Sreten Stojanović (1898—1960)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
LIKOVNA UMETNOST « VAJARSTVO « Srpski vajari « Sreten Stojanović (1898—1960)
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Sreten Stojanović (1898—1960)  (Pročitano 16374 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« poslato: April 22, 2012, 06:05:23 pm »

*




SRETEN STOJANOVIĆ

Sreten Stojanović (Prijedor, 02. februar 1898. — Beograd, 29. oktobar 1960.) je bio akademski vajar, crtač, akvarelista, teoretičar, pedagog i javni radnik.


ŽIVOT I DELO

Sreten Stojanović je rođen u Prijedoru 1889. godine u kući pravoslavnih sveštenika koji su generacijama propovedali vjeru u snagu naroda, a Rusiju zamišljali kao nešto naše ili ljepše, veće, pravoslavnije, bliže Bogu i snažnije od svega što je švapsko i tursko kako je naveo u svojoj autobiografiji. Upravo je iz takve patrijarhalne porodice poneo čvrstinu i sigurnost ljudi koji su izrasli iz same zemlje, i tako ukorjenjen, neostupajući od najdubljih i nepromjenjenih moralnih načela, proveo je cio život: od pripadništva mladobosanskom pokretu zbog koga kao maloljetnik, još kao učenik tuzlanske gimnazije, osuđen na desetogodišnju robiju do avanturističkog, kratkotrajnog angažovanja na nacionalnim poslovima neposredno pred kraj i po završetku Prvog svjetskog rata, od učenja vajarskog zanata u Beču do burnog boemskog života i posvećenog studiranja u Parizu na početku dvadesetih godina, od puta po Sovjetskom savezu sa Dragišom Vasićem i Vladislavom Ribnikarem 1927. do energičnog društvenog i kulturnog aktivizma poslije Drugog svjetskog rata, itd.
 
Poznanstvo, a potom i prijateljstvo sa zagrebačkim ljekarom dr. Đuricom Đorđević i njegovom ženom Kristom, velikim zaštitnicima moderne umjetnosti u međuratnoj Jugoslaviji čija će kuća postati jednim od najpoznatijih sastajališta umjetnika, književnika, mladih ljevičarskih političara i angažovanih intelektualaca, omogućilo je Stojanoviću da postane vajar, odnosno da sa njegovom stipendijom ode na studije prvo u Beč početkom 1918. godine, a kasnije u Pariz. Imao je vremena i mladalačke potrebe da se pored učenja upusti i u poznata bečka revolucionarna gibanja pred konačni slom crno-žute monarhije čiji je još uvjek bio podanik. Duboko zahvaćen tadašnjim društvenim procesima odmah se po okončanju rata vraća u Bosnu gdje je, shodno svojoj već postignutoj političkoj i robijaškoj reputaciji, borbenosti i revolucionarnom raspoloženju smjesta bio uključen u stvaranje prve Jugoslavije — buduće kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca: predvodi komitske čete i komanduje paravojnim odredima koji su jedini osiguravali red u uslovima potpunog bezvlašća raspadajuće imperije pred sam dolazak regularne Aleksandrove oslobodilačke armije koja je nezaustavljivo nastupala u svom epohalnom solunskom zaletu.

Usledio je 1919. godine odlazak u Pariz na najbolje umjetničko školovanje u tom vremenu koje mu nije omogućilo isključivo potrebnu edukaciju već i blizak susret sa brojnim životnim izazovima i stvaralačkim podstrecima kakve pruža jedna od najvećih svjetskih metropola. Jedna adresa i obavještenje da se Srbi nalaze po kafanama bulevara Sent Mišela bili su mi dovoljni, navodi autobiograf Stojanovićev sjećajući se svog prvog susreta sa umjetničkom prestonicom onog vremena.

Najplastičniju sliku Stojanovića, ali i opšte atmosfere koja je dominirala umjetničkim krugovima i boemskim društvima Pariza krajem druge i početkom treće decenije prošlog vjeka opet je načinio L. Trifunović: Onako stasit i naočit, sa rubaškom i u crnom ofarbanom oficirskom šinjelu, uz borsalino šešir sa širokim obodom, Stojanović je brzo ušao u krug monparnaske boemije koja je živjela oko Rotonde i Kupole, kafana u kojima se pilo po malo i za sitne pare, razgovaralo, recitovalo, dremalo, i ubijalo vrijeme; tu su mogli da se vide i sretnu drugovi i prijatelji, poznati i nepoznati umjetnici — samouvjereni Zadkin sa psom, čudno podšišani Fužita sa ružnom prijateljicom, odebljala Isidora Dankan, Šana Orlov, Kisling, ludi Amerikanci i pijani Šveđani, Indijanci, Švajcarci, Rusi. Monparnas je ličio na moderni Vavilon. Isti Stojanovićev biograf zaključiće i sledeće kao kraj i svojevrsni rezime epohe njegovog školovanja i dotadašnjeg burnog pariskog perioda: Život i mladost tražili su svoje i on je taj dug bogato odužio. A jedan drugi kritičar Stojanovićevog skulptorskog opusa ovako će istaći promjenu koja je po završetku školovanja i njegovog povratka u zemlju neminovno uslijedila.

Poslije preseljenja u Beograd Sretenova biografija gubi karakter zabavne priče. On ozbiljno i profesionalno počinje da se bavi stvaralačkom radom, formira svoj prvi vajarski atelje, učestalo izlaže na samostalnim i grupnim izložbama, vrlo aktivno učestvuje u umjetničkom životu, piše likovnu kritiku, objavljuje dve knjige, često istupa u javnosti zbog stručnih ili društvenih problema toga vremena, drži popularna predavanja o umjetnosti, stvara porodicu, putuje...

Nakon završetka Drugog svjetskog rata koji je sa porodicom proveo u Beogradu gdje ga je zatekla vjest o tragičnoj smrti brata dr. Mladena Stojanovića, legendarnog narodnog heroja i jednog od ključnih ličnosti Titovog  partizanskog pokreta u zapadnij Bosni, Sreten Stojanović se ponovo angažuje na mnogim funkcijama: predsednik je Narodnog fronta Beograda, narodni poslanik, sekretar Saveza likovnih umjetnika Jugoslavije, predsednik Udruženja likovnih umjetnika Srbije, rektor Akademije umjetnosti, urednik časopisa "Umjetnost", u Prosvjeti pokreće ediciju Slikari i vajari, profesor je i dekan na Akademiji likovnih umjetnosti u Beogradu, postaje član Srpske akademije nauke i umjetnosti 1950. godine.

Umro je u Beogradu 1960. godine ostavljajući jedan od najvrijednijih skulptorskih opusa u srpskoj umjetnosti XX vijeka koji je dobio zasluženo mjesto i adekvadnu prezentaciju u monografijama, retrospektivnim izložbama i javnim kolekcijama. Rodnom Prijedoru je za života ustupio značajan fond svojih radova, a njegovo se dijelo ipak može dovoljno pregledno sagledati u stalnim postavkama Galerije Pavla Beljanskog u Novom Sadu, Narodnom muzeju i naročito Muzeju savremene umjetnosti u Beogradu, i u memorijalnim kompleksima Beograda, Vojvodine, Crne Gore i Republike Srpske postavljene su neke od njegovih najznačajnijih monumentalnih kompozicija.




Sreten Stojanović sa suprugom | Muzej Kozare Prijedor
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: April 22, 2012, 06:27:28 pm »

*

SRETEN STOJANOVIĆ — Skulptor Đakometi





Za vreme trogodišnjeg boravka u Parizu Stojanović je izradio oko dvadesetak skulptura.
Jedna od njih je i "Skulptor Đakometi", 1922.
Narodni muzej u Beogradu

Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #2 poslato: April 22, 2012, 07:39:29 pm »

*

SRETEN STOJANOVIĆ — Nataša Bošković & Umetnikova žena





Nataša Bošković (1930)
bronza, 44,3 х 20 х 26 cm (1930)
potpisano pozadi na vratu:
СРЕТЕН СТОЈАНОВИЋ 1930
inv. br. SZPB 136


Između dva svetska rata Stojanović je više puta beležio izgled ličnosti iz pozorišnog sveta: Dobricu Milutinovića, Velu Nigrinovu, Branislava Nušića, Žanku Stokić. Portret primabalerine Narodnog pozorišta iz Beograda, pod imenom Gđa N. B. B. (Nataša Bošković-Bradna) modelovao je 1930. godine. To je bila godina njenog trijumfa u ulozi Odete u baletu "Labudovo jezero" Čajkovskog, u kojem je nastupala od 1925. do 1941. godine, prvo kao dvorska dama, zatim kao Odilija, da bi konačno zablistala u glavnoj ulozi. Prisutna na tek oformljenoj beogradskoj baletskoj sceni od 1921. godine, Boškovićeva je debitovala ulogom Kopelije i do kraja decenije izrasla u pravu zvezdu, a početkom naredne otišla na usavršavanje u Pariz i London. Tu su je zapazili baletski impresariji, što je dovelo do angažmana u internacionalnoj baletskoj trupi Ruski balet (1934—1935), s kojom kao prva baletska igračica nastupa na turneji po Africi, Aziji i Australiji. Po povratku u Beograd, put je, tokom i posle rata, vodi preko Beča, Minhena, Pariza do Njujorka, gde do kraja života (1973) radi kao baletski pedagog. U odnosu na Stojanovićev opus delo je nastalo kao završnica portretskog niza stilizovanog u duhu antičkog arhaizma, a istovremeno i kao jedan od prvih koraka ka realizmu s početka četvrte decenije. Kontrastom između naturalističke obrade i odsutnog, skoro praznog izraza lica, Stojanović je želeo da istakne suprotnost između stvarne osobe i mnoštva likova koje je ona kao balerina tumačila. Na kreativnom planu, takvo rešenje je odraz prednosti koju poklanja plastičnoj problematici, da bi ostvario ravnotežu između, kako sam kaže, "čiste dekorativnosti i naturalizma (koji) u portretskoj umetnosti označavaju uvek pad".


Umetnikova žena
srebro, 27,5 х 19 х 22,5 cm (1940)
potpisano dole desno: С.С. 1940
inv. br. SZPB 140


"Nežan prema porodici, blag prema prijateljima", na vrhuncu uspona, s karijerom u zenitu, Stojanović se suočava s početkom Drugog svetskog rata. "Uspeo je još samo da završi bistu Moja žena, jedno remek-delo u mramoru, prefinjeno u modelaciji i čisto u poetskom doživljaju, s kojim je zaključio dvadeset dve godine umetničkog rada." Bistu u mramoru koju je opisao Lazar Trifunović, iz čijih glatkih površina odiše ljubav prema modelu i sofisticiranost samog materijala, umetnik je realizovao 1941. godine. Po istom predlošku, prethodne, 1940. godine, izlio je repliku u srebru; njene površine još odaju onu treperavost i impresionizovanu fakturu kakvu imaju dela u bronzi. Portret iz 1940. godine, sam po sebi, a još više poređenje dve verzije u različitim materijalima, ukazuju na povratak realnom, čemu će Stojanović i u narednom periodu posvetiti pažnju. Prešavši dug put od Portreta prijatelja kao svojevrsne "plastične fantazije", preko stilizovane forme kao sredstva isticanja karakternih crta (Skulptor Đakometi) i ranog Portreta moje žene (1929), kada se "prvi put život sa svojim individualnim karakteristikama naselio u njegovu skulpturu", u vrhunske portrete ugradio je pravilo, "sveto trojstvo portretske sklupture: čoveka, umetnika i forme". Zbog toga je Rastko Petrović primetio da Stojanović u portretu ostvaruje "sasvim veliku umetnost". Kao sveprisutna konstanta ostaje emocija koja struji između autora i portretisane osobe, što je više nego igde drugde očigledno u obe verzije biste umetnikove žene (1940, 1941).

Pavle Beljanski museum
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #3 poslato: April 22, 2012, 08:02:10 pm »

*

SRETEN STOJANOVIĆ — Milutin Milanković & Guslar





Milutin Milanković (1944)
bronza, 35 х 21,5 х 25 cm (1944)
potpisano na okovratniku sa desne strane:
СС [monogram]
inv. br. SZPB 142


Prisustvo impresionizma u realističkoj formi, kao specifičnog načina izražavanja, predstavlja nov stilski obrazac u nacionalnoj skulpturi pete decenije. Umetnik kroz ovaj izraz lepog neposredno ispoljava svoj dožiljaj modela u aktu izvođenja, jer njegovi prsti direktno prenose pulsiranje osećanja u glinu. Obrazac takvog "povratka realnom" kod Sretena Stojanovića prisutan je u nizu psiholoških portreta kojima pripada i portret Milutina Milankovića (Dalj 1879 — Beograd 1958), astronoma i geofizičara svetskog glasa, tvorca matematičke teorije cikličnih promena klime na Zemlji, uslovljenih varijacijama u njenom osunčavanju. "Živa impresionistička modelacija omogućava da delo pri promeni vidne tačke u celosti izmeni svoj izgled i tako sugeriše kretanje i punoću psihološkog izraza i karaktera. Kao da je u pitanju — setimo se Rodena — pokret koji nije jedan zaustavljen stav, već čitav niz različitih položaja optički slivenih u kretanje. Sazdano od titraja modelovane površine, to kretanje omogućava puno isticanje karakterne crte ili duševnog stanja, koje tako, uvek drukčije osenčeno i menama svetlosti i materije beskrajno produženo, stiče ubedljivost života", pisao je Miodrag B. Protić. Pored ovog, on je imao na umu i portrete Žanke Stokić (1941) i Nikole Vulića (1944). Milanković je bio diplomac i doktorant Visoke tehničke škole u Beču kao prvi Srbin doktor tehničkih nauka (1904), nosilac zlatnog doktorata od 1954. godine, profesor Univerziteta u Beogradu (od 1909. godine do kraja svog radnog veka), akademik. Zahvaljujući značaju njegovih naučnih dostignuća, pre svega u oblasti meteorologije i klimatologije, njegovo ime nose dva kratera — na Mesecu i Marsu, kao i jedna mala planeta.


Guslar (1956)
bronza, 59 х 53 х 55,4 cm (1956)
inv. br. SZPB 143


"Uvek mi je imponovala monumentalnost naših istorijskih ličnosti, naših velikih istorijskih zbivanja. To i pokušavam da kažem na svoj skulptorski način, onako kako umem", rekao je Sreten Stojanović u jednom intervjuu iz 1957. godine. Sudeći po skicama i zabeleškama, ideja o ciklusu džinovskih figura velikana iz nacionalne istorije začela se negde sredinom četvrte decenije, ali je realizovana tek posle 1951. godine, u fazi epske monumentalnosti, kako ju je Lazar Trifunović nazvao. Monumentalna skulptura Njegoša postavljena je u Titogradu 1952. (a njena replika u Beogradu na platou ispred Filozofskog fakulteta), dok je Karađorđeva završena 1955. godine. Od arhetipski koncipirane figure Filipa Višnjića u liku slepog putujućeg pevača, samo je glava izlivena u bronzi. Kada je model ove skulpture skoro priveden kraju, unutrašnja konstrukcija nije izdržala teret nekoliko tona gline i blata. Sačuvala se samo glava figure, koju su, mada i samu oštećenu, Stojanovićevi učenici odmah izlili. Bronzana skica Filipa Višnjića prikazuje razvijen pokret koji se prenosi s jednog oblika na drugi, snažnu, odlučnu figuru narodnog junaka, barda čije oružje nije kubura, već gusle. Nalazeći izraz u arhitektonici i položaju masa, umesto u karakteru kako je to ranije činio, Stojanović je redukovao sredstva tako što ih je sveo na arhitektoniku, stilizaciju i ornament. Time se vajar u ovoj etapi vratio autorskim počecima, što je pokazalo kako on Burdelov uticaj nije pretrpeo samo na početku, već se starog učitelja prisetio i na kraju sopstvenog stvaralaštva i života.

Pavle Beljanski museum
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #4 poslato: April 22, 2012, 09:40:38 pm »

*

SRETEN STOJANOVIĆ — Spomenik Đorđu Petroviću





Na platou ispred zgrade Narodne biblioteke Srbije u Nebojšinoj ulici.
Bronza 320 cm. Podignut 1979. (završena 1955. godine)


U intervju-u za "Politiku", 26.12.2006. godine, Dejan Medaković je podsetio čitaoce i na, kako kaže, tužnu priču o podizanju spomenika Karađorđu u Beogradu.

"Bistu je izlio vajar Sreten Stojanović, ali tada za vladu nije bilo oportuno da postavi izliveni spomenik Đorđu Petroviću i on je dugo bio zakopan u uglju, u dvorištu livnice, pa su se Crnogorci snašli i voždu postavili spomenik u Podgorici, pre Beograđana. Onda se neko setio da, ipak, nema smisla da Crnogorci pre Beograda podignu spomenik Karađorđu i junaci iz Skupštine grada su se ohrabrili, pa je spomenik iskopan iz uglja i postavljen u Beogradu. Kao što Latini kažu da knjige imaju svoju sudbinu, ja bih dodao da i spomenici imaju svoju sudbinu. Tako je sudbina htela da se Karađorđevo vaskrsenje iz uglja obavi zahvaljujući braći iz Crne Gore."

Na pitanje novinara M. Sretenovića "U čemu leže razlozi ovakvog našeg odnosa prema sopstvenoj kulturi?", Medaković je odgovorio:
 
"Mi imamo jednu bolest koja se zove amnezija. Jednostavno, gubljenje istorijskog pamćenja. Istorija se smatra prevaziđenom, nacionalističkom, svodi se na minimalne okvire, a sve to u sklopu globalističkog shvatanja po kojem dolazi do smanjenja nacionalnih osećanja u prilog mundijalističkog uređenja sveta. Kao narod, mi smo već u epohi komunizma uspešno obavili redukciju svoje istorije, prihvatili falsifikate i počeli da sistematski zanemarujemo i svoje poreklo i sve ono što niko pametan u okruženju ne radi. Kao da još uvek ne znamo da je ideja pluralizma svuda do sada bankrotirala."
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #5 poslato: Oktobar 12, 2013, 01:17:10 am »

*

SRETEN STOJANOVIĆ — Spomenik na Iriškom vencu





Spomenik "Sloboda" na Iriškom vencu (detalj)

Autor fotografije nepoznat
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #6 poslato: Oktobar 12, 2013, 01:46:59 am »

*

SRETEN STOJANOVIĆ — Reljef u hrastovom drvetu





Reljef u hrastovom drvetu
Dimenzije: 26 cm x 46 cm x 3 cm


"Pod punim jedrima" naziv je umetničkog dela poznatog vajara prve polovine dvadesetog veka Sretena Stojanovića. Ovo delo koje krasi zid Kraljevskog dvora u Beogradu nastalo je 1929. godine i bilo izloženo na poznatoj izložbi koju je u februaru 1931. godine Sreten Stojanović organizovao sa svojim prijateljem, slikarom Kostom Hakmanom. Reč je o bareljefu u hrastovom drvetu na kome je predstavljena plesačica u pokretu oko koje su u polukružnoj formaciji, po obodu barke, raspoređene muške figure. U pozadini su predstavljena puna jedra broda koji snažno savladava uznemirenu vodenu površinu. Kompozicija nosi snažnu poetsku atmosferu i lirsku inspiraciju. Za razliku od ranih dela koja krasi dekorativni linearizam, "Pod punim jedrima" je znatno komplikovaniji u umetničkom postupku. Linije su mekše jer je obrada masa izvedena razmeštajem i presecanjem planova, potez nožem je življi i raznovrsniji, a kompozicija preglednija i jednostavnija. Ovo delo je na Kraljevski dvor stiglo preko Odeljenja za poklone Kabineta Predsednika 1954. godine.
Royal family


Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #7 poslato: Oktobar 12, 2013, 02:04:52 am »

*

BRAĆA STOJANOVIĆ — NACIONALNI I GRAĐANSKI PRIMER SRBA IZ PRIJEDORA


Sredinom XIX vijeka Simin otac, Gavro Stojanović (1825—1910), znao je već za pet generacija svojih predaka, i za najstarijeg od njih, kneza Vukovoja Jakšića, koji se početkom XVIII vijeka iz Nevesinjskog polja sa porodicom doselio u Bosansku Krajinu, u selo Misku Glavu iznad Prijedora. Stariji Vukovojev sin, Petar, postane tu knez i njegovi se prozovu Kneževići; njihovi brojni ogranci i danas nastanjuju to selo. Drugi Vukovojev sin, Milan, imao je sina Stojana, i od njega se njegovi potomci ne nazivaju više Jakšićima, već po njemu Stojanovići. Od jednog Stojanovog sina, Nikole, nasljednu su liniju kroz tri koljena činili sveštenici: prvo Ilija, pa onda Gavro, pa na kraju Simo. Pop Gavro Stojanović, "snažan i veliki čovek, energičan kao i njegovi preci", sudeći po arhivskoj dokumenataciji i zapisima njegovih potomaka, bio je značajan, a ostaće i zabilježen u sjećanjima svojih sunarodnika i sugrađana, ne samo po stamenom življenju u jednom surovom vremenu već i po hrabrosti i upornosti s kojom podiže, kroz dugi niz nesigurnih godina, parohijalnu crkvu u Kozarcu. Simo Stojanović je u zadarsku bogoslovsku školu otišao 1872 . godine poslije tkz. "velikog požara" koji je opustošio Prijedor i u kojem je izgorjela i porodična kuća sveštenika Gavre – Gavrila Stojanovića, njegovog oca. Poslije te paljevine sveštenik Gavro je poslao jednog sina, Teofila, u Beograd da uči gimnaziju, a drugog Simu, u Zadar na bogosloviju, njegov treći sin Dušan je umro sa šest godina života 1896. godine.


   

Akademik Sreten i Dr Mladen Stojanović

Simo Stojanović završava bogosloviju uz velike napore i mukotrpan rad i vraća se u porodičnu kuću u Prijedoru gdje osniva svoju porodicu sa Jovankom Vujasinović, kćerkom sveštenika iz Dubice. Tada već proto Simo Jovanović i njegova supruga Jovanka stiču devetoro djece: Georginu, Persidu, Jelisavetu, Draginju, Milicu, Mladena, Sretena i Dragutina. Sva djeca su bila odgajana u duhu pravosavlja. Iz tako ugledne porodice potekla su pokolenja učenih i obrazovanih potomaka, nadaleko poznatih.


AKADEMIK SRETEN STOJANOVIĆ

Sreten Stojanović, krupan i stasit, sa prijatnim basom i otvorenim pogledom, bio je priroda koja je privlačila ljude svojom sigurnošću, neuništivim optimizmom i zdravim narodskim humorom; on je bio nježan prema porodici, blag prema prijateljima, umeo je da sluša i da čuje, da se prilagodi, da popusti, da prećuti, da uvek zaštiti svoje interese, ali i da grmne na one koji mu smetaju u poslovima, da lupi šakom kad je trebalo, da saspe u lice sve što je mislio. Takav kakav je bio, uz to veseo, dobar pevač, pun priča i dosetki, bistar i promućuran, ponekad David Štrbac, on je imao sve što je potrebno za život među ljudima i sa ljudima.

Rođen je u Prijedoru 1898. godine u pravoslavnih koji su generacijama propovedali i veru u snagu naroda, a Rusiju zamišljali kao nešto svoje, ali lepše, veće, pravoslavnije, bliže Bogu i snažnije od svega što je švapsko i tursko kako je naveo u svojoj autobiografiji. Upravo je iz takve patrijahalne porodice poneo čvrstinu i sigurnost ljudi koji su izrasli iz same zemlje i tako ukorenjen, neodstupajući od najdubljih i nepromenjivih moralnih načela, proveo je ceo život: od pripadništva mladobosanskom pokretu zbog koga je kao maloletnik, učenik tuzlanske gimnazije, osuđen na desetogodišnju robiju od avanturističkog kratkotrajnog angažovanja na nacionalnim poslovima neposredno pred kraj i po završetku Prvog svetskog rata, od učenja vajarskog zanata u Beču do burnog boemskog života i posvećenog studiranja u Parizu na početku dvadesetih godina, od puta po Sovjetskom savezu sa Dragišom Vasićem i Vladislavom Ribnikarem 1927. do energičnog društvenog i kulturnog aktivizma posle Drugog svetskog rata, itd. Poznanstvo, a potom i prijateljstvo sa zagrebačkim lekarom dr. Đuricom Đorđevićem i njegovom ženom Kristom, velikim zaštitnicima moderne umetnosti u međuratnoj Jugoslaviji čija će kuća postati jednim od najpoznatijih sastajališta umetnika, književnika i angažovanih intelektualaca, omogućilo je Stojanoviću da postane vajar, odnosno da sa njegovom stipendijom ode na studije pravo u Beč početkom 1918. godine (a sledeće u Pariz).

Imao je vremena i mladalačke potrebe da se pored učenja upusti i u poznata bečka revolucionarna kretanja pred konačni slom crno-žute monarhije čiji je još uvek bio podanik. Duboko zahvaćen tadašnjim društvenim procesima odmah se po okončanju rata vraća u Bosnu gde je, shodno svojoj već postignutoj političkoj i robijaškoj reputaciji, borbenosti i revolucionarnom raspoloženju smesta bio uključen u stvaranje prve Jugoslavije — buduće kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca: predvodi komitske čete i komanduje četničkim odredima koji su jedini osiguravali red u uslovima potpunog bezvlašća raspadajuće imperije pred sam dolazak regularne Aleksandrove oslobodilačke armije koja je nezaustavljivo nastupala u svom epohalnom solunskom zaletu. 1919. godine u paradnoj četničkoj uniformi, dobijenoj od Stanislava Krakova odlazi u Pariz na najbolje umetničko školovanje u tom vremenu, koje mu nije omogućilo isključivo potrebnu edukaciju, već i blizak susret sa brojnim životnim izazovima i stvaralačkim podstrecima kakve pruža najvećih svetska metropola kada je riječ o umetnosti tog doba.

Život i mladost tražili su svoje i on je taj dug bogato odužio. Posle preseljenja u Beograd, ozbiljno i profesionalno počinje da se bavi stvaralačkim radom, formira svoj prvi vajarski atelje, učestalo izlaže na samostalnim i grupnim izložbama, vrlo aktivno učestvuje u umetničkom životu i, piše likovnu kritiku i, objavljuje dve knjige, često istupa u javnosti zbog stručnih, ili društvenih problema tog vremena, drži popularna predavanja o umetnosti, stvara porodicu, putuje... Nakon završetka Drugog svetskog rata, koji je sa porodicom proveo u Beogradu i gde ga je zatekla vest o trgičnoj smrti brata dr. Mladena Stojanovića, Sreten Stojanović se ponovoangažuje na mnogim funkcijama: sekretar Saveza likovnih umjetnika Jugoslavije, predsednik udruženja likovnih umjetnika Srbije, rektor Akademije umetnosti, urednik časopisa Umetnost, u Prosveti pokreće ediciju Slikari i vajari (objavljeno 18 monografija srpskih umetnika), profesor je i dekan na Akademiji likovnih umetnosti u Beogradu, postaje član Srpske akademije nauka i umetnosti 1950. godine (što mu je zapravo bilo i jedino društveno priznanje koje je ikada dobio) itd. Umro je u Beogradu 1960. godine ostavljajući jedan od najvrednijih skulptorskih opusa u srpskoj umetnosti XX veka koji je dobio zasluženo mesto i adekvatnu prezentaciju u monografijama, retrospektivnim izložbama i javnim kolekcijama. Rodnom Prijedoru je ustupio značajan fond svojih radova koji danas usled ratnih i drugih neprilika na žalost nije dostupan publici. Njegovo se delo ipak može dovoljno pregledno sagledati u stalnim postavkama Galerije Pavla Beljanskog u Novom Sadu, Narodnom muzeju i naročito Muzeju savremene umetnosti u Beogradu, a na otvorenim prostorima i u memorijalnim kompleksima Beograda, Vojvodine, Crne Gore i Republike Srpske postavljene su neke od njegovih najznačajnih monumentalnih kompozicija.


DR MLADEN STOJANOVIĆ

Stariji brat Sretena Stojanovića, dr Mladen, rođen je u Prijedoru 1896. godine. Osnovnu školu završio je u neposrednoj blizini porodične kuće, a zatim ga otac Simo šalje u tuzlansku gimnaziju, gde za njim kreće i mlađi brat Sreten. U Spomen kući dr Mladena Stojanovića nalazi se dokument kojim su se braća Sreten i Mladen zakleli ocu da će marljivo učiti gimnaziju. Kao gimnazijalci bili su povezani sa organizacijom Mlada Bosna. Poslije atentata na prestolonaslednika Ferdinanda, 3. jula 1914. Mladen i Sreten su uhapšeni u Sarajevu. Mladen je osuđen na 16 godina robije i posle 3 godine je amnestiran. 1918. odlazi u Beč gdje doktorira na Medicinskom fakultetu, a u rodni Prijedor se vraća 1930. Otvara privatnu ambulatnu, a siromašne sugrađane liječi besplatno. Često je govorio: Najveća su mi nagrada zahvalne oči bolesnika, koje se pridižu i u život vraćajau.

Kada je na početku Drugog svijetskog rata formirana NDH na teritoriji Bosne i Hercegovine dr Mladen Stojanović pokreće ustanak i organizuje seoske straže, kako bi srpski narod spasao od ustaškog terora. U njegove straže, koja nisu imale ideoloških obeležja, komunisti ubacuju svoje ljude koji mu preuzimaju komandu i na kraju ga likvidiraju aprila 1942, prebacujući krivicu za to ubistvo na četnički odred JVuO, kojim je komandovao Rada Radić, rezervni oficir i trgovac iz Prijedora.

Prema svjedočenju Dragutina Ivića sa Kozare, dr mladena Stojanovića su u selu Jošavka ubili Kosta Nađ, Josip Mažar Šoša i Boško Šiljegović. Po završetku rata dr Mladen Stojanović je proglašen za narodnog heroja kao i sva trojica njegovih ubica.


izvori: 1. Portret Sime Stojanovića — Mladenko Sadžak, 2003.

Приредио: Милован Малић | 08.07.2013. | Србски журнал
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #8 poslato: Oktobar 12, 2013, 02:58:31 am »

*

REKLI SU O SRETENU STOJANOVIĆU


"Sreten Stojanović, skulptor koji je između dva rata načinio nekoliko izvrsnih psiholoških moderno koncipovanih portreta, najboljih koje je srpska skulptura dala, majstor brojnih monumentalnih spomenika u doba titoizma, bio je u suštini lirska umetnička priroda. Tako da je ostavio veliki broj mahom ženskih intimnih figurina od arhajske do burdelovsko — majolovske inspiracije, ali uvek sa jakim ličnim akcentom...". [Madl'Art — katalog]

* * *

"...Umro je... ostavivši za sobom jedan od najvažnijih vajarskih opusa u srpskoj umetnosti u 20-tom veku. Svom rodnom Prijedoru ostavio je značajan broj svojih dela na poklon. Njegovo stvaralaštvo se, takođe može videti i u galeriji "Pavle Beljanski" u Novom Sadu, Narodnom muzeju, i Muzeju moderne umetnosti u Beogradu. U memorijalnim zdanjima u Beogradu, Vojvodini, Crnoj Gori i Republici Srpskoj nalaze se neke od njegovih najvažnijih monumentalnih kompozicija." [livnica-jeremic.co.rs]

* * *

"Neka od njegovih djela moguće je vidjeti danas u Spomen kući Stojanovića u Prijedoru. Sreten je takođe autor statue doktora Mladena Stojanovića izrađene u prirodnoj veličini i postavljene ispred zgrade opštine u Prijedoru. U Sretenovu čast u Prijedoru je pokrenuta likovna kolonija 'Sreten Stojanović' koja se svake godine održava na Kozari." [promoturpd.org]

* * *

"Sreten Stojanović, skulptor koji je između dva rata načinio nekoliko izvrsnih psiholoških moderno koncipovanih portreta, najboljih koje je srpska skulptura dala, majstor brojnih monumentalnih spomenika u doba titoizma, bio je u suštini lirska umetnička priroda. Tako da je ostavio veliki broj mahom ženskih intimnih figurina od arhajske do burdelovsko — majolovske inspiracije, ali uvek sa jakim ličnim akcentom..." [arte.rs]
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #9 poslato: Novembar 27, 2015, 11:19:52 pm »

*

SEĆANJA NA SRETENA STOJANOVIĆA


Povodom obeležavanja pedesetogodišnjice smrti istaknutog vajara i akademika Sretena Stojanovića, Spomen-zbirka Pavla Beljanskog će u periodu od 28. oktobra do 31. decembra predstaviti dela ovog umetnika koja se čuvaju u njenim fondovima.

Sreten Stojanović (Prijedor, 18 februar 1898 — Beograd, 29. oktobar 1960) je jedan od najznačajnijih vajara u srpskoj umetnosti XX veka. Zahvaljujući prijateljstvu sa dr Đuricom Đorđevićem i njegovom ženom Kristom dobija stipendiju za školovanje u Beču 1918. godine. Na Akademiji istovremeno prati nastavu kod Franca Celeznija, majstora dekorativne skulpture i Stanislava Romana Levandovskog, koji je jedno vreme boravio u Parizu u ateljeu Ogista Rodena. Naredne godine odlazi u Pariz gde zahvaljujući trogodišnjem učenju kod Antoana Burdela stiče osnovu za budući umetnički izraz. U Beograd dolazi 1922. godine i postaje jedan od predstavnika naprednih shvatanja u umetnosti svojim vajarskim i kritičko-teorijskim angažmanom. Učestvuje u osnivanju grupe "Oblik" (1926), a svoju profesinalnu pedagošku karijeru započinje na Višoj pedagoškoj školi, da bi zatim postao jedan od prvih profesora Akademije likovnih umetnosti u Beogradu. Posle Drugog svetskog rata aktivno se uključuje u politički i društveni život: kao predsednik Narodnog fronta Beograda, narodni poslanik, sekretar SLUJ-a, predsednik ULUS-a, rektor Akademije umetnosti, urednik časopisa Umetnost i pokretač Prosvetine edicije Slikari i vajari. Mada je spomeničku plastiku radio između dva svetska rata, naročito joj se posvetio nakon 1945. godine. Realista koji romantičarski doživljava stvarnost, Stojanović je uneo intimnu dimenziju u srpsko vajarstvo, stvorio moderan psihološki portret, a u monumentalnoj plastici negovao je epsku tradiciju. Prvi je kod nas ozbiljno i studiozno pisao o skulpturi.

Postavkom dela Sretana Stojanovića u Spomen-zbirci Pavla Beljanskog izloženo je ukupno 26 radova umetnika u različitim tehnikama: skulptura, grafika, crtež, tempera, akvarel. U Novom Sadu će ovom prilikom prvi put biti predstavljena dva Stojanovićeva crteža — Ogrlica (1937) i Zlikovci ubiše čoveka II (1939) — kao nove akvizicije Spomen-zbirke. Prvi je idejna skica za istoimeni bareljef (1937/38) koji se nalazi u stalnoj postavci Spomen-zbirke i Narodnom muzeju u Beogradu. Na taj način, nastavljena je praksa nabavke umetničkih dela koja su u neposrednoj vezi sa eksponatima iz kolekcije Pavla Beljanskog. Crtež je otkupljen zahvaljujući donaciji Rotari kluba "Novi Sad". Drugi, dobijen na poklon od Milice Arežine iz Beograda, predstavlja verziju skice za monumentalnu reljefnu kompoziciju, a Spomen-zbirka u svom fondu već poseduje jednu od skica iz te serije u okviru Albuma Leposave–Bele Pavlović.
 
Tokom trajanja izložbe biće održano stručno tumačenje dela sa postavke u Spomen-zbirci i projekcija emisije o Sretenu Stojanoviću iz serijala "Slikari i vajari". Kustosi postavke su Dragana Bošković i Milica Orlović-Čobanov.


28.10.2010 . — 31.01.2011. godine | Pavle Beljanski museum
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #10 poslato: Novembar 28, 2015, 12:28:43 am »

*

Fondacija SRETEN STOJANOVIĆ






Fondacija Sreten Stojanović osnovana je 01.08.2014. u Beogradu.
Sedište i adresa: Osmana Đikića 10;
Matični broj: 28828063 | PIB: 108616836


Osnovni ciljevi Fondacije

Promovisanje, zaštita i unapređenje umetnosti i kulture, nauke i obrazovanja, posebno kroz afirmaciju stvaralačkog opusa Sretena Stojanovića koji podrazumeva kako njegova dela iz oblasti umetnosti i primenjene umetnosti tako i njegov angažman u svim segmentima kulturnog i društveno – političkog života njegovog doba.
Privredna delatnost koju Fondacija neposredno obavlja kao sporednu delatnost: 5811 — izdavanje knjiga.


Osnivač i zastupnik: Dunja Simonović Bratić
Predsednik upravnog odbora: Milica Arežina






Spomenik Petar II Petrović Njegoš (Njeguši, 1813 — Cetinje, 1851)
bronza, 260 cm, visina 540 cm
Nalazi se između Kapetan-Mišinog zdanja i Filozofskog fakulteta
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #11 poslato: Novembar 28, 2015, 12:29:04 am »

*

ZABORAVLJENI AKADEMIK

U Galeriji RTS, posle 40 godina, izloženi radovi, koji do sada nisu izlagani, jednog od najznačajnijih naših umetnika prve polovine 20. veka

Posle četiri decenije pauze dela akademika Sretena Stojanovića (1898—1960), znamenitog vajara, crtača, akvareliste, pedagoga, ponovo su izložena oku javnosti, do 6. septembra u Holu i Galeriji RTS-a u Beogradu. Pred publikom su skulpture, slike, crteži i akvareli, nastali između 1919. i 1960. godine, čuvani u umetnikovom ateljeu, kao deo porodične ostavštine o kojoj dobro brine Milica Arežina, a manji broj radova pripada privatnoj kolekciji. Osim dva do tri dela, svi ostali eksponati su po prvi put pred publikom!

Autori izložbe i teksta u katalogu, istoričari umetnosti Ljiljana Porčić i Dušan Milovanović, uspeli su da naprave spektakularnu retrospektivu Sretena Stojanovića, iako im se značajne institucije, koje čuvaju umetnikova dela, nisu pridružile. Dizajner postavke je Petar Đinović.

— Na izložbi su predstavljeno 42 slike, ulja, akvarela, crteža, pastela, prikazano je 25 skulptura iz ateljea Sretena Stojanovića, šest bronzi i jedna terakota kolekcionara, gospodina Miodraga Jovkovića iz Beograda. Stojanović je skoro usamljen primer među vajarima, jer je smatrao da crtanje i slikanje idu ruku pod ruku sa vajanjem. U Stojanovićevom ateljeu smo zatekli mape crteža, akvarela, pastela i već uramljena ulja i shvatili da sve to mora biti izloženo. U uglu galerije postavili smo sto, dve klupe i stolice koje je umetnik sam uradio. Na njima su sitnice koje osvetljavaju lik vajara i to njegov prvenac — tabakera iz 1916. koja ga je odvela u svet rezbarstva i vajarstva. Čuvao je kao posebnu relikviju do kraja života fotos Maksima Gorkog, koga je tridesetih godina vodio u Vrnjačku banju, tu su i pasteli, medalje... Sve to govori da je umetnik predano služio umetnosti pune četiri decenije, objašnjava Ljiljana Porčić za "Politiku".

Naša sagovornica dodaje da portreti koje je Stojanović uradio zauzimaju osobeno mesto u srpskoj umetnosti jer "u njima ima osvedočava velike i raznovrsne plastične mogućnosti, prefinjenui ukus, široku vajarsku kulturu i izvanredna tehnička poznavanja fakture koju iziskuje bronza".

— Modelujući glinu, on već oseća bronzu dajući ovoj plemenitoj materiji lepotu. To je poneo od Burdela kod koga je učio. Draž potrteta upotpunjuje Stojanovićeva sposobnost da istovremeno oscrta karakter i intimni had potrtetisane ličnosti. Posebno potreti u gipsu, do sada ne izlagani, stvaraju celokupnu čaroliju izložbe, zaključuje Ljiljana Porčić.

Reč je o bistama u gipsu Maksima Gorkog, Filipa Višnjića i Laze Kostića. Dušan Milovanović, drugi autor izložbe je između ostalog naveo da je sa koleginicom Porčić pripremao retrospektivu Sretena Stojanovića godinu dana, a do nje je došlo zahvaljujući Galeriji RTS-a, u kojoj se svake godine održi po jedna izložba u znak sećanja na nepravedno zaboravljenog umetnika.

— Tako su prethodno realizovane postavke dela Pavla Palavičinija i Riste Stijovića, koji su zajedno sa Sretenom Stojanovićem tri najznačajnija vajara prve polovine 20 veka. Publika izložbu može videti i u posebnim emisijama na programima RTS-a, navodi Milovanović. Dodaje da je bio iznenađen videvši ostavštinu umetnika koja je u vlasništvu Milice Arežine.

— Preda mnom je bio ogroman opus nepoznat javnosti. Tužno je što je prošlo čitavih 40 godina od prethodne izložbe ovog vajara, što je velika nepažnja naše sredine prema velikanima. Bilo mi je posebno zanimljivo da vidim čitav Stojanovićev opus iz faze socrealističkog realizma, kroz koji je on prošao svesno, shvatajući zablude i stvarajući veliko delo. Njegov najplodiniji period je bio nakon povratka iz Pariza i prvi put je predstavljen sada, kaže Milovanović.

Akademik Sreten Stojanovića rođen je u okolini Prijedora, pohađao je srednju školu u Banjaluci. Bio je pripadnik organizacije "Mlada Bosna" zbog čega je posle izbijanja Prvog svetskog rata bio osuđen na robiju. Studirao je u Beču slikanje i vajanje, a zatim je u Parizu bio đak Emila Burdela. Jedan je od prvih profesora Akademije likovnih umetnosti u Beogradu. Bio je član SANU, izabran 1950. godine za dopisnog, a 1959. godine za redovnog člana.


B. Lijeskić | 24.06.2013. | Politika
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #12 poslato: Novembar 28, 2015, 12:30:55 am »

*

NAJLEPŠI FRUŠKOGORSKI SPOMENIK ČUPA I ŠKRABA KO STIGNE


Sa spomenika "Sloboda" na Iriškom vencu, jednog od najgrandioznijih simbola stradanja vojvođanskih boraca za vreme NOB-a, nedavno su nepoznati počinioci odneli veliku bronzanu ploču, čija se vrednost procenjuje na 2,5 miliona dinara.




Fruškogorski spomenik "Sloboda", rad vajara Sretena Stojanovića

Devastiranje spomenika u vidu krađa i naruživanja grafitima naizgled niko ne može da zaustavi, budući da je nadležnost za ovaj spomenik raspodeljena na bizaran način.

Naime, spomenik "Sloboda", i pored činjenice da se nalazi u sklopu Nacionalnog parka "Fruška gora", nalazi se na evidenciji Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Sremskoj Mitrovici. Apsurd predstavlja i činjenica da se rendžerska kućica NP "Fruška gora" nalazi na svega nekoliko desetina metara od obeliska, a jedan od najlepših spomenika u celoj bivšoj Jugoslaviji godinama čeka najobičniju zaštitu u vidu video-nadzora.

Budući da je komad bronze koji je odvaljen sa spomenika izuzetno težak i pričvršćen jakim klinovima za glavnu konstrukciju, "posao" je morao iziskivati barem nekoliko ljudi, puno buke i vremena, pa se postavlja pitanje kako se kod "Slobode" niko nije našao. Međutim, rukovodilac Službe nadzora NP "Fruška gora" Milan Radojčić tvrdi da spomenik ipak nije nezaštićen.

"Nije sve tako kako izgleda. Policija je obaveštena, traga za počinocima i verujem da će ih i uhapsiti. Međutim, već kod ispisivanja grafita niko ne može ništa da uradi. Svako ko je iole nekulturan, može da škraba po spomeniku", kaže Radojčić za 021.

Da li je dogovor o nadležnosti moguć?

Kako za 021 kaže Ljiljana Bogić iz mitrovačkog Zavoda za zaštitu spomenika kulture, "Sloboda" se naprosto fizički predaleko nalazi od Sremske Mitrovice, zbog čega je nemoguće obezbediti zaštitu ovog spomenika.

"U našoj nadležnosti je izdavanje mera i uslova tehničke zaštite, dakle, pravni aspekt. Zaštita spomenika u fizičkom smislu nije u našoj nadležnosti, ali, mi tamo gde možemo pokušavamo da zaštitimo spomenike pronalazeći nadležnu službu koja će ih održavati", kaže Bogićeva, i navodi da je zbog pomenutog oštećenja na Iriškom vencu već kontaktiran NP "Fruška gora" i zakazan sastanak na kom bi bilo reči o preraspodeli odgovornosti za spomenik.

Međutim, Milan Radojčić, u ovom slučaju druga strana neophodna za dogovor, odbacuje mogućnost usmenog rešenja o prebacivanju nadležnosti između ove dve institucije.

"Mi smo državno preduzeće koje mora da dobije crno na belo nekakav papir od Republike da je nešto naša nadležnost. Naši ljudi rade nešto sasvim drugo", kaže on za 021.

Prema procenama, vrednost ukradene bronze iznosi 2,5 miliona dinara, međutim, Bogićeva navodi da je nepojmljivo to što neko može sebi da dozvoli da ukrade nešto što je sačinjeno kao podsećanje na veliko stradanje za slobodu. "To nije samo komad bronze, već umetnički rad, deo predstave koja se nalazi na spomeniku. Pitanje je koliko popravka toga može da košta, i da li je uopšte moguće rekonstruisati tako nešto", kaže ona. [...]

Miodrag Sovilj | 14.10.2013. | 021.rs
Sačuvana
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« Odgovor #13 poslato: Novembar 28, 2015, 09:49:19 am »

*
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: