Šta krije bečki Rajhsarhiv
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Šta krije bečki Rajhsarhiv  (Pročitano 5730 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 319



Pogledaj profil
« poslato: Jul 18, 2011, 01:02:13 am »

*

ŠTA KRIJE BEČKI RAJHSARHIV

Iako je od pljačke naše arhivske građe proteklo skoro sedamdeset godina, najveći broj ukradenih dokumenata još nije vraćen u Srbiju

Vojislav M. Jovanović – Marambo pažljivo je zabeležio šta je sve odneto iz naših arhiva i u kojoj količini tokom Drugog svetskog rata. Pedantno je zapisao koliko građe je ekspedovano bečkom Rajhsarhivu tokom oktobra i decembra 1943. godine iz arhiva Banata, Petrovaradina i Zemuna, a koliko je te iste građe 31. oktobra 1947. vraćeno u Srbiju. Prema autentičnim austrijskim dokumentima, koji približno odgovaraju i procenama naše Restitucione delegacije, u Beč je prispelo oko 214 do 255 tona, ili najmanje 21 do 25 vagona arhivskog materijala. Od tog obilja, U Srbiju je vraćeno 106 sanduka, što je samo jedan vagon ili tek deseti deo otetog.




Vojislav M. Jovanović – Marambo


Ovo su podaci iz knjige dr Vojislava M. Jovanovića "Potraga za ukradenom istorijom", koju je objavila Izdavačka knjižara "Jugoistok" iz Beograda. Knjigu je za štampu priredio Vladimir Davidović, a predgovor napisao akademik Vasilije Krestić. Jovanovićev izveštaj o pljački srpskih arhiva za vreme nacističke okupacije pojavio se prvi put 1974. godine (iako je napisan još 1950) u "Zborniku za književnost i jezik" Matice Srpske, pod naslovom: "Jugoslovenske arhive u Drugom svetskom ratu — Beograd i Srbija". Sada, šest decenija posle nastanka, Jovanovićev rukopis pojavljuje se prvi put u celini u knjizi "Potraga za ukradenom istorijom".

Iako je od pljačke proteklo skoro sedamdeset godina, ističe Petar Đurić, veliki broj ukradenih dokumenata još nije vraćen u Srbiju. Jugoslovenske institucije su, koliko je poznato, poslednji put 1973. godine tražile od Austrije restituisanje zaplenjenih arhiva, povodom pedesetogodišnjice arhivskog sporazuma, sklopljenog daleke 1923, potvrđenog protokolom iz 1958. U otvorenom pismu upućenom austrijskoj ambasadi, najviše jugoslovenske naučne ustanove zahtevale su ispunjenje obaveza preuzetih međunarodnim pravnim sporazumima. Ništa se, međutim, nije dogodilo, zahtev je nestao u birokratskom natezanju i potonuo u diplomatskoj močvari.

Svi podaci su, ipak, sačuvani zahvaljujući dr Vojislavu M. Jovanoviću (1884—1968), istoričaru književnosti, poznatom po pseudonimu Marambo. U Prvom svetskom ratu (1914—1915) radio je u Presbirou srpske vrhovne komande. Potom je bio šef Presbiroa srpske vlade u Londonu i Vašingtonu. Po završetku rata bio je urednik "Srpskog književnog glasnika" (1920—1921), pa saradnik "Politike" (1921—1922). Zatim se zaposlio u Arhivi i Istorijskom odeljenju Ministarstva inostranih poslova. Bio je generalni konzul u Rimu (1927), pa savetnik poslanstva u Beču, Bernu i Londonu, gde je bio i otpravnik poslova. Dužnost načelnika Glavne arhive Ministarstva inostranih poslova obavljao je od 1937. do izbijanja rata 1941. godine.




Izgled Narodne biblioteke pre bombardovanja


Svestranog obrazovanja, širokog intelektualnog interesovanja i pouzdanih znanja, kaže akademik Vasilije Krestić, Jovanović se deceniju i po bavio problemima koji se tiču arhiva i arhivističke delatnosti. Stručno i naučno osposobljen za arhivističke poslove, on je, kao malo ko u našoj sredini, poznavao sve značajnije arhivske fondove i zbirke u čitavoj bivšoj Jugoslaviji, posebno u Srbiji. Stoga, nimalo slučajno, on se prihvatio zadatka da napiše podrobnu istoriju dobro organizovane i bezobzirne pljačke naših arhiva od strane Austrijanaca i Nemaca za vreme rata 1941—1945. godine. Tog odgovornog i mukotrpnog posla nije se poduhvatio iz trenutnih dnevnopolitičkih potreba, nije radio u žurbi da bi zadovoljio bilo čije zahteve, već stoga što je smatrao da je nužno, radi istorije, da bude zabeleženo i upamćeno kako su se Austrijanci i Nemci, kao okupatori i kao pripadnici civilizovanijih i kulturnijih naroda Evrope, pokazali kao prvorazredni vandali u odnosu na značajno kulturno dobro jednog naroda i jedne države, kakvi su arhivi.

Kao odličan poznavalac arhiva, Jovanović je bio konsultant Državne delegacije FNRJ za restituciju arhivske građe opljačkane od Austrijanaca i Nemaca u vreme Drugog svetskog rata. Imao je uvid u austrijsku i nemačku dokumentaciju koja se ticala pljačke naših arhiva. Zahvaljujući tome, njegova knjiga "Jugoslovenske arhive u Drugom svetskom ratu" napisana je, gotovo, isključivo na osnovu austrijskih i nemačkih izvora.

— Knjiga je, bez sumnje, pouzdano svedočanstvo o jednom ružnom i tužnom vremenu i o ljudima tog vremena, kojima su politika i ideologija pomutili svest. Ona je prava drama zasnovana na činjenicama sa tragičnim ishodima u kojoj su žrtve arhivi, arhivski fondovi i dokumenti neprocenjive naučne vrednosti. Osnovni motiv zbog kojeg su Austrijanci i Nemci krenuli u organizovanu pljačku srpskih arhiva bio je političke prirode. Opterećeni odgovornošću za izbijanje Prvog svetskog rata i za sva stradanja do kojih je došlo u tom ratu, verovali su da će u srpskim arhivima naći dokumente kojim će Srbiju i Rusiju, kao i njihove saveznike, učiniti odgovornim za rat i za sve njegove nedaće, a da će sa sebe skinuti odgovornost za silne ljudske žrtve i materijalna uništavanja — objašnjava Krestić.

Pitamo akademika Krestića u kakvom je stanju vraćena arhivska građa?

— Premda su mnogi arhivi koji su dospeli u ruke austrijskih i nemačkih arhivista prilikom pakovanja, transporta, raspakivanja i smeštaja u razne depoe bečkih arhiva i drugih za to određenih zgrada, najčešće bili u neredu, a nekada i u haotičnom stanju, rukovodstvo austrijskih arhiva, koje je bilo zaduženo da vrši restituciju, pobrinulo se da materijale određene za povraćaj dodatno ispretura i tek onda ih isporuči Restitucionoj delegaciji FNRJ — naglašava Krestić.

Iako je Jovanović knjigu nazvao "Jugoslovenske arhive u Drugom svetskom ratu", ona se, najvećim delom, odnosi na pljačku srpskih, a tek u neznatnoj meri na pljačku slovenačkih i hrvatskih arhiva. Možda se i zato izdavač odlučio da prvom zasebnom izdanju knjige sada da naslov "Potraga za ukradenom istorijom".


VATRA PROGUTALA VAŽNE KNJIGE

U bombardovanju Narodne biblioteke Srbije na Kosančićevom vencu, 6. aprila 1941. godine, uništena je riznica dragocene građe za političku, društvenu i kulturnu istoriju srpskog naroda. Nestali su mnogi unikati naših štampanih knjiga i jedinstvene zbirke dnevne štampe i časopisa, važnog izvora za srpsku istoriju 19. veka. Nepovratno je izgubljeno 1.390 rukopisa, od kojih su mnogi iz srednjeg veka.


Zoran Radisavljević | objavljeno: 07.07.2010. | Politika
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: