Šta nam je 1. decembar
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: [1]   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Šta nam je 1. decembar  (Pročitano 7540 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 319



Pogledaj profil
« poslato: Oktobar 24, 2013, 12:23:27 pm »

*

ŠTA NAM JE 1. DECEMBAR

Branislav Gligorijević, biograf kralja Aleksandra, beleži: "Prvi decembar u dnevniku aktivnosti regenta Aleksandra nije posebno obeležen nekim dodatnim informacijama, osim prijema delegacije Vijeća i njegovog odgovora na adresu"

Ističe ovaj recesijski novembar i kao mesec devedesetogodišnjice okončanja Prvog svetskog rata i stvaranja novih država Evrope na prostoru porazom nestale Austrougarske monarhije.

Ovu godišnjicu su uz evropsko-unijalne obzire slavile i slave zemlje saveznice iz pobedničke Antante i tada novostvorene zemlje.

Beograd nije posebnije slavio 1. novembar, kada ga je pre devedeset godina oslobodila Prva armija generala Petra Bojovića i kada je srpska vojska i vojska jugoslovenskih dobrovoljaca, izlaskom na južni Jadran i prelaskom Drine, Save i Dunava, započela desetodnevno oslobađanje svih krajeva u kojima žive Srbi, koji će se završiti srpskim potpisom mira sa Mađarskom, odnosno Ugarskom, južnim delom dvojedine kraljevine. Ovaj mir je 11. novembra 1918. sa mađarskim ministrom rata u Beogradu potpisao vojvoda Živojin Mišić, načelnik Srpske vrhovne komande, u ime savezničkog komandanta armija Solunskog fronta Franšea d'Eperea.

Srbija je 11. novembra, kad i saveznici, obeležila dan okončanja Prvog svetskog rata, ali ne Mišićevog potpisa, već istodnevnog glavnog potpisa Petenovog na dokumentu o kapitulaciji Nemačke.

Ova velika godišnjica na jugoslovenskim prostorima obeležava se samo u Srbiji.

U Novom Sadu je 25. novembra obeležena godišnjica Velike skupštine od 757 poslanika Srba, Bunjevaca, Slovaka, Rusina, Šokaca, Hrvata i Nemaca iz 211 opština Banata, Bačke i Baranje, čija je jednoglasna odluka bila: "Priključujemo se Kraljevini Srbiji, koja svojim dosadašnjim radom i razvitkom ujemčava slobodu, ravnopravnost, napredak u svakom pravcu, ne samo nama, nego i svima slovenskim, pa i neslovenskim narodima koji s nama zajedno žive."

Crna Gora nije 26. novembra slavila devedesetogodišnjicu Podgoričke skupštine poslanika, sazvane na sličan način kao i skupština u Novom Sadu, sa skoro istom odlukom, formulisanom kao ujedinjenje Kraljevine Crne Gore sa Kraljevinom Srbijom i da se dinastija Petrović zamenjuje dinastijom Karađorđević. Pred ovu neobeleženu godišnjicu bilo je najava ljudi aktuelne vlasti da se ova skupština, u svetlu sadašnjih prilika, proglasi istorijski ništavnom, pa čak i izdajničkom.

Makedonija sem Ilindana ne priznaje i ne obeležava ništa pre njenog vaspostavljanja. Takav je njen odnos i prema srpskim vojničkim grobljima.

Bosna i Hercegovina, koja se za pristup Kraljevini Srbiji izjašnjavala tokom novembra 1918. godine po okruzima i opštinama u sadašnjem pretprincipovom evropskom guvernerstvu i ne pomišlja na ovu godišnjicu, koja bi se mogla pretvoriti u nove podele.

Što se Hrvatske i Slovenije tiče, one su za prećutkivanje ako ne cele godišnjice, ono bar glavnih istorijskih činjenica, ili ih, ako se ne mogu prećutati, daju u sopstvenom svetlu, pa i preokrenute u sopstvenu korist. O tome je već pisano.

Zato je pitanje kako će se i Srbija, i Hrvatska i Slovenija odnositi prema 1. decembru 1918 — devedesetogodišnjici koja baš dolazi.

Prvi decembar 1918. godine činio nam se kao najnesporniji datum u skoro osmodecenijskoj istoriji Jugoslavije. Istorije, udžbenici i enciklopedije ga beleže kao dan proglašenja ujedinjenja Srba, Hrvata i Slovenaca u istoimenu kraljevinu, koja će se potom nazvati Jugoslavija, a posle Drugog svetskog rata Republika Jugoslavija, uz razne demokratske, federalne i socijalističke atribute.

Međutim, taj datum je sam za sebe sporan.

Pogledajmo u najkraćem neka zbivanja koja su prethodila ovom datumu.

Avgusta 1917. godine srpska vlada i Jugoslovenski odbor izdali su na Krfu deklaraciju kao jedini i neodstupni zahtev Srba, Hrvata i Slovenaca da posle rata, po načelu slobodnog samoopredeljenja, budu u jednoj slobodnoj i nezavisnoj državi, koja će biti ustavna, parlamentarna monarhija sa dinastijom Karađorđevića.

Zamišljalo se kako će se oslobođenje i ujedinjenje izvršiti tako što će srpska i saveznička vojska isterati austrijsku iz tih krajeva, osvojiti ih i proglasiti državu po odredbama Krfske deklaracije.

Sa srpskom i savezničkim ofanzivama Austrougarska se brže raspadala iznutra, nego što je vojno gubila položaje. I njeni narodi, osećajući kraj carstva, oslobađali su se sami i stvarala svoje odbore i svoja veća. Ti odbori i ta veća su se odmah postavljali kao "države" sa kojima bi tek trebalo pregovarati i pogađati se da pristanu na ujedinjenje sa Srbijom. Tako je 29. oktobra 1918. u Zagrebu osnovano Narodno vijeće Slovenaca, Hrvata i Srba, sastavljeno većinom od poslanika ugarskog parlamenta u Pešti i Carevinskog veća u Beču, koji su tamo glasali i za ratne kredite i rat sa Srbijom. Oni su sada izjavili želju da srpska vojska ne prelazi preko Drine, Save i Dunava. I pre nego što su te želje stigle, srpske armije su već prešle i Drinu, i Savu i Dunav.

Italijanska vojska je, po Londonskom ugovoru, započela svoje napade 24. oktobra 1918. na armije austrijskog generala Borojevića i brzo ih pobedila u bici kod Vitorio Veneta. Austrougarska vojska se na ovom frontu povlačila u rasulu, uz sve manje otpore.

Već prvih nedelja oktobra italijanska vojska je prošla Trst i započela nadiranje u dva pravca. U pravcu Istre i Dalmacije, koje su joj obećane Londonskim ugovorom, i prema Zagrebu i Ljubljani.

Narodno vijeće iz Zagreba je tražilo pomoć od Srpske vrhovne komande, ali i od regenta Aleksandra Karađorđevića da im pošalje diplomatskog zastupnika.

Srpska vrhovna komanda im je hitno poslala pukove u Zagreb, u Ljubljanu i u Sušak, a potom i u Split. Vojvoda Stepa Stepanović je dobio zapovest da prvo zaposedne Ploče, a potom i južnu Dalmaciju.

Prestolonaslednik Aleksandar je za diplomatskog izaslanika Srbije kod Narodnog vijeća imenovao pukovnika Dušana Simovića.

Sa pukovnikom Dušanom Simovićem prvaci Narodnog vijeća su pokušali da započnu pregovore o ujedinjenju, postavljajući preduslov prvog formiranja države SHS na celom južnoslovenskom prostoru iz Austrougarske.

Ne okolišući, pukovnik Simović im je rekao: "Srbija, koja je u ovom ratu dala 1,5 milion žrtava za oslobođenje i ujedinjenje svoje jednokrvne braće preko Dunava, Save i Drine, ne može ni u kom slučaju dozvoliti da se ne njenim granicama formira neka nova država, koja bi u svoj sastav uzela sve njene sunarodnike, i da, posle četvorogodišnjih muka i potpunog poraza neprijatelja, ostane u pozadini i sve plodove dobijene pobede prepusti drugima, koji su u ratu učestvovali na neprijateljskoj strani. Srbiji — po pravu oružja, a na osnovu ugovora o primirju s Mađarskom, koji je potpisao vojvoda Mišić, kao opunomoćenik komandanta savezničkih vojski na Solunskom frontu, đenerala Franšea d’Eperea, pripada sledeća teritorija: Banat do linije Oršava — Karansebeš — Maroš — Arad — ispod Segedina; Bačka do linije Horgoš — Subotica — Baja; Baranja do linije Batasek — Pečuj — Barč, i dalje rekom Dravom do Osijeka; Srem i Slavonija do linije železničke pruge Osijek — Đakovo — Šamac; cela Bosna i Hercegovina i Dalmacija do rta Planke. Van te teritorije vi se možete opredeljivati po volji; da idete sa Srbijom ili da formirate zasebnu državu."

Posle saznanja šta je u mirovnom ugovoru, došlo je do podele u Narodnom vijeću, koje je u gnevu raspustio Stjepan Radić, započevši svoju borbu protiv Srbije, protiv Srba i protiv Karađorđevića, pa u mnogo čemu i protiv interesa Hrvata, ulazeći u saveze sa Italijanima i Mađarima.

Preokret, pa i otrežnjenje u Narodnom vijeću, doneo je doktor Josip Smodlaka, delegat Dalmacije: "Gospodo, došao sam iz Dalmacije sa porukom Zagrepčanima da vam kažem da ne možete diktirati uslove ujedinjenja sa slavnom Srbijom... Vi hoćete da pravite ortakluk sa jednom slavnom firmom... I ulazeći u ortakluk, vi hoćete da postavljate uslove, vi koji niste ni propala firma... U taj ortakluk Dalmacija će ući izdvojeno ako vi nećete odmah bezuslovno... Dok nas talijanska vojska ne zaposedne..."

Na doktora Smodlaku nadovezao se Mate Drinković: "Moramo ipak glasno priznati da je srpska Kraljevina izašla u ovom ratu pobjednicom, a mi da smo pobijeđeni. Srbi, koji bi u toj hrvatskoj državi bili, a kojih ima 20 posto, zacijelo bi, i to s pravom, tražili i nadalje sjedinjenje sa Srbijom. Talijani bi tražili ispunjenje Londonskog ugovora, i tako bi došli među Talijane i Srbiju koja zaista onda ne bi imala razloga da se radi nas izlaže talijanskom neprijateljstvu... Stojimo pred dilemom, ili da prihvatimo samostalnu republiku, koja bi obuhvatila 4 županije, ili da prionemo uz Srbiju. Tu nema više dileme..."

Posle Drinkovića govorio je doktor stomatologije Ante Pavelić: "Stvaranje državne zajednice sa Srbijom biće više u interesu ugrožene Hrvatske nego Srbije, koja svoju državu već ima. Štaviše, kad Srbija ne bi htjela sjedinjenje, mi bi Hrvati i Slovenci morali to uporno zahtijevati, ponajviše u našem interesu. Tko pogleda geografsku kartu, vidjet će da je teritorij na koji mogu računati Hrvati nepodesan za snažnu državu. Sjedinjenjem sa Srbijom, Hrvatska se više ne smatra neprijateljskom teritorijom i pošteđena je plaćanja ratne štete. Mi nismo pobijeđeni, koji će morati platiti ratne troškove, izgraditi porušeno i popravljeno, izdržavati pobjediteljeve invalide i sirotinju, nego smo i mi, bratstvom sa Srbijom, dospjeli među pobjeditelje."

Naravno, u preokretu ni Velika Srbija nije zaboravljena. O njoj je govorio Jovan Banjanin: "Kad bismo mi sad izašli pred Evropu sa tezom o tri naroda, tri individualnosti, Srbija bi dobila velike kompenzacije i bila bi Velika Srbija, a Hrvati i Slovenci bi bili smatrani kao neprijateljski narodi u sastavu pobijeđene Austrougarske. Mi, Hrvati, bismo doživjeli najveću nesreću i nepopravljivu katastrofu — bili bismo podijeljeni između Italije, Austrije, Mađarske i Srbije. To je istina koja se ničim ne može pobiti. Zato mi sve svoje pristalice moramo uvjeriti u prihvatljivost srpske monarhije... Uostalom, pogledajte današnje naše novine, koje pišu 'Ako su Hrvati i Srbi jedan narod – onda je to jasno... Ako su Srbi samo pravoslavni Hrvati, kako čitamo u knjigama mnogih naših starih pravaša, onda je kralj Petar pravoslavni Hrvat..."

Posle svega izabrana je delegacija koja će poći u Beograd da preda adresu — predlog o ujedinjenju prestolonasledniku Aleksandru. Da se preduhitri nadiranje Italije.

Delegacija se u Beogradu suočila sa velikim problemom. Problem je bio srpska demokratija. Ujedinjenje nije mogao proglasiti prestolonaslednik, iako u svemu zastupnik kralja Petra. Srbija je bila ustavna parlamentarna monarhija. Ujedinjenje je mogao da proglasi samo parlament. A Narodna skupština Kraljevine Srbije je još bila na Krfu. Krf je daleko, a Italijani u Sloveniji i Istri.

Posle demokratskog traženja rešenja, pronađen je lex specialis, kao privremeno rešenje: prestolonaslednik će u ime kralja Petra primiti adresu sa odlukom Narodnog vijeća o ujedinjenju sa Kraljevinom Srbijom u ustavnu i parlamentarnu Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca i saglasiti je sa svojom željom da do ujedinjenja dođe, kad ga potvrdi Narodna skupština Srbije.

Tako je 1. decembra 1918. u Krsmanovića kući na Terazijama, privremenom dvoru regenta Aleksandra, izvršeno v.d. ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca. Primanje adrese je bilo bez pompe, bez sjaja i bez većeg prisustva srpskih političara i drugih viđenika srpskih (prisutni Stojan Protić i Momčilo Ninčić). Kamerno "ujedinjenje", na kome je brojnija delegacija Narodnog vijeća.

"Ujedinjenje" je bilo za spoljni utisak, da zadrži Italijane. Proglasa radi.

V.d. ujedinjenje je trajalo 28 dana. U Beogradu 29. decembra, na poslednjem svome zasedanju, Narodna skupština Kraljevine Srbije je primila proglas i izglasala ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca.

Branislav Gligorijević, biograf kralja Aleksandra, beleži: "Prvi decembar u dnevniku aktivnosti regenta Aleksandra nije posebno obeležen nekim dodatnim informacijama, osim prijema delegacije Vijeća i njegovog odgovora na adresu."

Milovan Vitezović | NIN
Sačuvana
Angelina
Administrator
Sr. Member
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 319



Pogledaj profil
« Odgovor #1 poslato: Jun 29, 2018, 01:43:41 am »

*
SRĐA TRIFKOVIĆ:


I KRALJEVINA SHS I TITOVA JUGOSLAVIJA BILE SU ZA SRBE FATALNI EKSPERIMENTI

Premda je u srpskoj javnosti napokon preovladao konsenzus da je Jugoslavija bila za Srbe jedan u celini fatalan eksperiment, još uvek se povremeno čuju mišljenja da je ujedinjenje došlo prekasno.

Da se dogodilo u vreme Kavura i Bizmarka, navodno, projekat bi možda imao šanse. Pola veka kasnije, proces odvojenog političkog razvoja i formiranja različitih, čak nekompatibilnih identiteta, bio je otišao predaleko. Ta tvrdnja ne stoji, a projekat je bio pogrešno zasnovan.

Mit o južnoslovenskoj "rasnoj" srodnosti bio je anahron daleko pre Velikog rata. Počivao je na trojnoj etno-jezičkoj podeli Evrope koju su izmislili romantičari uoči 1848, a Jugoslavija je od početka bila tipična "imaginarna zajednica" na tom mitu zasnovana.

Odluka srpske vlade da potpiše Krfsku deklaraciju i da je podnese Saveznicima kao svoj zvanični program predstavlja jednu od prelomnih, uistinu sudbinskih tačaka srpske istorije.

Nasleđe različitih kulturnih, političkih i verskih tradicija, različitih nivoa privrednog razvoja i interesa, stvaralo je napetosti koje nisu mogle da budu prevaziđene parolama i ustavnim rešenjima zasnovanim na konceptu centralizma.

Hici u Skupštini, juna 1928, predstavljali su tragični plod veštačkog spoja dva koncepta državne zajednice i dva suprotstavljena poimanja političkog procesa.

Krizu političkog i ustavnog sistema kralj Aleksandar nije rešio zavođenjem lične vlasti, naprotiv. Celu jednu deceniju dug pokušaj stvaranja funkcionišućeg modela političkog sistema u Kraljevini SHS nije urodio plodom.

Defanzivno "jugoslavenstvo" hrvatske politike postiglo je 1918. svoj osnovni cilj: zaštitu hrvatskih interesa u jadranskom pitanju. Potom je sa vrha nametano integralno jugoslovenstvo zasnovano na tezi o rasnoj srodnosti "Jugoslovena" dinaridskog identiteta i porekla, mitu koji nije bio utemeljen ni istorijski, ni ni kulturno.

Jezičke sličnosti većine štokavskih Srba i Hrvata nisu pružale ništa čvršću osnovu za državotvorni projekat od jezičke sličnosti Flamanaca i Holanđana, dok su istorijski, kulturno i duhovno uslovljene razlike bile neuporedivo veće.

Ideologiji jugoslovenstva — hibridnoj, novokomponovanoj i emotivno praznoj — nedostajalo je utemeljenje koje pružaju integrišući mitovi i stari identiteti.

Pre 1918. nije postojao nikakav "jugoslovenski narod", a ni potom nije mogao da bude stvaran voljom jednog vladara, kvazinaučnim teoretisanjem antropologa i policijskom prinudom.

Političke posledice stvaranja Jugoslavije, a deceniju potom i uspostave kraljevog ličnog režima, bile su dvojake.

Nastupila je politička, nacionalna, duhovna i moralna dezorijentacija Srba, razdiranih između prirodnog srpstva i veštačkog jugoslovenstva. Činila ih je, u odnosu na druge narode novostvorene države, sve slabijim činiocem u balkanskoj jednačini. Sa druge strane, nastanak Jugoslavije stvorio je podlogu za nacionalnu, kulturnu i političku integraciju Hrvata i drugih od srpskog korpusa novoodeljenih naroda.

Posle užasa 1941—1945., Josip Broz Tito prinudio je "Jugoslovene" da ulože ratna sećanja u zajedničku zalagaonicu "narodnooslobodilačke borbe" i "fašističkog terora" kao apsolutno izjednačeni akcionari, a potom da iz nje vuku podjednake dividende "bratstva i jedinstva" i "revolucije svih naših naroda".

Poluvekovno postojanje DFJ-FNRJ-SFRJ zasnivalo se na tri neistine: (1) da su konstitutivni narodi Jugoslavije pružili jednak doprinos partizanskoj pobedi; (2) da su ti narodi podjednako stradali od "okupatorai domaćih izdajnika"; i (3) da su ustaše i četnici politički i moralno ekvivalentni.

Mit da su svi jugoslovenski narodi bili podjednako zaslužni za pobedu u "NOB", a pogotovu da su podneli podjednake žrtve tokom četvorogodišnje okupacije, bio je u izričitoj suprotnosti sa usmenim predanjem i istorijskom istinom.

Zapadno od Drine poklani Srbi su desrbizovani i pretvoreni u amorfne žrtve, a hrvatski i muslimanski izvršioci su de-etnizovani — što je predstavljalo smišljenu formu titoističke kolektivne abolicije. Zvanični komunistički diskurs svejedno nije mogao da spreči niti da nadjača usmena saopštenja preživelih Srba novoj generaciji, šapatom prenošene podatke i saznanja preživelih. Njih su posleratni srpski naraštaji zapadno od Drine prihvatali kao deo kolektivnog sećanja netaknutog zvaničnim sloganima.

Ona su imala karakter srpskog "podzemnog" usmenog predanja.

Pristup zasnovan na tri laži značio je da posle 1945. neće biti pokajanja među izvršiocima i njihovim pomagačima, niti stvarnog pomirenja među narodima. Antisrpski ton predratnih parola Kominterne o Kraljevini Jugoslaviji našao je odraza u vrednosnim pretpostavkama na kojima je zasnovana i Brozova Jugoslavija. Ta je država bila zasnovana ne samo na navedene tri laži o ratu i okupaciji nego i na na arbitrarnim teritorijalnim rešenjima koja bi bila nemoguća pre 1941. [...]

patriot.rs | 09.06.2018.
Sačuvana
Stranice: [1]   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: