Najnovije poruke: Angelina
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
  Prikaži poruke
Stranice: 1 [2] 3 4 ... 54
31  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Uroš Tošković (1932) poslato: Septembar 11, 2016, 11:21:03 pm
**

UROŠ TOŠKOVIĆ


Gomila papira, kartona i platna, različitih oblika i dimenzija, ujedinila je njegovu kreativnu snagu i moć, njegov smisao za boju i liniju u neprekinuti niz od šezdeset dvije slike i crteža, minijature, beskonačnog trajanja. Slikane i crtane uljanim bojama, pastelom, suvim pastelom, olovkom, ugljem, lakom i pijeskom. Glava ratnika, Figura, Akt, Glava djevojke, Vampir, Maska, Kompozicija, Glava sa dva profila, one su stilski, tematski i motivski dio ogromne stvaralačke priče slikara Uroša Toškovića nastale u Kolašinu. Kolašin je samo jedna od usputnih stanica na njegovom putu od iskona kroz prostor i vrijeme do iskona.
 
Vizionarski, zanosno, misaono, realno, nadrealno, na tom putu objedinio je svijetlo i tamu kao vječitu dramu dobra i zla, tragajući za iskonom. Kamen je iskon na kome je Tošković rođen. Kamen je kolektivno nesvjesno uticao na formiranje razvojnog puta njegovog umjetničkog Ega. Od prvog susreta sa platnom, uljem, papirom i olovkom, odbacio je ustaljene umjetničke forme, stvarajući svoj sopstveni stil, kroz koji iskazuje svoju misao jedan osoben umjetnički manifest. Proširio je opseg tradicionalnog slikarskog procesa, kombinujući pastel, suvi pastel, ulje, lak na kartonu i papiru sa pijeskom. Ta radoznalost u traganju da se izrazi što bliskije iskonu udahnula je sopstveni život njegovim slikama i crtežima. Asimilacijom crteža u sliku proširio je razvoj slikarskog izražavanja. "Ja crtam, Ja ne slikam" — kaže Uroš Tošković. Ne zna se da li ulja ili crteži, u kojoj od ove dvije likovne tehnike dostiže više slikarski ili crtački integritet.
 
Tošković danima jedino komunicira sa slikama i crtežima, sa njima uspostavlja živi dijalog, stoga se na njima oglednula njegova likovna i životna drama. Ikonografski sadržaji, priče iz djetinjstva, istorijski motivi, legende, sukobi svijetla i tame, dobra i zla, metafizički iznijansirana harmonija plave, crvene, žute, crne i bijele boje, ponavlja se na crtežima u različitim varijacijama. Glava žene sa dva profila, Glava ratnika sa dva profila, dio su samo njemu znanog svečanog vanvremenskog rituala, koji ga kroz život prati kao sjenka. Modelirana lica glava, naslikana i nacrtana njemu svojstvenom paletom boja, bez dubine i perspektive u prvom planu, dotakla su ljepotu i mistiku crteža paleolitskog čovjeka. Da se dokuči takvog umjetničkog izraza uspio je Tošković jer je njegov iskon duboko ukorijenjen u stanište praistorijskog čovjeka, sa obala rijeke Morače, poviše kojeg se uzdižu Bratonožići.
 
"Ovaj grdni svijet prošao sam uzduž i poprijeko, ali nikad nijesam uspio da umaknem kamenoj logici življenja koja vlada u mojem zavičaju" — kaže Tošković, kao da želi da istakne da se u djetinjstvu na Pelevom Brijegu odigrala njegova životna i likovna drama.
 
"Kamena logika življenja" je energija koja pokreće njegovu stvaralačku priču i sve njene razvojne ritmove. Ove slike i crteži su umjetnički poduhvat izuzetnog zamaha i čine značajan domet na Toškovićevom stvaralačkom putu. One su neprestana borba dobra i zla, stalno kretanje, rađanje i umiranje.
 
Draginja Kujović, istoričar umjetnosti
Deo teksta preuzet sa: montenegrina.net
Izdavač: Centar savremene umjetnosti Crne Gore | Centar za kulturu — Kolašin
Za izdavača: Milenko Damjanović | Branislav Jeknić
Dizajn i štampa: DPC, Podgorica | maj 2010.
32  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Uroš Tošković (1932) poslato: Septembar 11, 2016, 11:04:43 pm
**

UROŠ TOŠKOVIĆ
(Palev Brijeg, 19.11.1932)


Iznad lokaliteta milenijumima stare civilizacije praistorijskog čovjeka u "kamenoj pustinji" Bratonožića na Pelevom Brijegu 19. novembra 1932. godine rođen je Uroš Tošković. Njegovo djetinjstvo je bilo ispunjeno nemaštinom i oskudicom. Odrasta u godinama Drugog svjetskog rata. Zajedno sa nemaštinom događaji iz rata ostavili su posljedicu na njegov život, koji se i dan danas rve sa oskudicom, mitraljezima, ratnicima, vojnicima. U ratom opustjeloj zemlji na golom kamenu nije bilo lako nahraniti mnogobrojnu porodicu Tošković. U toj borbi za opstanak Uroš osorno odgovara ocu na pitanje "šta ćeš da radiš mali" tada samo njemu znanu misao "da crtam".
 
Odlazi sa Pelevog Brijega truckajući se makadamom na karoseriji zahuktale gvozdene mašine prašnjavim putem kojim se nikada više nije vratio u kraj u kome se rodio. Iz rodnog kraja nosi sa sobom jedino slike ratnih razaranja, strahota i gladi, kako sam kaže prate ga kroz čitav život "nikako ih ne mogu izbrisati." Put i misao da postane slikar dovode ga na Cetinje gdje upisuje Umjetničku školu, koja je ubrzo premještena u Herceg Novi. Umjetničku školu je završio 1952. godine. Profesori su mu bili Petar Lubarda i Milo Milunović. Uroš Tošković se nalazi u grupi najtalentovanijih đaka ove škole. Na samom početku dolazi do izražaja njegova obdarenost za crtež, liniju i boju. Ne samo što je došao do izražaja njegov talenat za slikanjem, Tošković pod uticajem svojih učitelja formira svoj likovni rukopis, koji će docnije samo usavršavati. Nošen željom da crta i usavrši svoje znanje odlazi u Beograd. U Beogradu upisuje Akademiju likovnih umetnosti, koju je završio u klasi profesora Marka Čelebonovića 1956. godine. Tošković se u Beogradu kreće u krugu avangardnih umjetnika koji traže alternativu umjetnosti socijalističkog realizma, okupljeni oko grupe Medijala. Već tada je svojim avangardnim nastupima obezbijedio da se njegovo ime nađe na stranicama svjetske istorije umjetnosti.

Posvećen asketski crtanju, radi danonoćno na usavršavanju sopstvenog načina izražavanja. Priča se da je kamion crteža ostavio kada je iz Beograda otišao u Pariz 1956. godine. Kao stipendista francuske Vlade u Parizu upisuje školu Lijepih umjetnosti, profesor mu je bio Moris Brijason. Treću po redu likovnu akademiju kako sam Tošković ističe, završava sa visokom ocjenom. U Parizu nije išao putem kojim su išli mnogi jugoslovenski slikari, kretao se nekom stranputicom. Živi sa slikarima koji su se okupljali na obalama Sene, na pariskim ulicama, druži se sa običnim svijetom, pijancima, skitnicama, prosjacima, modelima, prostitutkama.

Na njegovim crtežima progovorila je čitava jedna galerija ogoljenih duša beznadežnih ljudi koji tragično, dramatično, ironično, dovitljivo, duhovito, traže sebi mjesto pod velikim kišobranom Univerzuma. Putuje u Njujork, Kalkutu i Trst. Mnoge priče iz života Uroša Toškovića ne mogu da se sagledaju do kraja, ali jedno je izvjesno da ga i u Parizu proganja glad i nemaština. Zna Tošković da je crtež, slika, umjetničko djelo, bilo oduvijek roba koja se prodavala i od koje se živjelo, "u džepu kada nijesam imao prebijene pare crtao sam bogataše." Kako se samo rasula ta ogromna stvaralačka energija diljem bijeloga svijeta velikog majstora crteža i slike. Njegova linija jasna, čista, žestoka, osvojila je parisku likovnu kritiku i slikare među kojima vlada mišljenje da je Uroš Tošković najbolji crtač svijeta.

Moderna galerija u Titogradu 1983. godine organizuje samostalnu izložbu crteža i slika Uroša Toškovića. Bilo je to u susret Trinaestojulskoj nagradi koju mu je dodijelila Vlada Republike Crne Gore 1987. godine. Ovo značajno priznanje za njegovo stvaralaštvo, koje je dobio od davno napuštenog zavičaja, zavičaja koji ga nije zaboravio, vjerovatno je probudilo u njemu nostalgiju koja ga je vratila nekoliko godina kasnije iz Pariza, svjetskog stecišta savremenih umjetničkih dešavanja u gradić pod Goricom. U Podgorici pred kraj XX vijeka /1997—1998/ Tošković neumorno crta i slika. Tada nastaje ciklus slika "Gorski vijenac." Ovaj ciklus nastaje iz portreta barjaktara Pime. Slikar majstorski nanosi kičicom na karton sloj preko sloja crne boje i niže sliku za slikom: Snaha Anđelija, Iguman Stefan, Mustaj Kadija, Selim Vezir. Nakon osam mjeseci strpljivog rada, počele su forme da trepere, svjetlucaju, vibriraju. Portrete sporednih ličnosti iz "Gorskog vijenca" uradio je i tematski i likovno kao dobar poznavalac svjetskog modernog slikarstva. To su snažne, upečatljive, apstraktne forme kompoziciono postavljene pod različitim uglom. Remeteći ritam portretne monotonije, tvori harmoničnu cjelinu sa koloritom crne boje i nadrealnom vizijom skrivenom u karakteru ovih likova. Neviđena vibracija crnog tona stvara mističnu atmosferu duhovnosti, ekspresiju iskonskog, metafizičkog. Izložba slika ciklusa "Gorski vijenac" koju je organizovala Galerija Most izazvala je kod likovne kritike različita mišljenja.
 
U stalnom pokretu i stvaralačkom nemiru, kao radoznali putnik Tošković mijenja mjesto boravka odbacujući sve lagodnosti života u nesporazumu sa konvencionalnim svijetom, samosvjestan ratnik, živi i radi neko vrijeme u Nikšiću i Baru. Za slikarstvo Toškovića se interesuju mnogi pojedinci i kolekcionari, koji kupuju crteže kod njega i tako obezbjeđuje "neku crkavicu za život." Njegovoumorno lice u poodmaklim godinama ponekada ozari dobroćudan osmjeh, kada izvodi performanse, pozirajući pred fotografskim aparatom.
 
Učestvujući u radu Likovne kolonije "Grad na Tari" 2007,2008 i 2009. godine, Tošković kaže "našao sam sebe u Kolašinu, našao sam svoj izgubljeni umjetnički Ego". Kolašin je njegova nova stvaralačka inspiracija.

Draginja Kujović, istoričar umjetnosti
Deo teksta preuzet sa: montenegrina.net
33  SLIKARSTVO / Srpski slikari XIV—XIX veka / Božidar Karađorđević (1862—1908) poslato: Septembar 11, 2016, 10:05:17 pm
*

KNJIGA O PRINCU BOŽIDARU KARAĐORĐEVIĆU


BOŽID'ART
Stevan K. Pavlović
Prevela sa francuskog Ljiljana Mirković
Rođen kao princ bez prestola, odabrao je da bude umetnik


Ovo je priča o jednom od zaboravljenih Karađorđevića koji je za vreme svog života imao izvesnu slavu u Parizu. Radi se o Božidaru Karađorđeviću, takozvanom "Bijou d'Art" (bukvalno "umetnički nakit", igra reči prema imenu Božidar) koj je živeo od 1862. do 1908. Bio je svestrani umetnik, prijatelj poznatih pisaca, slikara, muzičara, zanatlija i lutalica jedne cele epohe, tzv. "lepe epohe" poslednjih godina XIX i prvih godina XX veka. Objavio je veoma uspešni putopis o Indiji koji je bio pravi bestseller. Posle smrti je stekao slavu velikog kujundžije-zlatara čiji su radovi bili u modi u celoj Evropi. Božidar je bio najpoznatiji od nevladajućih Karađorđevića, koji su živeli dosta bedno u Parizu.

Njegovo ime se  nalazi u enciklopedijama i katalozima uz imena poznatih ličnosti tog vremena, od glumice Sare Bernar do intimističkih slikara, od Marije Baškirceve do Bruknera. Ono što je pisano o njemu  je puno grešaka. Ova knjiga je tu da te greške ispravi.
 
Zahvaljujući Pavlovićevoj knjizi čitaoci će moći da upoznaju "kneza umetnika" čiji su talenti jednako uključivali likovne umetnosti, zlatarstvo, pisanje i muziku koju je u Beču usavršavao kod Bruknera. Ovo je knjiga koje predstavlja značajan doprinos istoriji, ne samo naše već i evopske kutlure. Kao poseban kvalitet knjige istakla bih njenu univerzalnost i jasnoću prikazivanja što omogućuje da bude jednako razumljiva i korisna ne samo stručnjacima istorije i kulture 19. veka, već i široj publici.

Prof. Jelena Todorović | clio.rs
34  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Ljubomir Ljuba Popović (1934—2016) poslato: Septembar 11, 2016, 08:04:22 pm
*

ODLAZAK SLIKARA SVETLOSTI I TAME

Napustio nas je Ljuba Popović, slikar koji je u Pariz otišao 1959. godine sa pet slika smotanih u rolnu i u francuskoj prestonici dostigao vrhunac svoje karijere

Pedeset godina mog življenja u Parizu je prohujalo. Svest to teško prihvata, sve izgleda kao tamna magla, u kojoj trepere neke svetle tačke. Često mi se čini da ne postojim, da sam duh koji hoda zemljom, bez stvarnog kontakta sa materijalnim svetom. Ponekad, kad se, u večernjim časovima, vraćam u atelje, imam želju da pipnem drveće u dvorištu, da se uverim da postojim... Ovako je u oktobru prošle godine govorio Ljuba Popović, jedan od naših najznačajnijih umetnika povodom pola veka života u Parizu i uoči 81. rođendana koji je obeležen izložbom u galeriji RTS-a i monografijom "Ljuba" (zajednički objavili RTS, "Pariski krug" i "Službeni glasnik"). Ljuba Popović napustio nas je u 82. godini, u noći između četvrtka i petka, posle duge i teške bolesti. Biće sahranjen u utorak, 16. avgusta u Valjevu.

Ljuba Popović je rođen 1934. godine u Tuzli, a obreo se u Valjevu odlučnošću svojih roditelja, koji su, naslutivši ustaške pogrome, svog jedinca sklonili u Valjevo. Ovo je svedočenje Milenka Radovića, autora monografije "Ljuba" posvećene našem velikom slikaru (Agencija Valjevac, 2003).

U Beogradu se obreo kada je došlo vreme za studije, a u svom prtljagu, kako piše Radović, iz Valjeva je poneo rafinirani smisao za izolaciju, svoje diskretno nepristajanje, kojima je umnogome uspevao da sačuva svoje dostojanstvo i svoju nezavisnost, vrlinu u karakteru da se podvrgne drugima samo onoliko koliko će to pomoći njegovoj samostalnosti, da učvrsti njegovu ličnu poziciju.

Za beogradski period upečatljivo je njegovo učešće u Mediali, grupi za koju se vezuju najslavnija slikarska imena poput Leonida Šejke, Olje Ivanjicki, Mira Glavurtića, Svetozara Samurovića, Uroša Toškovića.

"Upravo je Mediala, koliko god imala tada neprijatelja, bila ono što je rođeno na našem tlu i što je bilo originalno", govorio je Ljuba Popović.

Osim kao pripadnik Mediale, Ljuba Popović pominjan je i kao pripadnik nadrealističkog, fantastičnog i metafizičkog slikarstva. U Pariz Ljuba prvi put putuje u jesen 1959. godine sa pet slika smotanih u rolnu.

— Nisam ja otišao iz Srbije iz političkih razloga, niti zato što sam obožavao Evropu, a mrzeo komunizam, otišao sam zbog toga što je te 1963. godine nekako bilo prirodno da slikar živi u Parizu jer su tamo najbolji muzeji, galerije, najviše se vodi računa o slikarstvu, filmu. Stigao sam u Pariz sa 100 franaka u džepu i odmah sam bio impresioniran nivoom kulturnog života. Moj dolazak u Pariz, jeste avantura na koju se danas, sa ovim znanjem i iskustvom, ne bih usudio, govorio je umetnik.

U Parizu ga Marko Čelebonović i njegova supruga upoznaju sa gospođom Žinet Sinjak, kćerkom čuvenog francuskog slikara Pola Sinjaka. Ona ga povezuje sa uglednim piscem Reneom de Solijeom i galeristom Marselom Zerbibom. Rene de Solije je jedan od prvih francuskih intelektualaca koji je shvatio i "branio" Ljubino slikarstvo i napisao prvu monografiju njemu, a Marsel Zerbin otkupljuje svih pet Ljubinih slika koje je sa sobom doneo iz Beograda. Ljuba Popović šezdesetih godina prošlog veka počinje da izlaže samostalno, učestvuje na Majskom salonu sa slikom "Pojavljivanje", a prvo veliko platno je "Anđeo perverznosti ili buđenje malih kutija" koje je kasnije otkupio Nacionalni centar za savremenu umetnost u Francuskoj. I tako se zahuktava pariska karijera koja je trajala do poslednjeg trenutka.

Kćerka Adrijana, sada vajarka, rađa se 1970. godine. Alen Boske 1974. objavljuje knjigu o Ljubi kod izdavačke kuće "La Konesans". Iste godine Ljuba Popović dobija francusko državljanstvo. Ljuba ima i ćerku Tijanu i sina Aleksu.

"U danima kiša, tmurnih vremena, straha od sopstvenog postojanja, u trenucima kada časovnik odbrojava sekunde našeg planetarnog postojanja, pokušavam u tišini ateljea da se posredstvom plana i boje, suočim sa sopstvenim, unutrašnjim previranjima", govorio je umetnik.

Analizirajući slikarstvo Ljube Popovića istoričar umetnosti i slikarev dugogodišnji prijatelj, Nikola Kusovac naglašava da je njegovo stvaralaštvo teško podvesti pod neku od postojećih stilskih odrednica. Trebalo bi, kaže Kusovac u monografiji Pariskog kruga (2005), otkrivati zbog čega je Ljuba krenuo tragom Van Ajka, Holbajna, kako je reagovao kada se našao pred originalnim delima Peruđina, Dalija i kako je u Španiji izgledao njegov bliski susret sa delima Goje... Otkrivati kojim se putevima kretalo nedokučivo prizivanje svetlosti toliko prisutne na njegovim platnima. Svetlost koja je, kako su decenije odmicale, potisnula tamu "zloslutne egzistencijalne upitanosti".

To se, kaže Kusovac, zbivalo od vremena kad se "Smrt sunca" povukla pred "Žutim akordima raja", kada je Nevinost prognala Blud, kada se umesto pred Vratima raja, našao Licem prema paklu...

Karakteristično za Ljubino slikarstvo je i davanje omaža velikim i značajnim ličnostima na slikama "Guliverovo putovanje", kao omaž Džonatanu Sviftu, "Noćne priče", kao omaž Hofmanu. Ljuba Popović se kroz svoje slikarstvo odužio i Engru i Vilhelmu Rajhu.

O stvaralaštvu Ljube Popovića su pisali i Aleksandrijan Saran, Alen Boske, An Tronš, Andre Pjer de Mandijarg, Patrik Valdberg, Alen Žufroa... Posvećeno mu je više od 20 monografija. Na inicijativu Ljube Popovića osnovana je 1985. godine Moderna galerija u Valjevu.

Član Srpske akademije nauka i umetnosti (van radnog sastava) Ljuba Popović postaje 1991. godine.

Sa predstavnicima SANU poslednjih godina bio je u sukobu, zbog, kako je govorio problema oko organizovanja njegove retrospektivne izložbe koja je navodno otkazana.

"Smatram da sam dovoljno učinio za svoju zemlju time što sam uspeo da ostavim neki trag u svetskom slikarstvu. I što sam ovo pola veka u Parizu uvek s ponosom (ili inatom) isticao da sam Srbin jugoslovenskog porekla. Seo sam na glavu svim svojim prijateljima hvaleći Srbiju i braneći je. Jedan moj prijatelj i kolekcionar iz Normandije postao je veći Srbin od mene kad je u knjizi Vlaha Bukovca "Moj život" pročitao sledeću rečenicu: "Sretao sam i portretisao kraljeve, careve, kneževe, najbogatije ljude, ali nikada u životu nisam sreo čoveka koji je tako dobro poznavao slikarstvo kao kralj Milan." O toj rečenici trebalo bi da razmišljaju i današnji političari", govorio je Ljuba Popović.

Marija Đorđević | 12.08.2016.
Deo teksta preuzet sa: Politika
35  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Ljubomir Ljuba Popović (1934—2016) poslato: Septembar 11, 2016, 07:40:22 pm
*


Lj u b o m i r  Lj u b a  P o p o v i ć
Tuzla, 14.10.1934 — Beograd, 12.08.2016



"Umro je poslednji veliki srpski slikar i jedan od najvećih francuskih u drugoj polovini dvadesetog veka.
Sa Ljubom u neizvesnost istorije (a ona je najčešće nepravedna)
odlazi herojska epoha ne samo našeg slikarstva u Parizu već i cele srpske figuracije..."
[Dejan Đorić, Pečat]







36  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Ljubomir Ljuba Popović (1934—2016) poslato: Septembar 11, 2016, 07:14:53 pm
*

LJUBINO SUNCE SE UGASILO

Slikar Ljubomir Popović preminuo u Beogradu u 82. godini. Jednako popularan u Srbiji i Francuskoj. Nadao se oporavku

Odlazim u Grčku, u jedno malo selo blizu Svete Gore, gde imam iznajmljeni atelje. Do tog sela stiže se samo kolskim putem. Nema niti jedne radnje, čak nijedne kafanice. To mi odgovara, jer ne volim blagodeti urbanog života. Meni je to neka vrsta mentalnog odmora, jer zagađenje, buka i vreva velegrada za mene su pravi pakao. Svake godine po tri meseca provedem u Grčkoj, ali slike koje tamo nastaju dovršavam u Parizu."

Slike Ljubomira Ljube Popovića (1934—2016) sa poslednjeg letovanja ostale su nezavršene. Životni put velikog slikara okončan je u četvrtak uveče u bolnici "Dragiša Mišović". Popoviću je početkom jula pozlilo na odmoru u mestu Kseropotam u blizini Atosa, odakle je hitno prebačen najpre u bolnicu u grčkom Poligirisu, a zatim u Beograd. Dok je bio na intenzivnoj nezi dozvoljavao je da ga posećuju samo članovi porodice. Nadao se da će se oporaviti. Nažalost, nije izdržao.

— Kad bi Gospod Bog postojao, sišao s neba i rekao: "Ljubomire, bio si fenomenalan, pošten i ispravan građanin, od danas ćeš ponovo imati 20 godina i živećeš još jedan život", ja bih mu zahvalio, ali to ne bih prihvatio. Ne bih mogao da živim u ovom svetu koji više nije moj. Niti ga dobro vidim, niti ga dobro poznajem — poručio je, u jednom svom intervjuu za "Novosti" veliki srpski slikar, spajajući, tako, na najbolji način, svoje nazore, strepnje i pogled na vreme u kome živimo.

Umeo je Ljuba da kaže da nam se planeta sveti, da je 20. vek samo načeo čovečanstvo i da je ovaj, 21, još gori, jer čovek sam seče granu na kojoj sedi. Govorio je da tehnika, polako, ali sigurno, uništava ljudsko biće i njegovu kreativnost. Za novu civilizaciju i nove senzibilitete — isticao je — umetnost više nije važna.

— Sunce nas ne pita koliko će da nas greje — reči su kojima je Ljuba Popović pokušavao da skrene pažnju čoveku koliko je, u isto vreme, i bitan, ali i mali.

Umetnik, koji je danas jednako slavan u Srbiji kao u Francuskoj, potekao je iz malo poznatog mesta kod Tuzle. Tamo je kao dečak slušao zagonetne priče o duhovima, koje su mu raspirivale maštu. Sve se to urezalo u umetnikovo pamćenje i formiralo njegov svet. Kasnije je taj svet bojama pretočio na platno.

Pred sam početak rata sa svojima se preselio u Valjevo. Zavoleo je ovaj grad i uvek mu se vraćao. Pričao je da je u njemu naučio da psuje, voli žene, stripove i filmove. Od rane mladosti bio je zaokupljen filmom, koji ga je još više vodio u bezgranične svetove mašte. Kao gimnazijalac islikavao je plakate da bi dobio besplatne ulaznice za bioskop.

U Beograd je otišao 1954. da se posveti slikarstvu. Upisao je Akademiju primenjenih umetnosti, ali je bio nedovoljno prilagodljiv za tadašnje krute školske programe, koji su sputavali njegovu stvaralačku prirodu. Njegovu dilemu razrešio je profesor Ivan Tabaković savetom da pređe na Akademiju likovne umetnosti, što je on i učinio. Studije je nastavio u klasi slikara Marka Čelebonovića, koji je razumeo Ljubinu originalnost. Prijateljstvo sa Dadom Đurićem i Leonidom Šejkom, koji su u krugu Mediale nastojali da stvore novi svet slike, za Popovića je bilo dragoceno.

Opisujući Popovićeve beogradske dane, brojni hroničari govore o neobičnom životu koji je vodio. Stanovao je u kupoli jednog potkrovlja zgrade blizu železničke stanice, a cela ta nerazumljiva atmosfera, koja je ličila na nadrealne filmove, nagovestila je posebnu pojavu u našoj posleratnoj umetnosti.

Popović je osetio da mesto svom slikarstvu ne treba da traži u našim prostorima, pa ga je od 1963. našao u Parizu. Počelo je njegovo osvajanje prestonice umetnosti. Ubrzo je bio primećen. Iz Beograda je poneo jedan neobičan i originalan slikarski svet ponikao iz naše mitologije i svakodnevice, koji je Francuzima delovao kao osveženje.

Njegovo slikarstvo okvalifikovano je vrlo često i olako kao "fantastično", ali podrobnijom analizom otkriva svu svoju složenost i dubinu. Slike su ispunjene čudesnim nestvarnim bićima, očima koje posmatraju iz prikrajka, vampirušama i androidima koji borave u isprepletanom mnoštvu neobičnih predmeta, rastinja i arhitekture, zajedno - a jedni drugima nepoznati.

Želeo je Ljuba da se na jednom mestu poređaju sve njegove slike i da kroz njih posmatrač vidi prisustvo bića koje je živelo na planeti Zemlji, a da se energija, sa tih slika, koju je mesecima prenosio na svaku od njih, s platna vrati kao opomena u ovom milimikronskom delu kosmosa, da ljudi znaju da imaju samo jedan život i da on treba da bude posvećen suštinskim pitanjima.


NAJVEĆA NAGRADA — Odbijam da primam nagrade. Odbio sam svojevremeno i francusku Legiju časti, koju mi je dodelio ministar kulture Fransoa Leotar. Moje najveće nagrade su što se moja slika "Mesečarka" nalazi u najvećoj svetskoj kolekciji nadrealističkih slika kod Danijela Filipakija u Njujorku, što je moj veliki format ušao u "Istoriju simbolizma" u izdanju "Tašena" i što sam prvi slikar sa teritorije bivše Jugoslavije kom je u Francuskoj, 1970. objavljena monografija. Van pameti je davati nagrade slikarima. Normalno je davati nagrade piscima, rediteljima, jer to čini da budu bolje primljeni u narodu — često je govorio Ljuba Popović. [...]

G. Čvorović D. Matović | 12.08.2016.
Deo teksta preuzet sa: Večernje novosti
37  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Borivoje Bora Stevanović (1878―1976) poslato: Jun 24, 2016, 02:40:47 am
**

R E T R O S P E K T I V N A  I Z L O Ž B A


Borivoje Stevanović 1878 ― 1976


Slike iz Narodnog muzeja Beograd,
Muzeja savremene umetnosti ― Beograd i
Narodnog muzeja Niš




PRVA SAMOSTALNA IZLOŽBA U NIŠU

Borivoje Stevanović je prvi od umetnika rođenih u Nišu koji je stekao akademsko likovno obrazovanje. Njegova prva izložba je ujedno prva samostalna izložba u Nišu. Kao autohtoni likovni stvaralac i pripadnik generacije umetnika s kojima počinje srpska Moderna, Borivoje Stevanović je Prvi umetnik poreklom sa juga Srbije čije je značaj nacionalnog karaktera.

Borivoje Stevanović je rođen 14. oktobra po starom odnosno 27. oktobra po novom kalendaru 1878. godine dakle, desetak meseci nakon oslobođena Niša od Turaka1. Niš je tada imao dvadesetak hiljada stanovnika. Pored turske tvrđave, vitkih minareta i reke s nizom belih mlinova i drvoredom vrba i topola gradom je domiiirala petokupolna Saborna crkva, čija je gradnja prilozima građana okončana 1872. god. a koja je tada bila najveća srpska bogomolja. "U jednoj mahali kod Saborne crkve" živela je porodica Stevanović koja je pored Borivoja imala još tri sina i dve kćeri2. Opisi iz tog vremena svedoče o Nišu kao gradu lepog izgleda, s puno cvetnih bašti i parkova. Češki slikar i putopisac Ludvik Kuba pisao je: "Nepregledno polje krovova protkano je zelenilom bujnog drveća koje prepliće cijeli grad i koje mu daje milo prijatno lice... Uniđemo li u grad spokojno ćemo tumarati onim prijatnim ulicama pa bile one velike i glavne ili su to one pokrajne tihe uličice gde vidimo drevnim načinom građene niske glinene zidove, poduprte novim gredama, pokrivene đeramitom, preko kojih se nadvilo bujno rastinje iz vrtova i gde prekrasna pročelja, prozori i divanhane drvenih zgrada proviruju iz gustih skupina drveća"3.

Ovo posebno napominjemo smatrajući da su utisci iz ranog detinjstva koje je Borivoje Stevanović poneo iz tadašnjeg niškog ambijenta trajno formirali senzibilno osećanje za prirodu budućeg umetnika. Celokupno stvaralaštvo Stevanovića obeležiće interesovanje za intimistički tretiran pejzaž čiji se motivi svode na usamljene kuće, bašte, sokake, žbunove iz čega indirektvno isčitavamo individualnu sentimentalnost, romantičnu liričnost samog umetnika. Traganje za slikama iz detinjstva biće motivacija slikaru i u devedesetoj godini života4.

Porodica Stevanović je, zbog potreba očeve službe već 1884. napustila Niš i preselila se u Pirot, ali kao dvadesetogodišnji mladić Borivoje Stevanović je u leto 1898. godine odlučio da ponovo dođe u rodni grad. Ovog puta sa svojim slikama, kao mladi umetnik koji se tri godine školovao kod Kirila Kutlika u Beogradu. Želeo je da u Nišu priredi prvu samostalnu izložbu.

U međuvremenu Niš je od turske varošice postao druga prestonica Srbije. Postepeno su se usvajale nove vrednosti građanskog društva. Menjale su se ne samo ekonomske i političke prilike već i običaji, način života, maniri. Ograničavajući se ovom prilikom samo na podatke koji svedoče o kulturnom razvoju grada pominjemo da su prve novine bile Niški vesnik (1884) odnosno Niške novine (1885/6). Čak je desetak listova pokrenuto od kojih su neka bila glasila političkih partija ― radikala (Sloboda) i liberala (Stara Srbija), esnafskih udruženja (Nišlija, Glasnik srpske trgovačke omladine) a bilo je i specijalizovanih listova (Đače, Knjižica, Slava, Glas, Radničke novine). Godine 1887. u vidu lapidajirumske zbirke bili su izloženi rimski spomenici i reljefi, otkriveni tokom regulacionih radova u Tvrđavi. To je prva javna izložbena manifestacija muzejskog odnosno preciznije arheološkog karaktera. Glavni nosioci kulturnog života bili su niško pozorište Sinđelić i pevačko društvo Branko osnovani 1887 god. Repertoar pozorišta bio je raznovrstan, podrazumevao je šaljive igre i drame domaćih i stranih autora. Pevačko društvo Branko je često i s različitim povodima (miropomazanje Aleksandra I5, u slavu Svetozara Miletića6 ili osamdesetogodišnjice Boja na Čegru7) držalo koncerte pevajući srpske i ruske pesme. U Nišu je gostovao i prvi operski pevač u Srbiji i jedan od najboljih glumaca Steva Deskašev8.

"Oprostivši se jednom od prostačke istočnjačke šaljive učmalosti, obadrivši se svežinom kulturnih tekovina ― Niš je energično pregao da se za vrlo kratko vreme otrese mračne i starinske ćiftinske moralnosti i da živahne u punom sjaju lepih i širih pogleda modernog duha"9.

Ipak znatno veći nivo neobaveštenosti i konzervativnosti sredine ispoljen je u domenu likovne umetnosti što nedvosmisleno potvrđuje i sukob s poznatim slikarom Đorđem Krstićem oko izrade ikonostasa za Saborni hram. U Nišu su tada živela dvojica slikara autodidakta: Jovan Lazarević i Stevan Nikšić Lala (1853―1938) ― viši učitelj slikanja u niškoj Gimnaziji kao i Milutin B. Marković koji je nakon studiranja u Školi slikarstva, vajarstva i neimarstva u Moskvi, 1896. došao u Niš, predavao crtanje u Gimnaziji i i bavio se uglavnom ikonopisom10. Ostalo je zabeleženo da su prva javno prezentovana dela bile Nikšićeve slike: Stevan Sinđelić puca u barutan i portret Nikole Rašića, rađene kredom na kartonu a u romantično-realističkom duhu, (izložene u Gimnaziji u okviru proslave obeležavanja 80-togodišnjice bitke na Čegru11) i Markovićeva slika Sv. Arhanđela Mihajla (izložena u izlogu lokala Ruskog Kruška) koju novinar Glasnika opisuje i hvali12. Ipak pravih, organizovanih likovnih dešavanja nije bilo.

Nesumnjivo je da je Borivoje Stevanović bio upoznat s prilikama u kulturnom posebno likovnom životu Niša, s obzirom da je poznavao niškog kulturnog radnika Đorđa Stamenkovića, pesnika i dopisnika beogradskih Večernjih novosti. Verujemo da je, znajući da će njegova samostalna izložba biti prva likovna izložba u Nišu, između ostalog želeo da da svoj doprinos kulturnom razvoju grada iz koga je poneo prva životna iskustva i utiske.

Istorijski arhiv grada Niša ne poseduje nikakva originalna dokumenta i podatke o priređivanju prve samostalne izložbe u Nišu. Tako da o ovom, nesumljivo najznačajnijem događaju u likovnom životu Niša sa samog kraja XIX veka, saznajemo na osnovu sećanja i svedočenja samog umetnika, izrečenih jula 1964. godine niškom novinaru Miodragu Aranđeloviću i zahvaljujući pisanju beogradskog književnika Momčila Miloševića i istoričara umetnosti Stanislava Živkovića koji su i lično poznavali umetnika, ostavili niz biografskih podataka o njemu i detaljno analizirali njegovo stvaralaštvo. Iako svi oni pominju da su tadašnje novine izvestile o ovom događaju, kako je fond stare štampe Narodne biblioteke u Nišu potpuno uništen u poplavi 1948. god. a u Narodnoj biblioteci Srbije danas nema dostupnih primeraka niške štampe ili Večernjih novosti iz vremena održavanja izložbe, bezuspešno je bilo traganje za izvorima ove vrste.

Milošević, između ostalog, o niškoj izložbi piše: "Interesantno je da Đorđe Stamenković, organizator izložbe, nije mogao pronaći u Nišu nikakvu pogodnu prostoriju za izložbu slika, zato je bio prinuđen da je organizuje u kafani Evropa. To se moglo ostvariti jer je ta kafana leti radila samo u bašti a unutrašnje prostorije su ostajale prazne"13. Nešto upućenijima u tadašnje kulturne prilike grada ovaj podatak ne izaziva veliko čuđenje. Niš svakako nije imao namenske zgrade za kulturna zbivanja. Celokupan kulturni život odvijao se po hotelima i gostionicama. Orijent, Balkan, Bulevar i naročito Evropa bili su mesta dešavanja svih kulturnih manifestacija. Gostionica Evropa sagrađena 1879. bila je vlasništvo porodice Mirković, nalazila se u samom centru grada, na uglu današnjih ulica Voždove i Strahinjića bana. Tu su se održavale zabave s igrankama, politički skupovi, koncerti a 1893. u okviru ove gostionice-hotela svečano je otvorena je i pozorišna sala14.

Po sećanju Borivoja Stevanovića izložba je trajala 10 dana, krajem jula i početkom avgusta. Ulaz se naplaćivao a cena ulaznice bila je 5 dinara. Pripremajući se za izložbu Stevanović je u Beogradu odštampao 200 plakata. Na pitanje čega se najviše seća sa te izložbe, sa svojih 86 godina Stevanović je odgovorio: "Njenog otvaranja. Postavimo mi dve plakate ispred ulaznih vrata i čekamo: moj stariji brat, zatim Đorđe Stamenković, njegova dva-tri prijetelja i ja. Čekamo i nagađamo ko će biti prvi. Oko pola jedanaest ulazi jedan brkajlija sa crvenim pojasom i fesom. Ide od slike do slike, zagleđuje i onda priđe, ali ne meni pošto sam mu valjda bio neozbiljan kao dvadesetogodišnje momče, nego mome bratu i pita ga Jeli a kad će da počne predstava? Jedino meni tada ne beše do smeha"15. Ova priča nesumnjivo anegdotskog karaktera, možda ima i svoje opravdanje. Nišlije do tada nisu imale priliku da vide neku izložbu slika a u samoj gostionici Evropa redovno su se održavale pozorišne predstave, pa otuda verovatno i zbunjenost posetioca.

Ne postoje podaci o tome koliko je slika bilo izloženo i koja su to dela. Po svedočenju Stevanovića, Đorđe Stamenković je na izložbi otkupio za 100 dinara sliku Prvi hrišćanin (za koju ne znamo kako je izgledala16.

Slika Krčag s tepsijom nastala u proleće 1898. a sačuvana do danas kao vlasništvo porodice Stevanović, bila je na niškoj izložbi. Ta izvanredna mrtva priroda, čiji se kolorit zasniva na sadejstvu komplementarnih crvene i zelene sa belim i plavim akcentima, iako prvo samostalno delo Borivoja Stevanovića, nedvosmisleno potvrđuje ogroman talenat i nagoveštava da će traganje za istančanim kolorističkim vrednostima biti osnovni predmet njegove pažnje. Za sliku Krčag i tepsija Kiril Kutlik je rekao da je toliko lepa "da i on sam nikada nije bio u stanju tako da naslika"17 dok Milošević kaže " ...tako je slikao cveće i Odilon Redon, poznati francuski slikar impresionističkog perioda za koga Stevanović u mladosti nije mogao ni čuti da je postojao"18.

U vreme održavanja Stevanovićeve izložbe u Nišu je zasedala Narodna skupština.19 Iako su kontradiktorna mišljenja o odjeku izložbe i broju posetilaca, smatramo razložnim pretpostaviti da je priređivanje izložbe u Nišu, u vreme kada u njemu borave brojni poslanici i ministri, doprinelo publicitetu umetnika i uticalo na odluku Ministarstva privrede da mladom Borivoju Stevanoviću odobri traženu stipendiju, zahvaljujući kojoj je on već krajem 1898. otišao u Minhen na dalje školovanje.

Borivoje Stevanović nikada nije potpuno prekidao kontak sa rodnim gradom. Imao je za života još dve izložbe u Nišu i to: 1956. u Umetničkoj galeriji (nekadašnja sinagoga) zajedno sa vajarem Ilijom Kolarevićem20 i u Izložbenom paviljonu u Tvrđavi 1965. godine.21

Ove godine navršava se trideset godina od smrti Borivoja Stevanovića. Galerija savremene likovne umetnosti ovom retrospektivnom izložbom želi da obnovi sećanje na umetnika čije je stvaralaštvo značajno poglavlje srpske istorije umetnosti XX veka a koji je neraskidivo vezan za kulturnu istoriju Niša.

Milica Todorović

_______________

01 Momnilo Miloišević (Borivoje Stevanović, Godišnjak grada Beograda, knj. XIII, 1966. str. 253.) navodi kao datum umetnikovog rođenja 27. oktobar a Stanislav Živković (Borivoje Stevanović, katalog izložbe, SANU, Beograd, 1970, str 19) 14. oktobar 1878. Smatramo da je do ove razlike došlo usled primene razlinitih kalendara.
02 Miodrag Aranđelović, Posetiocil ikovne izložbe očekivali pozorište, Niški vesnik br. 17, jul 2002. str. 13
03 Borislav Andrejević, Stari zapisi o Nišu, Prosveta Niš, 1997. str. 149
04 Stanislav Živković, Borivoje Stevanović, SANU, Beograd 1970 (katalog izložbe), str. 19
05 Sloboda br. 57, Niš, 20.6.1889.
06 Glasnik niške trgovačke omladine br. 12, Niš 8.2.1896.
07 Sloboda br. 31, Niš, 19.4.1889.
08 Stara Srbija br. 14, Niš, 13.2.1894.
09 Citat preuzet iz pisma predsednika Pozorišnog odbora N. Karalića upućenog ljubiteljima pozorišta, Stare Srbija br. 14. Niš, 13.2.1894.
10 Likovna enciklopedija Jugoslavije, Jugoslovenski leksikografski zavod Zagreb 1987. knj. II str. 281
11 Istorija Niša, knj. II, Prosveta i Gradina, Niš 1984. str. 155
12 Glasnik niške trgovanke omladine br. 17, Niš, 25.2.1896.
13 Momčilo Milošević, nav. delo. str. 256
14 Sloboda br. 66, Niš, 20.6.1893.
15 Miodrag Aranđelović, nav. delo
16 isto
17 Stanislav Živković, nav. delo str. 38
18 Momčilo Milošević, nav. delo str. 262 (napomena: na str. 257 reprodukovana je ista slika ali pod nazivom Cveće)
19 Večernje novosti, Beograd, 16.7.1898.
20 Otvorena izložba Borivoja Stevanovića i Ilije Kolarevića, Narodne novine Niš, 5.5.7956.
21 Retrospektivna izložba, Narodne novine Niš, 22.5.1965.
38  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Zora Petrović (1894—1962) poslato: Jun 23, 2016, 11:15:26 pm
**

D-r. Milan Kašanin:


IZLOŽBA SLIKA G-ĐICE ZORE PETROVIĆ

Poslednjih dana januara i prvih dana februara meseca, u Beogradu, u Umetničkom Paviljonu, bila je priređena izložba slika g-đice Zore Petrović. Izložba je bila otvorena malo vremena, ali je i to bilo potpuno dovoljno da se sagleda redak i plemenit talenat jedne odlične slikarke. Nekih pedeset uljenih slika i deset kolorisanih crteža konačno su utvrdili mišljenje, da je g-đica Petrović jedan od glavnih pretstavnika našeg modernog slikarstva.

Navršilo se pet godina kako je g-đica Petrović počela izlagati po izložbama i brojati kao ličnost u našem umetničkom životu. Ona je od prvoga maha svratila na sebe pažnju, i na nju su polagane velike nade od prvoga dana. Interes koji se za nju probudio nije bio vezan samo za njenu žensku ličnost, niti su hvale dolazile kao komplimenti dami. Prosta konvencijalna učtivost je bila isključena već i zato, što g-đica Petrović nije prva i jedina slikarka u našem narodu. Još sredinom prošlog veka, mi smo imali odličnu slikarku u Katarini Ivanović, a i danas ima u nas priličan broj žena koje slikaju ili vaju. Pohvale g-đici Petrović bile su uvek objektivne, i ona ih je dobivala ne kao žena, nego kao umetnik, umetnik od vrednosti.

Poslednja ova, skorašnja izložba g-đice Petrović, najveća i najznačajnija od svih, koje je dosad priredila, opravdala je i pojačala očekivanja i nade koje su stavljane u ovu darovitu umetnicu. Bilo da radi kompoziciju, bilo portre, ili mrtvu prirodu i akt, g-đica Petrović se uvek i svuda pokazuje kao slikar od osećaja, od iskrenosti i sposobnosti, koji se izražava kroz kolorit sasvim ličan i prefinjen.

Kao što se s pravom očekivalo, izložba g-đice Petrović je bila vrlo dobro posećena i o njoj se u štampi pisalo samo sa simpatijama. Nešto slika je i prodano, a jedna je odmah odvojena za Muzej Kneza Pavla.


* * *

Kroz slikarska ateljea


U ATELJEU G-ĐICE ZORE PETROVIĆ

U ateljeima slikara uvek je zanimljivo jer bez izuzetka svi slikari su prvo boemi (što je tesno vezano sa umetnošću uopšte), pa onda "Dama i "Kavaljer"... U svakom ateljeu slikara drukčije je uređeno, pa ipak sva ateljea su tipična u svakom je jedno a to je: razapeto platno na nogarima koje čeka da se rad završi i povešane slike autora. Razlika u unutrašnjem uređenju ateljea je samo u tome, što neka ateljea imaju bolji, dok druga lošiji nameštaj, ali, ovaj drugi tek daje pravu sliku boemskog života, i on je privlačniji za sve one koji se skupljaju oko umetnika, — oko slikara. Pa, tako je i u ateljeu g-đice Zoe Petrović, naše mlade vrlo poznate slikarke, koja je nedavno imala sjajni uspeh sa svojom izložbom u Umetničkom paviljonu "Cvijete Zuzorić".

Atelje g-đice Zore Petrović ima veliku istorisku vrednost, prvo radi toga što je dugi niz godina bio atelje pok. Steve Todorovića, jednog od naših najvećih portretiste prošloga stoleća, i što je kroz njega prošlo mnogo naših velikih ljudi, koji su lično dolazili kod pok. Todorovića da se portretiraju. Ovaj atelje danas je dosta ruiniran, ali je ipak ostao jedan od onih pravih slikarski ateljea gde provejava duh boemstva, uspavanost nekog mrtvog pauka u uglu ogromno visokih prozora kakvi se danas ne mogu videti, i prašine po uglovima plafona u ateljeu koji je visok od prilike 5—6 metara, i nekako tamno obojena soba ima svoju specijalnu draž za jednog umetnika kome treba mir za ozbiljan rad.

G-đica Petrović vrlo je srećna što je mogla dobiti ovaj atelje, kome sličnog po prostoru i simpatičnosti nema u Beogradu. Ova mlada slikarka vrlo se lepo instalirala i sama stanuje u sobi kraj samog ateljea.

Ona vrlo voli kuću i domaći mir i vrlo je srećna kada ima slobodnog vremena da uredi svoju skromnu sobu u kojoj stanuje. Ona voli domaći posao i sama ga uvek obavlja, a najveći deo dana provodi u školi ili na radu kod kuće. Ovih dana g-đica Petrović ide na duži odmor u Dalmaciju, ali kako veli, neće poći bez četkica, boja ni nogara jer bi bila šteta ne iskoristiti divne Dalmatinske krševe i lepo Jadransko more.


Tekstovi objavljeni u časopisu Žena i svet, 1930.
39  NARODNO GRADITELJSTVO ● SAVREMENA ARHITEKTURA / Srpski graditelji ● arhitekti / Vladimir Nikolić (1857—1922) poslato: Jun 22, 2016, 03:13:17 am
*

VLADIMIR NIKOLIĆ


Vladimir Nikolić je ostavio dubok trag u arhitektonskom nasleđu Sremskih Karlovaca, Novog Sada i drugih mesta Vojvodine. U Sremskim Karlovcima bio je angažovan na izradi sledećih projekta: kuće porodice Ćirić (1894), Bogoslovskog seminara (1900—1901), Narodno-crkvenih fondova (1902), Stefaneuma (1903), Svešteničkog konvikta (1904), Osnovne škole (1912—1914), kao i na projektima za obnovu Gornje crkve (1903) i Saborne crkve (1907—1909).

Od značajnijih projekata arhitekte Vladimira Nikolića, svakako, trebalo bi istaći Srpsku pravoslavnu veliku gimnaziju (1899—1900) i Vladičanski dvor (1900—1901) u Novom Sadu, Vladičanski dvor u Budimu (1896), hotel "Grand" (1896) u Vukovaru, Preparandiju (1895) i Kronićevu palatu (1907) u Somboru, Srpski dom (1893—1894) u Sremskoj Mitrovici, kao i palatu zadužbine baronice Jović (1904) u Bečeju.

Deo teksta preuzet sa: beseda.rs
40  NARODNO GRADITELJSTVO ● SAVREMENA ARHITEKTURA / Srpski graditelji ● arhitekti / Vladimir Nikolić (1857—1922) poslato: Jun 22, 2016, 02:45:49 am
**

VLADIMIR NIKOLIĆ
(Senta, 13.06.1857 — Sremski Karlovci, 05.03.1922)


Vlada Nikolić arhitekta. Među nama Srbima nema primera, da je koji umetnik arhitekta, za sarazmerno kratko vreme od nekih 20 godina razvio tako obilnu delatpost, kao što je to razvio arhitekta Vlada Nikolić — radeći devet godina kao arhitekta ministarstva građevina u Srbiji i deset godina kao arhitekta i graditelj u Sr. Karlovcima. Vlada Nikolić rodio se 13. juna 1857. u Senti u oca Andrije uglednoga odvetnika i presednika siročadskoga stola i matere Katarine rođ. Forovića. Učio je osnovne škole u Senti, realku u Pančevu i Mariboru, zatim politehniku u Beču i to pozamašnoj struci zatim po arhitekturskoj. Pošav u Minhen, da produži nauke, razbole se od vrućice i bolovao je godinu dana. Pošto ozdravi produži arhitekturu kod slavnih profesora Ferstla i Hanzena. Dobivši apsolutoriju pređe god. 1884. u Beograd, gde ga ministarstvo građevina imenuje za arhitekta u kojem je svojstvu služio 9 godina. Za vešt i revnosan rad odlikovan je odličjem Takovskim oficirskog krsta.

Za vreme službovanja svoga u Srbiji sazidano je po planovima Vlade Nikolića više od 100 zgrada za osnovne škole, zgrada više građanske škole u Petrovcu, gimnazije u Leskovcu i u Pirotu i crkve u Vasilju i u Zvečanima. Njegova Svetost. preuzvišeni g. patrijarh srpski Gerorgije poverio je Vladi Nikolpću još god. 1890. da sačini plan za gradnju nove patrijaraške rezidencpje u Sr. Karlovcima, koju po tome po naruci Saborskog Odbora u prijatnom i veselom slogu talijanske renesanse kao graditelj i sagradio.

Osim patrijaraškoga dvora sagrađene su po planovima Vlade Nikolića u našim krajevima još i ove veće zgrade: Dunđerskovo pozorište u Novome Sadu i spahinski mu dvor u Hajdučici; kapela na Melenačkom groblju; Srpska učiteljska škola Somborska; Episkonski dvor u Budimu; Srpski narodno-crkveni opštinski dom u Mitrovici; Episkopski dvor u Novome Sadu; Srpska gimnazija u Novome Sadu; Srpski bogoslovski seminar u Sr. Karlovcima. Po Nikolićevpm planu gradiće se i Manastirski Seminar za blagodejance.

Objavljeno u časopisu Орао — велики илустровани календар za 1902.
41  SLIKARSTVO / Srpski slikari XIV—XIX veka / Lazar Nikolić (1824—1889) poslato: Jun 22, 2016, 01:58:02 am
**

LAZAR NIKOLIĆ
(Jarkovac, 29.03.1824 — 1889)

Lazar Nikolić bio je srpski pisac i slikar. "Završio je preparandiju u Pančevu i bio je učitelj u Banatskom selu Dobrici. Njegov najbolji rad Srpski slikari izdao je njegov sin Vladimir Nikolić 1895. Knjiga sadrži važne podatke o srpskim slikarima XVIII i XIX veka, a naročito o Konstantinu Danilu".


* * *

Lazar Nikolić, slikar. Srpski slikar Konstantin Grigorijević Danil, koji je god. 1873. umro, zasnovao je čitavu slikarsku školu. Učenici njegovi bili su: Konstantin Arsenović prota pančevački, Đura Jakšić pesnik srpski, Marko Zavišić mlađi, Uroš Knežević i — Lazar Nikolić. Svi ovi naši slikari učili su se u Danila, držali se njegova pravca a pravac taj opisao je mladi i vredni mu učenik Lazar Nikolić god. 1880. i 1888. u podliscima "Zastave."

Lazar Nikolić rodio se u banatskome selu Jarkovcu 29. marta 1824. a učio se slikarstvu u slikara Danila tek 1852. kad je ovaj slikao ikonostas srpske crkve u Dobrici. Danil je upoznao u ovome svome učeniku veliki slikarski dar, učio ga je i podupirao do kraja svoga života.

Lazar Nikolić nije video slikarske akademije ni velikih slikarskih galerija pa da se mogao usavršiti u radu svome. Ugledao se samo u svoga genijalnoga učitelja i crpeo je sam iz sebe. Od godine 1855 — pa do smrti svoje 1889. izradio je ukupno nekih 250 raznih slika za crkve u Crenaji, Deliblatu, Orlovatu, Margiti, Iančevu i Dobrici i veliki broj likova za pojedine jjude.

Lazar Nikolić bio je poslednji predstavnik Danilove umetničke škole. U čitavom nizu članaka opisao je on i zabeležio sve što je o njoj znao te je tako postao i njenim istorikom. Napisao je osim toga biografiju Danilovih učenika: Konstantina Arsenovića i Marka Zavišića mlađega. Po revnosti i broju izrada bio je najvredniji među svima učenicima Danilovim.

Objavljeno u časopisu Орао — велики илустровани календар za 1893.
42  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Zoran Miladinović (19xx―20xx) poslato: Maj 11, 2016, 03:52:42 am
*

ZORAN MILADINOVIĆ — ZAKLETVA USTANIKA






Zakletva ustanika
Autori reljefa su Milorad Rašić, akademski vajar, Zoran Miladinović, slikar i Spasoje Krunić, idejni arhitekta.
43  SLIKARSTVO / Srpski slikari XIV—XIX veka / Nikola Mašić (1852—1902) poslato: Maj 11, 2016, 03:28:06 am
*

SRBI U ZAGREBU

Izvod iz govora prilikom predstavljanja knjige Dejana Medakovića "Srbi u Zagrebu".

[...]

Patent o toleranciji. Iako su Srbi, posebno trgovci, prisutni u Zagrebu i ranije, tek im je patent o toleranciji Josipa II iz 1781. donio pravni status i mogućnost organizacije verske službe. Najprije obavljaju tu službu u privatnoj kući hrvatskog trgovca Mikloušića na Harmici, zajedno s Grcima. Prvi im je duhovnik lepavinski monah Gerasim Marković. On je ustanovio i počeo voditi crkvene knjige 1786, i to Maticu krštenih i Maticu umrlih. I u jednoj i u drugoj prvoupisano je bilo novorođeno i umrlo dete trgovca Jovana Štove.

Crkva. 1794. kupljena je na javnoj licitaciji zapuštena kapela Sv. Margarete za 4.000 forinti i posvećena u crkvu Sv. Preobraženja. Na njenom mestu sagrađena je 1866. prema projektu Janka Jambrišaka nova crkva koju je pose potresa 1880. u dva navrata preuređivao Hermann Bolle. Najugledniji Srbi deluju u odborima crkvene opštine, što se neposredno odražava i na rast drugih srpskih institucija u Zagrebu, posebno ekonomskih.

Škola. U okvirima crkvene opštine činjeni su napori i za osnivanje škole. Taj posao išao je teže i bio praćen materijalnim teškoćama i slabim odazivom polaznika. Učitelji su se stalno mijenjali. Treba zabežiti da je 1869. godine u školi bila organizirana prva proslava Sv. Save u Zagrebu. Akcija za kupnju zgrade za školu povedena je 1888. godine i pose te akcije kupljena je za ovu svrhu zgrada u Margaretskoj 10. Nova osnovna škola poslije je sagrađena u Bogovićevoj 7. To je bilo 1910. godine.

Groblje. Među značajnim srpskim ličnostima koje su pokopane u Zagrebu treba spomenuti jednog od najvećih crkvenih dobrotvora, Nestora Borojevića, čija je supruga prenela njegove ostatke sa starog iličkog groblja na Mirogoj i tamo mu u arkadama podigla raskošnu grobnicu. Kozmopolitski duh grada krajem 19. st. očituje se u koncepciji groblja Mirogoj, na kojemu se pored katolika sahranjuju i pravoslavni, protestanti i Židovi. Koliko su ugledni i mogućni bili pravoslavni i srpski žitelji grada postaje očito ako se obiđu mirogojske arkade i vidi kolika je tamo zastupljenost ćirilskog pisma.

Trgovci su bili prvi Srbi koji su došli i zasnovali život u Zagrebu. Najveće ime među njima svakako je Anastas Popović, jedan od odnivača i glavni akcionar Prve hrvatske štedionice još u vrijeme Ilirskog pokreta. Sledi ga Hristofor Stanković, koji još tridesetih godina 19. vijeka gradi i poklanja gradu kazalište na Markovom trgu. On je posedovao i veliku kuću na Harmici koju mu je gradio čuveni zagrebački arhitekt Bartol Felbinger. Felbinger je projektirao i prvi kat parohijske zgrade u Ilici 7. Trgovci grade kuće u Donjem gradu a posle i u Dugoj ulici i ostavljaju značajna zaveštanja crkvenoj opštini u dobrotvorne svrhe. Evo nekih imena i prezimena: Andrija Rajković, Jovan Štova, Ćiril Milošević, Nikola Janković, Georgije Dima, Petar Petrović, Prokopije Rajković, Petar Mraović, Anastas Todorović, Dimitrije Margetić, Joco Knežević, Petar Cvetko, Cenić, Bastajić, Guteša, Opačić, Drobac, Marija Ćuk.

Privredne organizacije Srba u Zagrebu ogledalo su njihovog preduzimljivog duha. Pozitivno iskustvo sa Prvom hrvatskom štedionicom, čiji su značajni akcionari bili članovi pravoslavne crkvene opštine, potaklo je 1895. inicijativu za osnivanje srpske banke. Na Sv. Savu te godine upućen je proglas za skupljanje osnivačkog kapitala.

Ovde treba naglasiti da je ukidanje Vojne krajine i njeno pripajanje Hrvatskoj dovelo do pojačane zastupljenosti Srba u Hrvatskoj, jer oni tada sa 14 dolaze do više od 26 posto učešća u stanovništvu Hrvatske. U Saboru su sa 28 zastupnika značajna politička snaga. Politički centar Srba u Austro-Ugarskoj prelazi iz Novog Sada u Zagreb. Tu se javljaju najvažnije inicijative za unapređenje života srpske zajednice u Austro-Ugarskoj.

Odaziv za osnivanje banke bio je takav da je ona umesto raspisanih dionica za 600.000,00 kruna skupila na startu osnivački kapital od 90 miliona kruna i bila po snazi odmah druga banka na području Hrvatske. Prisustvo najznačajnijih srpskih ličnosti u banci i u drugim privrednim institucijama bio je garant ozbiljnosti i uspeha. U upravnom odboru banke bili su Livio Radivojević, predsjednik Stola sedmorice, najvišeg suda u Hrvatskoj, Vladimir Matijević, dr Jovan Paču, dr Bogdan Medaković, barun Jovan Živković, Lazar Dunđerski i drugi.

1897. osnovano je i društvo Privrednik, čiji je inicijator Vladimir Matijević zamislio program školovanja siromašnih seljačkih sinova i formiranje srpskog zanatlijskog sloja, jer je odsustvo takvog sloja bilo izrazito. Patronat Privrednika činile su značajne ličnosti i njihovim naporima Privrednik je stekao velike legate, među kojima su najveći oni daruvarskog dobrotvora Isidora Dobrovića i samog Vladimira Matijevića. Privrednik je do 1914. godine iškolovao 13 hiljada pitomaca, a do 1941. ukupno 40 hiljada. O izvanrednoj korisnosti ovog društva nije potrebno trošiti riječi. Privrednik je bio meta napada i pretrpio je štetu u protusrpskim demonstracijama u Zagrebu 1902. i 1914. godine.

Od privrednih organizacija nezaobilazan je i Savez srpskih zemljoradničkih zadruga, formiran istovremeno s Privrednikom, koji je povezivao srpske zemljoradničke zadruge u Austro-Ugarskoj.

Političke ličnosti. Srbi su se osobito istakli kao političke ličnosti u Zagrebu. Prvi je Mojsije Baltić, član banske vlade u doba Ljudevita Gaja, tu je zatim Maksimilijan Prica iz Korenice, autor "Pricine izjave", značajnog političkog dokumenta. Blistavi političar na političkom nebu Hrvatske bio je Svetozar Kušević, poreklom iz Požege, koji je 60-ih godina dobio i plemstvo, te danas na Gornjem gradu postoji i palača Kušević i Kuševićeva ulica. Kušević je interese Srba branio zaštićen položajem čoveka odanog dinastiji i austrijskoj vladi. Velika je politička ličnost Ognjeslav Utješenović Ostrožinski, ujedno i pisac i publicist, koji je bio iskreni pobornik hrvatsko-srpske sloge. Nezaobilazni su Ilija Guteša iz Bruvna, prota Nikola Begović, barun Jovan Živković te Vladimir Matijević, koji je uspevao u svemu čega se prihvatio. U politici su značajnu ulogu imali i Livio Radivojević, sudac, Dušan Popović, advokat i političar. Jedna od najvažnijih ličnosti srpske politike u svom vremenu je i Bogdan Medaković. U Sabor je ušao 1883. (u dobi od 31 godine) kao zastupnik kotara Srb. Veoma bogat, on 1887. gradi gospodsku kuću na Zrinjevcu (br. 15) prema projektu Janka Jambrišaka. Bio je vođa Srpske narodne samostalne stranke i zalagao se za politički savez sa Hrvatima. Bio je predsjednik Sabora od 1906. do 1918. U politici su se među Srbima u Zagrebu još isticali pisac i pravnik Jovan Subotić, Laza Popović, osnivač sokolskog društva, te posle Svetozar i Adam Pribićević.

Izdavaštvo i štamparstvo. Kada je riječ o štampi i štamparima, u ovom pregledu moramo spomenuti najznačajnije političko glasilo Srba koje je u Zagrebu izlazilo od 1884. do 1914. To je bio Srbobran. Njegov osnivač bio je Pavle Jovanović. Postojala je i srpska štamparija, čiji je zadnji vlasnik bio Privrednik. Privrednikova štamparija i knjižara potpuno su demolirane 1914. godine. Značajan zagrebački štampar i izdavač bio je Petar Nikolić čija je radnja bila smještena u Ilici 7. On je štampao oleografije poznatih hrvatskih i srpskih umetnika, čime je popularizirao domaće umetnike i nacionalnu tematiku koju su oni prikazivali. U razdoblju između dva rata veoma ugledno ime zagrebačkog izdavaštva i knjižarstva bio je Đorđe Ćelap, jedan od prvih Krležinih izdavača, koji je publicirao i značajne umetničke monografije.

Umjetnici. Na području umjetnosti — muzike, pozorišta, slikarstva i skulpture — spomenut ćemo samo glavna imena. Većina od njih su tako poznata i značajna da sama za sebe govore.

U muzici su to kompozitori Petar Konjović, Marko Tajčević, Svetislav Stančić i dr. Jovan Paču. Čuveno je bilo i akademsko pevačko društvo Balkan, koje je jedno vreme vodio slavni hrvatski kompozitor Jakov Gotovac.

Pokretač teatarskog života na narodnom jeziku bili su u Stankovićevom kazalištu na Markovu trgu 1840. godine novosadski glumci pod vodstvom Adama Mandrovića koji su izveli Kukuljevićevog "Jurana i Sofiju" s prologom Ivana Mažuranića. Presudni pečat za moderni hrvatski teatar u 20. stoljeću dali su Ivo Rajić, koji je bio Srbin, i Branko Gavela, koji je poticao i pravoslavne srpsko-grčke sredine koja se etnički homogenizirala sredinom 19. vijeka. Od velikih zagrebačkih glumaca Srba nezaobilazni su Dejan Dubajić, te naši savremenici Pero Kvrgić i Rade Šerbedžija.

U slikarstvu i skulpturi treba istaknuti delo Nikole Mašića, značajnog akademskog realista, "rođenog od srpskih roditelja" u Otočcu. Ovde su stvarali značajni slikari i grafičari Milenko Đurić, koji je bio zaljubljen u poetiku starog Zagreba, i Dušan Kokotović. Tu se školovao i stvarao veliki kolorista Stojan Aralica. Velika su imena i Fedor Vaić i Zlatko Prica. U skulpturi veličine su Vojin Bakić i Dušan Džamonja. Od naših suvremenika u slikarstvu je još veliko ime zagrebački đak i istaknuti karlovački slikar Đorđe Petrović.

Doprinos srpskih i ostalih pravoslavnih, grčko-cincarskih stanovnika Zagreba (od kojih su se mnogi kasnije stopili sa Srbima) ekonomskom i kulturnom napretku grada bio je značajan, nezaobilazan, istinski plemenit i nesebičan, što je doprinelo da Zagreb na kraju 19. i poč. 20. veka ima šarm i karakter kozmopolitskog središta. S druge strane nije moguće ne ukazati, sa bolom i osudom, na konfliktne momente iz te historije, kada Srbi, čuvajući svoje ime i ne hoteći da se podvrgnu asimilaciji, bivaju izloženi podozrenjima, napadima, harangama i suđenjima, da bi sve to kulminiralo "organizovanim ludilom" u tzv. NDH.

Upivši duh, kulturu i dobar dio mentaliteta rodnoga mesta, imajući ljubav i afinitet za hrvatsku kulturu, voleći dakle Zagreb, mnogi zagrebački Srbi 1941. upoznaju lice rodnog grada od kojega više nikada ne mogu prestati da zaziru. Usprkos kulturi, znanju, trudu mnogih generacija, politici sporazumevanja, brojnim pozitivnim tekovinama hrvatsko-srpske uzajamnosti, značajnim civilizacijskim tekovinama, prožimanjima i kozmopolitizmu, u jednom momentu sve se zaboravlja, i Srbi uviđaju da su u očima većine svojih sugrađana osuđeni i otpisani, da njihove egzistencije ni imovina nemaju šanse za opstanak. Cela je Evropa doduše bila inficirana sličnim virusom, ali je taj virus ovdje delovao na način koji preživjeli svedoci ne mogu zaboraviti.

Sudbina prvog mitropolita zagrebačkog Dositeja (Vasića, 1887—1945), kasnije proglašenog svetim, o tome govori više nego jasno: odmah posle izbijanja 2. svjetskog rata zatvoren je u Zagrebu. U zatvoru je maltretiran i toliko pretučen — a u tome su, kako nas obaveštava Enciklopedija pravoslavlja, učestvovale i rimokatoličke monahinje — da je u besvesnom stanju donesen u Beograd, gde je, u manastiru Vavedenje, ne dolazeći više svesti umro 13. januara 1945. Zato je sasvim razumljivo što su današnji Srbi u Zagrebu izabrali dan smrti ovoga mučenika za svoju krsnu slavu.

Težak udarac kulturnom kontinuitetu Srba u Zagrebu i Hrvatskoj nanelo je također zamrzavanje rada a zatim i ukidanje SKD Prosvjeta u vremenu od 1971. do 1990. godine.

Postaje sasvim očito da su Srbi i Hrvati svoje najveće dosege dostigli kada su se uvažavali i surađivali, a najteže padove baš onda kada su se sukobljavali i uzajamno negirali. To bi mogla biti i glavna pouka historijskog iskustva Srba u Zagrebu: Hrvati i Srbi u Zagrebu su, otvarajući se jedni prema drugima i surađujući na univerzalnim principima uvažavanja i poštovanja drugog, na principima integracije, a ne asimilacije, ostvarili svoja navrednija, evropski relevantna postignuća koja nadrastaju nacionalne okvire, stvorivši od Zagreba značajno evropsko kulturno središte, a također i značajan privredni centar.

Čim su se ta univerzalna načela uzajamnosti i suradnje napuštala i čim se pribegavalo politici negacije i asimilacije, dolazilo je do civilizacijskog pada u provincijalizam, nacionalni autizam, u razaranje, krvoproliće i bedu.

Historijsko prisustvo i historijski doprinos Srba gradu Zagrebu ne bi se smeli zaboraviti, kako bi se jednog dana mogli potpuno valorizirati.

V. Sekulić ǀ benkovackoguvno.yuku.com
44  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Slobodan Boban Berić (1948) poslato: Maj 11, 2016, 03:25:01 am
*

IZLOŽBA DR BOBANA BERIĆA


Na otvaranju izložbe povodom obeležavanja 45 godina slikarskog rada Dr Slobodana Bobana Berića govorili su dr Predrag Tojić i Dragan Martinović, akademski slikar.

"On je paralelno radio i kao lekar i kao slikar i na taj način potpuno pokazao sebe ali zadržao je sećanje na Mačvu jer su svi motivi iz Mačve. I on je praktično Mačva jer sve što je uradio u životu, sem školovanja u Šapcu četiri godine i u Beogradu šest godina, sve uradio ovde i on je najautentičniji predstavnik Mačve."
dr Predrag Tojić


"45 godina istrajati pored jedne takve naporne profesije kao što je profesija lekara je jedna stvarno ogromna upornost i ogromna moć. Ali snaga njegove moći leži u njegovom unutarnjem miru, u njegovoj prirodi, u njegovoj duši. I zato on majstorski stvari pojednostavi, rasčisti skoro do stilizacije. Doveo je do savršenstva mačvanski pejzaž."
Dragan Martinović, akademski slikar
45  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Kosta Hakman (1899―1961) poslato: Maj 11, 2016, 02:43:13 am
*

KOSTA HAKMAN SPASIO OD ZABORAVA BEOGRADSKU MITROPOLIJU


Njegova svetost patrijarh Varnava je svojevremeno pre planiranog rušenja stare zgrade Patrijaršije iz 19. veka u Beogradu, želeo da sačuva uspomenu na tu istorijsku zgradu u vidu umetničke slike. Tragao je za umetnikom koji bi taj zadatak ispunio i konačno izabrao Kostu Hakmana (1899―1961) jednog od najznačajnijih slikara u Kraljevini Jugoslaviji, koji je sliku "Beogradska mitropolija" 1933. godine uradio za mesec dana. U istom periodu nastalo je i manje Hakmanovo ulje "Kuhinja stare Beogradske mitropolije". Ove detalje oko nastanka dva poznata dela Koste Hakmana, otkrila nam je njegova ćerka Milica Hakman, istoričarka umetnosti.

Pomenuti radovi nalazili su se u Patrijaršijskom muzeju u Sremskim Karlovcima, u vreme dok je Hakman predavao u Realnoj gimnaziji u Sremskim Karlovcima. Umetnik je kao vrstan pedagog radio još i u Prvoj muškoj gimnaziji u Beogradu do 1935. kad je prešao na Tehnički fakultet, a od 1940. bio je vanredni profesor na Akademiji likovnih umetnosti u Beogradu.

Podaci o nastanku slika su novi i za Milicu Hakman, pa ona ističe:

― Ova dva dela biće uskoro izložena krajem januara u Domu Jevrema Grujića u Svetogorskoj ulici u Beogradu, uz još nekoliko akvarela iz privatnih kolekcija. Slika "Beogradska mitropolija" se trenutno nalazi u Dvoru Patrijarha srpskog, a "Kuhinja stare Beogradske mitropolije" u Muzeju SPC u Beogradu. Kosta Hakman je važio za jednog od najboljih akvarelista na jugoslovenskim prostorima i isticao je da na akvarelu radi baš kao na slici. U vreme zatvorenih muzeja izložbe po manjim galerijama su prozor u svet.

S obzirom na to da je prošlo mnogo godina od prethodne retrospektive posvećene delu ovog čuvenog slikara, njegova ćerka smatra da bi bilo lepo osvežiti sećanje novom retrospektivom, autorke Ljiljane Stojanović Piletić.

― Galerija Doma Vojske Srbije je odlično mesto za tako nešto. Želim da podsetim da Muzej savremene umetnosti u Beogradu poseduje 23 Hakmanova dela, Galerija Beljanski 13, Narodni muzej 12, među kojima je rad "Predgrađe Beograda" iz 1937. koji je bio izložen u Parizu na Svetskoj izložbi, a umetnik je za nju dobio zlatnu medalju. Sarajevska galerija ima oko 20 slika i u Tuzli se nalazi sedam dela, ističe Milica Hakman.

Kosta Hakman je, nakon školovanja u velikim evropskim centrima poput Praga, Beča i Krakova, u Parizu stasao u koloristu, slikao je pejzaže i mrtve prirode, ali i enterijere, portrete i autoportrete. Postaje član grupe "Oblik", a po povratku u Beograd i grupe "Dvanaestorica". Bio je posvećen pedagog. Redovno je izlagao u zemlji i inostranstvu gde je učestvovao na izložbi Jugoslovenske umetnosti u Rimu, kao i na Svetskoj izložbi u Parizu (Zlatna medalja 1937. godine).


Ćerkino sećanje na Hakmana
― Otac je imao atelje na Kosančićevom vencu gde smo često zajedno odlazili. S obzirom na to da je bio srčani bolesnik, šetali smo polako do tamo, a on me držao za ruku. Kad je ulazio u atelje oblačio bi beli mantil i počeo da slika. Tada bi promenio svoje ponašanje, naglo se udaljavao i približavao platnu, hitro i brzo prestajao je da bude onaj bolesni čovek koji se sporo kreće. Dok je slikao bio je sasvim drugačiji, priseća se Milica Hakman.

Francuza napali psi ispred zatvorenog MSU
― Stranci su prilikom posete Beogradu uvek rado obilazili Muzej savremene umetnosti i divili se delima koja imamo. Postoji priča o Francuzu koji je prilikom dolaska u našu prestonicu pošao da obiće MSU ne znajući da je zatvoren. Približavajući se zgradi napali su ga psi lutalice a on je, da bi našao spas, kao bez duše dotrčao do jednog splava – restorana. Eto tako se završila njegova avantura obilaženja muzeja u Beogradu, navodi Hakmanova nadajući se da se to u budućnosti neće dešavati.

Autor: B. Lijeskić | 28.12.2015. | Politika
46  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Miodrag Mića Popović (1923—1996)* poslato: Maj 11, 2016, 01:51:14 am
*

DRAGOCENI HRONIČAR EPOHE

Povodom desetogodišnjice smrti slikara Miodraga Miće Popovića

Deset godina posle smrti Miodraga Miće Popovića prilika je da se podsetimo na jednu od najmarkantnijih figura srpskog slikarstva druge polovine XX veka. Pri tom je posebno zanimljiv osvrt na problem odnosa između formalno-estetskog i značenjskog u njegovom umetničkom konceptu. Sam početak bio je obeležen zainteresovanošću za igru — olovkom na papiru, bojom na platnu — dakle, za stvaralačko "ništa", kako je to on govorio. U tom smislu odvijao se njegov razvojni put od realističkog do asocijativnog slikarstva, predstavljenog na izložbi pod nazivom "Od magle, od kostiju", 1955. godine.

Međutim, silovit Popovićev temperament tražio je što više kontakata sa životom, koji je on inače veoma emotivno doživljavao i pratio do poslednjeg dana. Prema tome, moglo bi se reći da je prva polovina njegovog opusa pod senkom sukoba između čoveka i umetnika, sukoba koji je u enformelu kulminirao do nepodnošljive tačke. Slikar je stajao pred dilemom: definitivno napustiti tradicionalno slikarstvo ili pomiriti narasle suprotnosti uvođenjem elementa značenjskog u novu sliku. Srećom po slikarstvo, Popović je prihvatio ovo drugo rešenje, a rezultat toga je da smo dobili autentičnog i reprezentativnog predstavnika jednog novog kritičkog realizma.

Osnovni problem u slikarstvu prizora svodio se na zadatak: kako postići da visok nivo likovnosti — jer ona ipak rešava sve — omogući sadržini da dobije svoju punu vrednost, a da ne zavede posmatrača u površan estetski doživljaj? Odmah možemo konstatovati da je jedan od prvih kvaliteta Popovićeve umetnosti upravo u izuzetno uspešnom rešenju, koje suptilnom osetljivošću dve različite ambicije dovodi u željeni odnos.

Kad je u pitanju formalna struktura, to nije antifokusna slika enformela, ali je njeno iskustvo omogućilo novu kompoziciju. I drugo iskustvo enformela — ukupnu obojenost nove slike karakteriše monohromija sivih tonova. Kod figuralne kompozicije sa složenijim sadržajem gama je uglavnom svedena na rafinovane odnose crno-belo; kad je tema mirnija recimo mrtva priroda, njena idiličnost grubo je razbijena nedopadljivo obojenom pozadinom. Rekli bismo, u ravnotežu gde odbojnost i dopadljivost uspostavljaju primirje u različitim gradacijama, nalazi se najveći deo formalno-estetske "slikarske tajne" Miće Popovića.

S druge strane, kad je u pitanju sadržina, čini se da je slikar prihvatio shvatanje da istorija kao trajne vrednosti beleži samo ona dela koja senzibilitetom svog vremena prenose poruku o ljudskoj sudbini. A ljudska sudbina u našem vremenu pritisnuta je razumljivim i surovim problemima kao što su zagađenje prirode, socijalno raslojavanje, imigracija, nacionalna netrpeljivost, otuđenje. To je trebalo zabeležiti kao hroniku vremena, kao savest generacije i njenu poruku sledećim generacijama. Za Popovića to je istovremeno značilo povratak predmetnom slikanju u kom je ljudska figura — taj iskonski odraz kolektivno nesvesnog — ponovo povratila svoje prvorazredno mesto. Mada se u programskom izboru bavio i drugim temama, nesumnjivo najuzbudljivija i najsnažnija jeste ona o "gastarbajteru" Gvozdenu.

U tom smislu, ciklus o sudbini malog srpskog čoveka izrastao je vremenom gotovo u moderan ep, ispričan u teškom ritmu, prožet razumevanjem i humanošću, čak oporim humorom. Dramatika situacije podvučena je tim što je svedena na ugroženost osnovne egzistencije: fizičke, da se preživi u teškim uslovima nezaposlenosti i potucanja po svetu; duhovne — da se ne prepusti talasu masovne zaluđenosti jeftinim atrakcijama šund-muzike, šund-literature, pa sve do toga da se ne izgubi vlastiti identitet i nacionalna svest.

Činjenica da su Popovićeve slike lako čitljive, gotovo neka vrsta savremene "bibliae pauperum", ne sme nas zavarati: one svakom posmatraču pružaju mogućnost da maksimalno angažuje vlastitu erudiciju, maštu i opredeljenost. A ako je njegovo slikarstvo, ipak, tako jednodušno prihvaćeno na svim meridijanima, onda je to zbog opštečovečanske i svim jezicima sveta razumljive poruke srpskog slikara Miće Popovića.

Stanislav Živković | Politika | 23.12.2006.
47  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Momčilo Momo Kapor (1937—2010)* poslato: Maj 11, 2016, 12:51:59 am
*

OTVORENA IZLOŽBA "MOMO KAPOR U ATELJEU"


Velika galerija Doma Vojske na mesec dana postaće atelje Mome Kapora. Večeras je u njoj otvorena izložba "Momo Kapor u ateljeu", koja je nastala kao zajednički poduhvat Zadužbine "Momo Kapor" i Medija centra "Odbrana". Svečano otvaranje pred brojnim gostima, Mominim prijateljima, kolegama i obožavaocima, održano je u Svečanoj sali Doma Vojske Srbije.

Program je vodila glumica Vjera Mujović, a prisutnima su se obratili pukovnik Stevica S. Karapandžin, direktor Medija centra "Odbrana", Vladan Vuksanović, sekretar za kulturu Grada Beograda, Ljiljana Kapor, osnivač Zadužbine "Momo Kapor" i Dragan Lakićević, urednik Srpske književne zadruge. Izložbu je otvorio slikar Miloš Šobajić.

Ovo je treća velika Momina izložba koja se održava u Domu vojske. Moglo bi se reći, postala je to lepa tradicija. Na tu činjenicu prisutne je podsetio pukovnik Karapandžin.

"Nastojeći da svodove ovog zdanja podupremo monumentalnim stubovima srpske kulture, delima najznamenitijih srpskih umetnika, tokom proteklih pet godina, od smrti Mome Kapora, dva puta smo organizovali izložbe njegovog stvaralaštva. Toj se tradiciji, evo, priklanjamo i danas", rekao je direktor Medija centra "Odbrana".

Momo Kapor je jedan od simbola Beograda. Voleo je Beograd i Beograđane i bolje nego iko drugi umeo je u reč ili crtež da pretoči beogradski šarm. O njegovom značaju za naš grad govorio je sekretar za kulturu grada Beograda.

"U vremenu kad je u ovoj zemlji bujala crvena aristokratija, a stara aristokratija venula i topila se kao grudva snega na suncu, Momo Kapor je bio aristokrata posebnog kova — bio je aristokrata duha. Bio je u svakom smislu princ kulturnog Beograda", rekao je Vladan Vuksanović.

Na izložbi u Domu vojske posetioci će biti u prilici da vide deo Kaporovog ateljea izmešten iz njegovog stana na Neimaru. Moći će tako da vide materijal kojima je slikao, osete miris boja, dotaknu njegov štafelaj, dožive ambijent u kom je stvarao.

"Čovek nikada ne može da shvati o nekom slikaru mnogo, a za kratko vreme, ako ne vidi njegov atelje, stan ili kuću u kojoj živi. Svako od nas je bar jednom u životu poželeo da zaviri u svet nekog umetnika kojeg voli", objasnila je Ljiljana Kapor potrebu da se pored slika pred posetioce iznese i prostor i kom su te slike nastajale.

Na svečanom otvaranju predstavljene su i dve knjige njegovih intervjua "Sentimentalni prtljag Mome Kapora" i "Sentimentalni rat i mir Mome Kapora" u izdanju Zadužbine "Momo Kapor" i Srpske književne zajednice. Knjige su u direktnoj vezi sa izložbom jer je u njima umetnik, između ostalog, odgovarao na mnoga pitanja o slikanju i slikarstvu uopšte. Knjigu je predstavio Dragan Lakićević, a odlomke iz knjige čitala je glumica Rada Đuričin.

"Obe knjige zajedno imaju blizu devetsto strana. Ostala je još jedna knjiga razgovora sa Kaporom", najavio je Lakićević i dodao da će zbog svoje vrednosti verovatno nositi naziv "Sentimentalni klasik Momo Kapor".

Izložbu je otvorio naš veliki slikar i član upravnog odbora Zadužbine "Momo Kapor" Miloš Šobajić. [...]

"Na izložbi ćemo videti, pored ateljea i jednu seriju slika koja je vrlo interesantna. Zove se školice. I na plakatu ove izložbe vidimo Momu kako skakuće na jednoj školici“, rekao je Šobajić. Slike s motivom dečjih školica su nešto po čemu je Kapor bio prepoznatljiv i jedinstven u svetu. Školice je počeo da slika sredinom sedamdesetih godina, dok je povremeno živeo u Njujorku, a nastavio je da ih slika do kraja života.

Na kraju programa prikazani su i delovi iz kratkog filma o Momi Kaporu, koji će se sve vreme izložbe prikazivati u Velikoj galeriji.

Media centar Odbrana | 20.03.2015.
48  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Olivera Galović Protić (1923―2000) poslato: Maj 11, 2016, 12:19:31 am
**

OLIVERA GALOVIĆ


[...] Krajem februara 1952. godine, u dvorani Gimnazije otvorena je samostalna izložba slika OLIVERE GALOVIĆ (* 1923, Šabac). Nakon završetka Akademije u Beogradu, stupila je ― ova mlada slikarka ― u umetnički život, aprila 1951. godine, sa grupom "Jedanaestorica", koja se ― na samom početku šeste decenije ― javila kao opozicija "Samostalnim", i koja je ― u suštini ― i sama bila izraz umetničkog avangardizma u modernom srpskom slikarstvu, iako se nije ― kao grupa "Samostalnih" ― oštro ogradila od okoštalih umetničkih nazora ULUS-a, i njegovih nastojanja da se "monopol na ocenu i uticaj ne prepuste javnosti, već da se i dalje zadrže u Udruženju".52

Kao i njena prva samostalna izložba, priređena u Beogradu mesec dana ranije, i ova ― šabačka ― "priredba" Olivere Galović svedočila je o izuzetnoj obdarenosti ove naše slikarke, koja je već prošla fazu akademskih studija ― obeleženih tamnijim košoritom, i principom valera ― da bi superiorno iskazala svoj umetnički pledoaje čitavom serijom ekspresionisščkih pejsaža matieovskog kolorizma i dinamične linearne arabeske. Jer: "Žestina i čulna uverljivost njene vizije, (i) odlučno zamenjivanje predmeta osećajnim simbolima ― istakli su je kao ličnost koja se u promenljivom ustreptalom mozaiku umetničkog života do sredine šeste decenije brzo zapažala".53 Kako se Šapčanima predstavila uglavnom takvim slikama, Olivera Galović je svojim mrtvim prirodama i pejsažima stekla simpatije poklonika moderne umetnosti u svom vilajetu. "Ona voli smele oprečnosti kolorita (Dunje, Vaza) crvenog, crnog i plavog, iz kojih kadšto brizne jedan ton, koji se za dušu čoveka zakači kao čarobni zvuk", nisu krili svoje oduševljenje simpatizeri njene, odnosno ― moderne umetnosti.54 Međutim, ta izložba izazvala je i žučne reakcije pojedinih zagovornika slika koje "govore figurom pored ostalih slikarskih elemenata".55 Za njih su Slikarkina odanost eksperimentu i svođenju predmetne realnosti na snažne sukobe bojenih površina, bili umetnička zabluda i "bekstvo od stvarnosti". No, putovi naše moderne umetnosti ― od sredine veka do danas, u čijem je trasiranju značajnu ulogu odigrala i Olivera Galović Protić, porazili su u Šapcu shvatanje rastuženih zaljubljenika u umiruću umetnost egzoteričnog realizma, koji su ― u očajanju ― cepali plakate Izložbe, i koji nisu želeli da je zavole.

______________

52 Miodrag B. Protić, nav. delo, str. 394.
53 Isti, isto, str. 448.
54 K. Borđević, Slikarska izložba Olivere Galović u Šapcu, Glas Podrinja 8/1952, br. 289 (15. februar), str. 3.
55 Živojin Pavlović, Posle izložbe slika Olivere Galović Protić, Glas Podrinja, 8/1952, br. 293 (14. mart), str. 3.


Radovan Mirazović | Likovna umetnost u Šapcu 1900—1980 : Doba obnove i preporoda | Šabac Narodni muzej | Šabac 1982.
49  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Vasa Pomorišac (1893―1961) poslato: Maj 07, 2016, 03:32:36 am
*

VASA POMORIŠAC


D. Vasa Pomorišac u svetlu Zografa

U potpunosti različiti od puteva Živorada Nastasijevića, umetnički i životni putevi Vase Pomorišca doveli su ga do ideje Zografa, posredno i zaobilazno, ali sa jednim dalekim, jasnim usmerenjem. Od prvih slikarskih znanja stečenih u ateljeu Stevana Aleksića, u rodnom Modošu, preko kratkotrajnog školovanja na minhenskoj Likovnoj akademiji, samoobrazovao se po moskovskim muzejima i galerijama, kao rekonvalescent tokom Prvog svetskog rata. Završio je Umetničko-zanatsku školu u Beogradu, posebno oduševljen obilaskom srpskih manastira, sa profesorom Ljubom Ivanovićem. Specijalizovao se u Londonu za slikarstvo na staklu, čime je zaokružio i završio svoje umetničko obrazovanje.

Tek kada se vratio u Beograd,29 ponovo je susreo svog kolegu sa Minhenske akademije i iz Solunskog ateljea, Živorada Nastasijevića. Zaključio je da je neophodno da se ideali prevedu u praktično, pa su zajednički pristupili osnivanju još jednog udruženja umetnika istomišljenika u Beogradu, uzavrelom od diskusija i suprotstavljnih stavova i koncepcija, posebno o ulozi umetnosti.

Duboko uverenje Vase Pomorišca, na osnovu "najveličanstvenijih dokumenata", da postoji "bogata i raskošna riznica ... u neispitanim dubinama duše narodne", te da tek treba da bude otkrivena od strane "mladog rasnog genija" 30, potresno je u svojoj apsolutnoj projekciji i rešenosti da takav stav mora prevladati i pored razoružavajuće svakodnevice prepune nerešenih problema, borbi i odricanja. Ako u slici Kartaši, nastaloj tik pre no što će se vratiti iz Londona (1924), "sjedinjuje sva do tada stečena iskustva", te "prostor, vreme, dubina vremena, iracionalno"31 poseduju pored likovnog značenja i metafizički smisao, dakle u pravom smislu reči iracionalno, onda to delo predstavlja manifest Pomoriščeve umetnosti i uverenja, koji se razvija u njegovom daljem opusu. Prepoznaju se kako uzori, tako i originalne ideje slike: prerafaeliti, secesija, veza sa tradicijom, veza evropskog i nacionalnog, intelektualna i emocionalna ravnoteža, duhovno uzdizanje poruke slike, metaforična upotreba motiva.

Pomoriščeva intenzivna aktivnost u okviru grupe umetnika Zograf, od samoga osnivanja, zasnovana je na dubokim uverenjima i velikoj inspiraciji koju je nalazio u sopstvenoj zemlji, protiv šablonskog prenošenja viđenog u velikim centrima. Zanosna ideja da treba spojiti naivno i duhovno, dovela je do autentičnih rešenja, u oblasti likovne i primenjene umetnosti, što su odmah prepoznali hrvatski kritičari povodom zajedničkog izlaganja grupe u Osijeku, odmah posle predstavljanja u Novome Sadu.32 Bez obzira što je sam Pomorišac smatrao da živi u sredini "nezainteresovanoj, apatičnoj prema umetnosti" kao takvoj, bio je spreman na mučnu, čak fanatičnu borbu, u zanosu za svoju umetnost.

Autentični Pomoriščev spoj likovne i primenjene umetnosti došao je do izražaja u njegovim enterijerskim vitražima velikih dimenzija, od kojih su neki uništeni tokom bombardovanja Beograda u Drugom svetskom ratu, ali je među sačuvanima i reprezentativni vitraž visok dva sprata, rađen početkom 30-tih godina XX veka, na zgradi Aerokluba, Dedal i Ikar. Radio je i zidne slike i ikone, povezujući koncepciju vizantijske slike sa savremenim shvatanjem slikarstva. U izgrađivanju svog originalnog stila nije odbacivao znanja stečena u evropskim centrima umetnosti, već je primenjivao apstraktno shvatanje forme, sa geometrijskom stilizacijom, u težnji ka apsolutnom, večnom obliku,

koji bi svojom nematerijalnošću preneo ideju o duhovnom nivou slike. Stoga nije čudo da i neki njemu savremeni kritičari primećuju kod Pomorišca originalan spoj kubizma i akademskog realizma33, nasuprot čemu ga drugi optužuju za lažnu hrabrost, a njegovo slikarstvo definišu kao korak do fotografije34; dok treći, ističu oduhovljenost Pomoriščevih portreta, a njegove kompozicije vide kao obrazac moderne freske, prepoznajući velikog znalca istorije i majstora slikarstva. Šezdesetih godina XX veka, M. B. Protić, otvoreni protivnik zografovskog konzervativizma, odaje priznanje Vasi Pomorišcu za pojedinačna, velika dela, "nastala na mitu o večitoj umetnosti".

Istančana monumentalnost izraza, osobenost je Pomoriščevih portreta. Svečani stav, drapirana figura, u skoro renesansnom kostimu, u velikom prvom planu, ima za pozadinu dubinu prostora sa alegorijskim sadržajima. Dešavanja u zadnjem planu posmatraču pojašnjavaju i ukazuju na smisao, značaj i status portretisanog lika.

Autoportreti Vase Pomorišca specifični su po insistiranju na klasičnom uzoru, ali i rafiniranoj autopsihologiji, ličnosti jasno opredeljenoj na svom teškom i trnovitom putu, noseći breme i plemenitost svog umetničkog poziva i njegove uzvišene misije. Kompozicija Iskušenje Sv. Antonija istovremeno je i religiozno i svetovno delo, te po svom pristupu temi, na suptilan način uvodi inovacije u tumačenje ovog hrišćanskog kanona. U prvom planu su aktovi, istovremeno puteni i stilizovanih, konstruktivističkih formi, dok je u centralnom delu kompozicije omanja figura svetitelja u molitvi. Scena je smeštena u prostor ozidan planinama, tesan i naizgled bez izlaza, bez mogućnosti rešenja, u permanentnom ponavljanju, ali sa prisutnom paralelnom idejom otvaranja u mogućnosti uzdizanja.

Baveći se istinom u slikarstvu, višesmisleno kao i u Deridinom dekonstruktivizmu, Vasa Pomorišac je težio višem cilju umetnosti, tražio je kroz umetnost odgovore na pitanja o smislu i vrednostima, o lepom i o metafizičkoj suštini. Nenametljivo je bio prisutan na beogradskoj likovnoj sceni tokom četiri decenije, ali je decenija zografovskog perioda, od 1926. do 1935, sa svim pripremnim fazama razvoja ideje umetničkog povezivanja stilova u potrazi za originalnim izrazom, posebna svetlost koja zrači iz njegovog celokupnog opusa.

"Ne treba shvatiti da mi navijamo za nekakav folklor. Mi samo želimo sublimiranu umetnost koja ima korena u narodu i sredini iz koje je nikla,"35 objašnjavao je Živorad Nastasijević. Smatrali su, kao društvo, da tek sinteza inspiracije sopstvenim tlom i evropskog izraza može da dovede do bitnih ostvarenja, te i doprinosa Evropi i da nas uvede kao ravnopravne faktore u istoriju umetnosti.36

_______________

29 Васа Поморишац трајно живи у Београду од 1925. године (види одељак: Биографије уметника).
30 Васа Поморишац, ibidem, 263.
31 Ljiljana Stojanović, Vasa Pomorišаc (1893―1961), retrospektivna izložba (1907―1961), Muzej savremene umetnosti Beograd, 1986/1987.
32 Danas se otvara izložba umjetničke grupe Zograf, Hrvatski list, Osijek, 17. jun 1931.
33 Види: М. Кашанин, Изложба Милоша Голубовића, Васе Поморишца и Живојина Лукића у Салону Цвијета Зузорић, СКГ, XXIV/1―2, 63, Београд 1927.
34 Н. Ј., Пролећна изложба југословенских уметника, Политика, 11. мај 1931.
35 Живорад Настасијевић, О друштву ликовних уметника "Зограф", мемоарска грађа ― стенографске белешке од 18.12.1956, Историјски архив Београда, ИАБ, МГ, К-2/II, 6, с.22.
36 З. Кулунџић, ibidem, 27―35.


Žana Gvozdenović
Zograf društvo umetnika ● 80 godina od prve izložbe Društva umentika Zograf
50  ČITAONICA / Umetnost • društva • događaji / Slikar Biagio Faggioni / Vlaho Bukovac / (1855—1922) poslato: Maj 07, 2016, 03:06:35 am
*

SLIKAR VLAHO BUKOVAC


U atrijumu Narodnog muzeja u Beogradu otvorena je izložba "Slikar Vlaho Bukovac" (1855—1922). Posetioci Narodnog muzeja u Beogradu imaju ekskluzivnu priliku da po prvi put vide sva Bukovčeva dela koja se čuvaju u nacionalnom muzeju. Pred publikom su 23 slike nastale od 1882. pa sve do pretposlednjeg dela — portreta kralja Aleksandra Karađorđevića iz 1922.

Kolekcija slika Vlaha Bukovca iz Narodnog muzeja u Beogradu obuhvata više antologijskih ostvarenja bez kojih se ne može ni zamisliti retrospektiva bogatog umetnikovog stvaralaštva. U pitanju su autoportreti, aktovi i portreti, po kojima je Bukovac bio nadaleko poznat. U Srbiju je Vlaho Bukovac dolazio nekoliko puta, o tome kako je dobro primljen na dvoru pisao je u svojim memoarima, a bio je i počasni član Srpske kraljevske akademije.

Deo kolekcije Bukovčevih slika u Narodnom muzeju je iz zaostavštine porodica Karađorđević i Obrenović, a većina slika je otkupljena između dva rata. Među prvim delima koja su još za vreme umetnikovog života dospela u muzej jesu portreti kraljice Natalije Obrenović iz 1882. i portret njenog sina, kralja Aleksandra Obrenovića iz 1901. godine.

Vlaho Bukovac je rođen 1855. u Cavtatu u Hrvatskoj. U detinjstvu se ne ističe u učenju, već ga zanima slikanje. Imao je samo 10 godina kad sa stricem odlazi u Ameriku da bi tamo nastavio školovanje. Posle stričeve smrti bez novca i zanimanja vraća se u Cavtat, a s 15 godina polazi na svoje prvo putovanje kao pomorac. S 19 godina ponovno ide u Ameriku i ovaj put odlučno želi da radi samo kao slikar. Njegovi prvi slikarski radovi nastali su u San Franciscu. Godine 1877. Bukovac je opet kod kuće u Cavtatu i tu nastaje velika prekretnica u njegovu životu. Uz pomoć pesnika i publiciste Mede Pucića odlazi na studije slikarstva u Pariz. Još kao student je izložio na Pariskom salonu delo "Crnogorka na obrani". Otvorio je kasnije i atelje na Monmartru.

Slika Velika Iza koju je izlagao na Pariskom salonu 1882. donela mu je prvi, veliki uspeh. Delo je otkupio Englez za 5.000 franaka, a Bukovac je od tada sarađivao sa engleskim galeristima. Radio je portrete plemića, bogatih bankara i industrijalaca, književnika, portret Franje Josifa. Umro je u Pragu 23. aprila 1922. u kome je živeo od 1903. godine kada je postao redovni profesor Praške akademije. [...]

Autor Dušica Maticki | 26.04.2014 | Glas Srbije
51  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Olivera Galović Protić (1923―2000) poslato: Maj 07, 2016, 12:24:17 am
*

OLIVERA SEKA GALOVIĆ
(Šabac, 1923 ― Beograd, 2000)


Olivera Seka Galović (1923―2000) izvanredna slikarka i likovni pedagog završila akademiju u Beogradu 1948. Pored naše zemlje, imala samostalne izložbe u Parizu, Beču i u SAD. Tipičan predstavnik ekspresionizma, izrazitog kolorita. Kao jedan od slikara iz vrha savremenog slikarstva, bila učesnik prestižne kolonije "Memorijal Nadežde Petrović" u Čačku, na koju su pozivani NAJBOLJI slikari toga vremena.

Aukcijska Kuća Srbinovski
52  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Ana Lozanić Marinković (1982―1935 ili 1973) poslato: Maj 07, 2016, 12:00:59 am
*
53  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Nikola Bešević (1892—1970) poslato: Maj 06, 2016, 11:59:57 pm
*

NIKOLA BEŠEVIĆ — SLIKE





Afrička mrtva priroda, 1958.
ulje na platnu 68 x 81,5
privatno vlasništvo
Izvor: Facebook


 

Mrtva priroda sa violinom, 1965.
ulje na platnu 67 x 86 cm
privatno vlasništvo
Izvor: Facebook
54  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Olga Golemović Galović (1894―1985) poslato: Maj 06, 2016, 11:30:48 pm
**

OLGA GOLEMOVIĆ GALOVIĆ
(Beograd, 1894―1985)

Na prelazu iz trećeg u četvrto desetleće, delovala je u Beogradu, u umetničkom duhu svog vremena, OLGA GOLEMOVIĆ GALOVIĆ (* 1896, Beograd), slikarka koju brojni razlozi vezuju za razvoj moderne umetnosti u Šapcu. Pred I svetski rat završila je slikarsku školu u klasi Ljube Ivanovića i Marka Murata, da binakon 1916. godine ― produžila svoje školovanje u Francuskoj, najpre ― u Školi lepih umetnosti ( École des Beaux Arts), i u privatnoj akademiji (La Grande Chaumière) španskog slikara Kasteluto Dijana (Dian), a potom ― u Školi dekorativnih umetnosti (École des Arts Décoratifs), u Nici. Od 1918. do 1923. godine, ova umetnica bila je učiteljica veština u Šabačkoj gimnaziji,32 donekle ― čak i u isto vreme u koje je, u ovoj školi, Mara Lukić Jelesić davala šabačkim đacima svoje poslednje poduke o slikarstvu, pre nego li je 1920. prešla u Treću žensku gimnaziju u Beogradu.

Malo je izučeno umetničko delovanje Olge Golemović Galović, u vreme njezina službovanja u Šapcu, a i kasnije. No, može se ― ipak ― pretpostaviti da je ova umetnica, nadahnuta ― inače ― impresionizmom i ekspresionizmom, u Parizu, i sa već formiranom umetničkom fizionomijom u duhu moderne umetnosti, bila tada ― u šabačkoj sredini ― uz svoju nešto stariju koleginicu Maru Lukić Jelesić, značajan zagovornik novih slikarskih tendencija. Štaviše, ima mesta i za pomisao da je Slikarka Mara jako zaželela svoje likovno usavršavanje u Parizu 1925. godine ― još u vreme zajedničkog službovanja sa Olgom Golemović Galović, u gradu koji je i dalje mirisao barutom I svetskog rata. Mada je i sama napustila Šabac 1923. godine, Olga Golemović ostala je vezana za grad svog prvog službovanja. Kad je radila svoja ponajbolja dela bliska intimizmu i izlagala ih krajem treće i početkom četvrte decenije u "Cvijeti Zuzorić", zajedno sa slikama Veljka Stanojevića, Nikole Beševića, Mladena Josića, Zore Petrović, i Jelisavete Petrović ― bilo je među njima i slika oa motivima iz Šapca.33

____________

32 Pribislav Radovanović, Nastavnici (1837―1937), SPOMENICA ŠABAČKE GIMNAZIJE 1837―1937, Šabac, 1938, str. 292.
33 U zbirci Narodnog muzeja u Beogradu, nalaze se tri njene takve slike: Šabac pod snegom, 1929, ulje na kaširanom platnu, 59,5 x 43 cm, Ulica u Šapcu, 1931, ulje na platnu, 54,5 x 45,5 i Predeo s mostom, 1932, akvarel, 50,5 x 35,8 cm.


Radovan Mirazović | Likovna umetnost u Šapcu 1900—1980 | Šabac Narodni muzej | Šabac 1982.
55  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Sava Stojkov (1925—2014) poslato: Maj 06, 2016, 02:09:34 am
*

ŽIVA LICA, PEJZAŽ I DUH PANONIJE

Slava porodice Stojkov iz Sombora, a to je Sveti Nikola, ove godine je protekla setno, kroz priče i sećanja na domaćina i glavu kuće Savu Stojkova, koji je pre četiri meseca napustio ovaj svet. Otišao je, kažu,

među slavne muževe somborske, plemiće duha, one što su svoju varoš proslavili i na zemlji i na nebu. Nema više čika-Save, reći će vam s tugom svaki Somborac, zatim će vas vedro uputiti na mesto gde se čuva ono najlepše što je naslikala desnica maestra Stojkova. A to je njegova stalna retrospektivna postavka u Galeriji Preparandije, na Vencu Vojvode Radomira Putnika broj 30.

I ovo zdanje, u srcu slavnog grada, podignuto je 1895. godine kao zadužbina srpskog patrijarha Georgija Brankovića, da se u njemu školuju učitelji. I kuće, kao i ljudi, često imaju buran život, a takve je sudbine bila i Preparandija. Zbog viška istorije, stanari su se u njoj menjali, ali je 1995. vraćena Učiteljskom fakultetu. Od 29. marta 2010. na 85. rođendan Save Stojkova, deo prostora postao je Galerija, odnosno njegova stalna retrospektivna postavka.

Ovde se svakodnevno mogu videti 72 reprezentativna ulja na platnu, staklu i lesonitu iz svih umetnikovih stvaralačkih perioda. Sve se to danas lako pronađe na internetu, i slike i filmovi i likovni prikazi i izvodi iz deset knjiga o stvaralačkoj magiji Save Stojkova. Ali ipak treba doći i stati pred živa lica i pejzaže Panonije koje je slikar voleo, jer se to vidi na svakoj njegovoj slici. Ciga u snegu, žena sa krčagom, maestrova majka, dedovi, ciganka, siroče, kosač, pralja, ili dedin salaš, bački doručak, najbrojniji — raskošni prizori leta u ravnici ili kuće pod snegom.

U ovalnoj sali na spratu Preparandije, nalazi se atelje Save Stojkova, u kome je svakodnevno radio poslednje četiri godine (većina njegovih slika nastala je ipak u ateljeu u porodičnoj kući). Sve je na svom mestu, kao onog dana kada je zauvek otišao, ostavivši nezavršeno platno na štafelaju. O postavci brine kustos Milan Stepanović, koji je zapamtio mnoge neispričane priče o Savi Stojkovu:

— Od 29. marta 2010, kada je Galerija otvorena, pa do 5. juna ove godine, kada je čika-Sava zauvek zatvorio vrata ateljea, ovde je nastalo blizu pet stotina slika — kaže Stepanović. — Maestro je radio po deset sati dnevno, gotovo celog života. A kada je saznao da mu je Preparandija dodeljena kao prostor za stalnu postavku, što mu je bila životna želja, počeo je da slika četiri pejzaža velikog formata, tri puta metar i po. Završio je slike za svega dvadeset dana i iscrpljen pao u krevet, pa su ga nekoliko dana oporavljali infuzijom.

Sa velikom ljubavlju je portretisao ljude, i znane i neznane. Bio je i strastveni fotograf, a Stepanović se nada da će uskoro biti priređena i izložba tih fotografija, sa kojih je često skidao karaktere za svoje slike. — Za najbolji portret smatrao je onaj na kome je patrijarh Pavle: bio je presrećan kada mu je Patrijarh rekao: "To sam zaista ja". Kada je 5. juna ove godine, već načet bolešću, poslednji put došao u Preparandiju i u svoj atelje, ostavio sam ga samog. Malo kasnije, zatekao sam ga, kako u odlasku, misleći da ga niko ne vidi, ljubi dovratak ateljea. Kao da je slutio. Dva i po meseca kasnije, 20. avgusta 2014. Sombor je ostao bez poslednjeg velikog simbola svoje posebnosti — ispričao nam je Stepanović.

Ne zna se tačno koliko je slika potpisao Sava Stojkov (1925—2014), a započeo je da slika još kao dečačić, osnovac. Preko dvadeset hiljada, sigurno, a ni izložbe na sve četiri strane sveta nije lako pobrojati. Sa darom i gospodstvom se, kažu, rodio, i u rezidencijama i po šorovima, sve ljude je jednako poštovao, i voleo da ih oslovljava sa "dušo moja". A prvo je morao da se proslavi u svetu, da bi u svojoj varoši priredio samostalnu izložbu. Ono što je sigurno, Sava Stojkov će ostati zapamćen kao jedan od najvoljenijih i najproduktivnijih srpskih likovnih umetnika.

Neki ljubitelji moderne umetnosti znaju da kažu kako je na slikama Save Stojkova previše idile u neidiličnim vremenima. A zatim hitro priznaju kako pred tim arkadijskim prostorima lepote, ljudi postaju bolji nego što jesu. I kako nam te slike pomažu da izdržimo ledenu hladnoću ovog doba. Može li umetnost više od toga?

Radmila Lotina


Mika u četiri ruke

Oba sina Save i Barbare-Bare Stojkov, i Dragan i Milan, postali su slikari. Mlađi, Milan, po obrazovanju i struci je priznati arhitekta, ali je počeo da slika pre nekoliko godina, uz oca: "Kada smo, dve godine pre njegove smrti saznali da je otac teško bolestan, on je odbio operaciju i nastavio svoj život uobičajeno. To nas je veoma zbližilo i ja sam počeo da provodim dane sa njim u ateljeu, otkrivajući tajne njegovog slikarskog umeća, ali i ličnosti", seća se Milan Stojkov. "Uz njega sam počeo da slikam, a posebno mi je drag portret Mike Antića, koji smo zajedno naslikali — tata levu, a ja desnu polovinu. Srećan sam što sam dobio to vreme, da kao zreo čovek upoznam punu snagu karaktera i talenta svog oca". dnevnik.rs
56  SLIKARSTVO / Srpski slikari XIV—XIX veka / Poleksija Todorović (1848—1939) poslato: Maj 06, 2016, 01:43:19 am
*
ŽIVOT I UMETNOST


NA PAROVE RAZBROJ S'

U našoj novijoj umetnosti nije retkost da su supružnici ne samo pomagali jedno drugom nego i izrastali u posebne značajne ličnosti


TODOROVIĆI


Stevan i Poleksija Todorović

Među prvima koji su još sredinom 19. veka kod nas spojili život i umetnost bili su slikarski par Todorović – Stevan (1832–1925) i Poleksija (1848—1939). Poleksija je vrlo rano stekla lepo obrazovanje odrastajući uz oca Matiju Bana koji je, pored ostalog, bio vaspitač mladim Obrenovićima. I Steva je bio vispren, gospodstven, školovan u Beču i uveliko prihvaćen i rado viđen u otmenom beogradskom društvu.

Čim je upoznao nežnu i tananu Poleksiju-Polu bez oklevanja ju je zaprosio. Kada se 1864, u šesnaestoj godini, udala za šesnaest godina starijeg Stevu Todorovića, već je savladala osnove crtanja, tako da je odmah počela da pomaže mužu i da pored njega širi crtačka i slikarska znanja.

Ona je Stevi bila ne samo odan bračni drug, nego i pouzdana saradnica, jer svakako da bez ozbiljne i savesne pomoći svoje supruge, ma kako on brzo radio i ma kako dugo živeo, ne bi bio u stanju da izradi zadivljujući broj slika.

S njim je putovala po Srbiji, boravila u Carigradu, a posebno u Firenci i Rimu, gde su kopirali poznate kompozicije renesansnih majstora Rafaela, Ticijana, Veronezea i Tintoreta. Mnogobrojne ilustrativne akvarele i crteže, više velikih istorijskih kompozicija, dvadesetak ikonostasa, zatim mnoge ikone i pejzaže i preko pet stotina portreta, a uz to i veliki društveni rad, sve je to Steva mogao da postigne uz pomoć i podršku svoje Poleksije. [...]

Autor: Petar Petrović | Politikin zabavnik • broj: 3112 • 2011
57  SLIKARSTVO / Srpski slikari XIV—XIX veka / Georgije Bakalović (1786—1843) poslato: Maj 06, 2016, 12:48:44 am
**

GEORGIJE BAKALOVIĆ
(Sremski Karlovci, 1786 — Ruma, 13.04.1843)


Bakalović Georgije je srpski slikar. Učio je u Sremskim Karlovcima kod slikara Stefana Gavrilovića. Radio je pretežno ikonostase, zidne slike i portrete. Jedan broj ikonostasa radio je u društvu slikara i pozlatara Dimitrija Đurkovića. Sam je slikao ikonostas i svod crkve u Erdeviku 1817, svod Gornje crkve u Sremskim Karlovcima 1824, svod i 12 prazničnih ikona crkve u Vrdniku 1825, ikonostas u Čereviću 1827, svod i obnovu ikone Uspenjske crkeva i obnova ikonostasa Nikolajevske crkve u Irigu 1827, ikonostas i svidove Jovanovske crkve u Novom Sadu 1830, ikonostase manastira Grgetega 1830. (izgoreo 1841) i ikonostas u Pavlovcima 1832. Sa Đurkoviće je slikao ikonostase u Prhovu 1840. i Starim Banovcima (1840—1841.), kivot kneza Lazara u Vrdniku i crkvene zastave u Jaraku, Vognju, Sasima, Surčinu i Mihaljevcima. Godine 1837. prelazi u Srbiju i slika ikonostase manastira Radovašnice 1839., crkve u Zaječaru i manastira Rače na Drini 1840., crkve u Aleksincu 1841. i crkve u Negotinu 1842. Naslikao je portrete kneza Miloša, Jevrema Obrenovića, Stefana Stratimirovića, kneza Ive od Semberije. i dr. Bio je slikar skromnih mogućnosti, i radovi su mu nejednakog kvaliteta.

Rade Raonić, "Srpski životopisi" II deo, 2012. DocSlide

Napomena autora: Za životopise su korišćeni različiti izvori: Biografije (Matica srpska), Istorija SANU, Vikipedija, Znameniti Srbi u Hrvatskoj (Filip Škiljan), 100 najznamenitijih Srba, internet prezentacije itd.
58  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Todor Švrakić (1882―1931) poslato: Maj 06, 2016, 12:14:54 am
*

TODOR ŠVRAKIĆ ― STOTINU GODINA POSLIJE


Izložbom "Todor Švrakić ― stotinu godina poslije" Muzej Kozare iz Prijedora obilježio je stogodišnjicu od prve likovne izložbe priređene u ovom gradu. Direktor Muzeja Kozare Milenko Radivojac rekao je da je ova postavka, sa kulturno-istorijskog aspekta, jedna od najznačajnijih koju je ova kulturna ustanova priredila u posljednjoj deceniji. "Todor Švrakić je prije 100 godina u svom rodnom gradu organizovao prvu likovnu izložbu, tako da je i logično da smo ovaj događaj obilježili postavkom njegovih radova", rekao je Radivojac.

On je naveo da je izloženo 21 djelo, od čega je 6 akvarela i 15 ulja na platnu, a slike su vlasništvo Muzeja Kozare, Umjetničke galeriji BiH iz Sarajeva te privatne kolekcije porodice Medić. "Prvi školovani slikari iz Prijedora, Todor Švrakić i Pero Popović te Branko Radulović iz Mostara su 1907. godine organizovali u Sarajevu prvu likovnu izložbu u istoriji bosanskohercegovačkog slikarstva, a drugu je Švrakić priredio u Prijedoru tri godine poslije", istakao je Radivojac.

Izložbu je otvorio zamjenik načelnika opštine Milenko Ðaković koji je istakao da je Švrakić prvi školovani slikar iz Prijedora koji se danas ponosi sa pedesetak poznatih i priznatih akademskih slikara i često ga nazivaju "gradom slikara". Todor Švrakić je rođen 1882. godine u porodici krovopokrivača. Rano je pokazao zanimanje za slikarstvo, a prva znanja stekao je u Beogradu u Srpskoj crtačkoj i slikarskoj školi. Bio je štićenik Paje Jovanovića, na čiju je preporuku dobio stipendiju "Prosvete" i 1904. godine, zajedno sa Popovićem, upisuje prašku Likovnu akademiju u klasi profesora Vlahe Bukovca.

O biografiji i slikarskom putu Todora Švrakića, koji je umro 1931. godine, na otvaranju izložbe je govorila istoričarka umjetnosti Vidosava Grandić. "Bavila sam se posebno istraživanjem prvih slikara, i na ovoj izložbi nije prikazano sve što je Todor Švrakić radio ali je pokazan on kao portretista i, s druge strane, kao umjetnik čiji su akvareli ostali trajno zabilježeni u našoj istoriji umjetnosti kao vrhunska ostvarenja", rekla je Grandićeva. Izložba "Todor Švrakić ― stotinu godina poslije" dio je manifestacije "Kulturno ljeto Prijedor 2010"... .

Grad Prijedor 21.06.2010.
59  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Draginja Liza Marić Križanić (1905―1982) poslato: Maj 05, 2016, 10:16:58 pm
*

LIZA I PJER KRIŽANIĆ ― ISPOVEST BIVŠIH SUPRUŽNIKA U DIJALOGU


Poljsko cveće u belom bokalu, Milunika Mitrović

Pred nama i vama stoji šarmantna, neobična i potrebna knjiga Milunike Mitrović, sa simboličnim naslovom, kakav je verovatno bio i naslov neke slike Lize Križanić. Knjiga ima sve elemente drame, ili ispovesti dvoje već bivših supružnika, odvija se na onom svetu gde, kako autorka kaže, više ničega nema, ni žurbe, pakosti, zavisti i patnje, već jedino večnost ili vreme za kajanje.

Dakle, pred čitaocima su Pjer i njegova bivša supruga Liza Križanić, ličnosti istorijski poznate, sada u dijalogu kao retrospektivi jednog zajedničkog života, kao i onog drugog koji se odvijao sudbinski, faktički i psihološki posebnim stazama i putevima. Oni se sastaju posle Lizine smrti osamdesetih godina prošloga veka, tamo, u onostranom svetu čistoga duha gde je Pjer odavno otišao iščekujući Lizu. Forma je neobična, ali svakako donekle i poznata, a dijalog koji sledi traje taman toliko da bi lako bilo moguće igrati ga na pozornici, u kafani, galeriji ili na bilo kojem mestu.

Fino građena i na momente balansirana radnja drame Milunike Mitrović, odvija se kao retka životna storija onih koji zaista imaju šta da kažu. Pjer Križanić odeven je u odelo iz tridesetih godina, šarmantan, popularan, zamišljen, i nadasve razočaran sobom, ili onim delom života što je proživeo odvojen od Lize, kada je i spoznao prolaznost kao onu vrstu neizbežnog dobitka, koji na kraju svima stiže. Liza Marić-Križanić je u crnoj haljini, sa biserima iz vremena kada je nastao i jedan od njenih najlepših portreta. Mada još mlad i privlačan, Pjer je ipak ideološka suprotnost otmenoj i beskrajno lepoj i očaravajućoj studentkinji Lizi. Ona je predstavnik građanske i intelektualne elite Beograda, obrazovana, mlada, moderna... Iako u istom društvenom okruženju, on ostaje udaljen od tog sveta koji nikada do kraja nije mogao razumeti. Konačno, on se protiv povlašćene klase i borio, a Liza je u vrednost toga društva verovala i ostala do kraja dosledna sebi, pa i u tuzi, siromaštvu i teškoj bolesti koja ju je kasnije zadesila. Pjer je predstavnik skorojevića, kao čovek nedosledan sebi na čiju stranu je teško stati, umetnik koji hvata sve od života ništa ne propuštajući. Vremena je uvek imao dovoljno za sebe, za druge manje, za Lizu verovatno najmanje. Križanićev profil nije teško zamisliti, ali je svakako teže slikati ga perom i pri tome ne biti zle volje, jer se ponašao kao da je pobednicima sve dozvoljeno, ili da pojednostavimo, znao je da svoju poziciju dobro proceni i iskoristi.

Autorka ove zanimljive i na momente začuđujuće uzbudljive storije, formira dijalog lako, efektno i uverljivo. Miluniki Mitrović su, bez sumnje, biografije umetnika dobro poznate, i ona ih u prvom sloju dosledno prati, gradeći dramatiku tamo gde je i bila moguća ― u sudaru etičkih, emotivnih, pa i ideoloških suprotnosti. Čitalac će se, možda, i zapitati: kako je uopšte i bilo moguće da se ovako različiti ljudi sretnu, spoje i provedu zajedno značajan deo svojih života?

Priča u formi dijaloga ne prelazi u ovoj drami u patetiku, kao što je ni u stvarnom životu slikarke nije bilo. Post festum, ovaj par analizira vlastito življenje i događaje u vremenu posle Prvog svetskog rata pa sve do pred početak Drugog, a zatim i novonastalu epohu nakon njega. Tu su Pariz, Rim, Beograd, beogradski intelektualni i umetnički svet u kome je Liza zapažena po lepoti svoga neobičnog duhu, lica i figure, talenta za slikanje. Oko nje su mnogi značajni slikari i književnici sa kojima se druži i koje nadahnjuje: Dobrović, Job, MIlunović, bliska prijateljica Desanka Maksimović, zatim Dučić, Andrić, znameniti kolekcionar Pavle Beljanski, i drugi. Rečju, bila je mnogima nedosanjani san, a pripala je samo Pjeru Križaniću. I mada analiza i sećanja idu ruku pod ruku, slikarka preko pera Milunike Mitrović, pamti sve, ništa ne zaboravlja i ne kaje se, a njena vokacija nema karakter optužbe već dubokog duhovnog izravnanja sa sobom i sa svetom minulog. Tokom života, gubici su se nizali jedan za drugim ali je ona, sa dostojanstvom jednog stoika, našla utehu i smisao u slikarstvu. Nestalo je prijatelja, mnogi su već pre nje umrli, drugi raseljeni kao stranci u tuđini. Posleratni Beograd bio je grad nekih novih ljudi i običaja u kome se Pjer bolje snašao, prepustivši je samoj sebi. Međutim, ona je ipak ostala da zrači vedrinom duha i lepotom svojih brojnih slika. Autorka je, pored pomnog traganja za istinitim biografskim podacima, u dramu unela i deo svoje bogate imaginacije kojom je plastično, jezički zgusnuto i sa suptilnošću oživela svoje junake, otkrivajući anatomiju jedne ljubavi i razlaza, te ponovnog pronalaženja i smirenja...

Psihološka nijansiranja karaktera znamenitog režimskog umetnika i njegove, u mnogome tajnovite supruge, izvedena su sa odlikama dobrog dramskog pisca u kome prepoznajemo pesničke vokacije Milinike Mitrović. Ona je na strani Lize Križanić reklo bi se, ali bez gorčine. Život je jedan i jedinstven, to kažu oni koji su ga napustili. Ostaje da se evocira, žali za propuštenim, izgubljenom ljubavlju i smislom, ali i pamti ― to je svakako, samo jedna od mogućih poruka što se u redovima ove drame i između nih nudi pažljivom čitaocu, a možda i budućem gledaocu.

Dragiša Milosavljević
Užice, 15. septembra 2004. | knjizara.com
60  SLIKARSTVO / Srpski slikari XX—XXI veka / Draginja Liza Marić Križanić (1905―1982) poslato: Maj 05, 2016, 10:01:57 pm
*

LIZA MARIĆ KRIŽANIĆ


Na nebu našeg slikarstva, pojavila se ona kao dugin lik sa svih sedam boja i njihovih oreola nad njenim rodnim Kosjerićem, gde je 1905. ugledala svet. Ako oči, ako svest, mogu da pamte, onda su upamtili...


IZ BIOGRAFIJE

Završila Filozofski fakultet u Beogradu, odsek za francuski jezik. Slikarstvom je počela da se bavi za vreme studijskog boravka u Parizu 1924/5. godine, a boravila je i u Londonu 1938. godine.

U Beogradu redovno izlaže od 1939. godine. Slika predeo, figuru, i naročito mrtvu prirodu u ulju i pastelu, u duhu poetskog realizma. Najzapaženiji deo njenih radova se čuva u Narodnom muzeju, Muzeju grada Beograda, Spomen zbirci Pavla Belanskog u Novom Sadu.

Iako rođeni slikar, upotpunila je tokom života svoju umetnost u zanatskom smislu do najvišeg stepena. Družila se sa poznatim slikarima, vajarima i pesnicima svoga vremena: Zonjićem, Kumrićem, Jobom, Lukićem, Desankom Maksimović, Jovanom Dučićem, i drugima.

U svojim dvadesetim i tridesetim godinama bila je jedan od najtraženijih modela za ženski portret beogradskih i stranih slikara. Jedan od prvih portreta uradio je njen suprug Pjer Križanić, slavni karkaturista, slikar i publicista. Sama Liza beleži više od 18 raznih autora njenih portreta, među njima i Zore Petrović, Mila Milunovića, Milivoja Uzelca, Petra Dobrovića, od kojih se dva čuvaju u njenom Legatu u Kosjeriću: Nikole Beševića i bugarskog slikara Penče Obreškova.

Liza je bila jedna od najlepših i najzanimljivijih žena intelektualnog Beograda. Čovek koji se njome najviše oduševio i i koji je prvi primetio njenu darovitost (još u Parizu) i dao joj prve zanatske poduke, bio je Pjer Križanić, kasnije njen suprug. Sa njim je provela svoje najlepše godine, kao umetnica i kao prisni saradnik u doba njegovog najvećeg umetničkog i publicističkog uspona.

Njena platna odavno su ukras mnogih privatnih i javnih zbirki, naših i stranih ustanova, poznatih i anonimnih ličnosti. Po sećanju, ona beleži oko 54 slike sa naznakom vlasnika ili nazive izgubljenih, a taj broj je po novijoj proceni skoro desetak puta veći. Od toga broja, naslikanim panoramama Beograda pripada preko 50.

(Izvodi tekstova iz Kataloga Legata Liza Marić-Križanić, Kosjerić: Dom kulture, 1992)

Više na zvaničnoj prezentaciji opštine Kosjerić
Stranice: 1 [2] 3 4 ... 54