o nastavku uspešnog rada. Kasnija preslikavanja njegovih zidnih slika u Bačkom Petrovom Selu iz 1792, ali i smrt koja je sprečila ispunjenje ugovora, znatno su umanjili potpuni uvid u sposobnosti da na iskustvima bečkog školovanja i uticaja zapadnoevropske umetnosti dosegne još izrazitije osobenosti kasnobaroknog iluzionizma. Dragocen je njegov doprinos i u razvoju modernog portreta u srpskoj umetnosti. Najraniji su izgubljeni, poput portreta Jovana Rajića, arhimandrita man. Kovilja i istoričara. Ali portret Atanasija Živkovića, pakračkog episkopa (oko 1780), nagovestio je dopojasne portrete (Petar Petrović, episkop gornjokarlovački, oko 1783; Alka, sestra Save Tekelije). Krajem devete decenije portretisao je sentandrejsku porodicu Avakumović. Nisu izostajali ni paradni vladarski portreti kakav je bio cara Josifa II povodom njegove posete Banatu 1782. Izuzetnim odlikama ističe se i portret vršačkog episkopa Josifa Jovanovića Šakabente u celoj figuri iz 1788. Kao prefinjeni kolorista ostao je dosledan prenosilac baroknih i rokajnih karakteristika evropskog slikarstva, doprinevši brzom usponu srpske građanske umetnosti.

LITERATURA: M. Vukosavljević, Teodor Ilić Češljar, SeNL, 1842; Veljko Petrović, Milan Kašanin, Srpska umetnost u Vojvodini, Novi Sad 1927; Vasa Stajić, Građa za kulturnu istoriju Srba u Vojvodini, I, Novosadski slikari XVIII stoleća, LMS, 1928, 267—283; J. Biró, Nagyvárad, barok és neoklasszikus müvészeti emlékei, Budapest 1932; Petar Momirović, Zapis o slikaru Teodoru Češljaru, Knjiško-arhivski spomenici iz Banata, GPSKV I, Novi Sad 1957; V. Pavlović, Poreklo Češljareve kompozicije Mučenje svete Varvare, ZNMB I, 1956—1957; Miodrag Kolarić, Teodor Ilić Češljar, ZNMB II, 1958—1959; Olga Mikić, Portreti Srba XVIII veka, Novi Sad 1965; Dejan Medaković, Teodor Ilić Češljar, u: Srpski slikari XVIII—XX veka, Novi Sad 1968; Miroslav Timotijević, Teodor Ilić Češljar, Novi Sad 1989; Miodrag Jovanović, Slikarstvo Temišvarske eparhije, Novi Sad 1997.

Miodrag Jovanović
Odabrane biografije (I—IV tom) | Matica Srpska
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Decembar 01, 2015, 02:23:04 am »

*

TEODOR ILIĆ ČEŠLJAR — SLIKE




Bogorodica, 1785.
Tehnika: ulje na drvetu
Dimenzije: 89 x 59 cm
Narodni muzej u Beogradu
Izvor: arte.rs
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: Decembar 01, 2015, 02:25:40 am »

*

TEODOR ILIĆ ČEŠLJAR — MUČENJE SVETE VARVARE





Mučenje svete Varvare
Izvor: srpska enciklopedija




Vizija svetog Jovana Jevanđeliste
Matica srpska u Novom Sadu


"Kao slikar ikona Češljar se iskazao izvanrednim skladom boja i koloritom, kao i izrazitim smislom za komponovanje. Likovni kritičari i istoričari umetnosti isticali su da njegove ikone manje odišu duhom baroka nego u ostalih njegovih savremenika, već naginju slikanju mekim i nežnim bojama poput francuskih majstora onoga vremena. Po tome je Češljar postao sasvim prepoznatljiv." [Čurug info]

"Pored ugleda jednog od usamljenih predstavnika pokajnog slikarstva, obezbedio je sebi slavu pokretača naprednih klasicističkih shvatanja..." [likovni kritičar Miodrag Kolarić]
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #3 poslato: Decembar 17, 2015, 02:01:53 pm »

*

TEODOR ILIĆ ČEŠLJAR "MUČENJE SVETE VARVARE"


... Poštovanje svetitelja, njihovih moštiju i relikvija, u baroku, je bilo podvrgnuto strogim kritikama teoloških mislilaca reformisanih crkava, ali u ovo vreme dolazi do njihovog naglašenog proslavljanja u katoličkoj i pravoslavnoj crkvi. Od druge polovine šesnaestog veka nastaje mnogobrojna martirološka literatura, među kojom se ističe Baronijusov Martyrologium Romanum u kojem su sabrani životi rimskih ranohrišćanskih mučenika. Pos-tridentsko jačanje svetiteljskih kultova imalo je odjeka i u pravoslavnoj crkvi. Propagiranje aktivne pobožnosti, posebno u periodu militantne protivreformacije, donelo je do isticanja mučeničke smrti svetitelja kao primera herojskog žrtvovanja za veru. U cilju pokretanja snažnih emocija verskog žara u ovom periodu pojavljuje se niz ilustrovanih priručnika koji su prikazivali načine i oruđe torture. Tematika martirija u srpskom baroknom slikarstve nije bila prihvaćena u onoj meri u kojoj je bila prisutna u propagandnim programima katoličke crkve. Posebno mesto u okviru martirološke tematike zauzima monumentalna kompozicija Mučenje svete Varvare Teodora ilića Češljara.

Polovinom osamdesetih godina XVIII veka Teodor Ilić Češljar je bio angažovan u Velikom Varadu, gde je verovatno, po preporuci Vincenca Fišera, slikao u katoličkoj katedrali, najvećoj i najmonumentalnijoj baroknoj crkvenoj građevini u Transilvaniji. Za razliku od skromne spoljašnjosti, ukrašavanju unutrašnjosti posvećena je velika pažnja. Po završetku oltarskih slika koje je radio Vincenc Fišer angažovan je austrijski majstor Johan Ignjac Cimbal, koji od 1781. godine za bočne oltare slika četiri velike kompozicije. Posao oko slikanja preostalih bočnih oltara je potom poveren Teodoru Iliću Češljaru. Svoj potpis i godinu slikanja on je ostavio samo na jednoj kompoziciji, monumentalnom Hristovom raspeću, signiranom 1786. godine. Na osnovu potpisa u ranijoj mađarskoj literaturi Češljaru je pripisivana samo ova kompozicija, međutim, na to da on u ovoj katedrali slika više bočnih oltara, ukazuje činjenica da se na jednom od njih sreće Mučenje svete Varvare. Češljar se sem na latinskom potpisuje i na grčkom. Možda je on time želeo da istakne svoje pravoslavno poreklo. Kompozicija Mučenje svete Varvare, ističe se složenošću kompozicione sheme za koju je ukazano da se oslanja na istoimeni crtež Vicenca Fišera iz 1781. godine. Fišerov crtež se oslanja na oltarsku sliku Feliksa Ive Lehera, rađenu desetak godina ranije za oltar kartuzijanske crkve u Brnu. Kompozicioni sklop predstave prelazi u suštinu od čestih akademskih rešenja martirija u italijanskom baroku. Veliku pažnju od velikovaradske oltarske slike zaslužuje druga sačuvana varijanta ove kompozicije koju za svoju rezidenciju naručuje pakrački episkop Pavle Avakumović. Pored evidentnih sličnosti između dveju kompozicija, očigledne su i znatne stilske ikonografske razlike. One su određene različitim programskim željama naručilaca.

Dok je kompozicija iz Velikog Varada insignirana kao oltarska glorifikacija svete Varvare kao zaštitnice poslednje pričesti, kompozicija iz pakračke episkopske rezidencije je namenjena sasvim drugačijim programskim namerama koje se razotkrivaju tek u složenim okvirima tadašnjih verskih reformi, koje su bile nametnute pakračkoj episkopiji i karlovačkoj mitropoliji. Ova kompozicija je jedan od najranijih primera monumentalnog štafelajnog slikarstva nastalog za potrebe domaćih naručilaca iz kruga visoke crkvene jerarhije.

Ono što se prvo uočava na pakračkom Mučenju svete Varvare jeste redukcija gornjeg dela kompozicije sa figurama lebdećih anđela, jednog od osnovnih elemenata predstava martirija u slikarstvu zrelog baroka. Dok ranobarokne predstave martirija insistiraju na naturalističkim prikazivanim scenama mučenja, kasni barok se pre svega okreće veličanju trijmfa. Trijumfalni venac iznad glave mučenika je uvek vidljiv, a u trenutku smrti njihov pogled je uperen ka otvorenim nebesima, sa kojih se izliva natprirodna svetlost božjeg milosrđa, dok anđeli sa nebesa donose sredstva mučenja, atribute budućeg blaženstva. ... | studenti.rs
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: