Ratko Parežanin — Gavrilo Princip u Beogradu
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
ISTORIJSKA DOGAĐANJA « ISTORIJSKA ČITANKA  « Knjiga kao putokaz — odabrane stranice  « Ratko Parežanin — Gavrilo Princip u Beogradu
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Ratko Parežanin — Gavrilo Princip u Beogradu  (Pročitano 6095 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 319



Pogledaj profil
« poslato: Novembar 14, 2013, 09:45:48 pm »

**

Ratko ParežaninGAVRILO PRINCIP U BEOGRADU

Mlada Bosna i Prvi svetski rat





Centralni deo knjige posvećen je Gavrilu Principu, kao i generaciji mladobosanaca koji su živeli i umirali za oslobođenje srpskog naroda od austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine. Knjiga donosi jasnu sliku čitave jedne herojske generacije mladih Srba koja je slobodu svoga naroda stavila iznad ličnih interesa, spremna na maksimalnu žrtvu koju je ta odluka sa sobom nosila.


Naslov: Gavrilo Princip u Beogradu
Izdavač: CATENA MUNDI d.o.o.
Godina izdanja: 2013
Strana: 226
ISBN: 978-86-6343-012-9
[Objavljivanje knjige pomogla je Violeta Đukić]
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 319



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Novembar 14, 2013, 10:12:40 pm »

**
Ratko Parežanin — GAVRILO PRINCIP U BEOGRADU
Mlada Bosna i Prvi svetski rat



U PRAVI ČAS

Povratak Ratka Parežanina i Gavrila Principa u Beograd


Knjiga "Gavrilo Princip u Beogradu" predstavlja centralni odlomak iz životnog dela Ratka Parežanina "Mlada Bosna i Prvi svetski rat". Prvobitno izdanje ove knjige, koje je duže za 200 strana posvećenih austrougarskoj politici uoči Prvog svetskog rata na osnovu stranih dokumenata, pojavilo se u izdanju emigrantske izdavačke kuće "Iskra" iz Minhena 1974. godine i predstavlja jedno od najznačajnijih dela srpske emigrantske publicistike.

Ratko Parežanin je jedan od glavnih ideologa politike balkanskog jedinstva i jedan od najznačajnijih srpskih emigrantskih intelektualaca, novinara, političara i pisaca. Njegov rad na čelu Balkanskog instituta u Beogradu od 1934—41. do danas je nenadmašen. Geopolitički značaj Balkana kao centralnog vezivnog prostora između Evrope, Afrike i Azije, večiti imperijalni interesi velikih sila na Balkanu, kao i nesloga balkanskih naroda — razlog su što se do danas nikako nije ostvarila čuvena deviza "Balkan — balkanskim narodima". Celoživotni posvećenički rad Ratka Parežanina na balkanskom jedinstvu čini ga jednom od najplemenitijih političkih figura srpskog naroda u 20. veku, kao i zaveštanje koje je sam Parežanin najbolje definisao u sledećoj misli iz predgovora knjige "Mlada Bosna i Prvi svetski rat": "Za zlu sudbinu balkanskih naroda dosta krivice ima i na strani samih balkanskih naroda, zapravo njihovih u prvom redu njihovih političkih vođa, intelektualaca, poluintelektualaca i svih onih sa položaja u društvenom javnom životu. Ovi su vrlo često, bez sumnje više nesvesno nego svesno, služili ne interesima svojih rođenih naroda koji su ih popeli na položaje, nego nehumanim, nečovečnim, proždrljivim osvajačkim i otimačkim interesima stranih velikih sila".

Parežanin posebno ističe "potpuno nerazumevanje za slobodu malih naroda" na Balkanu, koje konstantno pokazuje glavna linija evropske politike i inteligencije, ali i olaku spremnost da se odgovornost za istorijsko zlo skine sa sebe i prebaci na drugoga. Posebnu pažnju i svoj veliki istraživački trud Parežanin je posvetio otkrivanju istine o uzrocima Prvog svetskog rata. Samo između 1926. i 1933. objavio je više desetina članaka na ovu temu. Praktično 50 godina bavljenja ovom tematikom vrhuni u knjizi "Mlada Bosna i Prvi svetski rat".

Glavni motiv za ovu knjigu, kako i sam autor navodi u predgovoru, krije se u Parežaninovim višedecenijskim interesovanjima da pokaže i dokaže, i to na osnovu stranih dokumenata, da Srbija nije odgovorna za izbijanje Prvog svetskog rata, kao i da glavni razlog za rat nije Sarajevski atentat 1914. godine, već višegodišnje imperijalne ambicije Austrougarske i osvajački prodor na istok: "Kad se grof Andraši, austro-ugarski ministar spoljnih poslova, vratio sa Berlinskog kongresa sa okupacijom Bosne i Hercegovine u džepu, onda je šapnuo caru Franji Josifu: Sad su nam vrata za Solun otvorena! Nije se, dakle, radilo o "evropskoj misiji" u cilju prosvetljivanja i podizanja jednog naroda, već o kapiji koja otvara put zavojevaču za Solun i dalje prema Istoku" — precizno objašnjava Parežanin.

Ova tema postaje više nego aktuelna u susret 2014. godini i obeležavanju 100-godišnjice od početka Prvog svetskog rata, kada će Gavrilo Princip, Srbija i srpski narod, posebno u kontekstu građanskog rata u bivšoj Jugoslaviji 90-ih godina 20. veka, ponovo biti na optuženičkoj klupi kao teroristi i uzročnici velikih ratnih stradanja. Zato se upravo u ovoj dimenziji novog osvetljavanja istine o 1914. krije prvi veliki značaj povratka Ratka Parežanina u Srbiju i Beograd uoči 2014. godine.

Sa njim i njegovim delom pokrećemo novi talas povratka cenzurisane i zabranjene srpske misli iz političke emigracije posle Drugog svetskog rata. Do dana današnjeg, ogromno duhovno, književno, kulturno, naučno i političko stvaralaštvo srpske emigracije ostalo je uglavnom nepoznato u Otadžbini. Srpska kulturna politika ima obavezu da podigne jedan Spomen-Dom srpskog rasejanja, sa arhivom i bibliotekom, u kome bi bila pohranjena sva štampana dela koja su na srpskom jeziku izašla u dijaspori. Periodika i publicistika srpske dijaspore još uvek čeka vredne istraživače i povratak u okrilje kulturne istorije Srba 20. veka.

A za sadašnja i buduća pokolenja svih balkanskih naroda ostaje ova velika misao istinskog balkanofila koji je ceo život bio uveren u značaj balkanske političke ideje: "Socijalno oslobođenje i pravda za svakog čoveka, jednakopravnost, demokratizacija, miroljubiva koegzistencija — sve su to još uvek priče, fraze. I niko pri svemu tome ne može da zna šta nam nosi dan a šta noć. Svaki se čas može naći neka iskra da zapali današnje "bure baruta", koje je i mnogo veće i kudikamo jačim eksplozivom napunjeno od onoga iz Prvog i Drugog svetskog rata. Mali narodi, bez sile i blaga velikoga, naročito mali narodi na opasnom meridijanu kakav je Balkan, moraju dobro da otvaraju oči i da ne dopuste da ikada više u budućnosti dođu do međusobnih razmirica i sukoba koji ih lako mogu dovesti do uništenja".

Danas nama, posle bolnog istorijskog iskustva krvavog raspada Jugoslavije u više navrata u 20. veku, deluje nestvarna fanatična vera koju je Principova i Parežaninova generacija uložila u ideju jugoslovenstva. Iako u političkom smislu tragičnog ishoda po srpski narod ova ideja danas nema više nikakvog smisla, ona čak i danas, a posebno u svoje vreme svedoči jedinstvenu plemenitost i slobodarski idealizam srpske omladine.


Beogradski dani Gavrila Principa

Centralni deo kultne Parežaninove knjige, koji ovde preštampavamo, posvećen je Gavrilu Principu, njegovom cimeru iz gimnazijskih dana u Beogradu pre Prvog svetskog rata, kao i generaciji mladobosanaca koji su živeli i umirali za oslobođenje srpskog naroda od austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine. Knjiga donosi jasnu sliku čitave jedne herojske generacije mladih Srba koja je slobodu svoga naroda stavila iznad ličnih interesa, spremna na maksimalnu žrtvu koju je ta odluka sa sobom nosila.

Značaj ove knjige ogleda se posebno u sećanjima na beogradske dane ovih srpskih gimnazijalaca rodom iz Bosne i Hercegovine, koji su kasnije postali poznagi revolucionari. Kakva je bila uloga Beograda u njihovim životima? Šta su oni radili u Beogradu, gde se školovali, kako živeli, šta čitali, u koje kafane išli...?

Na stranicama Parežaninovih sećanja iz beogradskih dana upoznajemo privatnu ličnost Gavrila Principa i razne manje poznate detalje iz njegovog kratkog života: od toga da je rođen na dan jednog od nebeskih vojskovođa, arhanđela Gavrila, po kome je dobio ime na Krštenju, vrhunskog igranja bilijara u beogradskim kafanama, omiljenih stihova Sime Pandurovića, preko guslarskih večeri, zajedničkog odlaska na Skerlićevu sahranu i njegove prve i jedine životne ljubavi, pa sve do slanja šifrovanih poruka uoči Sarajevskog atentata. Tu su i brojne informacije od njegovog porekla, razvoju ličnosti, načinu života, završno sa njegovim stradanjem u zatvoru i smrću u mukama. Posebno su značajna svedočanstva o zatvorskim danima Gavrila Principa iz pera onih retkih ličnosti koje su imale mogućnost da ga posete, a koje je Parežanin otkrio u stranoj literaturi. Tu ćemo naći mnoštvo fascinantnih detalja, poput novina koje su zatvorenici urezivali u ćase na kojima su dobijali hranu (gde je Princip pisao i svoje zatvorske pesme), potresnog opisa umiranja Nedeljka Čabrinovića, ili poslednjeg Gavrilovog pozdrava Jeleni, svojoj jedinoj ljubavi, kojim se knjiga završava.


Gavrilo Princip i savremena omladina

I porodica Gavrila Principa, poput Tesline, živela je u neprestanim seobama širom srpskih zemalja na Balkanu, od Hercegovine i Crne Gore do Dalmacije i Bosne. Vredi na ovom mestu posebno izdvojiti vanredni umetnički citat o poreklu prezimena Princip, koje je nastalo od nadimka koji je od muslimana dobio Gavrilov predak Todor: "U bogatoj nošnji svoga kraja, sa srebrnim grudnjakom, sa kapom sa paunovim perjem, sa kratkom puškom i velikim nožem, uvek je jahao na belom konju... Ko bi sa njim došao u sukob, sećao bi ga se do sudnjega dana... Zbog njegovog divovskog stasa, upadljive nošnje i straha koji je kod svakog izazivao, muslimani su mu dali ime Princip. Svi članovi njegove porodice ubrzo su staro ime Čeko promenili u Princip...".

Na kraju vredi istaći zaključak Ratka Parežanina šta bi se desilo da su Gavrilo Princip i njegova generacija znali ono što mi danas na osnovu arhivskih dokumenata znamo o namerama velikih stranih sila prema Balkanu i srpskom narodu u celini: "Da su Gavrilo Princip i drugovi znali šta se sve misli na vrhovima zainteresovanih velikih sila o njihovom narodu, kakve mu se zamke pletu, kakvi se planovi prave za njegovo uništenje, ne šest, već desetine atentata bilo bi izvršeno iz kruga ondašnje revolucionarne jugoslovenske nacionalne omladine. Ta je omladina u ono vreme znala samo po nešto od svega toga, uviđala je i osećala je smernice, glavne linije te zavojevačke politike, koju nam detaljnije i konkretno otkrivaju akta i dokumenta iz arhiva kabineta te politike. I da je nešto to znala ova omladina, nikakva sila joj te atentate ne bi mogla da spreči, a oružje za vršenje tih atentata našlo bi se, ako nigde drugo, i u samome Beču i Budimpešti".

Zato Beograd ima sve moralne razloge ovoga sveta da svečano obnovi sećanje na svog nekadašnjeg građanina Gavrila Principa, obeleži mesta na kojima je on živeo (poput stana u nekadašnjoj Carigradskoj ulici broj 23 na Paliluli, kafane "Zlatna Moruna" na Zelenom Vencu ili restorana kod Ace Čokalije u Sremskoj ulici) i dostojno proslavi njegov polazak u Sarajevski atentat iz Beograda. Za mnogobrojne turiste i druge zainteresovane posetioce Beograda trebalo bi upriličiti beogradsku turneju stazama Gavrila Principa, na kojima bi se mogao osetiti duh nekadašnjeg Beograda, ali i onovremenog slobodarskog daha mladih generacija. To i jeste druga poruka i smisao povratka Ratka Parežanina i Gavrila Principa u Beograd: da probude istinski nacionalni duh srpske prestonice i novih omladinskih naraštaja.

Srpska omladino, ovo je tvoja knjiga, koju treba čitati kao što su Gavrilo Princip i njegova generacija čitali brošuru Vladimira Gaćinovića "Smrt jednog heroja", posvećenu Bogdanu Žerajiću, revolucionarnom uzoru njihovog vremena. Za savremenu srpsku omladinu Gavrilo Princip je nezamenljiv istinski moralni uzor, i nema potrebe na majicama i zastavama nositi bilo kog drugog svetskog revolucionara, kad u sopstvenom narodu imamo lik i delo najveće moguće lične žrtve za svoj narod i njegovu slobodu.

Hvala Ratku Parežaninu na njegovom višedecenijskom predanom radu u službi Otadžbine, jer nam je sačuvao sećanje na neraskidivu vezu između Gavrila Principa i Beograda, Srbije i Bosne i Hercegovine, slobode i života.

Boško Obradović
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: