Narodne nošnje u XIX veku i u prvoj polovini XX veka
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
LIKOVNA UMETNOST « NARODNA UMETNOST « Vez i nošnja « Narodne nošnje u XIX veku i u prvoj polovini XX veka
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Narodne nošnje u XIX veku i u prvoj polovini XX veka  (Pročitano 4798 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Hero Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 1557



Pogledaj profil
« poslato: Mart 09, 2011, 10:10:29 pm »

*

FOLKLOR SRBIJE




Srbija je jedna od kulturno najraznovrsnijih zemalja Evrope. Granice između nekadašnjih velikih carstava su presecale teritoriju današnje Srbije kroz duge periode istorije: između Istočnog i Zapadnog dela Rimskog carstva i između Otomanskog i Austrijskog Carstva /kasnije Austro-ugarske monarhije/. Kao posledica toga, severni deo zemlje ima kulturološke odlike centralne Evrope, a južni deo Srbije ima mnogo više orijentalnog uticaja. Naravno, oba regiona su uticala jedan na drugi, tako da se različitosti izmedju severa i juga prozimaju do određenih nivoa, cineci posebno zanimljivu kulturnu riznicu Srbije.


NARODNE NOŠNJE U XIX I U PRVOJ POLOVINI XX VEKA

Saznanja o svojstvima tradicionalne odeće zasnovani su na proučavanjima materijala iz 19. i prve polovine 20. veka. Raniji periodi, u pogledu odevanja seoskog stanovništva u Srbiji, što je slučaj sa većinom zemalja jugoistočne Evrope, odnosno na Balkanskom poluostrvu, manje su poznati zbog nedovoljno očuvanih materijalnih dokaza i drugih vrsta podataka. Međutim, fragmentarna građa iz ponekih ranijih vekova (arheološki nalazi, pisani i likovni izvori) i poznati tokovi istorijskih, društvenih i kulturnih zbivanja, donekle omogućuju osvetljavanje porekla ponekih odevnih elemenata aktuelnih u 19. i 20. veku, a retko i rekonstrukciju pojedinih celina iz prošlih epoha.

U sagledavanju razvoja etničke odeće i u tumačenju i sticanju sveobuhvatnih saznanja o odlikama odevnih sadržaja u 19. i prvoj polovini 20. veka, nezaobilazna su — uz temeljnu staroslovensku, odnosno starosrpsku tradiciju — uvažavanja paleobalkanskog, zatim vizantijskog i srpskog srednjovekovnog sloja, tursko-orijentalnog nanosa i strujanja iz evropskih zemalja, koja pripadaju relativno novijem vremenu. Sa manjim ili većim udelom svi ti kulturni uticaji, čije je utemeljenje i širenje bilo povezano sa istoriskim zbivanjima — koja su u nekim periodima izazivala veće ili manje migracije stanovništva — ugrađivali su se i u odeću. Stoga se u njoj, osim obeležja vremena u kome je stvarana i nošena, nalaze i tragovi iz prošlih vremena.

Na formiranje odevnih osobina, pored kulturno-istorijskih činilaca kroz vreme i prostor, znatno su uticali priroda tla i klimatski uslovi koji su pružali određene pogodnosti za razvoj jednog ili više načina privređivanja, čiji su proizvodi činili osnov života i svih pratećih elemenata. Kultura planinaca i mahom stočara, zatim kultura ravničara i zemljoradnika, a u oblastima brdsko-ravničarskog podneblja prožimanje stočarske i ratarske kulture, uslovili su stvaranju specifičnih odevnih oblika. Sve to su na samosvojan način transponovale generacije anonimnih stvaralaca, iskazujući kreativnost, znanje i iskustvo u oblikovanju odevnih obrazaca primerenih uslovima života i sredine. Prema ustaljenoj podeli rada u porodičnim zajednicama, osim pojedinih odevnih oblika i nakita koji su bili proizvod zanatlija, odeću su gotovo u potpunosti rukotvorile žene za svoje ukućane. Njihov posao obuhvatao je radove oko gajenja i obrade tekstilnih sirovina, bojenje, tkanje platnenih i vunenih tkanina, pletenje, krojenje, šivenje, ukrašavanje vezom, čipkom i drugim apliciranim ukrasima. Iskustvo, tradicija i umeće prenosilo se sa stari.jih na mlađe, s kolena na koleno.

Analiza raznovrsne odeće pokazuje određene posebnosti u spajanju funkcionalnih, likovnih i estetskih osobina na širim prostorima. Isti ili sličan način privređivanja, uslovljen geografskom sredinom, zatim isti ili sličan istorijski, društveni i kulturni razvoj, uticali su na stvaranje srodnih odevnih sadržaja u okviru većih kulturno-geografskih zona, kao što su: centralnobalkanska, dinarska i panonska. U svakoj zoni s obzirom na materijal za izradu i ukrašavanje odeće koji je sredina pružala, zatim na krojne oblike, način ukarašavanja, kao i na odevnu tradiciju i kulturne slojeve, javljaju se mnoge varijante koje, s jedne strane, sadrže osnovne odevne odlike tipa kome pripadaju a, s druge strane, pokazuju veće ili manje područne i lokalne razlike, kako kod većinskog srpskog stanovništva, tako i kod manjinskih etničkih zajednica. Važno je istaći da rasprostranjenje osnovnih tipova odeće nije strogo ograničeno, nego da između njih postoje prelazni pojasevi u kojima se odlike dodirnih zona međusobno prožimaju. Isto tako, kulturno-geografske zone prostiru se, osim u Srbiji, i u susednim zemljama balkanskog, panonskog, dinarskog i mediteranskog prostora u kojima Srbe, koji žive u zajednici sa drugim narodima, takođe odlikuje odeća pomenutih tipoloških grupa.


Izvor: Narodna kultura Srba u XIX i XX veku, Vodič kroz stalnu postavku,
Etnografski muzej, Beograd, 2003.
Iz teksta: Jasna Bjeladinović-Jergić, Srpska tradicionalna odeća
http://www.panacomp.net/content/view/30/73/lang,serbian_lat/
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: